Кіріспе

Мэриленд штатындағы өзен, АҚШ Мэриленд штатындағы өзен – Патуксент өзені. Патуксент өзені Мэриленд штатындағы Чесапик шығанағының саласы болып табылады. Мэриленд штатының орталық бөлігінде үш негізгі өзен жүйесі бар: батысқа қарай Вашингтон қаласынан өтетін Потомак өзені, солтүстік-шығысқа қарай Балтимор қаласынан өтетін Патапско өзені және олардың арасындағы Патуксент өзені. 2000 жылы 2,352 км² аумақты қамтитын Патуксент су бассейнінде 590 769 адам тұрды, және халық саны қарқынды түрде өсті. Бұл Мэриленд штатының толық аумағындағы ең үлкен және ең ұзын өзен, ал оның су бассейні штаттың ішіндегі ең ірі су бассейні болып табылады.

География

Өзеннің бастауы, Чесапикке 115 миль (185 км) қашықтықта, Мэриленд Пьемонт төбелерінде, төрт округ – Говард, Фредерик, Монтгомери және Кэрролл қиылысында орналасқан, сондай-ақ Патапско өзенінің оң саласы Паррс-Спрингтен 1 км қашықтықта. Негізінен оңтүстік-шығысқа қарай ағатын Патуксент, Балтимор мен Вашингтон арасындағы қалалық дәлізді кесіп өтеді және Принс-Джордж округіндегі (Мэриленд штаты) Куин-Анна колониялық теңіз портының жанында, Боуидің оңтүстік-шығысында теңізге қарай ағатын су айдынына ашылады. Өзеннің 22 миль (35 км) бойында, Уэйсонс Корнер аймағынан Хантинг Крик құйылысына дейін маңызды батпақ аймақтарымен шектеледі. 52 миль (84 км) ұзындығындағы теңіз су айдынының ені 2.3 миль (4 км) аспайды. Ол батыста Монтгомери, Принс-Джордж, Чарльз және Сент-Мэри округтерімен, ал шығыста Говард, Энн Арундель және Калверт округтерімен шекара белгілейді. Чесапик су айдынының ең терең нүктесі, теңіз деңгейінен 40 метр төмен, Патуксенттің төменгі бөлігінде орналасқан. Суайдынындағы ең ірі екі қала – Боуи және Лорел (Мэриленд штаты). Аймақта ауыл шаруашылығының да белгілі бір үлесі бар. Өзеннің орта және төменгі жағалауларында батпақ және ылғалды жер экожүйелері орналасқан. Осы экожүйелердің көп бөлігі мемлекеттік және жергілікті деңгейдегі саябақтармен қорғалады. Олардың ішіндегі ең танымалдары – Джаг Бей ылғалды жерлер қорығы, Эдгар А. Мерклдың жабайы табиғат қорығындағы Меркл ылғалды жерлер қорығы және Патуксент өзені саябағы. Солтүстікке қарай 20 шаршы мильді құрайтын Патуксент зерттеу қоры орналасқан, ол Патуксент өзенінің жануарларын қорғауға көмектеседі.

Салалар

Кіші Патуксент өзені, Орта Патуксент өзені және Батыс тармағы – ең ірі үш саласы. Орта Патуксент, Савидждегі тарихи Савидж диірменінен ағысқа қарсы Кіші Патуксентке құяды. Кіші Патуксент кейін Крофтонның оңтүстік-батысында Патуксентке қосылады. Орта Патуксент 24 миль (39 км) Хауард округінің ортасымен ағып өтеді, ал Кіші Патуксент 38 миль (61 км) Хауард округінің солтүстік-шығысы мен оңтүстік-шығысы және Анн Арундел округінің батысынан өтеді. Батыс тармағы Гленн Дейлдің солтүстік бөлігіндегі Уингейт Драйв аймағында Фоли тармағы деген атпен басталады, Вудморда "Батыс тармағы" атауын алады, содан кейін Принс Джордж округі арқылы оңтүстікке қарай ағып, Коллингтон тармағымен бірігіп, Үстіңгі Марлборо жанында Патуксентке құяды.

