Кіріспе
Киноформаты
Автокөлікпен келіп көретін кинотеатр – бұл үлкен ашық ауадағы киноэкраны, проекциялық кабина, кинобазар және автомобильдерге арналған үлкен тұрақтан тұратын киноқұрылысының бір түрі. Осы белгілі бір аумақта клиенттер өз көліктерінен шықпай, фильмдерді жеке және ыңғайлы түрде тамашалай алады. Кейбір автокинотеатрларда балаларға арналған кішкентай ойын алаңдары мен бірнеше ойын үстелдері немесе орындықтары болады. Экран қарапайым ақ қабырғадан немесе күрделі жабыны бар болаттан жасалған конструкциядан тұруы мүмкін. Бастапқыда фильмнің дыбысы экрандағы динамиктер арқылы берілді, кейіннен әрбір көліктің терезесіне ілінетін жеке динамиктер пайда болды, олар сым арқылы шағын тіреуге бекітілді. Бұл динамик жүйелері фильмнің дыбысын автокөлік радиосына микроаудиоарна арқылы таратудың тиімді әдісімен алмастырылды. Бұл сонымен қатар фильмнің дыбырық жолының ескі жүйелердегі қарапайым монодинамиктерге қарағанда әлдеқайда жоғары сапалы және нақты автомобильдік стереожүйелерде стереорежимде естілуіне мүмкіндік береді.
Басым кезең (1940-шы жылдардың аяғы-1960-шы жылдар)
1945 жылдан кейін көліктердің санының артуы және қала маңындағы және ауылдық жерлердегі халықтың өсуі drive-in театрларының қарқынды дамуына әкелді, жыл сайын жүздегені ашылды. Көптеген жұбайлар қайта қосылып, балалы болды, нәтижесінде «Бейби-бум» туды, сондай-ақ соғыс кезеңіндегі жанармай рационы тоқтатылғаннан кейін көліктердің сатылымы артты. 1951 жылы АҚШ-тағы drive-in кинотеатрларының саны 1947 жылғы 155-тен 4151-ге дейін өсті. Drive-in театрларының ең жоғары танымал кезеңі 1950 жылдардың соңы мен 1960 жылдардың басында болды, әсіресе ауылдық аймақтарда, 1958 жылы АҚШ бойынша 4000-нан астам drive-in болды. Өз шыңында, кейбір drive-in театрлары көрермендердің назарын аудару үшін түрлі айла-шарғылар қолданды. Олар жүлделер мен тегін кіру билеттерін ұсынудан бастап, шағын ұшу-қону жолақтары, тікұшақ немесе ауа шарларымен саяхаттар, кішкентай жануарлар бағы немесе маймылдар клеткасы сияқты ерекше көрікті орындар, актерлердің фильмдерін ашуға жеке қатысуы немесе көрсетілім алдында музыкалық топтардың өнер көрсетуіне дейін қамтыды. Кейбір drive-in театрлары жексенбі күндері діни қызметтер өткізді немесе жұма күндері мен жексенбілер сияқты тыныш күндері бір көлікке белгілі бір баға белгіледі. 1950 және 1960 жылдардағы «бір долларлық» немесе «арзан» түндерде бір көлікке кіру құны бір доллар болды, ал 1970 және 1980 жылдары арзан түндердегі кіру құны әдетте бес долларға тең болды. Кірістер тұрақты кинотеатрларға қарағанда шектеулі болғандықтан, көрсетілімдер тек қараңғыда басталуы мүмкін болды, сондықтан күндізгі жарықта көрсетуге қолайлы жағдай жасауға жасалған сәтсіз әрекеттер болды, мысалы, үлкен шатырлар, бірақ тиімді ештеңе жасалмады. Ең ірі drive-in театрларының бірі Нью-Йорк штатының Копиаг қаласындағы «Johnny All Weather Drive In» болды. Оның аумағы 29 акрды құрады, онда 2500 көлік тұра алатын. Онда төбесінде отыру орындары бар толық қызмет көрсететін мейрамхана, балалар мен ересектерді ойын алаңына жеткізетін троллейбус жүйесі және жаман ауа-райында немесе кондиционерленген жағдайда фильм көруге арналған үлкен жабық кинозал болды. Әлемдегі ең үлкені Массачусетс штатының Линн қаласындағы Loew's Open Air кинотеатры болды, ол 5000 көлікке дейін сыйымды.
