Кіріспе
Цифрлық кинотеатрлардағы цифрлық проекторларды қолдану. Цифрлық кино – бұл киноиндустриясында 35 мм фильмдер сияқты кинофильмдердің катушкаларын пайдаланудан айырмашылығы, фильмдерді тарату немесе көрсету үшін цифрлық технологияны қабылдау. Фильмдерді кинотеатрларға жіберу қажет болса, цифрлық фильмдерді кинотеатрларға бірнеше тәсілмен таратуға болады: интернет арқылы, арнайы спутниктік байланыс желілері арқылы немесе қатты дискілер немесе Blu-ray дискілері сияқты оптикалық дискілер арқылы. Цифрлық фильмдер кинопроектордың орнына цифрлық бейнепроекторды қолдана отырып көрсетіледі, цифрлық кинокамералармен түсіріледі және сызықтық емес монтаж жүйесін (NLE) пайдалана отырып монтаждалады. NLE көбінесе бір немесе бірнеше компьютерлерге орнатылған бейнемонтаж бағдарламасы болып табылады, олар бастапқы түсірілімдерге қашықтан серверден қол жеткізуге, соңғы бейнені көрсету үшін есептеу ресурстарын пайдалануға немесе бөлісуге, сондай-ақ бірнеше монтажшының бір уақытта немесе жобада жұмыс істеуіне мүмкіндік береді. Балама ретінде, цифрлық фильм – бұл кинотасманы сканерлеу арқылы цифрлық форматқа келтірілген және қалпына келтірілген кинокатушка немесе фильмді жазғыш арқылы фильмге жазылған цифрлық фильм, оны дәстүрлі кинопроектормен көрсетуге болады. Цифрлық кино жоғары ажыратымдылықтағы теледидардан ерекшеленеді және міндетті түрде дәстүрлі теледидар стандарттарын немесе жоғары ажыратымдылықтағы бейне стандарттарын, экран қатынастарын немесе кадр жылдамдықтарын пайдаланбайды. Цифрлық кинотеатрда ажыратымдылық көлденең пиксельдер санымен көрсетіледі, әдетте 2K (2048×1080 немесе 2.2 мегапиксель) немесе 4K (4096×2160 немесе 8.8 мегапиксель). Цифрлық кинопроекциясында қолданылатын 2K және 4K ажыратымдылықтары көбінесе DCI 2K және DCI 4K деп аталады. DCI – Digital Cinema Initiatives деген сөздің аббревиатурасы. 2010 жылдардың басында цифрлық кино технологиясы жетілдікке жеткен сайын, әлемдегі көптеген кинотеатрлар цифрлық бейнепроекцияға көшті. Цифрлық кино технологиясы жылдар бойы дамып келеді, 3D, RPX, 4DX және ScreenX сияқты мүмкіндіктер кино көрермендеріне одан да қызықты тәжірибелер ұсынады.
Digital cinema refers to the adoption of digital technology within the film industry to distribute or project motion pictures as opposed to the historical use of reels of motion picture film, such as 35 mm film. Whereas film reels have to be shipped to movie theaters, a digital movie can be distributed to cinemas in a number of ways: over the Internet or dedicated satellite links, or by sending hard drives or optical discs such as Blu ray discs. Digital movies are projected using a digital video projector instead of a film projector, are shot using digital movie cameras and edited using a non linear editing system (NLE). The NLE is often a video editing application installed in one or more computers that may be networked to access the original footage from a remote server, share or gain access to computing resources for rendering the final video, and to allow several editors to work on the same timeline or project. Alternatively a digital movie could be a film reel that has been digitized using a motion picture film scanner and then restored, or, a digital movie could be recorded using a film recorder onto film stock for projection using a traditional film projector. Digital cinema is distinct from high definition television and does not necessarily use traditional television or other traditional high definition video standards, aspect ratios, or frame rates. In digital cinema, resolutions are represented by the horizontal pixel count, usually 2K (2048×1080 or 2.2 megapixels) or 4K (4096×2160 or 8.8 megapixels). The 2K and 4K resolutions used in digital cinema projection are often referred to as DCI 2K and DCI 4K. DCI stands for Digital Cinema Initiatives. As digital cinema technology improved in the early 2010s, most theaters across the world converted to digital video projection. Digital cinema technology has continued to develop over the years with 3D, RPX, 4DX and ScreenX, allowing moviegoers with more immersive experiences.
Тарих
Фильмнен цифрлық бейнеге көшуге дейін кино аналогтық дыбыстан цифрлыққа көшу болды, 1991 жылы Dolby Digital (AC 3) аудио кодегі стандарты жарық көрді. Оның негізгі құралы – модификацияланған дискретті косинус түрлендіруі (MDCT), бұл жоғалтумен дыбысты сығымдау алгоритмі. Бұл дискретті косинус түрлендіруі (DCT) алгоритмінің өзгертілген түрі, оны алғаш рет 1972 жылы Насир Ахмед ұсынды және бастапқыда кескінді сығымдау үшін қолдану жоспарланған. DCT 1987 жылы Суррей университетінде J. P. Princen, A. W. Johnson және Alan B. Bradley тарапынан MDCT-ға бейімделді, содан кейін Dolby Laboratories кино индустриясының қажеттіліктері үшін AC 3 аудио форматын жасау мақсатында MDCT алгоритмін және психоакустикалық кодегі принциптерін пайдаланды. Техас Инструменттерімен бірлесіп, фильм АҚШ-тың бес кинотеатрында (Филадельфия, Портленд (Орегон), Миннеаполис, Провиденс және Орландо) көрсетілді.
