Артур Фармер: Американдық джаз трубашысының өмірі мен шығармашылығы

Кіріспе

Американдық джаз трубашысы (1928–1999)

Артур Стюарт Фармер (21 тамыз 1928 – 4 қазан 1999) – американдық джаз трубашысы және флюгельхорн ойнаушы. Ол сондай-ақ, оған арнайы жасалған труба мен флюгельхорн комбинациясы – флафетті де орындаған. Лос-Анджелестегі орта мектепте оқып жүргенде ол және оның бірдей егіз інісі, контрабасшы Аддисон Фармер кәсіби түрде ойнай бастады. 1952 жылы оның "Фермерлер базары" композициясының жазбасы жарық көргеннен кейін ол кеңінен танылды. Содан кейін ол Лос-Анджелестен Нью-Йоркке көшіп, Хорас Сильвер, Сонни Роллинс және Джиджи Грайс сияқты музыканттармен бірге өнер көрсетіп, жазбалар жасады. Фармердің атағы артқан сайын, ол Джордж Рассел және Тедди Чарльз сияқты композиторлармен жұмыс істеу арқылы бибоптан эксперименталдық стильдерге көшті. Ол Джерри Маллиганның квартетіне қосылды және Бенни Голсонмен бірге Jazztet тобын құрды. Өзінің ерекше дыбысын дамытуға тырысып, Фармер 1960-жылдардың басында трубадан жылырақ флюгельхорнға ауысты және джазда флюгельхорнды солистік аспап ретінде орнықтыруға көмектесті. 1968 жылы ол Еуропаға қоныс аударды және қайтыс болғанға дейін халықаралық гастрольдерде болды. Фармер өзінің атымен 50-ден астам альбом, Jazztet тобымен оншақты, ал басқа музыканттармен бірге ондаған альбомдар жазды. Оның ойнауы өзінің ерекшелігімен, лирикалық әуенімен, жылы дыбысымен және сезімталдығымен ерекшеленеді. Оның ата-анасы, Джеймс Артур Фармер мен Хейзел Стюарт Фармер, балалары төрт жаста болғанда ажырасып, олардың болат жұмысшысы әкесі көп ұзамай жұмыс оқиғасында қаза тапты. Ол бастауыш мектепте фортепианода ойнауды бастады, содан кейін бас туба мен скрипкаға ауысты, ал 13 жасында корнет пен трубаны таңдады. Оның отбасы музыкамен әуестенген, олардың көпшілігі хобби ретінде ойнаса, біреуі кәсіби тромбоншы болды. Арттың әдесі Африкалық методисттік епископ шіркеуінде пастор болған. Осы мүмкіндіктер оның қабілетінің және Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін әлі де әскерде болған көптеген тәжірибелі музыканттардың жетіспеуінің нәтижесінде туды. Фармер орта мектепті ерте тастап кетті, бірақ директорды өзіне диплом беруге көндірді, оны ол 1958 жылы мектепке барғанда ғана алды.

Arthur Stewart Farmer (August 21, 1928 – October 4, 1999) was an American jazz trumpeter and flugelhorn player. He also played flumpet, a trumpet–flugelhorn combination especially designed for him. He and his identical twin brother, double bassist Addison Farmer, started playing professionally while at high school in Los Angeles. Art gained greater attention after the release of a recording of his composition "Farmer's Market" in 1952. He subsequently moved from Los Angeles to New York, where he performed and recorded with musicians such as Horace Silver, Sonny Rollins, and Gigi Gryce and became known principally as a bebop player. As Farmer's reputation grew, he expanded from bebop into more experimental forms through working with composers such as George Russell and Teddy Charles. He went on to join Gerry Mulligan's quartet and, with Benny Golson, to co found the Jazztet. Continuing to develop his own sound, Farmer switched from trumpet to the warmer flugelhorn in the early 1960s, and he helped to establish the flugelhorn as a soloist's instrument in jazz. He settled in Europe in 1968 and continued to tour internationally until his death. Farmer recorded more than 50 albums under his own name, a dozen with the Jazztet, and dozens more with other leaders. His playing is known for its individuality – most noticeably, its lyricism, warmth of tone and sensitivity. Their parents, James Arthur Farmer and Hazel Stewart Farmer, divorced when the boys were four years old, and their steelworker father was killed in a work accident not long after this. He started to play the piano while in elementary school, then moved on to bass tuba and violin before settling on cornet and then trumpet at the age of 13. His family was musical: most of them played as a hobby, and one was a professional trombonist. Art's grandfather was a minister in the African Methodist Episcopal Church. These opportunities came about through a combination of his ability and the absence of numerous older musicians, who were still in the armed forces following World War II. Farmer left high school early but persuaded the principal to give him a diploma, which he did not collect until a visit to the school in 1958.