Төмендеу (1970-жылдар мен 1990-жылдар)
Киноиндустриясының құлдырауына бірнеше фактор ықпал етті. 1960 жылдардың соңынан бастап, үй жағдайындағы ойын-сауықтардың жақсаруы мен өзгеруі, 1980 жылдардың басында түрлі-түсті теледидар мен кабельді теледидардан бастап, видеомагнитофондарға (ВМФ) және бейнежазбаларды жалға алуға дейін, кинотеатрға келушілер саны азая бастады. Сонымен қатар, 1970 жылдардағы энергетикалық дағдарыс жазғы уақытқа кеңінен көшуге (сол арқылы кинотеатрларда сеанстар бір сағатқа кешіктірілді) және автомобильдерді аз пайдалануға алып келді, бұл кинотеатрлардың табысты болуын қиындатты. Ең бастысы, кабельді теледидар мен видеомагнитофонның (ВМФ) пайда болуынан кейін, содан кейін DVD және ағынды жүйелердің келуімен отбасылар фильмдерді өз үйлерінің ыңғайлылығында тамашалай алды. Жаңа ойын-сауық технологиясы мүмкіндіктерді арттырды және фильм көру тәжірибесін жақсартты. Көптеген бұрынғы кинотеатрлардың орындары әлі де сақталған, олардың кейбіреулері сақтау немесе базар ретінде қайта жабдықталған, көбінесе кинотеатрлар орналасқан ауылдық немесе сирек қоныстанған аймақтарға тұрғын үйлер немесе басқа да жоғары құнды мүліктер келгеннен кейін. Мичиган штатында бұрынғы кинотеатрлардың жерлері индустриалды парктеріне, сауда орталықтарына, жабық кинотеатрларға және тіпті шіркеулерге айналды (мысалы, Grand Rapids, MI-дегі Former Woodland Drive In). Филадельфияда Оңтүстік Сити Драйв Ин 1960 жылдардың соңында алғашқы Spectrum орналасқан жеріне айналды, оның ескі жер учаскесінің шағын бөлігі (қазір бұзылған) Ветерандар стадионы кешеніне дейін созылды. (Бүгінде бұл шағын бөлік бастапқы Spectrum орналасқан жерімен біріктіріліп, Xfinity Live! Филадельфияның бөлігі болып табылады). Тағы бір мысал – Пенсильвания штатының Солтүстік Севикли қалашығындағы Spotlight 88, ол 1985 жылдың 31 мамырында F3 торнадосы мүліктің көп бөлігін қиратқаннан кейін қызметін тоқтатты. Торнадодан кейін әзіл ретінде иелері «Желмен кеткендер» деген жарнамалық таблоны орнатты. Бұл, әдетте, Мичиган штатындағы Тейлор қаласындағы Ecorse Drive In кинотеатрынан алынған. 1980 жылдың 16 шілдесінде 150 миль/сағ жылдамдықпен соққан күшті дауыл кинотеатрды қиратты, тек «Қазір көрсетілуде» деген таблода «Желмен кеткендер» деген жазу қалды. Экран қайта жаңартылды, бірақ бизнес ешқашан қалпына келмеді; 1989 жылы ол сатылды және қазір ол Kroger азық-түлік дүкенінің орнында.
