Кіріспе

Sony Dynamic Digital Sound (ソニー・ダイナミック・デジタル・サウンド) - Sony компаниясы әзірлеген кинотеатр дыбыс жүйесі. Бұл жүйеде сығымдалған цифрлық дыбыс ақпараты 35 мм кинолентаның екі жағына да жазылады. Жүйе сегіз жеке дыбыс арнасын қолдайды: бес алдыңғы арна, екі қоршау арнасы және бір суб-бас арнасы. Сегіз арналы конфигурация Cinerama және Cinemiracle сияқты кең форматты магниттік дыбыс форматтарымен ұқсас. Алдыңғы бес арна, әсіресе үлкен кинозалдарда орталық және сол/оң арналар арасындағы бұрыштық қашықтық айтарлықтай болғанда тиімді. SDDS декодерлері қажет болған жағдайда арналар санын азайту мүмкіндігін ұсынады.

Тарих

Алғашында 1991 жылы «Hook» фильмімен премьераға дайындалған болса да, SDDS жобасы кейінге шегерілді және 1993 жылдың 17 маусымында «Last Action Hero» фильмімен көрсетілді. Осы уақыттан бері 2000-нан астам фильм Sony Dynamic Digital Sound форматында дыбыстастырылды, ал 1999 жылға қарай 6750-ден астам кинотеатр SDDS жүйесімен жабдықталды. SDDS жобасының кодовое атауы «Green Lantern» болды, ол комикс кейіпкерінің атынан және 19 ғасырдың соңында қолданылған «сиқырлы фонарь» терминінен алынған, бұл термин алғашқы проекцияланған суреттерді сипаттау үшін пайдаланылған. Жасыл түс есімге келді, себебі 8 микрометрлік деректерді басып шығару үшін жасыл лазер қолдану қажет болды. Алғашқы әзірлеме жұмыстары Sony-дың Columbia Pictures дыбыс бөлімінде Калифорния штатының Торранс қаласындағы Semetex Corp. компаниясымен шарт бойынша жүргізілді. Semetex компаниясында SDDS бас архитекторлары Джей Ваас және бас оптикалық инженері Марк Уоринг болды. Semetex прототипінің дизайнында сегіз арналы сығылмаған деректер үш жерге орналастырылған: аналогтық дыбыс жолағының екі жағындағы деректер және сурет кадрының қарама-қарсы жиегіндегі қосымша деректер жолдары. Бұл орналасулар деректердің фильмнің перфорациялық аймағында тозуы мен зақымдануының алдын алу үшін таңдалды, себебі механикалық фильм тізбегінің әсерінен перфорациялық аймақта зақымдану жиі кездеседі. Сағаттағыш және басшылық жолдар тізбекке жақын пленканың екі жағына орналастырылды. Прототиптік дыбыс камерасы сандық және аналогтық дыбысты «жылдамдықпен» басып шығарды. Толыққанды жүйе құру үшін серіктес цифрлық оқырман құрылғысы жасалды. Sony прототипті алғаннан кейін деректердің мөлшерін бастапқы 8 микроннан (микрометрден) ұлғайтып, орналасуын өзгертті; сегіз цифрлық аудио арнасы қазір фильмнің жиектерінде жазылады (және қалпына келтіріледі). Sony инженерлері жобаға белсенді қатысқан сайын, SDDS форматының дизайны 5:1 ATRAC деректерді сығыстыруды, кеңейтілген қателерді анықтау және түзетуді, ең бастысы – артық деректерді пайдалануды қамтитын, сенімдірек жүзеге асыруға қарай дамыды. Артық деректер фильмнің зақымдалған бөлігі болған жағдайда да деректердің көп бөлігін сақтап қалуға мүмкіндік береді. Пленкадағы дерек битінің мөлшері 8 микроннан (микрометрден) 24 микрометрге дейін ұлғайтылды, ал Semetex компаниясының дыбыс камерасы үшін жасыл лазерлік жүйесі 24 микрометрге дейін ажыратымдылықты шектейтін қарапайым LED/оптикалық жиынтықтармен ауыстырылды. Деректерді сығыстыру 24 микрометрлік квадрат дерек биттерінің жаңа бөлінген аумақтарға сыюына мүмкіндік берді. SDDS-ті Semetex компаниясындағы әзірлеу кезеңі түсінік қалыптасқаннан бастап жұмыс істейтін дыбыс камерасына дейін 11 айға созылды. Жүйе қолданысқа енгізілген кезде, Sony сонымен қатар Sony Theaters желісіне ие болғандықтан (кейін Loews Theaters-ке сатылды), SDDS-ті өз кинотеатрларында пайдалана алды. Сонымен қатар, өте табысты Columbia/Tristar Studios арқылы SDDS-ті өзінің фильмдерінің эксклюзивті цифрлық саундтрегі ретінде пайдалануға мүмкіндік алды. Бұған қоса, «мегаплекс жарылысының» алғашқы күндерінде 1994 жылы Sony AMC Theatres компаниясымен келісімге келді, осы келісімге сәйкес SDDS барлық жаңа залдарында қолданылатын болды. Бұл SDDS-ке қажетті серпіліс берді. Sony кинотеатрлар желісі мен киностудияны басқармаса, бұл форматтың кеңінен танылуы мүмкін емес еді. SDDS үш бәсекелес цифрлық дыбыс форматының арасында ең аз танымал форматы болды, ал қалған екеуі Spectral Recording Dolby Stereo Digital және DTS. Орнатуға ең қымбат (және соңғы келген) болуымен қатар, прототиптік дыбыс жолағының орналасуынан фильмнің жиектеріне ауысуға байланысты SDDS-тің сенімділігімен байланысты үлкен мәселелер болды. SDDS тректері басқа да сандық форматтар сияқты зақымдануға бейім. Барлық цифрлық дыбыс форматтарында: цифрлық жолдың кез келген ақаулығы цифрлық форматтың «жоғалуына» және мүмкін аналогтық дыбысқа ауысуына әкелуі мүмкін. Сонымен қатар, аналогқа ауысуға әкелетін жоғалу, дұрыс калибрленген залда байқау қиын болса да, «CD секіруіне» ұқсас, дыбыстың сапасының сәл төмендеуіне және жоғары және төменгі жиіліктердің жоғалуына әкелуі мүмкін. SDDS-тің сегіз тректі ойнату мүмкіндігі толыққанды қолдау таппады, себебі SRD және DTS үшін қажетті алты арналы микске қосымша сегіз арналы дыбыс қоспасын жасау қажет болды, бұл студиялар үшін қосымша шығын болды. SDDS форматында дыбыстастырылған 1400-ден астам фильмнің ішінде бүгінгі күнге дейін толық 8 арнаны қолдау үшін тек 97-сі ғана дыбыстастырылған, олардың көпшілігі Sony (Sony Pictures/Columbia/Tristar) шығарған фильмдер. Қосымша орнату шығындарының арқасында SDDS орнатуларының көпшілігі 6 арналы (5.1) орнатулар, ал 8 арналы (7.1) орнатулар аз. SDDS туралы толық ақпарат алу үшін 8 арналы SDDS фильмдерінің тізіміне қараңыз. Көптеген ірі студиялар ақырында SDDS тректерін өз фильмдеріне қоса бастағанмен, көптеген тәуелсіз фильмдер тек Dolby Digital тректерімен шығарылды, нәтижесінде SDDS жабдықталған немесе DTS кинотеатрларында жаңа заманауи залдарда аналогтық дыбыс ойнатылды. Kidtoon Films бағдарламасы аясында шығарылған бірнеше фильмдер SDDS тректерін пайдаланды. Dolby Digital (және аз дәрежеде DTS) цифрлық дыбыс шайқасында жеңіске жеткен кезде Sony Cinema Products SDDS энкодерлерін және декодерлерін өндіруді тоқтатты, бірақ әлі де өрісте орналасқан жабдықты қолдауды жалғастыруда. Үш бәсекелес форматтың арасында SDDS үй кинотеатры нұсқасына ие болмаған жалғыз формат болды, ал Sony 2000 жылдардың басында жаңа бірліктерді өндіруді тоқтатты.