Лос-Анджелес пен Нью-Йорктегі алғашқы мансабы

Фермер мектепті тастап, Джонни Отис басқаратын топпен гастрольде болды, бірақ бұл жұмыс небәрі төрт айға созылды, себебі Фермердің еріні сырқырады. Фермердің алғашқы студиялық жазбасы 1948 жылдың 28 маусымында немесе 2 шілдесінде Лос-Анджелесте, әнші Биг Джо Тернер мен пианист Пит Джонсон басшылығымен жасалған сияқты. Олар «Radar Blues» әнін жазды, содан кейін сол жылы немесе келесі жылы тағы жеті жазба қосты; сегіз трек Swing Time Records компаниясы арқылы төрт сингл ретінде шығарылды. Фермер Рой Портермен бірнеше сингл жазды, содан кейін 1952 жылдың 21 қаңтарында Уорделл Грейдің секстетіне қосылды. Соңғы сессияда сингл ретінде шығарылған алты трек жазылды. Олардың ішінде Фермердің өзі жазған және оған үлкен танымаллық әкелген «Фермердің базары» атты шығармасы бар. Фермер ұйымның трубашы орындарын Клиффорд Браун, Квинси Джонс және Бенни Бейлимен бөлісті. Фермер Нью-Йоркке көшіп, 1953 жылдың 2 шілдесінде жетекші ретінде алғашқы жазба сессиясын өткізді. Бұл 11 айдан кейін жазылған тағы бір жазбамен біріктіріліп, сегіз тректен тұратын Prestige LP, The Art Farmer Septet альбомын құрады, онда Куинси Джонс пен Джиджи Грайспен бірге жасалған аранжировкалар бар. Фермер «елуінші жылдардың ең ізделіспен алынатын трубашыларының біріне» айналды: ол Грайспен (1954–56), сондай-ақ Хорас Сильвермен (1956–58) және Джерри Маллиганмен (1958–59) және тағы басқалармен жұмыс істеді. Олардың бірі – пианист Телониус Монк, ол 1955 жылдың 10 маусымында теледидардан көрсетілген Стив Аллен шоуының нұсқасында Фермерді қамтитын секстетті басқарды. Келесі айда Фермер Ньюпорт джаз фестивалінде Чарльз Мингус секстетінің өнер көрсетуінде ойнады. Фермер Хорас Сильвердің тобымен екі рет жазды, себебі Сильвер Blue Note Records үшін жазды, ал Фермер Prestige-ке келісімшарт жасаған. Лейбл басшыларының арасындағы келіспеушілік лейблдер арасындағы кең ауқымды ынтымақтастықты мүмкін етпеді. Сильвердің фортепианомен жетектелген квинтетінен Муллиганның фортепианосыз квартетіне өту оңай болған жоқ: «Кенеттен фортепианосыз топта өзіңді табу – көшеде жалаңаш жүру сияқты», – деді Фермер. Муллиганның тобының мүшесі ретінде Фермер екі фильмде түсті – «Мен өмір сүргім келеді!» (1958) және «The Subterraneans» (1960) – және тағы да Еуропаға гастрольде болды, «Jazz at the Philharmonic» турының аясында, оған халықаралық беделге ие болуға көмектесті. Нью-Йоркте Фермер Лестер Янгпен жұмыс істеді, ол оған «әр солода «хикая» айтып, тығыз жұмыс істеуге» кеңес берді. Осы уақытта Фермер өзінің трубасын есірткіге тәуелділігіне байланысты өз трубасын кепілге берген Майлс Дэвиске түн сайын жалға берді. Фермердің осы кезеңдегі ойнауын сыншы Уитни Бальетт былай деп қорытындылады, оның 1957 жылғы Хал Маккусиктің альбомындағы өнерін бағалай отырып: «Фермер қазіргі заманғы жеке трубашылардың біріне айналды. (Қазіргі заманғы он трубашының тоғызы Диззи Гиллеспи немесе Майлс Дэвистің нақты көшірмелері.)». Фермер 1958 жылғы «Харлемдегі керемет күн» атты фотосуреттегі 57 джаз музыкантының бірі болды және кейін 1994 жылы сол тақырыптағы деректі фильмге сұхбат берді. Фермер 1959 жылы композитор және тенор-саксофонист Бенни Голсонмен бірге Jazztet тобын құрды, екеуі де екіншісінің жаңа секстетінің мүшесі болуы керек деген ойға келді. Jazztet 1962 жылға дейін жұмыс істеді, Argo және Mercury Records үшін бірнеше альбом жазды және пианист Маккой Тайнер мен тромбоншы Грахан Монкур III-тің мансабының бастауына көмектесті. 1960 жылдардың басында Фермер гитарист Джим Холл мен бассист Стив Сваллоумен трио құрды; оның Холлмен қарым-қатынасы 1962 жылдан 1964 жылға дейін созылды, оның ішінде Еуропаға екі турне жасалды, олардың бірі BBC-нің Jazz 625 бағдарламасы үшін жазылған концерттерді қамтыды, олар кейін DVD-де шығарылды. Холл екінші турнеден шығып, квартет, оның ішінде Сваллоу және барабаншы Пит Ла Рока Берлинде болды, оны пианист алмастырды; бұл ақырында Стив Кун болды. Фермер 1965–66 жылдары Еуропаға гастрольде болды, содан кейін АҚШ-қа оралды және Джимми Хитпен бірге шағын топты басқарды. 1982 жылы Голсонмен Jazztet-тің қайта жаңғыруы оны өткен он жылдыққа қарағанда АҚШ-та жиі ойнауға мүмкіндік берді. 1980 жылдары Фермер халықаралық турнеде болған саксофонист Клиффорд Джорданды қоса отырып, квинтет құрды. 1990 жылдардың басында Фермердің Нью-Йоркте екінші үйі болды және уақытын Вена мен Нью-Йорк арасында бөлісті. Ол Клиффорд Джорданмен «Sweet Basil Jazz Club» клубында, кейіннен Ран Блейк пен Джером Ричардсонмен «Village Vanguard» клубында Нью-Йоркте тұрақты концерттер өткізді. Фермер сонымен қатар өзінің кейінгі мансабында жетекші ретінде кеңінен жазды, оның ішінде АҚШ және Еуропа оркестрлерімен классикалық музыка туындыларын жазды.