Тарих

Түпкі американдықтар кем дегенде б.з.д. 1100 жылдан бері Патуксент өзенінің бойында өмір сүрген. Пиг Пойнтта (Райтон Роудтың соңында, Джуг Бейдің солтүстігінде) жүргізілген археологиялық қазбалар Атлантикалық штаттардағы ең көне артефакттарды ашты, олардың ішінде керамикалық ыдыстар, жебе және сүңгі ұштары, вигвамдардың, оттықтардың және тағам дайындау іздері бар. Бұл орын аймақтағы сауда орталығы болған болуы мүмкін, сонымен қатар Шығыс жағалауындағы ең толық археологиялық жазбалардың біріне ие. Кейбір деректер бұл атаудың «тәмәкі өсетін жер» дегенді білдіретінін айтады. Патуксент өзені алғаш рет 1608 жылы Вирджиния штатының Джеймстаун қонысынан келген Джон Смит жасаған өзен бойымен саяхат нәтижесінде жасалған картада («Pawtuxunt») деп аталды. Капитан Смит қазіргі Меркл жабайы табиғат қорығы (Лайонс Крик) аймағына жеткен, ол Чесапик шығанағынан 64 шақырым қашықтықта орналасқан. Бұл Патуксентке еуропалықтардың екінші сапары болған болуы мүмкін, себебі 1588 жылдың маусымында Висенте Гонсалес басқарған испандық шағын экспедициясы түнгі уақытта Патуксент өзенінің аузында тоқтаған деп есептеледі. Өзен отарлық кемелердің маңызды порты болды, үкімет гарнизоны өзен аузында орналасқан, онда Чарльз Кальверт 1673 жылы алғашқы коллектор болып тағайындалды. 1699 жылы Томас Браун, кейде «Патуксент Рейнджері» деп аталған, Сноуден плантациясынан Кларксвилл орналасқан жерге дейін өзен бойымен саяхаттады. 1702 жылы Джордж Платер I Патуксент теңіз офицері болды (кейіннен Сотерли плантациясында орналасқан), бұрын Кальверт, Русби, Сеуолл, Диггс және Пейн коллекторлық қызмет атқарғаннан кейін коллектор болып тағайындалды. XVII ғасырдың ортасы мен соңында отаршылар өзен бойымен Маунт-Кальверт пен Биллингсли Пойнтқа дейін тарады. Бұл 18 ғасырға жататын екі сарай, Чесапик шығанағынан 43,5 миль (70 км) жоғары орналасқан және қазір Патуксент өзені саябағының бөлігі болып табылады. 1705 жылы Лорелдің оңтүстік-шығысында орналасқан Сноуден темір кені пеші (Патуксент темір зауыты деп те аталады) 1783 жылғы Монпелиер сарайының жанынан «шойынды» өзен бойымен төмен ағызды, ол да Патуксент өзені саябағының құрамына кіреді. 1814 жылдың тамызында коммодор Джошуа Барни және оның Чесапик шығанағындағы флотилиясы адмирал сэр Джордж Кокберннің басшылығымен британдық флот Патуксентте тұтқындалды. Оларды британдықтардың қолына тимей, Барнидің әскері британдықтар жақындаған кезде Пинг Пойнттан (Чесапик шығанағынан 44 миль (71 км) жоғары) төрт миль (6 км) қашықтықтағы кемелерінің жарылғыш заттарын өртеп жіберді. Британдықтар содан кейін Вашингтон қаласына шабуыл жасады, олардың соғыс кемелері Патуксентте Бенедикттен, 22 миль (35 км) қашықтықта орналасқан. Одан әскерлер Ноттингем, Жоғарғы Марлборо, Бладенсбург қалалары арқылы Вашингтонға қарай жол тартты.

Экономика және сауда

Темекі өсіру ақтар қоныстанғаннан кейінгі екі ғасыр бойы Патуксент экономикасын басып алды, ал Мэриленд штатының темекі өндірімінің шамамен алпыс пайызы он сегізінші ғасырдың соңына қарай Патуксент аңғарынан түсті. Британдықтардың плантацияларды және ғасырлар бойы темекі өсіруден топырақтың бүлінуі орта және төменгі Патуксент аңғарын 1930 жылға дейін жалғасқан құлдырау кезеңіне алып келді. Осы кезде Патуксенттің Калверт округінде 1840 жылдарға қарағанда аз тұрғындар болды, ал 1790 жылғы Калверт округінің алғашқы санағымен салыстырғанда бірнеше жүз ғана артық болды. Патуксент өзені 1820-1920 жылдар аралығында, көбінесе Вимс желісінен, тұрақты бу кемелерімен қамтамасыз етілді, бұл өзеннің көптеген аялдамалары мен доктарына қызмет еткен бұрынғы ғасырлардағы шхуналар мен желкенді кемелерді ығыстырды. Вашингтон қалалық санитарлық комиссиясы ХХ ғасырдың ортасында негізгі саласында екі бөгет салды. 1943 жылы Чесапикке қарай 96 миль (154 км) қашықтықта Брайтон бөгеті салынды, ол Триадельфия суқоймасының суларын жинады. 1952 жылы Т. Говард Дакетт бөгеті Лорел қаласының жанында, тағы 14 миль (23 км) төменге қарай салынды, осылайша Рокки Горж суқоймасы құрылды. Екі суқойманы қоршаған жерді WSSC басқарады, бұл орманды қорық құруға мүмкіндік береді, онда шектеулі аумақтарда атпен жүруге, аң аулауға, балық аулауға және пикник жасауға болады. Мэриленд штаты Т. Говард Дакетт бөгетін "жоғары қауіпті" деп жіктейді, себебі судың көп мөлшерде босатылуы Солтүстік Лорелдің су тасқынына ұшырауы мүмкін аймақтарына әкелуі мүмкін. Өзеннің 115 милінің 74-інің жағалауларында, суқойма жерін қоса алғанда, қоғамдық демалыс аймақтары бар, сондықтан табиғи ортада демалыстың өзен экономикасына тигізетін әсері айқын. Өзен сағасындағы Патуксент әскери-әуе базасы соңғы онжылдықтарда туризммен бірге өсуді жалғастырып келеді, бұл төменгі өзен аңғарындағы тағы бір маңызды экономикалық драйвер болып табылады, оған Соломонның танымал қайық орталығы да кіреді. Патуксент өзені Мэриленд штатының асыл тасы – Патуксент өзені тасы деп аталатын агаттың жалғыз белгілі көзі болып табылады.

