Чесапик шығанағы: АҚШ-тың ірі су алабы

Чэсапик шығанағы – АҚШ-тың ең ірі шығанағы, Мэриленд және Вирджиния штаттарының экологиясы мен экономикасы үшін маңызды. Су алабы 6 елге тараған.

28 мин оқу

100%

Дереккөз: Chesapeake Bay — Wikipedia

Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.

Мазмұны

Кіріспе

АҚШ-тың Мэриленд және Вирджиния штаттарында орналасқан Чесапик шығанағы – АҚШ-тағы ең үлкен саға. Шығанақ Атлант мұхитының орталық бөлігінде орналасқан және негізінен Дельмарва түбегі арқылы Атлант мұхитынан бөлінген, оған Мэрилендтің шығыс жағалауы, Вирджинияның шығыс жағалауы және Делавэр штаты кіреді. Шығанақтың оңтүстік бөлігіндегі аузы Кейп Генри мен Кейп Чарльз арасында орналасқан. Солтүстік бөлігі Мэрилендте, ал оңтүстік бөлігі Вирджинияда жатқан Чесапик шығанағы осы екі штаттың экологиясы мен экономикасы үшін маңызды роль атқарады. 150-ден астам ірі өзен мен ағын шығанақтың 64299 шаршы миль (166,534 км²) су жиналатын алабына құяды, ол алты штаттың (Нью-Йорк, Пенсильвания, Делавэр, Мэриленд, Вирджиния және Батыс Вирджиния) және Вашингтон округінің барлық бөліктерін қамтиды. Шығанақтың ұзындығы шамамен 322 км, солтүстік бастауы Сускеханна өзенінде, ал оңтүстік бөлігі Атлант мұхитына құяды. Ең тар жерінде (шығыста Ньютаун қаласына жақын Кент округінің Плам Пойнті мен Ромни Крикке жақын Харфорд округінің батыс жағалауы арасында) ені 5 км, ал ең кең жерінде (Потомак өзенінің сағасынан оңтүстікке қарай, Мэриленд пен Вирджинияны бөліп тұратын жерде) 48 км-ге жетеді. Жағалау сызығының ұзындығы, құйылатын салаларымен бірге 18804 км, ал су бетінің ауданы 11,601 км². Орташа тереңдігі 6 метр, ең терең жері 53 метрге жетеді. Шығанақтың үстінен екі көпір салынған: Мэрилендте Сэнди Пойнттан (Анаполис маңы) Кент аралына дейін созылған Чесапик шығанағы көпірі және Вирджинияда Вирджиния Бичтен Кейп Чарльзға дейін жалғасқан Чесапик шығанағы көпір-тоннелі. Әдемілігімен және байлығымен танымал шығанақ 20-шы ғасырдың ортасынан бері "бос" болып барады, крабтардың, устрицалардың және балықшылардың саны азайды. Қоректік заттардың ластануы және қалалық ағынды сулар шығанақтың су сапасының нашарлауына себеп болып, экожүйеге қысым түсіріп, устрицалардың шамадан тыс аулаудан туындаған құлдырауын күшейтеді. 1990 жылдары басталған қалпына келтіру жұмыстары 21-шы ғасырда да жалғасып келеді және устрица популяциясының өсуіне мүмкіндік береді. 2015 жылы Чесапик шығанағының жағдайы жақсарды, бұл төрт жылдық кезеңде үш жылдық прогреске ие екенін көрсетеді. 2020 жылғы көрсеткіштермен салыстырғанда 2021 жылы су сапасының сәл жақсарғаны байқалды. Шығанақта климаттың өзгеруіне байланысты теңіз деңгейінің көтерілуі, жағалау аймақтары мен инфрақұрылымның бұзылуы және теңіз экожүйесінің өзгеруі сияқты басқа да қоршаған ортаға қатысты мәселелер де бар.

Estuary in the U. S. states of Maryland and Virginia

The Chesapeake Bay ('/tʃ//ɛ//s//ə//p//iː//k/ CHESSə peek) is the largest estuary in the United States. The Bay is located in the Mid Atlantic region and is primarily separated from the Atlantic Ocean by the Delmarva Peninsula, including parts of the Eastern Shore of Maryland, the Eastern Shore of Virginia, and the state of Delaware. The mouth of the Bay at its southern point is located between Cape Henry and Cape Charles. With its northern portion in Maryland and the southern part in Virginia, the Chesapeake Bay is a very important feature for the ecology and economy of those two states, as well as others surrounding within its watershed. More than 150 major rivers and streams flow into the Bay's 64299 square miles (166,534 km2) drainage basin, which covers parts of six states (New York, Pennsylvania, Delaware, Maryland, Virginia, and West Virginia) and all of Washington, D. C.

The Bay is approximately 200 mile (322 km) long from its northern headwaters in the Susquehanna River to its outlet in the Atlantic Ocean. It is 2.8 mile (5 km) wide at its narrowest (between Kent County's Plum Point near Newtown in the east and the Harford County western shore near Romney Creek) and 30 mile (48 km) at its widest (just south of the mouth of the Potomac River which divides Maryland from Virginia). Total shoreline including tributaries is 11684 mile (18804 km), circumnavigating a surface area of 4479 square miles (11,601 km2). Average depth is 21 feet (6 m), reaching a maximum of 174 feet (53 m). The Bay is spanned twice, in Maryland by the Chesapeake Bay Bridge from Sandy Point (near Annapolis) to Kent Island and in Virginia by the Chesapeake Bay Bridge–Tunnel connecting Virginia Beach to Cape Charles. Known for both its beauty and bounty, the Bay has become "emptier", with fewer crabs, oysters and watermen (fishermen) since the mid 20th century. Nutrient pollution and urban runoff have been identified as major components of impaired water quality in the bay stressing ecosystems and compounding the decline of shellfish due to overharvesting. Restoration efforts that began in the 1990s have continued into the 21st century and show potential for growth of the native oyster population. The health of the Chesapeake Bay improved in 2015, marking three years of gains over a four year period. Slight improvements in water quality were observed in 2021, compared to indicators measured in 2020. The bay is experiencing other environmental concerns, including climate change which is causing sea level rise that erodes coastal areas and infrastructure and changes to the marine ecosystem.

Этимология

Chesepiooc сөзі алгонкин тілінен шыққан, "үлкен өзендегі" ауылды білдіреді. Бұл АҚШ-тағы ең көне жетінші ағылшын тіліндегі жер атауы, оны алғаш рет 1585 немесе 1586 жылдары Роанок колониясынан солтүстікке қарай Чесапик саласына қарай бағыт алған зерттеушілер Чесепиок деп атаған. Бұл атау сондай-ақ Чесапик халқына немесе Американың Виржиния штатындағы қазіргі Оңтүстік Хэмптон аймағында қоныстанған Чесепиан тайпасына да қатысты болуы мүмкін. Олар қазіргі Норфолк, Портсмут, Чесапик және Вирджиния Бич аймақтарын мекендеген. 2005 жылы алгонкин тіл білімі маманы Блэр Рудс "аудандағы ең көп таралған қате түсініктердің бірін жоюға көмектесті: "Чесапик" дегені "үлкен моллюскалар шығанағы" дегенді білдіреді. Бұл дұрыс емес, – деді Рудс. Бұл атау шын мәнінде "үлкен су" дегенді білдіруі мүмкін, немесе ол шығанақтың аузындағы ауылды көрсетуі мүмкін".

Геология және түзілу

Чесапик шығанағы – Солтүстік Атлантикаға құятын саға, шығысында Делмарва түбегі және батысында Солтүстік Америка құрлығы арасында орналасқан. Бұл Сусквеханна өзенінің риясы, яғни теңіз деңгейі төмен болғанда өзен ағып өткен аллювиалды жазық, суға батқан аңғар. Бұл фьорд емес, себебі Лаврентид мұз қабаты шығанақтың ең солтүстік нүктесіне дейін оңтүстікке жетпеген. Балтимордің солтүстігінде батыс жағалау Мэриленд штатының төбелі Пьемонт аймағымен шектеседі; ал қаланың оңтүстігінде шығанақ штаттың аласа жағалау жазығында орналасқан, батысында шөгінді жартастар, ал шығысында жазық аралдар, иректейтін шағын өзендер мен батпақтар бар. Батыстан шығанаққа құятын ірі өзендердің сағалары кең, олар әр өзен бойымен бірнеше шақырымға дейін негізгі рияның жалғасы болып табылады. Шығанақтың геологиясы, қазіргі түрі және оның орналасқан жері эоценнің соңында (шамамен 35,5 миллион жыл бұрын) болған метеорит соқтығысының нәтижесінде пайда болды, ол Чесапик шығанағының соқтығыс кратерін және кейіннен Сусквеханна өзені аңғарын қалыптастырды. Шығанақ шамамен 10 000 жыл бұрын, соңғы мұз дәуірінің соңында теңіз деңгейінің көтерілуінен Сусквеханна өзені аңғарына су кірген кезде пайда болды.