Оқырман

SDDS оқырман 35 мм проектордың үстіне орнатылған. Фильм кескін тесігінен өтуге дейін оқығыш арқылы жіберіледі. Фильм жүргенде, қызыл LED шамдары SDDS дыбыр жолын жарықтандыру үшін пайдаланылады. CCD (Charge Coupled Devices) құрылғылары SDDS деректерін оқып, фильмдегі нүктелер тізбегін цифрлық ақпаратқа түрлендіреді. Бұл ақпарат оқығышта алдын ала өңделіп, SDDS декодеріне жіберіледі.

Декодер

SDDS декодері дыбыс жабдығының тірегіне орнатылған. Декодер оқырманнан алынған ақпаратты қабылдайды және оны кинотеатрдың қуат күшейткіштеріне бағытталатын аудио сигналдарға түрлендіреді. Декодер аудионы қалпына келтіру үшін атқарылуы тиіс бірқатар процестерге жауапты. Ең әуелі, пленкадағы сызаттар немесе зақымданулар салдарынан туындаған қателер, артық қателерді қалпына келтіру деректерін пайдалану арқылы түзетіледі. SDDS проектордың үстіңгі жағынан оқылатындықтан, деректер суретпен синхрондауды қалпына келтіру үшін сәл кешіктіріледі. Соңында, дыбыс жүйесі мен аудиторияның акустикасына сәйкес келу үшін тональды тепе-теңдік пен ойнату деңгейіне түзетулер енгізіледі. SDDS дыбысты толығымен цифрлық доменде өңдеу үшін жасалған, бұл кез келген қолданыстағы аналогты процессорды айналып өтіп, айқындығын сақтайды және толық динамикалық диапазонды қамтамасыз етеді.