Негізгі құралдар
АҚШ-та 1999 жылғы 18 маусымда Texas Instruments компаниясының DLP Cinema проектор технологиясы Лос-Анджелесте және Нью-Йорктегі екі экранда Lucasfilm компаниясының "Жұлдыздық соғыстар" I эпизоды: "Көлеңкедегі қатер" фильмінің көрсетіліміне орай көпшілік алдында демонстрацияланды. Еуропада 2000 жылғы 2 ақпанда Филипп Бинанттың қатысуымен Техас Инструментс компаниясының DLP Cinema проектор технологиясы Парижде Toy Story 2 фильмінің көрсетіліміне арналған бір экранда көпшілікке таныстырылды. 1997-2000 жылдары JPEG 2000 кескін сығыстыру стандартын Турадж Эбрахими (кейін JPEG президенті) төрағалық еткен Бірлескен фотосарапшылар тобы (JPEG) комитеті әзірледі. 1992 жылғы бастапқы JPEG стандартынан өзгеше, ол статикалық цифрлық кескіндер үшін DCT негізіндегі жоғалтулы сығылу форматы болса, JPEG 2000 дискретті толқындық трансформацияға (DWT) негізделген сығылу стандарты болып табылады, оны Motion JPEG 2000 кеңейтуі арқылы қозғалысты бейнелеуге арналған бейне сығылу үшін бейімдеуге болады. JPEG 2000 технологиясы кейіннен 2004 жылы цифрлық кино үшін бейне кодтау стандарты ретінде таңдалды.
Бастамалар
2000 жылдың 19 қаңтарында АҚШ-тағы Мобильдік кино және теледидар инженерлерінің қоғамы цифрлық киноны дамытуға бағытталған алғашқы стандарттар тобын құрды. 2000 жылдың желтоқсан айына қарай АҚШ пен Канадада 15 цифрлық кинотеатр, Батыс Еуропада – 11, Азияда – 4 және Оңтүстік Америкада – 1 кинотеатр болды. Digital Cinema Initiatives (DCI) 2002 жылдың наурызында Disney, Fox, MGM, Paramount, Sony Pictures, Universal және Warner Bros. сияқты көптеген киностудиялардың бірлескен жобасы ретінде құрылды. 2004 жылдың сәуірінде DCI Америкалық кинематографистер қоғамымен бірлесіп, 2K және 4K ойнату және сығылу технологияларын сынау үшін стандартты бағалау материалы (ASC/DCI StEM материалы) жасады. DCI сол жылы жүйедегі сығылудың негізі ретінде JPEG 2000-ді таңдады. JPEG 2000-мен алғашқы сынақтар 2K ажыратымдылығы үшін шамамен 75125 Мбит/с және 4K ажыратымдылығы үшін 100200 Мбит/с бит жылдамдығын көрсетті. 2005 жылы Ұлыбританияда Arts Alliance Media арқылы Ұлыбританияның Кино кеңесі Digital Screen Network желісі құрылып, 250 2K цифрлық кинотеатр жүйелерінің тізбегі іске қосылды. Бұл жоба 2006 жылы аяқталды. Бұл Еуропадағы алғашқы жаппай іске қосылған жоба болды. AccessIT/Christie Digital АҚШ пен Канадада да іске қосыла бастады. 2006 жылдың ортасына қарай шамамен 400 кинотеатр 2K цифрлық проекторлармен жабдықталды, олардың саны ай сайын артып келеді. 2006 жылдың тамызында Бензи Мартиннің түсіргені «Moonnamathoral» атты малаяламдық фильмі спутник арқылы кинотеатрларға таратылып, Үндістандағы алғашқы цифрлық кино болып тарихта қалды. Бұл үшін Триссур қаласында орналасқан Emil and Eric Digital Films компаниясы Сингапурдың DG2L Technologies компаниясы әзірлеген толыққанды цифрлық киножүйені пайдаланды. 2007 жылдың қаңтарында «Гуру» фильмі DCI талаптарына сәйкес келетін JPEG 2000 Interop форматында түсірілген алғашқы үнді фильмі болды және Торонтодағы Elgin Winter Garden кинотеатрында халықаралық деңгейде цифрлық форматта көрсетілген алғашқы үнді фильмі атанды. Бұл фильм Үндістандағы Real Image Media Technologies компаниясында цифрлық түрде өңделді. 2007 жылы Ұлыбританияда DCI талаптарына сай келетін Еуропаның алғашқы толық цифрлық мультиплекс кинотеатрлары – Odeon Hatfield және Odeon Surrey Quays (Лондонда) ашылды, олардың жалпы саны 18 цифрлық экранды құрады және 2007 жылдың 9 ақпанында пайдалануға берілді. 2007 жылдың наурызына қарай Disney компаниясының «Meet the Robinsons» фильмінің көрсетілімімен бірге шамамен 600 экран цифрлық проекторлармен жабдықталды. 2007 жылдың маусым айында Arts Alliance Media алғашқы еуропалық коммерциялық цифрлық кино Virtual Print Fee (VPF) келісімдерін (20th Century Fox және Universal Pictures компанияларымен) жариялады. 2009 жылдың наурызында AMC Theatres компаниясы Sony компаниясымен барлық кинопроекторларын 4K цифрлық проекторлармен ауыстыру бойынша 315 миллион долларлық келісім жасады, бұл ауыстыру 2012 жылға дейін аяқталуы күтілді. 2011 жылдың қаңтарында әлемдегі цифрлық экрандардың саны 36 242-ге жетті, бұл 2009 жылдың соңындағы 16 339 көрсеткіштен 121,8 пайызға артық. Оның ішінде Еуропада – 10 083 экран (әлемдік көрсеткіштің 28,2 пайызы), АҚШ пен Канадада – 16 522 экран (әлемдік көрсеткіштің 46,2 пайызы) және Азияда – 7 703 экран (әлемдік көрсеткіштің 21,6 пайызы) болды. Латын Америкасы және Африка сияқты кейбір аймақтардағы өсім әлдеқайда баяу болды. 2015 жылдың 31 наурызына қарай АҚШ-тағы 38 719 экран (барлығы 39 789 экранның ішінде) цифрлық форматқа ауыстырылды, Канадада – 3007 экран, ал халықаралық деңгейде – 93 147 экран түрлендірілді. 2017 жылдың соңында әлемдегі кинотеатрлардың дерлік барлығы (98%) цифрлық форматқа көшті. Бүгінгі таңда бүкіл әлемдегі кинотеатрлардың көпшілігі экрандарын цифрлық кинотеатрларға ауыстырғанмен, 2019 жылға дейін кейбір ірі кинофильмдер фильмде түсірілді. Мысалы, Квентин Тарантиноның соңғы фильмі «Once Upon a Time in Hollywood» АҚШ пен Канаданың таңдалған кинотеатрларында 70 мм және 35 мм форматында көрсетілді.