Флора мен фауна

Чесапик шығанағында жыл бойы тұратын немесе жылдың белгілі бір кезеңінде көшіп келетін көптеген жануарлар мекендейді. Мұнда 300-ден астам балық түрі, сондай-ақ көптеген моллюскалар мен краб түрлері бар. Олардың ішінде Атлантика менхадені, жолақты басс, американдық бақа, шығыс устрицасы, Атлантика жылқышабағы және көк крабы бар. Құстардың арасында оспрейлер, үлкен көк тұзбастар, аққабақ бүркіттер мен саябақ соқырлар кездеседі, олардың соңғы екеуі ДДТ-нің салдарынан құрып кетуге жақын болған; олардың саны күрт азайды, бірақ соңғы жылдары қайта өсті. Құбырлы құс – ылғалды жерлерде мекендейтін, құрып кетуге жақын түр. Чесапик шығанағына акулалар мен шағалақ балықтар да келеді. Бұқа акулалары, жолбарыс акулалары, балғалы морон акулалары және қарақұйрық акулалары сияқты ірі жануарлар да кездеседі. Соңғы жылдары дөңгелек киттердің көрінуі расталмаған. Солтүстік Атлантиканың құрып кетуге жақын киттері, плавник киттері, минк және сей киттері де шығанақтың ішінде және оның жанында байқалды. Сол манат Род-Айлендке дейін солтүстікке қарай жүзіп келгені анықталды және бұл оның солтүстікке қарай сапар шеккен алғашқы манат еді. Шығанақта және оның салаларында басқа манаттар да кездеседі, онда манаттың рационына кіретін теңіз шөптері өседі. Бұл шығанаққа балықшыл торғайлар да келеді. Чесапик шығанағында құрлықта да, суда да әртүрлі флора өседі. Судағы өсімдіктердің ішінде балық шөптері мен шөптер кең таралған. 2011 жылғы баяндамада су асты шөптері туралы ақпарат жариялануы керек екені айтылды, себебі «су асты шөптері көптеген түрлерге тамақ пен баспана береді, суға оттегін қосып, судың мөлдірлігін арттырады». Шығанақтың басқа бөліктерінде жабайы күріш, қызыл кеспей, лоблолли қарағайы, аққабақ кипарисі, спартина шөптері және фрагмиттер өседі. Инвазивті өсімдіктер шығанақта кең таралған. Phragmites, Purple loosestrife және жапондық stiltgrass сияқты өсімдіктер Чесапик батпақтарында берік орнықты. Сонымен қатар, Оңтүстік Америкаға тән бразилиялық су шөптері аквариум иелерінің арқасында көптеген құрлықтарға тарады, олар көбінесе аквариумдарының мазмұнын жақын жердегі көлдер мен өзендерге төгеді. Бұл өсімдік өте инвазивті және Чесапик шығанағының тұздылығы төмен суларында өркендеуге қабілетті. Бразилиялық су шөптерінің тығыз тоғайлары су ағымын шектейді, шөгінділерді ұстап, судың сапасына әсер етеді. Мэриленд және Вирджиния айманындағы көптеген жергілікті K 12 мектептерінде жергілікті шығанақ шөптерін өсіріп, оларды шығанаққа отырғызатын бағдарламалар бар.

The Chesapeake Bay is home to numerous fauna that either migrate to the Bay at some point during the year or live there year round. There are over 300 species of fish and numerous shellfish and crab species. Some of these include the Atlantic menhaden, striped bass, American eel, eastern oyster, Atlantic horseshoe crab, and the blue crab. Birds include ospreys, great blue herons, bald eagles, and peregrine falcons, the last two of which were threatened by DDT; their numbers plummeted but have risen in recent years. The piping plover is a near threatened species that inhabits the wetlands. varieties of sharks, and stingrays visit the Chesapeake Bay. Megafaunas such as bull sharks, tiger sharks, scalloped hammerhead sharks, and basking sharks There have been unconfirmed sightings of humpback whales in recent years. Endangered North Atlantic right whale and fin, and minke and sei whales have also been sighted within and in the vicinity of the Bay. The same manatee has been spotted as far north as Rhode Island, and was the first manatee known to travel so far north. Other manatees are occasionally seen in the Bay and its tributaries, which contain sea grasses that are part of the manatee's diet. Loggerhead turtles are known to visit the Bay. The Chesapeake Bay is also home to a diverse flora, both land and aquatic. Common submerged aquatic vegetation includes eelgrass and widgeon grass. A report in 2011 suggested that information on underwater grasses would be released, because "submerged grasses provide food and habitat for a number of species, adding oxygen to the water and improving water clarity." Other vegetation that makes its home in other parts of the Bay are wild rice, various trees like the red maple, loblolly pine and bald cypress, and spartina grass and phragmites. Invasive plants have taken a significant foothold in the Bay. Plants such as Phragmites, Purple loosestrife and Japanese stiltgrass have established high levels of permanency in Chesapeake wetlands. Additionally, plants such as Brazilian waterweed, native to South America, have spread to most continents with the help of aquarium owners, who often dump the contents of their aquariums into nearby lakes and streams. It is highly invasive and has the potential to flourish in the low salinity tidal waters of the Chesapeake Bay. Dense stands of Brazilian waterweed can restrict water movement, trap sediment and affect water quality. Various local K 12 schools in the Maryland and Virginia region often have programs that cultivate native bay grasses and plant them in the Bay.

Колумбияға дейінгі

11 000 жыл бұрын Чесапик шығанағында палеоиндейлер мекендеген деп есептеледі. Мыңдаған жылдар бойы, жергілікті американдықтар су көздеріне жақын ағаштан салынған ұзын үйлерде тұрып, балық аулап, жерді өңдеген. Ауыл шаруашылығы өнімдеріне бұршақ, жүгері, темекі және қабақ кірді. Ауылдар көбінесе 10-20 жылға дейін өмір сүрді, содан кейін отынның таусылуы немесе топырақтың құнарсыз болуы сияқты жергілікті ресурстардың азаюына байланысты тасталатын. Жеткілікті мөлшерде азық-түлік өндіру үшін, ерлер аң ауласа, әйелдер ауыл шаруашылығымен айналысты. Ауылдың барлық мүшелері жергілікті сулардан балық және моллюскаларды жинауға қатысты. Уақыт өте келе, Чесапик шығанағы маңындағы қауымдар Поухатан, Пискатау және Нантикок сияқты конфедерацияларды құрды. Бұл конфедерациялардың әрқайсысы орталық басшының жетекшілігімен шағын тайпалардың біріккен тобынан тұрды.

Еуропалық барлау және қоныстану

1524 жылы итальяндық зерттеуші Джованни да Верраццано (1485–1528), француз тәжінің қызметінде (Нью-Йорк шығанағына кіреберіс "Вераццано тарлауығы" деп аталып, кейіннен аталып кеткенімен танымал, соның ішінде қазір 20-ғасырда оның атымен аталған аспалы көпір) Чесапик теңізінің жанынан өтті, бірақ шығанаққа кірмеді. Испан зерттеушісі Лукас Васкес де Айлон 1525 жылы Испаньоладан экспедиция жіберді, ол Чесапик және Делавэр шығанақтарының аузына жетті. Бұл экспедиция испандықтар "Бахия де Санта-Мария" ("Ая Мария шығанағы") немесе "Бахия де Мадре-де-Диос" ("Құдай анасының шығанағы") деп атаған Чесапик шығанағының бір бөлігін зерттеген алғашқы еуропалық экспедиция болуы мүмкін. Де Айллон 1526 жылы Атлантика жағалауында Сан-Мигель-де-Гуальдапе испан миссионерлік қонысын құрды. Көптеген ғалымдар оның Чесапикке дейін солтүстікке орналасқандығына күмән келтіреді; көпшілігі оны бүгінгі Грузияның Сапело аралында деп санайды. 1573 жылы испан Флоридасының губернаторы Педро Менендес де Маркес Чесапик өңірін одан әрі зерттеді. Смит өзінің күнделігінде: "Көк және жер адамның тұруына орын жарату үшін ешқашан осылай үйлеспеген" деп жазды. "Ана елінде" экономикалық қиындықтар мен азаматтық дау-жанжалдар болғандықтан, 1640 және 1675 жылдар аралығында оңтүстік ағылшын кавалериясы және олардың қызметшілері Вирджиния провинциясы мен Мэриленд провинциясының жаңа отарларына, Чесапик шығанағы аймағына көшіп келді.