Қайта өркендеу және жаңа диск-ин форматтары (90-шы жылдардың аяғы-2000-ші жылдар)
1970 жылдардың соңынан бастап 1990 жылдардың ортасына дейін сақталған драйв-индер, әлі де жұмыс істеп тұрғанда, "бейбі бумерлердің ностальгиясы" мен адал жанкүйерлеріне арналған ерекше мәртебеге ие болды. Бұл "ретро" тартымдылық 1990 жылдардың соңында белгілі бір қайта жандануға әкелді. Драйв-ин индустриясының осы өрлеуі 2001 жылдан бастап "өздігінен жасау" драйв-индерінің пайда болуына себеп болды, олар LCD проекторлар және микро-радио хабар таратушылар сияқты заманауи құралдарды пайдаланды. Алғашқысы – Калифорния штатының Окленд қаласындағы Liberation Drive In, қала орталығындағы бос тұрақтар сияқты қолданылмаған қалалық кеңістіктерді қайта жандандыруға тырысты. Келесі жылдары "партиялық драйв-ин" қозғалысы күшейді, онда белсенді адамдар тобы ұқсас ашық ауадағы фильмдер мен бейне көрсетулер ұйымдастырды. Көрсетулер көбінесе онлайн режимінде ұйымдастырылады, ал қатысушылар белгілі бір орындарда жиналып, көпір тіректеріне немесе сарайларға проекцияланған фильмдерді тамашалайды. Мұндай көрсетулерде көбінесе тәуелсіз немесе тәжірибелік фильмдер, культты фильмдер немесе басқа да баламалы бағдарламалар ұсынылады. Оклендтің Liberation-нен басқа, ең танымал "партиялық" драйв-индерге Санта-Круз қаласындағы Санта-Круз Геррильялық драйв-ин (Калифорния), Новатодағы Норт-Бэй Мобайл драйв-ин (Калифорния), Сан-Франциско және Голливудтағы MobMov, сондай-ақ Британдық Колумбиядағы Виктория қаласындағы Геррильялық драйв-ин Виктория кіреді. Осыған ұқсас, жақында пайда болған "бутик" драйв-ин, көбінесе 30-дан 50 көлікке (кейбіреулері экран алдында орындықтар ұсынады) арналған кішкентай аудиторияға қызмет көрсетеді. Сонымен қатар, көшбасшылық көліктер көбінесе азық-түлік стендтері ретінде қолданылады. Алайда, "партиялық" форматтан айырмашылығы, бұл типтегі драйв-инде де көбінесе кең таралған фильмдер, жаңа шығарылымдар және танымал классикалар ұсынылады. Бұл форматтың маңызды ерекшелігі – драйв-иннің "көне стильдегі" эстетикасына баса назар аудару. 1999 жылы Вирджиния штатының Лексингтон қаласындағы Hull's Drive In жабылуына байланысты Hull's Angels атты коммерциялық емес ұйым құрылды, ол қаржы жинап, мүлікті сатып алып, кинотеатрының жұмысын отбасылық фильмдерге маманданған коммерциялық емес кәсіпорын ретінде жалғастырды. Hull's бүгінгі таңға дейін елдегі жалғыз коммерциялық емес драйв-ин болып табылады. 2006 жылға қарай АҚШ-та 500-ге жуық драйв-ин кинотеатры жұмыс істеді, оның ішінде тұрақты түрде жұмыс істейтіндері (шамамен 400) және жаз айларында, әдетте, көрсетулер өткізетіндері бар, бұл 1970 жылдардың ортасынан бері ең жоғары көрсеткіш. Канада мен Австралияда да 2000 жылдардың басында индустрия жандана бастады.
Қазіргі және цифрлық түрлендіру (2000-жылдардың аяғынан бастап)
2000 жылдардың екінші жартысында мұнай дағдарысы мен экономиканың нашарлауы салдарынан драйв-ин кинотеатрлар тағы да төмендеді. Автомобильдерді пайдаланудың азаюы және 2010 жылдары қала маңы мен ауылдық жерлерден көшіп кетудің артуы драйв-ин кинотеатрлардың болашағын қауіпке тігеді, олардың саны тағы да азайды. 2013 жылы драйв-ин кинотеатрлар АҚШ-тағы барлық киноэкрандардың тек 1,5% құрады, елі бойынша 389 кинотеатр жұмыс істеді, олардың көп бөлігі Оңтүстік және Батыс жағалауда орналасқан (индустрияның өркендеген кезінде елдегі киноэкрандардың шамамен 25% драйв-ин кинотеатрларда болған). 2014 жылдың күзінде ретро стильдегі бургерлер желісі Johnny Rockets, 2018 жылға дейін 200 драйв-ин кинотеатр ашу үшін USA Drive Ins компаниясымен бірігіп, Johnny Rockets тағамын сату стендтерінде ұсынатынын жариялады, бірақ бұл жоспар іске аспады. Honda компаниясының ұсынған "Project Drive In" жобасы да жүзеге аспады, ол цифрлық проекторларды сыйға тартуды көздеген. 2018 жылға қарай әлемде 300-ден аз драйв-ин кинотеатр жұмыс істеді, олардың тек бірнешеуі Солтүстік Американың за пределаминда болды. Фильмдерді целлюлоидтен цифрлық форматқа көшіру драйв-ин кинотеатрларға қосымша қысым түсіреді. Көптеген шағын драйв-ин кинотеатрлардың цифрлық проекцияға көшу үшін қажетті қаржысы жоқ (бір экран үшін $70,000-нан басталады). Немесе кинотеатрлардағы ұқсас цифрлық дисплей жабдықтарын орнату үшін проектор бөлмесінің шектеулерінен аулақ болуға болады; яғни проектор қажет емес. Цифрлық форматқа көшу индустрияға зиян келтірді; 2019 жылдың қазанында жұмыс істеп тұрған драйв-ин кинотеатрлардың саны 305-ке дейін өсті, себебі дәстүрлі проекторларды ешқашан пайдаланбаған шағын "бутик" кинотеатрлардың саны көбейді, ал бірнеше ескі драйв-ин кинотеатрлар жабылды. COVID-19 пандемиясы кезінде АҚШ-тың бірнеше штатында драйв-ин кинотеатрларға күтпеген үлкен қызығушылық болды, себебі бұқаралық жиналыстарға тыйым салынғандықтан жұмыс істей алмайтын жабық кинотеатрлардан айырмашылығы, оларға жұмыс істеуге рұқсат берілді, мысалы, бітірушілердің кештері өткізілді, өйткені адамдар бір-бірінен көліктері арқылы автоматты түрде оқшауланады, сонымен қатар физикалық қашықтықты сақтау үшін жеткілікті орын қалды. Әлемдегі ең ірі драйв-ин кинотеатры – Fort Lauderdale Swap Shop (1963 жылы ашылды) әлемдегі ең ірі күнделікті жәрмеңке ретінде де танымал.