Элементтер
Кинотеатрларда қолданылатын жабдықтарға (мысалы, дыбыс күшейту жүйесі, экран және т.б.) қосымша, DCI стандартына сәйкес келетін цифрлық кинотеатрға DCI стандартына сәйкес келетін цифрлық проектор және сервер деп аталатын қуатты компьютер қажет. Фильмдер кинотеатрларға цифрлық кино пакеті (DCP) деп аталатын цифрлық файл түрінде жеткізіледі. Типикалық көркем фильм үшін бұл файл 90 ГБ мен 300 ГБ аралығындағы деректерді құрайды (бұл Blu-ray дискісіндегі ақпараттан шамамен екі-алты есе көп) және әдетте стандартты компьютерлік қатты дискіде, спутник арқылы немесе оптикалық талшықты кеңжолақты интернет арқылы физикалық жеткізілім ретінде келеді. 2013 жылға дейін қатты дискілерді физикалық жеткізу индустрияда ең көп таралған тәсіл болды. Жарнамалық трейлерлер жеке қатты дискіде келіп, көлемі 200 ГБ мен 400 ГБ аралығында болады. Қатты дискідегі мазмұн шифрланған болуы мүмкін. DCP қандай жолмен жеткізілгеніне қарамастан, оны алдымен сервердің ішкі қатты дискілеріне USB порты, жылдам eSATA қосылысы немесе жабық желі арқылы көшіру қажет, бұл процеске "ішу" деп аталады (USB көбінесе жеке трейлерлер үшін қолданылады). DCP-лер заңсыз көшіру мен пираттықтың алдын алу үшін шифрланады, ал көркем фильмдер үшін бұл міндетті. Қажетті шифрлау кілттері жеке беріледі, әдетте электрондық поштаға тіркеме ретінде немесе жүктеу арқылы, содан кейін USB арқылы "ішу" процесі арқылы енгізіледі. Кілттердің мерзімі шектеулі және фильм көрсетілім кезеңі аяқталғаннан кейін жарамдылығы тоқтатылады. Олар сондай-ақ фильмді көрсетуге арналған аппараттық құралға (сервер және проекторға) байланыстырылған, сондықтан кинотеатр атауды басқа экранға көшіргісі келсе немесе көрсетілімді ұзарту қажет болса, дистрибьютордан жаңа кілт алу керек. Бір фильмнің бірнеше нұсқасы бірге жіберілуі мүмкін. Бастапқы нұсқа (OV) барлық басқа ойнату нұсқаларының негізі болып табылады. Версия файлдарында (VF) әртүрлі дыбыс форматы (мысалы, 7.1, 5.1 қоршау дыбысына қарағанда) немесе субтитрлер болуы мүмкін. 2D және 3D нұсқалары көбінесе бір қатты дискіде таратылады. Мазмұнның ойнатылуын сервер "ойнату тізімі" арқылы басқарады. Атауынан көрініп тұрғандай, бұл көрсетілімнің бөлігі ретінде ойнатылатын барлық мазмұнның тізімі. Ойнату тізімін кинотеатр қызметкері серверде жұмыс істейтін арнайы бағдарламалық қамтамасыз ету арқылы жасайды. Ойнатылатын мазмұнды тізімдеуден басқа, ойнату тізімі проекторды, дыбыс жүйесін, залдың жарығын, қосқыш перделерді және экранды бүркеуді (болған жағдайда) басқаруға мүмкіндік беретін автоматтандыру командаларын да қамтиды. Ойнату тізімін сервердің мониторындағы "ойнату" түймесін басу арқылы немесе алдын ала белгіленген уақытта автоматты түрде іске қосуға болады.