Америка революциясынан бүгінгі күнге дейін

Чесапик шығанағы 1781 жылы Чесапик шайқасының (сондай-ақ "Каптар шайқасы", Чарльз және Генри мүйістерінің шайқасы) болған жері, онда француз флоты Корольдік теңіз күштерін жеңіп, Америка революциялық соғысының шешуші теңіз шайқасын өткізді. Британдықтардың жеңілісі генерал Джордж Вашингтонға және оның француздық одақтас әскерлеріне, граф де Рошамбо басшылығымен Нью-Йорк қаласынан төмен түсіп, Вирджиния штатындағы Йорктаун қамалында Солтүстік және Оңтүстік Каролинадан келген лорд Корнуоллистің оңтүстік британдық армиясын қоршауға мүмкіндік берді. Олардың жорық жолы Ньюпорттан (Род-Айленд штаты) Коннектикут, Нью-Йорк штаты, Пенсильвания, Нью-Джерси және Делавэр арқылы Сускеханна өзенінің "Елк басы" жағалауына дейін, сондай-ақ шығанақпен Вирджинияға қарай жартылай жүзу арқылы өтті. Бұл Вашингтон-Рошамбо революциялық жолы деп белгіленген Ұлттық тарихи жолдың да тақырыбы болып табылады. Шығанақта 1812 жылғы соғыс кезінде қайтадан қақтығыстар болды. 1813 жылы Танжер аралындағы британдық теңіз күштерінің адмиралы Джордж Кокберннің басшылығымен Чесапик жағалауындағы бірнеше қалаларға шабуыл жасады, шығанақты өздерінің "Британ көлі" сияқты қарады. АҚШ теңіз күштерінің коммодоры Джошуа Барни басқаратын, терең суға түспейтін қарулы баржалардан тұратын Чесапик шығанағының флотилиясы британдық жағалау шабуылдарын тоқтату үшін құрылды. Барнидің бірнеше ай бойы мазалауынан кейін британдықтар Мэриленд штатының Бенедикт қаласында Патуксент өзенінің батыс жағына қонды, Чесапик флотилиясы батырылды, ал британдықтар Бладенсбургте АҚШ армиясын жеңіп, 1814 жылдың тамызында АҚШ Капитолийін өртеп жіберді. Бірнеше күннен кейін "қысқыша шабуыл" кезінде олар Потомак өзенімен жоғары көтеріліп, ұлттық астананың төменгі жағындағы Форт-Вашингтонға шабуыл жасады және жақын орналасқан Александрия портына шабуыл жасады. XIX ғасырдың соңы мен XX ғасырдың басында "Ойстер соғыстары" болды. ХХ ғасырдың ортасына дейін, устрица жинау Чесапик су тасымалдаушылары арасында краб өнеркәсібімен бәсекелесті, олардың саны азайып бара жатқан, олардың скипжактары мен басқа жұмыс қайықтары ғасырдың соңында демалыс қайықтарымен ауыстырылды. 1960 жылдары Мэриленд штатының батыс жағалауындағы Калверт округіндегі тарихи Калверт жарларындағы Калверт атом электр стансасы реакторын салқындату үшін шығанақтың суын пайдалана бастады.

The Chesapeake Bay was the site of the Battle of the Chesapeake (also known as the "Battle of the Capes", Cape Charles and Cape Henry) in 1781, during which the French fleet defeated the Royal Navy in the decisive naval battle of the American Revolutionary War. The British defeat enabled General George Washington and his French allied armies under Comte de Rochambeau to march down from New York and bottle up the rampaging southern British Army of Lord Cornwallis from the North and South Carolinas at the siege of Battle of Yorktown in Yorktown, Virginia. Their marching route from Newport, Rhode Island through Connecticut, New York State, Pennsylvania, New Jersey and Delaware to the "Head of Elk" by the Susquehanna River along the shores and also partially sailing down the Bay to Virginia. It is also the subject of a designated National Historic Trail as the Washington–Rochambeau Revolutionary Route. The Bay would again see conflict during War of 1812. During the year of 1813, from their base on Tangier Island, British naval forces under the command of Admiral George Cockburn raided several towns on the shores of the Chesapeake, treating the Bay as if it were a "British Lake". The Chesapeake Bay Flotilla, a fleet of shallow draft armed barges under the command of U. S. Navy Commodore Joshua Barney, was assembled to stall British shore raids and attacks. After months of harassment by Barney, the British landed on the west side of the Patuxent at Benedict, Maryland, the Chesapeake Flotilla was scuttled, and the British trekked overland to rout the U. S. Army at Bladensburg and burn the U. S. Capitol in August 1814. A few days later in a "pincer attack", they also sailed up the Potomac River to attack Fort Washington below the National Capital and raided the nearby port town of Alexandria, Virginia. There were so called "Oyster Wars" in the late 19th and early 20th centuries. Until the mid 20th century, oyster harvesting rivaled the crab industry among Chesapeake watermen, a dwindling breed whose skipjacks and other workboats were supplanted by recreational craft in the latter part of the century. In the 1960s, the Calvert Cliffs Nuclear Power Plant on the historic Calvert Cliffs in Calvert County on the Western Shore of Maryland began using water from the Bay to cool its reactor.

Чесапик шығанағы, Атлант жағалауындағы жағалау аралдары мен материкті байланыстыратын, Чесапик және Делавэр каналын (солтүстікке қарай Делавэр өзенімен байланыстыратын) және Альбемарл және Чесапик каналын (оңтүстікке қарай, Элизабет өзені арқылы Норфолк және Портсмут қалаларынан Солтүстік Каролинадағы Альбемарл және Памлико шығанақтарына, содан әрі Грузияның теңіз аралдарына жалғасатын) қосатын, ішкі су жолының бір бөлігін құрайды. 1850 жылдан бері АҚШ Әскери инженерлік корпусымен тереңдетілген, шығанақтың бойымен созылатын, Балтимор портына кіретін немесе шығатын үлкен кемелер үшін маңызды транзиттік маршрут, және солтүстікке қарай Чесапик және Делавэр каналы арқылы Делавэр өзеніндегі Уилмингтон және Филадельфия порттарына дейін жалғасады. 19 ғасырдың соңы мен 20 ғасырдың басында шығанақты жолаушылар бу кемелері мен пакеттік кемелер, әсіресе Балтимор бу кеме компаниясы ("Олд Бей Лайн") пайдаланды. 20 ғасырдың соңында бірнеше көпірлер салынды. Біріншісі, Чесапик шығанағының көпірі (сонымен қатар губернатор Уильям Престон Лейн, кіші атындағы ескерткіш көпірі деп те аталады), штат астанасы Аннаполис, Мэриленд және шығыс жағалаудағы Матапейк арасындағы Кент аралын кесіп өтеді, ол 1949-1952 жылдары салынды. 1973 жылы екінші, параллель құрылыс қосылды. Вирджинияның шығыс жағалауын материкпен (Вирджиния Бич, Норфолк, Портсмут және Чесапик қалаларындағы агломерациялармен) байланыстыратын Чесапик шығанағының көпір-туннелі шамамен 20 миль (32 км) ұзын; ол көпірлермен қатар, кемелердің еркін өтуіне мүмкіндік беретін 2 миль (3 км) ұзындығындағы екі туннельге де ие, ал көпір төрт жасанды аралдармен сүйеніп тұр. Чесапик шығанағының көпір-туннелі 1964 жылы екі жолақты, ал 1999 жылы төрт жолақты болып ашылды.

Жауын-шашын

Чесапик шығанағындағы су тасқыны топографияның ерекшелігіне (көлденең және тік пішініне), желдің әсерінен туындайтын айналымға және шығанақтың мұхиттық су тасқынымен өзара әрекеттесуіне байланысты қызықты және бірегей мінез-құлық көрсетеді. Шығанақтың солтүстік және оңтүстік бөліктеріндегі су тасқынының ерекше ерекшеліктерін зерттеу 1970 жылдардың соңында басталды. Бір зерттеуде Атлант мұхитындағы шығанақ аузындағы теңіз деңгейінің өзгеруіне және жергілікті көлденең желдерге байланысты 5 күндік кезеңде теңіз деңгейінің құбылуы байқалды, ал 2,5 күндік құбылу жергілікті бойлық желдердің әсерінен туындаған резонанстық тербелістерге байланысты болды. Ал кейінірек жасалған тағы бір зерттеу шығанақтың геометриясы 1,46 күндік резонанстық кезеңге мүмкіндік беретінін анықтады. Чесапик шығанағының әртүрлі аймақтарындағы су тасқынының айырмашылықтарын Ұлттық мұхиттық және атмосфералық басқармасының (NOAA) жариялаған су тасқыны болжамдарынан көруге болады (суретті қараңыз). Вирджиния штатының Норфолк қаласы және Чарльз мен Генри мүйістерінің жанындағы Атлант мұхитымен қосылатын шығанақтың ең оңтүстік бөлігінде орналасқан Чесапик шығанағы көпірі-тоннелі (CBBT) маңында айдың толу фазасына қарай жартылай тәуліктік су тасқыны байқалады, көктемгі (жаңа/толық ай) және құрғақ (бір/үштен бір ай) су тасқыны кезеңдерінде амплитудада шағын өзгерістер болады. CBBT маңындағы су тасқынының негізгі себебі – АҚШ-тың Шығыс жағалауында байқалатын әдеттегі жартылай тәуліктік мұхиттық су тасқыны. Шығанақтың солтүстік бөлігінде орналасқан Балтиморде көктемгі және құрғақ су тасқыны кезінде аралас сипаттағы су тасқыны пайда болады, ол айқын модуляцияға ұшырайды. Күн, Жер және Ай жүйесі бір сызыққа келген кездегі көктемгі су тасқыны айлық су тасқыны кезінде ең үлкен амплитуданы тудырады. Керісінше, Күн, Жер және Ай жүйесі тік бұрыш жасағандағы құрғақ су тасқыны әлсірейді, ал жартылай тәуліктік су тасқыны жүйесінде (CBBT маңындағыдай) бұл ең төменгі аралық диапазон ретінде көрінеді. Бұл екі аймақты салыстырудан туындайтын екі қызықты мәселе – CBBT үшін жартылай тәуліктік, ал Балтимор үшін аралас су тасқыны (шығанақтағы резонанс салдарынан) және амплитудадағы айырмашылықтар (шығанақтағы таралу салдарынан).