Қазіргі уақыттағы кинотеатрлардағы тәжірибе (2020 жылдан бастап)
Солтүстік Америкада кинотеатрларға қызығушылық қайтадан артып келеді. Бұл үрдіс 2020-2022 жылдары көбірек байқалды. 2021 жылы Солтүстік Америкадағы «Драйв-ин» кинотеатрлары кассалық кірістің 85-95 пайызын құрады, деп хабарлайды CNN. CNN мақаласында сондай-ақ, «Драйв-ин» кинотеатрларындағы жаңа тәжірибе Солтүстік Америкада ғана емес, басқа елдерде де танымал болып келе жатқаны айтылады. Онжылдықтар бойы тоқтап тұрғаннан кейін, «Драйв-ин» кинотеатрлары ашық ауада кино көру тәжірибесінің бір бөлігіне айналуда. «Драйв-ин» кинотеатрлары қайтадан ашылып жатқан елдердің бірі – Ұлыбритания. Сонымен қатар, Солтүстік Америкада жақында ашылған жаңа «Драйв-ин» кинотеатрлары бизнесте қалуды және кеңейуді жоспарлап отыр. Кейбір иелері «Драйв-ин» кинотеатры ұзақ мерзімде ашық ауада кино көрудің жаңа форматын жаңартады деп санайды. Алдағы жылдары тағы да жаңа кинотеатрлар ашылуы күтілуде, олар фильмдерді көрсету үшін электрондық экран жүйесін пайдаланады, жабдықталуын жақсартады, сондай-ақ сату орындары мен қоғамдық инфрақұрылымын дамытады. Бұрын «Драйв-ин» кинотеатрлары кешкі уақытта жұмыс істеп, суреттің анықтығын қамтамасыз ететін. Бірақ жаңа дизайнмен кинотеатрларға кез келген уақытта баруға болады. Үйдегі теледидар сияқты, жаңа «Драйв-ин» кинотеатры қараңғылыққа тәуелді емес. Мұндай жаңа дизайнмен жасалған «Драйв-ин» кинотеатрларының бірі – Whitener Company және London Entertainment LLC компанияларының LoCo Drive In кинотеатры. Бұл кинотеатр автошоулар және басқа да іс-шаралар үшін де пайдаланылады. Қазіргі заманғы «Драйв-ин» кинотеатрының тағы бір мысалы – 2020 жылы ашылған Drive In Experience Ottawa. Қазіргі уақытта компанияның Оттава аймағында екі орны бар. Кино кештерінен басқа, «Драйв-ин» «комедия кештері» және концерттер сияқты тікелей эфирдегі ойын-сауықтарды, сондай-ақ мектеп бітіру және үйлену тойлары сияқты іс-шараларды ұйымдастырады. Олар экран, сымсыз FM тарату және іс-шаралар үшін сахналық жабдықтарды ұсынады. Компанияның мәлімдемесіне сәйкес, мұндай қауымдастық көзқарасы болашақта «Драйв-ин» тәжірибесіне қызығушылықты сақтап тұруға көмектеседі. Ottawa Business Journal жергілікті бизнес қауымдастықтары мен ұйымдар өздерінің жеке кино кештерін немесе шоуларын өткізе алатынын жазды. «Драйв-ин» йога және фитнес жаттығулары үшін де пайдаланылуы мүмкін. Компания директорының сөзіне қарағанда, Drive In Experience Ottawa мақсаты – Оттава тұрғындары үшін үлкен апталық іс-шаралар мен ойын-сауық бағдарламаларын ұйымдастыруға тырысып, қауымдастықты нығайтуға мүмкіндік беру. Мұндай жаңа бейнелеу тек Оттавада ғана емес. CTV мәліметінше, Онтарио және басқа провинцияларда да «Драйв-ин» кинотеатрлары тікелей концерттерді қоса, ойын-сауық шараларын ұйымдастыруды кеңейтуде, бірақ отбасылық кино көру тәжірибесін сақтап қалуда. Жаңа Шотландия және Нью-Брансуик штаттарындағы кейбір «Драйв-ин» кинотеатрлары діни шараларды қоса, қоғамдық іс-шараларды өткізеді.