Цифрлық кино бастамалары
Алты ірі студияның бірлескен кәсіпорны Digital Cinema Initiatives (DCI) 2005 жылдың шілдесінде цифрлық кино үшін жүйелік сипаттаманың бірінші нұсқасын (V1.0) жариялады. Сипаттаманың негізгі мақсаттары – дәстүрлі 35 мм-лік Answer Print-пен қол жеткізе алатыннан асып түсетін театрлық тәжірибе ұсынатын цифрлық киножүйені анықтау, DCI-ға сәйкес келетін кез келген мазмұнды әлемнің кез келген жеріндегі DCI-ға сәйкес келетін жабдықта ойнатуға мүмкіндік беретін өзара іс-қимылдың жаһандық стандарттарын қамтамасыз ету және мазмұн берушілердің зияткерлік меншігін қорғау. DCI сипаттамасы ISO/IEC 15444-1 "JPEG2000" (.j2c) стандартын қолдана отырып, кескіндерді кодтауды және проекция кезінде 2.6 гаммасы қолданылатын, компонентіне 12 биттен CIE XYZ түстік кеңістігін пайдалануды талап етеді. Мазмұн мен проекторлар үшін екі деңгейдегі ажыратымдылық қолдау көрсетіледі: 2K (2048×1080) немесе 2.2 МП, секундына 24 немесе 48 кадрмен, және 4K (4096×2160) немесе 8.85 МП, секундына 24 кадрмен. Бұл сипаттама 2K мазмұнын 4K проекторларда және керісінше ойнатуға мүмкіндік береді. Бір бағыттағы кішірек ажыратымдылықтар да қолдау көрсетіледі (кескін автоматты түрде ортаға теңестіріледі). Стандарттың кейінгі нұсқалары қосымша ойнату жылдамдықтарын қосты (мысалы, SMPTE режимінде 25 кадр/с). Мазмұнның дыбыстық бөлігі үшін сипаттама "Broadcast Wave" (.wav) форматында 24 биттік және 48 кГц немесе 96 кГц жиілігімен 16 арнаға дейін сығылмайтын аудионы қамтамасыз етеді. Ойнату XML форматындағы Композициялық Ойнату Тізімі арқылы басқарылады, ол MXF форматына сәйкес файлға 250 Мбит/с максималды деректер жылдамдығымен енгізіледі. Шифрлау, кілттік басқару және журналдау туралы мәліметтер, сондай-ақ қолданылатын проекторлардың минималды сипаттамалары – түстік гаммасы, контраст қатынасы және кескіннің жарықтығы сипаттамада талқыланады. Бұл сипаттаманың көп бөлігі Мобильді сурет және теледидар инженерлері қоғамында (SMPTE) жүргізіліп жатқан жұмысты бекіткенімен, бұл сипаттама алғашқы шығарылымдағы киномазмұнның таратылуы мен қауіпсіздігі үшін мазмұн иесінің базасын құруда маңызды рөл атқарады.
Театр иелерінің ұлттық қауымдастығы
DCI жұмысына қоса, Театр иелерінің ұлттық қауымдастығы (НАТО) өзінің Цифрлық киножүйе талаптарын жариялады. Бұл құжат кинотеатр операторларының қажеттіліктері тұрғысынан цифрлық киножүйелерге қойылатын талаптарды қарастырады, DCI қарастырмаған мәселелерге, соның ішінде көру және есту қабілеті бұзылған адамдар үшін қолжетімділік, кинотеатр ішіндегі жұмыс процесі және жабдықтардың үйлесімділігі сияқты салаларды қамтиды. Атап айтқанда, НАТО құжаты Театрды басқару жүйесіне (ТМС) – театр кешеніндегі цифрлық киножүйелерін басқаратын бағдарламалық қамтамасы – қойылатын талаптарды егжей-тегжейлі сипаттайды және қауіпсіздік кілттерін басқару жүйелерін әзірлеуге бағыт-нұсқаулар береді. DCI құжаты сияқты, НАТО құжаты да SMPTE стандарттау жұмысына маңызды үлес қосады.
Электрондық кинотеатр
2000 жылы Мобильдік сурет және теледидар инженерлерінің қоғамы (SMPTE) цифрлық кино стандарттарын әзірлеу жұмысын бастады. Сол кезде HDTV цифрлық киноны көрсету үшін жеткілікті технологиялық база емес екені анық болды. Дегенмен, Еуропа, Үндістан және Жапонияда театрлық көрсетілімдерде HDTV әлі де маңызды рөл атқарады. ISO стандарттау ұйымындағы келісімдер нәтижесінде, стандартқа сәйкес келмейтін жүйелер Электрондық кино жүйелері (E Cinema) деп аталады.
Цифрлық кинотеатрлар үшін проекторлар
DCI-ге бекітілген цифрлық кинопроекторларын тек үш өндіруші шығарады: Barco, Christie және Sharp/NEC. Sony-ден басқа, бұрын өздерінің SXRD технологиясын қолданған, барлығы Texas Instruments (TI) әзірлеген Digital Light Processing (DLP) технологиясын пайдаланады. D кинопроекторлары принцип бойынша өнеркәсіпте, білім беруде және үй кинотеатрларында қолданылатын цифрлық проекторларға ұқсас, бірақ екі маңызды тұрғыда ерекшеленеді. Біріншіден, проекторлар DCI талаптарына сәйкес қатаң өнімділік талаптарын орындауы керек. Екіншіден, проекторларда авторлық құқықты қорғауға арналған, мысалы лицензиялық шектеулер сияқты, пираттыққа қарсы құрылғылар болуы тиіс. Осы себептерге байланысты, кинотеатрларға сатуға арналған барлық проекторлар сатылу алдында DCI-дің мақұлдауын алуы керек. Қазір олар CTP (сәйкестік сынақ жоспары) деп аталатын процедурадан өтеді. Цифрлық форматтағы көркем фильмдер шифрланғандықтан және шифрлау кілттері (KDM) пайдаланылатын сервердің сериялық нөміріне байланыстырылған (болашақта проектордың сериялық нөмірімен де байланыстыру жоспарлануда), жүйе қорғалған фильмді тек қажетті KDM болған жағдайда ғана көрсетуге мүмкіндік береді.