Қоршаған ортаны қорғау

EcoHealth Report Cards мәліметтері бойынша, 2016 жылы Патуксент өзенінің денсаулық жағдайы орташадан төмен, 38%-ды құрады, ал Чесапик өзенінің жалпы денсаулық жағдайы 54% болды. Дегенмен, өзенде еріген оттегінің көрсеткіші жоғары, және фосфор көрсеткіші де жақын арада артады деп күтілуде. Орталық және Кіші Патуксент су алаптары Мэриленд штатының Колумбия қаласының, оның ішінде қалалық Киттамакунди және Уайлд көлдерінің барлық дерлік бөлігін қамтиды. Колумбия – 1967 жылы ашылған Говард округінің ірі жоспарланған қаласы. Колумбияның негізгі қалалық жолы Little Patuxent Parkway деп аталады, ал Maryland Route 175 Шығыс Колумбияда 2006 жылдың мамырына дейін Patuxent Parkway деп аталды, содан кейін Колумбияның негізін қалаушы, марқұм Джеймс Рауз және оның әйелі Пэттидің құрметіне қайта аталды. 1960 және 1970 жылдардағы қарқынды құрылыс кезіндегі бақылаусыз эрозия Патуксент өзенінің ең жоғары және ең зиянды шөгінді, лайлану және ластану деңгейлеріне себеп болды. Бұл, өз кезегінде, өзеннің тұзды бөлігінде бір кезде өркендеген теңіз өнімдері индустриясының толық құлауына әкелді. "Патюксент өзенінің Берни Фаулерден жақын досы, жақтасы және қорғаушысы болған ешкім жоқ". Фаулер 1970 жылдардың басындағы Калверт округі комиссары ретінде, өзеннің төменгі ағысындағы Чарльз, Калверт және Сент-Мэри округтерінің өзеннің жоғарғы ағысындағы округтерге қарсы сотқа шағымдануына жетекшілік етті. Сот ісі штатты, өзеннің жоғарғы ағысындағы округтерді және АҚШ қоршаған ортаны қорғау агенттігін ластануды бақылау шараларын қабылдауға мәжбүр етті. 1985 және 2005 жылдар аралығында Патуксентте азоттың 26%-ға, фосфордың 46%-ға төмендеуі және шөгіндінің 35%-ға азайғаны байқалды, тіпті 2002 жылға қарай қалалық аумақтар су алабының 31%-ын құрады. Чесапик өзенінің ірі салаларының ішінде Патуксент өзені қалалық ағын суларынан келетін зиянды фосфор және азоттың көп бөлігін қамтиды. Өзеннің басқа екі ірі көзі – нүктелік көздер (кәсіпорындар, кәріздер және т.б.) және 24%-ға төмендеген ауыл шаруашылығы алқаптары, қоректік жүктемеге аз үлес қосады. Орманды алқаптар су алабының 43%-ын құрайды. 2004 жылы Фред Тутман Патуксент өзені үшін алғашқы "Өзен сақшысы" атанды. Waterkeeper Alliance ұйымының мүшесі Patuxent Riverkeeper ұйымының миссиясы – өзен суының және су алабының сапасын қорғау және жақсарту, сондай-ақ Ноттингемдегі нысанда оған қол жеткізуді және білім беруді қамтамасыз ету. Соңғы 50 жыл ішінде Мэрилендтің осы бөлігіндегі ұлттық деңгейде танылған жерді сақтау жұмыстары Балтимор-Вашингтон қалалық аймағының кеңеюінен ондаған мың акр жерді сақтап қалды. АҚШ армиясының Форт Мидтің оңтүстік жартысы Патуксент Wildlife Research Center-ге қосылды, ол Вашингтоннан немесе Балтимордан 30 миль (48 км) қашықтықта орналасқан екінші үлкен жалғасқан қоғамдық саябақ-қорық болып табылады. Ол осы екі қаланың арасында орналасқан. Чесапикке қарай өзеннен 68 км жоғарыда орналасқан Джаг шығанағына орталықтанған жалғасқан қоғамдық аумақ Балтимор-Вашингтон аймағындағы бесінші ірі қорық және ең үлкен сулы-батпақты қорық болып табылады, оған Джаг шығанағының батпақты қорығы, Меркл Wildlife қорығы және Патуксент өзені паркінің Джаг шығанағы бөлігі кіреді. Су алабының ең жоғарғы бөлігіндегі Патуксент өзені мемлекеттік паркі жетінші ірі паркті құрайды.