Tides in the Chesapeake Bay exhibit an interesting and unique behavior due to the nature of the topography (both horizontal and vertical shape), wind driven circulation, and how the Bay interacts with oceanic tides. Research into the peculiar behavior of tides both at the northern and southern extents of the Bay began in the late 1970s. One study noted sea level fluctuations at periods of 5 days, driven by sea level changes at the Bay's mouth on the Atlantic coast and local lateral winds, and 2.5 days, caused by resonant oscillations driven by local longitudinal winds, while another study later found that the geometry of the Bay permits for a resonant period of 1.46 days. A good example of how the different Chesapeake Bay sites experience different tides can be seen in the tidal predictions published by the National Oceanographic and Atmospheric Administration (NOAA) (see figure at right). At the Chesapeake Bay Bridge–Tunnel (CBBT) site, which lies at the southernmost point of the Bay where it meets the Atlantic Ocean near Norfolk, Virginia, and the capes of Charles and Henry, there is a distinct semi diurnal tide throughout the lunar month, with small amplitude modulations during spring (new/full moon) vs. neap (one/three quarter moon) tidal periods. The main forcing of the CBBT tides are typical, semi diurnal ocean tides that the East Coast of the United States experiences. Baltimore, in the northern portion of the Bay, experiences a noticeable modulation to form its mixed tidal nature during spring vs. neap tides. Spring tides, when the sun earth moon system forms a line, cause the largest tidal amplitudes during lunar monthly tidal variations. In contrast, neap tides, when the sun earth moon system forms a right angle, are muted, and in a semi diurnal tidal system (such as that seen at the CBBT site) this can be seen as a lowest intertidal range. Two interesting points that arise from comparing these two sites at opposite ends of the Bay are their tidal characteristics semi diurnal tide for CBBT and mixed tide for Baltimore (due to resonance in the Bay) and the differences in amplitude (due to dissipation in the Bay).

Балық шаруашылығы

Бұл шығанақ теңіз өнімдерімен, әсіресе көк крабтармен, моллюскалармен және устрицалармен әйгілі. Бір мәлімет бойынша, 20-шы ғасырдың ортасында шығанақта 9 000 толық жұмыс күнімен су өнімдерін жинаумен айналысатын адам жұмыс істеген. Жабайы устрицаларды жинаумен қатар, устрица шаруашылығы да қарқынды дамып келе жатқан сала. Устрица аквакультурасы пассивті болып табылады, себебі шығанақ устрицаға қажетті барлық табиғи азықты қамтамасыз етеді, бұл басқа балық шаруашылығы түрлерімен салыстырғанда экологиялық таза тәжірибе. Устрица шаруашылықтары жұмыс орындарын ұсынады, сонымен қатар судағы артық қоректік заттарды сүзу арқылы табиғи процеске көмектеседі, бұл эутрофикация ластануының (тырысқан балдырлардың көп болуы) әсерін азайтуға бағытталған. Чесапик шығанағының бағдарламасы шығанаққа түсетін азот қосылыстарының мөлшерін азайту мақсатында устрицаларды қалпына келтіру жобаларын қолдайды. Бұл шығанақ тасбалықпен, яғни жолақты баспен әйгілі. Бір кезде жойылу қаупі төнген тасбалықтар, тасбалық аулауға мораторий енгізу арқылы, заңнамалық шаралардың нәтижесінде қалпына келді, бұл түрдің қайта өркендеуіне мүмкіндік берді. Қазір тасбалықтар қатаң бақылауда және шектеулі мөлшерде аулауға рұқсат етіледі. Чесапик шығанағында басқа да танымал балық аулау түрлері: шэд, кобия, крокер, қызыл балық, қысқы және жазғы палтус. Соңғы кезде, жергілікті емес көк сымбаз Джеймс өзені сияқты салаларда көбейіп, шығанақтың басқа аймақтарына таралуы мүмкін. Менхаденге қатысты коммерциялық балық аулау да бар, ол адамдарға жеуге жарамсыз, бірақ жем, балық майы және мал азығы ретінде қолданылады.

Туризм және демалыс

Шесапик шығанағы жыл сайын Мэриленд және Вирджиния штаттарына келетін туристер үшін маңызды тарту орталығы болып табылады. Балық аулау, краб аулау, жүзу, қайықпен саяхаттау, каякпен саяхаттау – бұл мүмкіндіктер көптеген келушілерді қызықтырады. Бір есепте Аннаполис қаласы отбасылармен демалу, су спортымен айналысу және қайықпен саяхаттау үшін өте тартымды орын екені көрсетілген. Комментатор Терри Смит шығанақтың әсемдігі туралы былай деді:

Шесапик шығанағы Мэриленд, Вирджиния және Пенсильвания штаттарының экономикасында, экожүйеден өзге, өте маңызды рөл атқарады. Жабайы табиғатты бақылау, қайықпен жүзу және экотуризм сияқты табиғатқа негізделген демалыс түрлері, ластаушы заттардың шығарылуын реттейтін және ластануды бақылау бағдарламаларын қолдайтын «Таза су туралы» заңның (CWA) тиімді орындалуына байланысты. 2006 жылы «Шесапик шығанағы қорының» мәліметінше, «8 миллионға жуық жануарларды бақылаушы Мэриленд, Вирджиния және Пенсильвания штаттарында тиісінше 636 миллион, 960 миллион және 1,4 миллиард доллар жұмсады».

Ас мәзірі

Колониялық дәуірде қарапайым пісіру әдістері бір ыдыста дайындалатын тағамдарды жасау үшін қолданылды, мысалы, шұжық пен картоптан жасалған көже, моллюскілерден жасалған сорпа немесе устрица, тауық немесе бұғы еті сияқты кең таралған ингредиенттермен пісірілген қайнатпалар. Джон Смит 1608 жылы Чесапикке қонғанда: "Балық сонша көп болды, оларды табамен ұстауға тырыстық", - деп жазды. Чесапик аймағының жергілікті тағамдарына террапиндер, шегірілген шұжық, көк краб, моллюскалар, жергілікті балық, аң еті және түрлі су құстары кірді. Көк краб әлі де ерекше танымал аймақтық тағам болып табылады.

Ластану

1970 жылдары Чесапик шығанағында планетадағы алғашқы анықталған теңіздің өлі аймақтарының бірі табылды, онда сулар оттегіге толыққандай тозған, тіршілікті сақтауға жарамсыз болды, нәтижесінде балықтардың жапсарылуына әкелді. 2010 жылы шығанақтың өлі аймақтарының әр жылы 75 000 тоннаға жуық түбінде тіршілік ететін моллюскалар мен құрттарды өлтіретіні есептелді, бұл сағаның тағамдық тізбегінің негізін әлсіретіп, көк рактарды, әсіресе, негізгі тағамдық көзінен айырды. Кейде крабтардың оттегі аз судан қашу үшін жағаға жиналатыны байқалады, бұл құбылыс «краб юбилейі» деп аталады. Гипоксияның себептерінің бірі – тұрғын үйлерден, шаруашылықтардан және өнеркәсіптік қалдықтардан ағып келетін заттармен қоректенетін ірі балдырлардың гүлденуі. 2010 жылғы баяндамада Пенсильвания штатындағы амиш фермерлері сиырларды өсіруде және олардың шығаратын тыңайтқыштарын тиісті түрде бақыламайтындығы сынға алынды. Пенсильвания штатының Ланкастер округіндегі шаруашылықтар шығанақтың салаларына ағып жатқан тыңайтқыштардың көп мөлшерін өндіреді. Шығанаққа енетін ластанудың бірнеше құрамы бар, олар балдырлардың гүлденуіне ықпал етеді, негізінен фосфор және азот сияқты қоректік заттар. Балдырлар тірі кезде күн сәулесінің шығанақтың түбіне жетуіне кедергі келтіреді, ал өлгеннен кейін шіріп, суды оттегіден айырады. Топырақ эрозиясы және шөгінділердің шығанаққа ағып кетуі, өсімдік жамылғысының азаюы, құрылыс және қалалық және қала маңындағы аудандардағы асфальттың көп болуы да маңызды күн сәулесін тосып алады. Су өсімдіктерінің жоғалуы шығанақтың жануарлар әлемінің көп бөлігі үшін тіршілік ортасын азайтты. Чесапик шығанағының оңтүстігінде басым түр болып табылатын теңіз шөбінің көлемі 1970 жылдардың басынан бері жартысынан астамға қысқарды. Ашықтан жинау, ластану, шөгінділер және аурулар шығанақтың түбін лайлы далаға айналдырды. Шығанақтағы қоректік ластанудың негізгі көздері – шаруашылықтардан, сондай-ақ қалалық және қала маңындағы аудандардан ағып келетін сулар. Шығанақтағы қоректік ластаушы заттардың шамамен жартысы тыңайтқыштар мен құс қоқысынан түседі. Газондық тыңайтқыштардың кеңінен қолданылуы және автокөлік құралдары мен электр станцияларынан шығатын ауаның ластануы да қоректік заттардың маңызды көзі болып табылады. Өте зиянды токсикалық көз – балықтар мен адамдарға әсер ететін Pfiesteria piscicida. Пфистерия 1990 жылдардың соңында көптеген балықтардың өлуіне және жүзушілерге түсініксіз бөртпелерге себеп болған үлкен гүлденулер тізбегінен кейін шағын аймақтық үрей тудырды; өсуіне тауық фермаларынан ағып келген қоректік заттар кінәлі деп айыпталды.