Farmer left school to tour with a group led by Johnny Otis, but this job lasted for only four months, as Farmer's lip gave out. Farmer's first studio recording appears to have been on June 28 or July 2, 1948, in Los Angeles, under the leadership of vocalist Big Joe Turner and pianist Pete Johnson. They recorded "Radar Blues", and at some point in the same or the following year they added a further seven sides; the eight tracks were released as four singles by Swing Time Records. Farmer recorded further singles with Roy Porter and then, on January 21, 1952, as a member of Wardell Gray's sextet. The latter session produced six tracks that were released as singles. These included "Farmer's Market", a piece that was written by Farmer and brought him greater attention. and shared the organization's trumpet chairs with Clifford Brown, Quincy Jones and Benny Bailey. Farmer relocated to New York and, on July 2, 1953, had his first recording session as leader. This was combined with another recorded 11 months later to form the eight track Prestige LP, The Art Farmer Septet, featuring arrangements by Quincy Jones and Gigi Gryce. Farmer became "one of the most sought after trumpeters of the fifties": he continued to work with Gryce (1954–56), and also with Horace Silver (1956–58) and Gerry Mulligan (1958–59), among others. One of the others was pianist Thelonious Monk, who led a sextet that included Farmer on its performances on a version of the Steve Allen Show, broadcast on television on June 10, 1955. The following month, Farmer played in the Charles Mingus sextet's performance at the Newport Jazz Festival. Farmer recorded only twice with Horace Silver's group, as Silver recorded for Blue Note Records, while Farmer was signed to Prestige. Feuds between the label bosses ruled out extensive cross label collaboration. The transition from Silver's piano led quintet to Mulligan's piano less quartet was not straightforward: "to suddenly find yourself in a pianoless group was like walking down the street naked", commented Farmer. As a member of Mulligan's band, Farmer appeared on film twice – in I Want to Live! (1958) and The Subterraneans (1960) – and again toured Europe, as part of a Jazz at the Philharmonic tour, helping him to develop an international reputation. In New York, Farmer worked with Lester Young, who told him to "tighten up and tell a 'story' in each solo". At this time, Farmer also rented his trumpet on a nightly basis to Miles Davis, who had pawned his own due to his drug dependency. Farmer's playing around this time is summarized by critic Whitney Balliett, commenting on his performance on Hal McKusick's 1957 album Hal McKusick Quintet: "Farmer has become one of the few genuinely individual modern trumpeters. (Nine out of ten modern trumpeters are true copies of Dizzy Gillespie or Miles Davis.)" Farmer was one of 57 jazz musicians to appear in the 1958 photograph "A Great Day in Harlem" and was later interviewed for the 1994 documentary of the same title. Farmer formed the Jazztet in 1959, with the composer and tenor saxophonist Benny Golson, after each man independently came to the conclusion that the other should be a member of his new sextet. The Jazztet lasted until 1962, recorded several albums for Argo and Mercury Records, and assisted in the early careers of pianist McCoy Tyner and trombonist Grachan Moncur III. In the early 1960s Farmer established a trio with guitarist Jim Hall and bassist Steve Swallow; his relationship with Hall lasted from 1962 to 1964, and included two tours of Europe, one of which had concerts recorded for the BBC's Jazz 625 programme, which were later released on DVD. Hall left the second tour while the quartet, which included Swallow and drummer Pete La Roca, was engaged in Berlin, and a pianist replaced him; this was ultimately Steve Kuhn. Farmer toured Europe in 1965–66, then returned to the US and led a small group with Jimmy Heath. A 1982 revival of the Jazztet, with Golson, led him to play more frequently in the United States than he had over the previous decade. In the 1980s Farmer also created a quintet, featuring saxophonist Clifford Jordan, that toured internationally. From the early 1990s, Farmer had a second house in New York and divided his time between Vienna and there. He had regular gigs with Clifford Jordan at the Sweet Basil Jazz Club and, later, with Ran Blake and Jerome Richardson at the Village Vanguard, both in New York. Farmer also recorded extensively as a leader throughout his later career, including some pieces of classical music with US and European orchestras.