Chesapeake Bay Week бейнелері, 2022

2022 жылдың 20 сәуірінде PBS 26 минуттық деректі фильм шығарды: "Қиындыққа толы сала: Мэриленд штатының Патуксент өзені". Патуксент өзені – Чесапик шығанағының маңызды саласы. Өзеннің шығанақтың экологиялық қозғалысы тарихындағы орталық рөліне және жылдар бойы оған жұмсалған көптеген қорғау ресурстарына қарамастан, ол ластанған күйінде қалып отыр. Оның өзен сақшысы Фред Тутман өзен жағалауында экологиялық теңсіздік бар деп санайды. 2022 жылдың 21 сәуірінде PBS 56 минуттық арнайы бағдарлама шығарды: "Чесапик шығанағы саммиті 2022". Сарапшылар, ғалымдар және саясаткерлер Чесапик шығанағы бассейнінің денсаулығы тақырыбында қызықты талқылау үшін бас қосты, оны жүргізуші Фрэнк Сесно жүргізді.

Көпірлер

Өту орны орналасқан жерінің координаттары Монтгомери округі – Говард округі MD 27 көпірі Mt. Airy қаласының оңтүстік-батысында Windsor Forest Road көпірі Windsor Forest Road Mt. Airy қаласының оңтүстік-батысында Long Corner Road көпірі Long Corner Road Дамаск қаласында MD 94 көпірі Дамаск қаласында Mullinix Mill Road көпірі Mullinix Mill Road Дамаск қаласында Hipsley Mill Road көпірі Hipsley Mill Road Этчисон қаласында Howard Chapel Road көпірі Howard Chapel Road Юнити қаласында MD 97 көпірі Бруквилл қаласының солтүстігінде Triadelphia Reservoir Brighton Dam Road Бруквилл қаласында Кларксвилл Haviland Mill Road көпірі Haviland Mill Road Бринклоу қаласында Mink Hollow Road көпірі Mink Hollow Road Бринклоу қаласында Snell's Bridge Эштон қаласында Highland Brown's Bridge Ednor Road/Browns Bridge Road Эштон қаласында Highland US 29 көпірі Rocky Gorge Reservoir үстінен Бертонсвилл қаласының солтүстігінде Prince George's округі – Говард округі I 95 көпірі T. Howard Duckett дамбасының жанында Лорел қаласында MD 216 көпірі Лорел қаласында US 1 көпірлері Лорел қаласында Howard округі – Prince George's округі – Anne Arundel округі B&O көпірі CSX Capital Subdivision Лорел қаласында Prince George's округі – Anne Arundel округі MD 198 көпірі Лорел қаласында Brock Bridge Road көпірі Brock Bridge Road Лорел қаласында Baltimore–Washington Parkway көпірі Baltimore Washington Parkway Лорел қаласында Duval Bridge (жеке көліктер үшін жабық) Old Telegraph Road (Lago Road) Patuxent Wildlife Research Center Northeast Corridor көпірі Amtrak Northeast Corridor Боуи қаласында (Bowie State University жанында) Priest Bridge Боуи қаласында Крофтон US 50 көпірі Дэвидсонвилл қаласында Governor's Bridge Governor Bridge Road Дэвидсонвилл қаласында MD 214 көпірі Queen Anne қаласында Queen Anne Bridge (2007 жылы толығымен жабылды) Queen Anne Bridge Road Queen Anne қаласында Hills Bridge Upper Marlboro қаласында Calvert округі – Charles округі Benedict Bridge Benedict қаласында Calvert округі – St. Mary's округі Governor Thomas Johnson Bridge Соломонс қаласында.