DLP кинотеатры
Texas Instruments (TI) әзірлеген DLP Cinema технологиясын үш өндіруші лицензиялады: Christie Digital Systems, Barco және NEC. NEC – сандық кино саласына салыстырмалы түрде жаңа кіріп келген компания, ал Christie АҚШ-тағы басты ойыншы, Barco болса Еуропа мен Азияда көшбасшы. Алғашқыда DCI стандартына сәйкес DLP проекторлары тек 2K форматында қолжетімді болды, бірақ 2012 жылдың басынан бастап TI-дің 4K DLP чипі толыққанды өндіріске енгеннен кейін, DLP проекторлары 2K және 4K нұсқаларында қолжетімді болды. DLP негізіндегі кинопроекторларды өндіретін компаниялар енді кейбір жаңа 2K модельдеріне 4K жаңартуларын ұсына алады. Digital Projection Incorporated (DPI) TI-дің 2K технологиясы пайда болған кезде бірнеше DLP Cinema құрылғысын (is8 2K) жасап сатты, бірақ кейіннен D Cinema нарығынан бас тарды, бірақ кинотеатрлық емес мақсаттар үшін DLP негізіндегі проекторларды ұсынуын жалғастырды. Олар негізгі ойыншылардың 2K TI "жарық қозғалтқышына" негізделгенімен, өте сирек кездесетін болғандықтан, салада көбінесе танымал емес. Олар әлі де кеңінен көрсетім алдындағы жарнама үшін қолданылады, бірақ көбінесе толық метражды фильм көрсету үшін емес. TI технологиясы цифрлық микрозеркальды құрылғыларды (DMD) пайдалануға негізделген. Бұл – компьютерлік чиптерді жасауға ұқсас технологияны қолдана отырып, кремнийден жасалған MEMS құрылғылары. Бұл құрылғылардың беті өте көп сандағы микроскоптық айналармен жабылған, әр пикселге бір айнадан, яғни 2K құрылғыда шамамен 2,2 миллион, ал 4K құрылғыда 8,8 миллион айна бар. Әрбір айна секундына бірнеше мың рет екі позиция арасында қозғалады: бір жағынан проектор шамдарының жарығы экранға шағылысады, екінші жағынан – одан алыстатылады. Айнаның әрбір позицияда болу уақыты әр пикселге қажетті жарықтық деңгейіне байланысты өзгереді. Үш DMD құрылғысы қолданылады, олардың әрқайсысы негізгі түстер үшін жауапты. Шамнан шыққан жарық, әдетте, 1 кВт-тан 7 кВт-қа дейінгі қуатты кинопроекторларда қолданылатын ксенонды доғалы шам, түсті сүзгілер арқылы қызыл, жасыл және көк сәулелерге бөлінеді, содан кейін тиісті DMD-ге бағытталады. Үш DMD-ден шағылысқан сәулелер қайтадан біріктіріліп, линза арқылы киноэкранына бағытталады. Жаңа модельдерде ксенон шамдарының орнына лазерлер қолданылуы мүмкін.
Sony SXRD
DCI стандартына сәйкес келетін кинопроекторларды өндірушілердің арасында Sony ғана TI-дың DLP технологиясын пайдалану орнына өз технологиясын дамытуға шешім қабылдады. SXRD (Silicon Xtal (Crystal) Reflective Display) проекторлары тек 4K форматта ғана өндірілді, ал TI компаниясы 4K DLP чипін шығарғанға дейін Sony SXRD проекторлары нарықтағы жалғыз 4K DCI үйлесімді проекторлар болды. Дегенмен, DLP проекторларынан өзгеше, SXRD проекторлары стереоскопиялық фильмдердің сол және оң көзге арналған суреттерін бірінен кейін бірі көрсетпейді, оның орнына әр көзге арналған сурет үшін SXRD чипінің қолжетімді аумағының жартысын пайдаланады. Осылайша, стереоскопиялық көрсетулер кезінде SXRD проекторы 2K проектор ретінде жұмыс істейді, HFR 3D контент үшін де осы принцип қолданылады. Алайда, Sony 2020 жылдың сәуір айының соңында цифрлық кинопроекторларды өндіруді тоқтатуға шешім қабылдады.