In the 1970s, the Chesapeake Bay was found to contain one of the planet's first identified marine dead zones, where waters were so depleted of oxygen that they were unable to support life, resulting in massive fish kills. In 2010 the bay's dead zones were estimated to kill 75,000 tons of bottom dwelling clams and worms each year, weakening the base of the estuary's food chain and robbing the blue crab in particular of a primary food source. Crabs are sometimes observed to amass on shore to escape pockets of oxygen poor water, a behavior known as a "crab jubilee". Hypoxia results in part from large algal blooms, which are nourished by the runoff of residential, farm and industrial waste throughout the watershed. A 2010 report criticized Amish farmers in Pennsylvania for raising cows with inadequate controls on the manure that they generate. Farms in Lancaster County, Pennsylvania generate large quantities of manure that washes into tributaries of the bay. The pollution entering the bay has multiple components that contribute to algal blooms, principally the nutrients phosphorus and nitrogen. The algae prevents sunlight from reaching the bottom of the bay while alive and deoxygenates the bay's water when it dies and rots. Soil erosion and runoff of sediment into the bay, exacerbated by devegetation, construction and the prevalence of pavement in urban and suburban areas, also block vital sunlight. The resulting loss of aquatic vegetation has depleted the habitat for much of the bay's animal life. Beds of eelgrass, the dominant variety in the southern Chesapeake Bay, have shrunk by more than half there since the early 1970s. Overharvesting, pollution, sedimentation and disease have turned much of the bay's bottom into a muddy wasteland. The principal sources of nutrient pollution in the bay are surface runoff from farms, as well as runoff from urban and suburban areas. About half of the nutrient pollutant loads in the bay are generated by manure and poultry litter. Extensive use of lawn fertilizers and air pollution from motor vehicles and power plants are also significant nutrient sources. One particularly harmful source of toxicity is Pfiesteria piscicida, which can affect both fish and humans. Pfiesteria caused a small regional panic in the late 1990s when a series of large blooms started killing large numbers of fish while giving swimmers mysterious rashes; nutrient runoff from chicken farms was blamed for the growth.

Шырындардың азаюы

Бұл шығанақтың тұздылығы устрицалар үшін өте қолайлы, ал устрица балық аулау бір кездері шығанақтың ең коммерциялық табысты саласы болған, бірақ соңғы елу жылда олардың саны қырылды. Мэрилендте бұрын көптеген устрица рифтері болған. 2008 жылы 1982 жылдан 2007 жылға дейін жиналған өнімнің жалпы құны 88%-ға төмендеді. Бір есепте 2008 жылы шығанақта 25 жыл бұрынғыдан да аз устрица болғаны айтылды. Устрицалардың азаюы шығанақтың сапасына ерекше зиян келтірді. Устрицалар табиғи су сүзгісі ретінде қызмет етеді, олардың азаюы шығанақтағы судың сапасын одан бетер нашарлатты. Бұрын бірнеше метрге дейін көрінетін су қазір соншалықты лайлы, балық аулаушы тізелері құрғақ тұрғанда аяқтарын көре алмайды.

Қайта қалпына келтіру жұмыстары

Федералды, штаттық және жергілікті үкіметтердің Чесапик шығанағы бағдарламасы арқылы, Чесапик шығанағы қоры және басқа да коммерциялық емес экологиялық ұйымдармен серіктестікте жұмыс істеудегі, су сапасын қалпына келтіру немесе кем дегенде қазіргі деңгейде сақтау жөніндегі күш-жігерінің нәтижелері әртүрлі болды. Шығанақты тазалауға кедергі келтіретін бір фактор – ластаушы заттардың көп бөлігі шығанақтан шалқары орналасқан штаттарда, атап айтқанда Нью-Йорк пен Пенсильванияда төгіледі. Мэриленд штаты шығанақты қалпына келтіруге 100 миллион доллардан астам қаражат жұмсағанына қарамастан, жағдай нашарлауда. 20-ғасырдың ортасында шығанақта 6000-нан астам острица аулаушылар жұмыс істеген. 2008 жылға қарай олардың саны 500-ден асты. 2000 жылдың маусым айында Чесапик шығанағы бағдарламасы Чесапик 2000 келісімін қабылдады, ол мүшелік аумақтар үшін 2010 жылға дейін Чесапик шығанағының су алабында қалпына келтіру шараларын басшылыққа алуға бағытталған келісім болды. Осы келісімнің бір бөлігі – су алабындағы сарқырама суларды тазарту қондырғыларын жаңарту. 2016 жылы EPA жаңартулардың «адам саны мен сарқырама су көлемінің өсуіне қарамастан, азот пен фосфор ластануын күрт азайтуға әкелгенін» мәлімдеді. EPA 2004 және 2010 жылдар аралығында шығанақтың су сапасы критерийлері бойынша ғылыми құжаттар сериясын жариялады. Бұл критерийлер құжаттары, су организмдеріне ластаушы заттардың әсерін сипаттайды және штаттар су денелері үшін су сапасы стандарттарын (WQS) әзірлеу үшін қолданылады. Делавэр, Мэриленд, Вирджиния және Колумбия округі 2000-жылдардың ортасында EPA критерийлері құжаттарына, сондай-ақ өздерінің кең ауқымды деректерді жинау және модельдеу жұмыстарына сілтеме жасай отырып, Чесапик шығанағының түрлі салалары үшін WQS қабылдады. 1990 жылдары басталған қалпына келтіру шаралары 21-ғасырда да жалғасып келеді және жергілікті острица популяциясының өсу потенциалын көрсетуде. Вирджиния теңіз ғылымдары институтының ғалымдары (Уильям мен Мэри колледжі) 2004 жылы құрылған экспериментальды рифтерде қазір 180 миллион жергілікті острица, Crassostrea virginica бар екенін мәлімдеді, бұл бір кезде болған миллиардтаған острицадан әлдеқайда аз.

Efforts of federal, state and local governments, working in partnership through the Chesapeake Bay Program along with the Chesapeake Bay Foundation and other nonprofit environmental groups, to restore or at least maintain the current water quality, have had mixed results. One particular obstacle to cleaning up the bay is that much of the polluting substances are discharged far upstream in states far removed from the bay: New York and Pennsylvania. Despite the State of Maryland spending over $100 million to restore the bay, conditions have continued to grow worse. In the mid 20th century, the Bay supported over 6,000 oystermen. As of 2008, there were fewer than 500. In June 2000, the Chesapeake Bay Program adopted Chesapeake 2000, an agreement adopted by the member jurisdictions, intended to guide restoration activities throughout the Chesapeake Bay watershed through 2010. One component of this agreement was a series of upgrades to sewage treatment plants throughout the watershed. In 2016 EPA stated that the upgrades "have resulted in steep reductions in nitrogen and phosphorus pollution despite increases in human population and wastewater volume." EPA published a series of scientific documents on water quality criteria for the bay between 2004 and 2010. The criteria documents, which describe specific pollutants and their effects on aquatic species, are used by the states to develop water quality standards (WQS) for individual water bodies. Delaware, Maryland, Virginia, and the District of Columbia adopted WQS for various Chesapeake Bay tributaries in the mid 2000s, referencing the EPA criteria documents, as well as their own extensive data gathering and modeling efforts. Restoration efforts that began in the 1990s have continued into the 21st century and show potential for growth of the native oyster population. Scientists from the Virginia Institute of Marine Science at the College of William & Mary claim that experimental reefs created in 2004 now house 180 million native oysters, Crassostrea virginica, which is far fewer than the billions that once existed.