Жеке тұлға және отбасылық өмір

Фермер алғаш рет 1950 жылдардың ортасында Оңтүстік Америкадан келген әйелге үйленді. Олар Венада өздері салған үйде бірге тұрды, және Фермер өмір салтына қанағаттанғанын мәлімдеді; ерекше айта кетелік, туған жерінен өзгеше, ол Еуропада нәсілдік кемсітуді бастан өткермеді.

Ойын стилі

Фермердің ойнау стилін сипаттағанда көбінесе оның лирикалығы мен дыбысының жылуына ерекше назар аударылады. Лос-Анджелес Таймс газетінің некрологында оның ойнауында "жағымды лирикалық үн мен фразаларды мелодиялық тұрғыдан беру тәсілі болғаны, бұл екеуі де оның ырғақты әуенді фразаларды орындау қабілетін кемітпегені" айтылған. Фермер өмір бойы өзіндік өрнек беру формаларын іздеуді жалғастырды. 67 жасында өткен концерті туралы бір пікірде, оның стилі "үздіксіз дамып келе жатқаны" және ол "әдеттегі ағынмен ойнайтын өзінің мелодиялық өрнектерін кенеттен үлкен мелодиялық секірістермен және ырғақты акценттермен тоқтатқан бірнеше соло орындады" делінген. Өліміне бірнеше ай қалғанда, жылдам әуендер орындау қиын болғанымен, The Guardian газеті Фермердің баяу әуендерде ойнауы эмоционалдық жаңа биікке көтерілгенін жазды.