Австралия
1950 және 1960 жылдары ашық ауа кинотеатрлары Австралияда да танымал болды. Мельбурндағы Hoyts Skyline 1954 жылы "Ривьерада" фильмімен ашылған елдегі алғашқы ашық ауа кинотеатры болды. Кинотеатр сәтті жұмыс істеді, және сол жылы тағы төрт кинотеатр ашылды, оның ішінде Оңтүстік Австралиядағы Геппс Кростағы Mainline Drive In. 2023 жылдың мамыр айына қарай, тұрақты жұмыс істейтін ашық ауа кинотеатрларының саны 12-ге жетеді, ал тағы үш кинотеатр кейде фильмдер көрсетеді. Мельбурнның ең ірі ашық ауа кинотеатры, Данденонг-Сауттағы Lunar, 2023 жылдың екінші жартысында жабылуға дайын. Ол әлі де жұмыс істеп тұр және Оңтүстік Австралия штатындағы соңғы ашық ауа кинотеатры болып табылады (2022 жылдың ақпанынан бері). Опал кеншілері көліктерінде жиі жарылғыш заттар тасығандықтан, кинотеатр аумағына жарылғыш заттар әкелуге тыйым салынған. 2023 жылдың 15 қарашасындағы желдің күші салдарынан экран дерлік қирап, кинотеатрдың жабылуына себеп болды, бірақ жергілікті еріктілер экранды қайта жаңартып, кинотеатрды қайта ашуға үміттенеді.
Германия
Германиядағы алғашқы автокинотеатр, "Грейвенбрух" 1960 жылдың сәуір айында Франкфурт қаласының шетінде "Патша мен мен" фильмін көрсетумен ашылды. Сол кезде Еуропадағы тағы бір автокинотеатрлар Италияның Рим және Испанияның Мадрид қалаларында ғана болды.
Грекия
1919 жылы Грекияның Афина қаласында алғашқы ашық ауадағы театр ашылды, ол 1970-ші жылдары автокинотеатрлардың танымалдылығына әкелді. Осыған үш жыл бұрын екі адам қаланың қабырғасына қысқа нұсқаудағы фильмді көрсеткен. Грекиядағы алғашқы автокинотеатр 1960 жылы Афинаның маңындағы Варибоби ауданында салына бастады және 1961 жылдың тамызында ашылуы жоспарланған. Бүгінгі күні көрермендер попкорн сияқты дәстүрлі кино тағамдарын немесе гректерге тән грильденген кальмар мен сувлаки сияқты ұлттық дәмдерді де тамашалай алады. Дегенмен, елде 1979 жылға дейін мұндай кинотеатр жұмыс істеген.
Италия
Еуропадағы алғашқы автокинотеатры 1954 жылы Римде ашылды.
Филиппин
Филиппиннің сауда орталықтары желісі SM Supermalls 2020 жылдың 31 шілдесінде SM City Pampanga жанында елдегі алғашқы автокинотеатрын ашты. Сондай-ақ, 2020 жылдың 9 қыркүйегінде SM Mall of Asia концерт алаңында уақытша автокинотеатр ашылды. Қазіргі таңда SM Supermalls автокинотеатрларының екі орны бар. Movies by the Bay Drive In Cinema Ұлттық астана аймағындағы Манила қаласының Пасай ауданында, SM Mall of Asia, Seaside Blvd мекенжайында орналасқан.
Испания
Испаниядағы алғашқы автокинотеатры 1958 жылы Мадридте Барахас әуежайының қарамағында "Motercine" деген атпен ашылды.