Реттеушілік іс-шаралар

2009 жылы Чесапик шығанағы қоры (CBF) Таза су туралы заңға сәйкес, шығанақ үшін ең жоғары тәуліктік жүктеме (TMDL) нормасын бекітудегі сәтсіздігі үшін EPA-ға қарсы сотқа шағымданып, іс қозғады. TMDL фермалардан, жерді игеруден, электр станциялары мен сарқынды суларды тазарту қондырғыларынан судың ластануын шектеуге бағытталған. EPA 1980 жылдан бері TMDL-дің әртүрлі аспектілері бойынша штаттармен жұмыс істеп келеді (мысалы, су сапасы критерийлері, жеке салалы өзендерге арналған стандарттар, деректерді жинау және модельдеу әдістерін жақсарту). Ауыл шаруашылығы және құрылыс салалары TMDL-ге сот арқылы наразылық білдірді, бірақ EPA-ның құжаты соттармен қолдау тапты. 2020 жылы CBF Нью-Йорк және Пенсильвания штаттарының TMDL мақсаттарына орайлас болмауы және шығанақтағы ластануды азайтудағы сәтсіздігі үшін EPA-ға қарсы тағы бір сотқа шағымданып, жаңа іс қозғады. EPA-ның 2010 жылғы TMDL құжаты шығанақ су алабындағы барлық штаттардан ластаушы заттарды азайту бойынша егжей-тегжейлі іске асыру жоспарларын әзірлеуді талап етеді. Штаттар өз жоспарларын жылдар бойы әзірлеп келеді, көбінесе EPA-ның TMDL-і бекітілгенге дейін бастаған қалпына келтіру жобаларына сүйене отырып. Бұл жоспарлар ұзақ және күрделі, көптеген мүдделі тараптармен (яғни үкіметтермен, өнеркәсіппен, ауыл шаруашылығымен, азаматтық ұйымдармен) тұрақты консультацияларды қажет етеді. Жоспарлар жобаны бастау немесе су сапасын жақсарту бойынша кезеңдік мақсаттарды қамтиды, олар ластануды бақылау жаңартуларын (мысалы, сарқынды суларды тазарту қондырғыларында) және әртүрлі ең жақсы басқару тәжірибелерін (BMP) кеңінен пайдалану арқылы жүзеге асырылады. BMP нақты учаскелерде, негізінен ауыл шаруашылығы, жерді игеру және қалалық ағынды сулардан туындайтын ластануды бақылау үшін жобаланған. Мысалы, фермер шөгінділердің, қоректік заттардың және басқа ластаушы заттардың ағып кетуін азайту үшін өзен жағалауында вегетациялық буферлік аймақтарды орната алады. Жерді дамытушы тұрғын үй немесе коммерциялық ғимараттарды салу кезінде судың ағып кетуін басқару құрылғыларын, мысалы, инфильтрациялық алаптарды немесе жасалмалы батқылықтарды орната алады. 2011 жылы Мэриленд және Вирджиния штаттары азот пен фосфордың мөлшерін шектеу арқылы газондық тыңайтқыштарды қолданудың салдарларын азайтуға бағытталған заңдарды қабылдады. Вирджиния заңы сондай-ақ мочевина, азот немесе фосфор қамтитын мұзды тоқтатуға тыйым салды. Жауын-шашын суларын басқару құрылғыларын орнату, түрлі мемлекеттік және жергілікті үкіметтік талаптарға сәйкес, өзен аймағындағы көптеген жаңа құрылыс жобалары үшін қажеттілік болып табылады. Бұл құрылғылар эрозияны азайтады және шөгінділер мен басқа ластаушы заттардың салалы өзендерге және шығанаққа енуін болдырмайды. Дегенмен, мұндай құрылғыларды қазіргі дамыған аумақтарға қайта орнату жоғары жер бағасының салдарынан немесе қолданыстағы құрылымдар арасында орнату қиындығынан қымбатқа түсуі мүмкін. Нәтижесінде, мұндай жобалардың көлемі шектеулі.

In 2009 the Chesapeake Bay Foundation (CBF) filed suit against EPA for its failure to finalize a total maximum daily load (TMDL) ruling for the bay, pursuant to the Clean Water Act. The TMDL would restrict water pollution from farms, land development, power plants and sewage treatment plants. EPA, which had been working with the states on various components of the TMDL since the 1980s (e. g. water quality criteria, standards for individual tributaries, improvements in data gathering and modeling techniques), The TMDL was challenged in litigation by the agriculture and construction industries, but EPA's document was upheld by the courts. In 2020 the CBF filed another lawsuit against EPA for its failure to require the states of New York and Pennsylvania to comply with their TMDL goals and reduce pollution in the bay. EPA's 2010 TMDL document requires all states in the bay watershed region to develop detailed implementation plans for pollutant reduction. The states have been developing their plans for years, in many cases building upon restoration projects that they had initiated before EPA's TMDL was finalized. These plans are long and complex, involving regular consultation with many stakeholders (i. e. governments, industry, agriculture, citizen groups). The plans include multiple milestone goals for project initiation or continued progress in water quality, through the use of pollution control upgrades (such as at sewage treatment plants) and more widespread utilization of various best management practices (BMPs). The BMPs are designed for specific sites to control pollution from nonpoint sources, principally agriculture, land development and urban runoff. For example, a farmer may install vegetated stream buffers along a stream bank to reduce runoff of sediment, nutrients and other pollutants. A land developer may install stormwater management facilities such as infiltration basins or constructed wetlands during the construction of housing or commercial buildings. In 2011 both Maryland and Virginia enacted laws to reduce the effects of lawn fertilizer use, by restricting nitrogen and phosphorus content. The Virginia law also banned deicers containing urea, nitrogen or phosphorus. Installation of stormwater management facilities is already a requirement for most new construction projects in the bay region, under various state and local government requirements. These facilities reduce erosion and keep sediment and other pollutants from entering tributaries and the bay. However retrofitting such facilities into existing developed areas is often expensive due to high land costs, or difficult to install among existing structures. As a result, the extent of such retrofit projects in the bay region has been limited.

Су сапасын жақсарту

2010 жылы шығанақтың денсаулығы экожүйенің жалпы жағдайы бойынша сәл жақсарды, 2008 жылы 28 болған рейтинг 100 баллдық шкала бойынша 31-ге көтерілді. Мәселені күрделендіретін фактор – жыл сайын 100 мыңнан астам жаңа тұрғын осы аймаққа көшіп келеді. 2011 жылдың қаңтар айында миллиондаған балықтың қырылғаны туралы хабарлар тарады, бірақ шенеуніктер мұның қатты суыққа байланысты болуы мүмкін екенін айтты. Мэриленд университетінің қоршаған ортаны зерттеу орталығының (UMCES) 2016 жылғы есебіне сәйкес, 2015 жылы Чесапик шығанағының денсаулығы жақсарды, бұл төрт жылдың ішінде үш жылдық прогресс көрсетті.

Климаттың өзгеруі

Чесапик шығанағы климаттың өзгеруінің әсерін бастан кешіруде. Оның ішінде теңіз деңгейінің көтерілуі ең маңыздысы: шығанақтағы су деңгейі бір футқа көтерілді, ал келесі 100 жылда 1,3-ден 5,2 футқа дейін көтерілуі күтілуде. Бұл теңіздік экожүйелерде өзгерістерге, жағалау батпақтары мен ылғалды жерлердің жойылуына және тұзды судың шығанақтың тұщылау сулы бөліктеріне енуіне алып келетін экологиялық салдарларды тудырады. Теңіз деңгейінің көтерілуі сонымен қатар, шығанақтағы ауа райының қалыптан тыс күйін ушықтырады, жағалаудағы су тасқынын одан да күшті етеді және су алабындағы жоғарыдан ағып келетін су мөлшерін арттырады. Су тасқынының және теңіз деңгейінің көтерілуі салдарынан, маңызды тарихи ғимараттар мен қазіргі заманғы инфрақұрылымдарды қамтитын 11 600 мильдік жағалау эрозия қаупіне тап болады. Теңіз деңгейінің көтерілуіне байланысты Голландия аралы сияқты аралдар жоғалып кетті. Теңіз деңгейінің көтерілуінен өзге, климаттың өзгеруіне байланысты теңіздік экожүйедегі басқа өзгерістер, мысалы, мұхиттың қышқылдануы және температураның жоғарылауы теңіз жануарларына күшті қысым түсіреді. Күтілетін салдарларға еріген оттегінің азаюы, судың қышқылдығының артуы, моллюскалардың қабықтарын сақтауын қиындатуы және көбею және өмірлік циклдың басқа маңызды маусымдық кезеңдерін өзгерту жатады. Мэриленд және Вирджиния штаттарындағы климаттың өзгеруіне бейімделу және оны жеңілдету бағдарламалары көбінесе Чесапик шығанағындағы қауымдастарға бағытталған маңызды шараларды қамтиды. Вирджиния штатындағы маңызды инфрақұрылым, мысалы, Норфолк порты,

Су асты археологиясы

Су асты археологиясы – теңіздерде, өзендерде және басқа да су кеңістіктеріндегі су асты археологиялық ескерткіштерін зерттеуге бағытталған археологияның бір саласы. 1988 жылы Мэриленд теңіз археологиясы бағдарламасы (MMAP) Чесапик шығанағындағы әртүрлі су асты археологиялық ескерткіштерін басқару және зерттеу мақсатымен құрылды. Бұл 1987 жылы қабылданған Ұлттық тастап кетілген кемелер заңына жауап ретінде жасалды, ол тиісті басқару бағдарламалары бар штаттарға тарихи маңызы бар кемелердің меншігін берді. Мэриленд штатының 25% судан тұрады және Чесапик шығанағы мен оның төңірегіндегі су алаптарында 550-ден астам су асты археологиялық ескерткіше табылды. 12 мың жыл бұрынғы, отарлауға дейінгі жергілікті елді мекендерден бастап, Екінші дүниежүзілік соғыс кезеңіне дейінгі кемелерге дейін, MMAP осы археологиялық ескерткіштерінде мыңдаған жылдық тарихты зерттейді. Сьюзан Лэнгли 1995 жылы осы лауазымға тағайындалғаннан бері Мэриленд штатының су асты археологы, АҚШ-тағы оннан аспайтын штаттық тағайындалған су асты археологтарының бірі. Лэнгли жұмысқа алынар алдында, шығанақ аймағындағы су асты археологиялық ескерткіштерінің тек 1% ғана зерттелген. Келесі 10 жыл ішінде Лэнгли MMAP-тың теңіз технологиясын жақсартты, бұл оған және оның командасына 2004 жылға дейін су асты археологиялық ескерткіштерінің 34% -ын зерттеуге мүмкіндік берді.