Стерео 3D бейнелер
2005 жылдың соңында сандық 3D стереоскопиялық проекцияға деген қызығушылық театрлардың 2K стерео жүйелерін орнату үшін бірлесіп жұмыс істеуге ынталандырды, осылайша Disney компаниясының "Тауық кішкентай" фильмін 3D форматында көрсетуге мүмкіндік туды. 2006 және 2007 жылдары тағы алты сандық 3D фильмдер шықты (соның ішінде "Беовульф", "Қорқынышты үй" және "Робинсондармен кездесу"). Бұл технология бір цифрлық проекторды поляризациялық сүзгімен (поляризацияланған көзілдік пен күміс экранды пайдалану үшін), сүзгі дөңгелегімен немесе LCD көзілдіктер үшін эмитермен жабдықтауды қамтиды. RealD поляризация үшін "ZScreen" қолданады, ал MasterImage проектордың жарық шығару полярлығын секундына бірнеше рет өзгертетін сүзгі дөңгелегін пайдаланады, сол арқылы сол және оң көзге арналған суреттерді жылдам ауыстырады. Сүзгі дөңгелегін пайдаланатын тағы бір жүйе – Dolby 3D. Дөңгелек көрсетіліп жатқан түстердің толқын ұзындығын өзгертеді, ал түрлі-түсті көзілдіктер бұл өзгерістерді сүзіп, дұрыс емес толқын ұзындығының қате көзге түсуін болдырмайды. XpanD сыртқы эмитерді пайдаланады, ол 3D көзілдіктерге сигнал жіберіп, қате көзге арналған қате суретті көрсетуден бұғаттайды.
Лазерлік
RGB лазерлік проекция ең таза BT.2020 түстерін және ең жарқын кескіндерді береді.
Цифрлық кинотеатр үшін LED экран
Азияда 2017 жылдың 13 шілдесінде Сеулдегі Lotte Cinema World Tower кинотеатрында Samsung Electronics компаниясы жасаған цифрлық киноға арналған LED экраны алғаш рет көпшілік назарына ұсынылды. Еуропадағы алғашқы орнатылуы Цюрихтегі Arena Sihlcity кинотеатрында болды. Бұл дисплейлер проекторды пайдаланбайды; оның орнына LED бейне қабырғасын қолданады, соның арқасында жоғары контраст деңгейіне, жоғары ажыратымдылыққа және бейне сапасының жалпы жақсаруына қол жеткізеді. Sony компаниясы қазірдің өзінде дәстүрлі кино экрандарының орнына MicroLED дисплейлерін сатуда.
Таратудағы әсері
Фильмдерді цифрлық таратпақ кино таратушыларға ақша үнемдеуге мүмкіндік береді. 80 минуттық көркем фильмді басып шығаруға 1500-2500 АҚШ доллары жұмсалады, сондықтан кең таралған фильм үшін мыңдаған түптеме басып шығару миллиондаған долларға түсуі мүмкін. Ал, DCI-нің цифрлық кино үшін белгілеген 250 мегабит/секундық дерек жылдамдығымен, толық метражды фильмді 300 ГБ сыйымдылықтағы дискіге 50 долларға сақтауға болады, ал 4000 "цифрлық түптемеден" тұратын кең таратпа 200 000 долларға шамамен келеді. Сонымен қатар, дискілерді дистрибьюторлар қайта пайдалану үшін қайтара алады. Жыл сайын жүздеген фильм таратпақ болғандықтан, индустрия миллиардтаған доллар үнемдейді. Цифрлық кинотеатрларды енгізу кинотеатр иелерінің цифрлық проекторларды сатып алудың баяу қарқынымен кешікті, себебі үнемделген ақшаны олар емес, дистрибьюторлық компаниялар көреді. Осы мәселені шешу үшін «Виртуалды түптеме ақысы» моделі құрылды, ол үнемделген қаражаттың бір бөлігін кинотеатрларға беру арқылы іске асырылды. Цифрлық проекцияға жылдам көшудің нәтижесінде, кинотеатрларда көрсетілетін фильмдердің саны азайып барады. 2014 жылдың 4 мамырына қарай, АҚШ-тағы 40 048 экранның 37 711-і цифрлық форматқа ауыстырылды, Канадада – 3013 экран, ал әлемдік деңгейде – 79 043 экран жаңартылды. Бернард Паушон, Ален Лоренц, Реймонд Мелвиг және Филипп Бинанның көркем фильмі.
Кинотеатрларға немесе кинотеатрға тікелей эфир
Цифрлық кинотеатрлар спектакльдер мен оқиғаларды тікелей эфирде көрсете алады. Бұл бастапқыда Нью-Йорк Метрополитен Операсының тікелей эфирден бастау алды, ол кинотеатрларға тұрақты тікелей эфирлерді жеткізіп, содан бері кеңінен еліктеліп келеді. Контент ұсынатын жетекші елдер – Ұлыбритания, АҚШ, Франция және Германия. Корольдік опера театры, Сидней опера театры, ағылшын ұлттық опера театры және тағы да басқалары жаңа және қайта оралған көрермендерді тікелей эфирде қолмен ұсталатын және крандарға орнатылған камералар арқылы ұсынылатын нақтылыққа қызықтырады, бұл тікелей іс-шарада байқамауы мүмкін эмоцияларды жатқызады. Бұған қоса, осы провайдерлер үзілістер кезінде