Орналасу және зерттеу процестері

Чесапик шығанағының су алабы эрозия, толқындар, дауылдар және басқа да табиғи құбылыстардың күшті әсеріне ұшырады. Қоршаған орта факторларымен қатар, 17-ғасырда адамдар қоныстанғаннан бері шығанаққа теріс әсер етіп келеді, олармен бірге ластану, құрылыс және қоршаған ортаның жойылғандығы сияқты мәселелер келді. Осы жағдайлардың барлығы MMAP үшін су асты археологиялық ескерткіштерді анықтауды күрделендірді. Теңіз деңгейінің көтерілуімен және тарихи маңызы бар аймақтардың шөгіп, шөгіндімен жабылуымен, MMAP осы жасанды аномалияларды табу үшін түрлі құрал-жабдықтарды пайдаланады, сонымен қатар зерттелетін материалдың сақталуын қамтамасыз етеді. Теңіз магнитометрлері (темірді/бос кеңістікті анықтайды), жақтан сканерлейтін сонар (теңіз түбіндегі объектілерді анықтайды) және дәл жаһандық позициялау жүйелерін қолдану арқылы Лэнгли және MMAP су астындағы археологиялық орындарды табуда үлкен жетістікке жетті. Орынды анықтағаннан кейін, Лэнгли және оның командасы орынды және оның ішіндегі заттарды сақтау үшін қатаң процедураны сақтайды, бұл дәлірек және толыққанды зерттеулер жүргізуге мүмкіндік береді. Шамамен барлық ескерткіштердің қалдықтары кейде ғасырлар бойы тұзды суда жатыр, кемелердің құлауы мен басқа да материалдардың тұтастығы нашар, сондықтан олармен жұмыс істегенде сақтық шараларын қатаң сақтау қажет. Фотосуреттер мен бейнежазбалар түсіру, карталар жасау және модельдер құру – мұраны сақтау процесінің бір бөлігі. Сьюзан Лэнгли өзінің сөзінде: «Егер сізде кеме корпусының тек он пайызы болса, сіз кемені қайта құрастыра аласыз. Құрылыс техникасы кемелерді салған адамдар туралы, артефакттар кеме саудасынан пайда тапқан адамдар туралы, ал экологиялық фактілер – жәндіктердің зиянкестігінің және тұқымдар сияқты, анаэробты, лайлы ортада сақталған органикалық қалдықтардың дәлелдері – кеме батқан кездегі климат пен маусым туралы мәлімет береді». Дегенмен, MMAP ресми түрде анықталғаннан кейін өз деректері мен ақпаратын жариялауға ұмтылады; алайда, орналасқан жерінің толық мәліметтері тонаушылардың ықпалына түспеу үшін жасырылады, олар теңіз археологтарын ондаған жылдар бойы мазалап келді.

The Chesapeake Bay watershed has been heavily impacted by natural forces such as erosion, tides, and a history of hurricanes and other storms. Along with environmental factors, the bay has been negatively impacted by humans since being settled in the 17th century, bringing with them problems like pollution, construction, and destruction of the environment. All of these circumstances have made it increasingly difficult for the MMAP to identify potential underwater archaeological sites. As sea levels rise and historically significant areas are sunk and covered in sediment, the MMAP relies on various pieces of equipment to locate these man made anomalies but also ensure that the material being examined is kept intact. Using marine magnetometers (detects iron/absent space), side scan sonar,(detects objects on sea floor), along with precise global positioning systems, Langley and the MMAP have been much more successful in locating submerged archaeological sites. After locating the site, Langley and her team have a strict process in order to preserve the site and its contents, allowing more accurate and thorough research to be conducted. The remains of nearly every site have been submerged in saltwater for sometimes centuries, the integrity of shipwrecks and other materials are fragile and careful precaution must be used when working with them. Taking photos and videos, creating maps, and constructing models are all a part of the process of preserving remains. Susan Langley notes herself, “If you have only ten percent of a ship’s hull, you can reconstruct the ship. Construction techniques can tell us about the people who built the vessels, artifacts can tell us about the people who profited from the ship’s trade, and eco facts—evidence of insect infestation and organic remains, such as seeds, that are preserved in anaerobic, muddy environments—can tell us about the climate and season when a ship sank." Still, the MMAP makes it a point to publish their data and information once a site is officially identified; however, the details of the location are left out to sway would be looters, who have plagued marine archaeologists for decades.

Елеулі жерлер

Жалпы алғанда, Чесапик шығанағы мен оның айналасындағы су жолдарының түбінде 1800-нен астам кеме мен қайық қираған қалдықтары бар. 1974 жылы шұбаты балықшылары 22 000 жыл бұрынғы, көміртектік талдау арқылы жасы анықталған, ежелгі мастодонттың бас сүйегін шығарды. Осы аумақта бас сүйекпен бірге өңделген пышақ та табылды. Археологтар тас құралдың жасалған уақытын көміртектік талдау арқылы дәл анықтай алмады. Бұл техника 22 000 – 17 000 жыл бұрын Еуропада жасалған солютрейлік құралдарға ұқсас болды және тас құралдың кем дегенде 14 000 жыл бұрын жасалғаны анықталды. Солютрейлік гипотеза Солтүстік Американың алғашқы тұрғындары туралы бұрынғы теорияға қарсы келеді, ал антропологтардың көпшілігі Кловис тайпасының бұл аймақты шамамен 13 000 жыл бұрын алғаш қоныстанғандығын қабылдайды. Осы жаңалықтарға байланысты пікір таластары бар; көптеген антропологтар осы пікірге қарсы шығып, осы артефакттардың шығу тегін дұрыс анықтау үшін ортаның жағдайларының өте қиын екенін айтады. 1812 жылғы соғыс кезінде британдықтарға қарсы блокада ұйымдастыру үшін саяз баржалар мен кемелер пайдаланылған Чесапик шығанағының флотилиясы бірнеше ай бойы қарсылық көрсеткеннен кейін, британдықтар флотилияны таратып, ондаған кемені өртеп, батырды. 1978 жылдан бастап Чесапик шығанағындағы флотилияның қалдықтарын табу мақсатында көптеген экспедициялар ұйымдастырылды. Содан бері су астынан қару-жарақ, жеке заттар және басқа да көптеген артефакттар табылды. Су асты археологтары теңіз түбіндегі қираған кемелердің нақты модельдерін және карталарын жасауға да қол жеткізді. 1774 жылдың қазан айында британдық сауда кемесі Анаполис портына мата мен киім түрінде жасырылған шаймен келді. Британдықтар шайды отаршылармен қақтығыстан аулақ болу үшін жасырды, себебі жақында енгізілген шай салығы отарлар арасында наразылық пен күмән тудырды. «Пегги Стюарт» деп аталған британдық кеме келген соң, отаршыларға сатып алынған шай үшін салық салуға тырысты. Отаршылар салық төлеуден бас тарды және бірнеше күнге созылған қоғамдық жиналыстардан кейін «Пегги Стюартты» және оның ішіндегі заттарды өртеп жіберуге шешім қабылдады. Британдық кеме «Аннаполис шай кеші» деп белгіленген оқиғада батырылды және содан бері Чесапик шығанағындағы су асты археологтары үшін маңызды орынға айналды. 1949 жылы, екінші дүниежүзілік соғыста нацистер жеңілгеннен кейін, АҚШ зерттеу мақсатында резеңке қабықпен жабдықталған, сонарды қабылдамайтын неміс U 1105 суасты қайығын тәркіледі. Сол жылы ол АҚШ Әскери-теңіз күштері өткізген жарылғыш заттардың сынағынан кейін Чесапик шығанағының жанындағы Потомак өзеніне батырылды және содан бері су асты археологтары үшін танымал орынға айналды. Мэриленд Чесапик шығанағы айналасындағы су асты археологиясының көп бөлігін бақылайды; алайда, Вирджинияның тарихи ресурстар департаменті 1970 жылдан бері мемлекеттік су асты археологын қызметке тағайындаған. 1982 жылы Вирджинияның тарихи ресурстар департаменті және алғашқы мемлекеттік су асты археологы Джон Бродуотер революция дәуіріндегі шайқас кемелерінің суға батып кеткен флотын зерттеу және зерттеу экспедициясын жүргізді. 1781 жылдың қыркүйегінде Революциялық соғыс кезінде британдықтар Чесапик шығанағының аузына жақын Йорк өзенінде оннан астам кемені әдейі батырды. Лорд Чарльз Корнуоллис басқарған британдық кемелердің флоты Чесапик өзендеріне қарай кері шегінді. Корнуоллис берілуден аулақ болу үшін өзінің кемелерін өртеп, батыра бастады, француз және американдық кемелердің келуін тоқтатуға үміттенеді. Корнуоллис ақырында 19 қазанда берілуге мәжбүр болды және кемелер мен олардың ішіндегі заттар Йорк өзенінің түбінде қалды. Британдық «Бетси» кемесі басқа кемелерге қарағанда көбірек зерттелді және 1982 жылғы алғашқы экспедиция кезінде «Бетсиден» 5000-нан астам жәдігер, соның ішінде қару-жарақ, жеке заттар және бағалы металдар табылды. Бродуотер мен оның командасы National Geographic журналында 20 беттік мақаламен марапатталды. Вирджиния жақында осы суға батқан кемелерді зерттеу үшін қаржыландырылды және қазіргі уақытта осы қираған британдық кемелерді толық зерттеу мақсатында экспедициялар жүргізілуде. Айыныштысы, осы суға батқан кемелер туралы жариялылықтан кейін көптеген су асты дайверлері қираған кемелерді «байлық» іздеу үшін өздері зерттеуге кірісті.