қосымша құнды ұсынады, мысалы, хореографтармен, актерлермен сұхбаттасу, сахна астындағы экскурсия, тікелей іс-шарада ұсынылмаған мүмкіндіктер. Бұл саладағы басқа тікелей іс-шараларға NT Live, Branagh Live, Royal Shakespeare Company, Shakespeare's Globe, Royal Ballet, Mariinsky Ballet, Bolshoi Ballet және Берлин филармониясының тікелей эфирдегі қойылымдары кіреді. Соңғы он жылда өнердің бастапқы ұсынысы Take That Live, One Direction Live, Andre Rieu сияқты тікелей және жазылған музыкалық іс-шараларды, сондай-ақ жақында өткен Miss Saigon сияқты тікелей музыкалық қойылымдарды, рекордтық көрсеткіштерді білдірген Billy Elliot Live In Cinemas сияқты шараларды қамтыды. Тікелей спорт, тікелей сұрақ-жауап сессиясы бар деректі фильмдер, мысалы, жақында шыққан Oasis деректі фильмі, лекциялар, діни хабарлар, стендап комедиясы, мұражайлар мен галереялардағы көрмелер, рекордтық Doctor Who 50 жылдық мерейтойына арналған The Day Of The Doctor сияқты телеарнайы бағдарламалар – барлығы әлемнің үлкен және кішкентай кинотеатрлары үшін құнды кіріс ағынын құруға үлкен үлес қосты. Сонымен, бұрын Баламалы контент деп белгілі болған тікелей эфирлік хабар тарату қазір Event Cinema деп аталады және осы мақсатта сауда қауымдастығы құрылған. Он жыл өткен соң, бұл сектор өз алдына айтарлықтай кіріс көзіне айналды, өнер жанкүйерлерінің адал ізбасарларын қамтиды, ал контент тек өндірушілердің қиялымен шектелген сияқты. Театр, балет, спорт, көрмелер, телеарнайы бағдарламалар және деректі фильмдер қазір Event Cinema-ның орнықты түрлеріне айналды. Әлемдік бағалау бойынша, 2019 жылға қарай Event Cinema индустриясының құны 1 миллиард долларды құрауы мүмкін. Қазіргі уақытта Event Cinema жалпы әлемдік кассалық табыстың шамамен 1-3%-ын құрайды, бірақ кейбір кинотеатрлар 25%, 48% және тіпті 51% (Стокгольмдегі Rio Bio кинотеатры) жалпы кассалық табысына жатқызады. Болжам бойынша, Event Cinema жаһандық кассалық табыстың шамамен 5%-ын құрайды. 2013-2015 жылдар аралығында Event Cinema алты жаһандық рекордты орнатып, бұзды, оның ішінде: Doctor Who (бокс-офисте үш күн ішінде 10,2 млн доллар), Британ мұражайының Pompeii Live, Billy Elliot, Andre Rieu, One Direction, Royal Shakespeare Company-ның Richard III. Event Cinema контенттен гөрі іс-шаралардың жиілігімен анықталады. Event Cinema іс-шаралары әдетте кинотеатрларда аптаның тыныш күндері, мысалы, дүйсенбі-бейсенбі күндері күндізгі/кешкі сеанстарда көрсетіледі және бір түнге ғана шығарылады, содан кейін іс-шара сәтті өтсе және сатылып кетсе, бірнеше күн немесе аптадан кейін «Encore» көрсетілімдері ұйымдастырылады. Кейде одан да сәтті іс-шаралар бірнеше айдан немесе тіпті жылдардан кейін қайтадан кинотеатрларға оралады, мысалы, NT Live, онда көрермендердің адалдығы және компанияның бренді өте күшті болғандықтан контент иесі кассада жақсы көрсеткіштерге қол жеткізе алады.
Артықшылықтары
Саналы да орынды цифрлық құру, әсіресе кеңейіп келе жатқан фильмдер сериясы мен жалғасы кезінде, компьютерде жасалған және сақталған виртуалды жиынтықтар болашақ фильмдер үшін оңай қайта қолданылуы мүмкін. Цифрлық фильмдік бейнелер дерек файлдары түрінде қатты дискіде немесе флэш-жадта сақталады, сондықтан редакциялаудың әртүрлі жүйелерін редакциялау пультіндегі бірнеше параметрлерді өзгерту арқылы жүзеге асыруға болады, ал құрылым компьютер жадында құрастырылады. Физикалық шектеулерсіз, дәстүрлі кесу және қосымшалау әдістерінен гөрі, әсерлердің кең ауқымын оңай және жылдам сынап көруге болады. Тұтынушылар үшін цифрлық көшірмелер көрсетілімдер санына қарамастан нашарламайды. Фильмдерден айырмашылығы, оларда проекция механизмі немесе қолмен жұмыс істеу арқылы сызаттар немесе басқа физикалық зақымданулар пайда болмайды. Бұрын ескі көшірмелер алған облыстық кинотеатрлар, басқа жағдайлар бірдей болса, тұтынушыларға премьераға барғандармен бірдей кино тәжірибесін сыйлай алады. Фильмдерде NLE (бейсызық редакторларды) пайдалану, түсірілімдерді жоймастан, бұзбайтын өңдеулер мен кесулер жасауға мүмкіндік береді.