Altogether there are more than 1,800 ship and boat wrecks that scatter the bottom of the Chesapeake Bay and its surrounding waterways. Dozens of precolonial era canoes and artifacts have been extracted from the bay, helping to portray a better picture of the lives of Native Americans (e. g., Powhatan, Pamunkey, Nansemond) In 1974, scallop fishermen dredged up the skull of a prehistoric mastodon, which through carbon dating was found to be 22,000 years old. Along with the skull, a carved blade was also discovered in the same area. Unable to accurately carbon date the stone tool, archaeologists looked at similar styles of blade carving in order to gauge when it was made. The technique was similar to the Solutrean tools that were crafted in Europe between 22,000 and 17,000 years ago and it was noted that the stone tool must be at least 14,000 years old. The Solutrean hypothesis challenges the previous theory regarding the first inhabitants of North America, whereas it is commonly accepted amongst anthropologists that the Clovis people were the first to settle the region somewhere around 13,000 years ago. There is some controversy surrounding these findings; many anthropologists have disputed this, claiming that the environment and setting make properly identifying the origins of these artifacts nearly impossible. The Chesapeake Bay Flotilla, which was constructed using shallow barges and ships to provide a blockade to the British during the War of 1812. After holding strong for some months, the British eventually dispersed the flotilla and dozens of these vessels were burnt and sunk. Starting in 1978, there were numerous expeditions launched in hopes of successfully discovering what was left of the Chesapeake Bay Flotilla. Since then, hundreds of artifacts and remains have been extracted from the submerged ships such as weapons, personal items, and many other objects. Underwater archaeologists have also been successful in constructing accurate models and maps of the wreckage amongst the sea floor. In October 1774, a British merchant ship arrived at the port of Annapolis loaded with tea disguised as linens and garments. The tea was hidden by the British to avoid conflict with the colonists as the recently imposed tea tax had created hostility and uncertainty among the colonies. Named Peggy Stewart, the British vessel arrived and attempted to tax the colonists for the purchased tea. The colonists refused to pay the tax and after a few days of public meetings, the colonists decided to burn Peggy Stewart and the contents of it. The British ship was sunk in what became known as the 'Annapolis Tea Party' and has since become an important site for underwater archaeologists in the Chesapeake Bay. In 1949, after the Nazi's defeat in World War 2, the United States seized a German U 1105 built with sonar evading rubber sheathing for study purposes. It was sunk the same year in the Potomac River off of the Chesapeake Bay following a high explosives test hosted by the U. S. Navy and has since been a popular site for underwater archaeologists. Maryland has controlled the majority of underwater archaeology research around the Chesapeake Bay; however, Virginia's Department of Historic Resources has had a State Underwater Archaeologist since the 1970s. In 1982, the Virginia Department of Historic Resources along with the first State Underwater Archaeologist, John Broadwater, led an expedition to explore and research a sunken fleet of Revolution era battleships. In September 1781, during the Revolutionary War, the British intentionally sunk more than a dozen ships in the York River, near the mouth of the Chesapeake Bay. Led by Lord Charles Cornwallis, a fleet of British ships was pushed back towards the rivers of the Chesapeake, in a desperate attempt to avoid surrendering, Cornwallis began burning and sinking his own vessels with the hopes of stalling the incoming French and American ships. Cornwallis was eventually forced to surrender on October 19 and the ships along with its contents were at the bottom of the York River. One of the British ships, called Betsy, has been explored more than any other and over 5,000 relics were removed from Betsy on their original expedition in 1982, including weapons, personal objects, and some valuable metals. Broadwater and his team were awarded a 20 page article in the magazine National Geographic for their findings. Virginia has recently been granted funding for further research of these sunken vessels and expeditions are currently underway with the goal to fully explore this destroyed fleet of British ships. Unfortunately, following the publicity of these sunken ships, many divers have taken it upon themselves to explore the wreckage for 'treasure'.

Әдебиетте

"Көрікті жүзушілер: Су шеберлері, крабтар және Чесапик шығанағы" (1976) – Уильям У. Уорнердің Чесапик шығанағы, көк крабтар және су шеберлері туралы, Пулитцер сыйлығын жеңіп алған көркем емес кітабы. "Чесапик" (1978) – Джеймс А. Миченердің романы. "Чесапик реквиемі: Жойылып бара жатқан Танжер аралының су шеберлерімен бір жыл" (2018) – Эрл Свифттың, New York Times бестселлер тізіміне енген, Чесапик шығанағының крабтар туралы көркем емес кітабы. "Дисидің әні" (1983) және Синтия Войттың "Тиллерман" сериясының қалған бөлігі Чесапик шығанағындағы Крисфилд қаласында өтеді. * Джон Барт Чесапик шығанағын бейнелейтін екі роман жазды. Кэтрин Патерсонның "Джейкоб, мен сені жақсы көремін" (1980) романы 1981 жылғы Ньюбери медалін жеңіп алды. Бұл роман, шығанақтағы аралда өскен, су шеберлері отбасындағы екі қарындастың қарым-қатынасы туралы. Том Клэнсидің "Отанқорлық ойындары" (1987) романында басты кейіпкер Джек Райан, Чесапик шығанағына көрініс беретін, ойдан шығарылған Перегрин жартасында тұрады, ал "Өкінішсіз" (1993) романында басты кейіпкер Джон Келли (кейіннен ЦРУ-да жұмыс істегенде Джон Кларк атымен танылады) қайықта және шығанақтағы аралда тұрады. Присцилла Каммингстің "Қызыл каяк" (2004) романы су шеберлері мен бай жаңа келгендер арасындағы таптық қақтығысты көрсетеді. Джон Барттың "Демалыс: Роман" (1982) шығанақ арқылы өткен яхта жарысына, ал "Тайдал толқындар әңгімелері" (1987) шығанақты аралап жүргенде бір-біріне әңгімелер айтатын күйеу-әйел жұбы туралы баяндайды. Джон Веннерстеннің "Чесапик шығанағындағы острица соғыстары" (1997) Азамат соғысынан кейінгі онжылдықтардағы острица соғыстары туралы.

Фильмде

The Bay, 2012 жылы түсірілген, табылған кадрлар стиліндегі экологиялық қорқыныш фильмі. Фильм тауық шаруашылығынан шыққан қаушат ластану салдарынан туған пандемия, сондай-ақ адамдарға жұға алатын мутант изоподтар мен су паразитері туралы. Экспедиция Чесапик, Ашу саяхаты, 2019 жылы шыққан, Джефф Корвиннің қатысқан фильмі, бұл фильмді Whitaker ғылым және өнер орталығы жасаған.

Теледидарда

Чесапик-Шорс қаласында О'Брайен отбасы Балтимордан алыс емес, шығанақтағы шағын қалада тұрады. Стивен Ринелланың "MeatEater" сериалының 8-ші маусымы, 3-ші бөлімі, "Чесапик аруақтары" атты эпизоды Чесапик шығанағының шығыс жағалауын көрсетеді.

Басқа медиа

Әнші және ән авторы Том Виснер бірнеше альбом жазды, көбінесе Чесапик шығанағы туралы. "Бостон глобусы" газеті Виснердің "су мен аспанның, тастар мен ағаштардың, балықтар мен құстардың, тіпті табиғаттың қасиетті күштерінің де даусын бейнелеуге тырысқанын" жазды. Чесапик шығанағы танымал мюзикл "Гамильтон"ның "Йорктаун (Дүние аударылды)" әнінде еске алынады. Ән АҚШ Тәуелсіздік соғысының соңғы шайқасы – Йорктаун шайқасын суреттейді. АҚШ армиясының шабуыл жоспарын баяндай келе, Гамильтон ән салады: "Британдықтарды ығыстырғанда, Лафайетт Чесапик шығанағында күтіп тұр!"