Кемшіліктері
Кристофер Нолан, Пол Томас Андерсон, Дэвид О. Рассел және Квентин Тарантино сияқты көптеген жоғары деңгейдегі кинорежиссерлер, Стивен Спилбергпен бірге, егер түсірілім бастапқыда цифрлық болса, цифрлық проекция фильмге қарағанда әлдеқайда жақсы кескінді беретінін, бірақ фильм цифрлыққа түрлендірілгенде "төмен сапалы" болатынын айтты. Бір кезде ол "Индиана Джонс және Кристалл бас сүйегінің патшалығы" фильмін тек фильм түрінде шығаруға тырысты. Пол Томас Андерсон жақында өзінің "Мастер" фильмі үшін 70 мм-лік фильмдік көшірмелер жасауға қол жеткізді. Фильм сыншысы Роджер Эберт, кодировка жүйесіне байланысты туындаған мәселе салдарынан Нью-Йорк кинофестивалінде Брайан Де Пальманың "Passion" фильмінің көрсетілімі тоқтатылғаннан кейін DCP-ні сынап айтты. 35 мм фильмнің теориялық ажыратымдылығы 2K цифрлық кинодан жоғары. 2K ажыратымдылығы (2048×1080) тұтынушылық 1080p HD (1920x1080) ажыратымдылығынан да сәл ғана жоғары. Дегенмен, 2000-шы жылдардың басында цифрлық постпродакшн стандартқа айналғаннан бері, фильмдердің көпшілігі, цифрлық немесе 35 мм фильмде түсірілсе де, 2K ажыратымдылығында өңделіп, монтаждалды. Сонымен қатар, 2013 жылдан бастап 4K постпродакшн жиі қолданылатын болды. Проекторлар 4K модельдерімен ауыстырылғанда, цифрлық және 35 мм фильм арасындағы ажыратымдылықтың айырмашылығы азаяды. Цифрлық кино серверлері сапаның айырмашылығын қамтамасыз ететін, үй "HD"-сынан әлдеқайда жоғары өткізу қабілетін пайдаланады (мысалы, Blu-ray түс кодировкасы 4:2:0 48 Мбит/с, максималды дерек жылдамдығы, DCI D Cinema 4:4:4 250 Мбит/с 2D/3D, 500 Мбит/с HFR3D). Әрбір кадрдың егжей-тегжейлігі артады. Цифрлық камералардың динамикалық диапазоны шектеулі болғандықтан, нашар цифрлық экспозицияны түзету, постпродакшн кезінде нашар фильмдік экспозицияны түзетуге қарағанда қиын. Бұл мәселенің ішінара шешімі - түсіру процесінде күрделі бейне көмекші технологиясын пайдалану. Алайда, мұндай технологиялар көбінесе жоғары бюджетті өндіріс компанияларының ғана қолы жеткізеді. Театр кинопроекторды 10 000 долларға сатып ала алады (бірақ коммерциялық кинотеатрларға арналған проекторлар екі-үш есе қымбатқа түседі; оған ұзақ ойнату жүйесінің құны да қосылады, ол да шамамен 10 000 доллар тұрады, жалпы сомасы 30 000-40 000 долларға жетеді), одан олардың орташа қызмет ету мерзімі 30-40 жылды құрайды. Ал цифрлық кинотеатр жүйесі – сервер, медиа блок және проектор – екі-үш есе қымбатқа түседі және компоненттердің бұзылуы мен ескіру қаупі жоғары. (Британияда бастапқы деңгейдегі проектордың құны, сервер, орнату және т.б. қоса алғанда, 31 000 фунт стерлинг [50 000 доллар] шамасында болады.) Цифрлық мастерлерді архивтеу де қиын және қымбат болып шықты. 2007 жылғы зерттеуде Мошендік өнер және ғылым академиясы 4K цифрлық мастерлерді ұзақ мерзімді сақтау құны "фильмдік мастерлерді сақтау құнынан 11 есеге дейін жоғары" екенін анықтады. Бұл цифрлық сақтаудың шектеулі немесе белгісіз қызмет ету мерзіміне байланысты: қазіргі кездегі ешбір цифрлық орталық – оптикалық диск, магниттік қатты диск немесе цифрлық таспа – кинофильмді жүз жыл немесе одан да көп уақыт бойы сенімді сақтай алмайды (жақсы сақталған фильм үшін бұл мерзім). Цифрлық сақтау орталықтарының қысқа тарихы инновациялармен және, демек, ескірумен байланысты. Архивтелген цифрлық контентті ескірген физикалық орталардан жаңартылған орталарға мерзімді түрде көшіру қажет. Цифрлық бейнелерді түсірудің шығындары міндетті түрде фильмге түсіруден кем емес, кейде одан да жоғары.
Film critic Roger Ebert criticized the use of DCPs after a cancelled film festival screening of Brian DePalma's film Passion at New York Film Festival as a result of a lockup due to the coding system. The theoretical resolution of 35 mm film is greater than that of 2K digital cinema. 2K resolution (2048×1080) is also only slightly greater than that of consumer based 1080p HD (1920x1080). However, since digital post production techniques became the standard in the early 2000s, the majority of movies, whether photographed digitally or on 35 mm film, have been mastered and edited at the 2K resolution. Moreover, 4K post production was becoming more common as of 2013. As projectors are replaced with 4K models the difference in resolution between digital and 35 mm film is somewhat reduced. Digital cinema servers utilize far greater bandwidth over domestic "HD", allowing for a difference in quality (e. g., Blu ray colour encoding 4:2:0 48 Mbit/s MAX datarate, DCI D Cinema 4:4:4 250 Mbit/s 2D/3D, 500 Mbit/s HFR3D). Each frame has greater detail. Owing to the smaller dynamic range of digital cameras, correcting poor digital exposures is more difficult than correcting poor film exposures during post production. A partial solution to this problem is to add complex video assist technology during the shooting process. However, such technologies are typically available only to high budget production companies. A theater can purchase a film projector for as little as $10,000 (though projectors intended for commercial cinemas cost two to three times that; to which must be added the cost of a long play system, which also costs around $10,000, making a total of around $30,000–$40,000) from which they could expect an average life of 30–40 years. By contrast, a digital cinema playback system—including server, media block, and projector—can cost two to three times as much, and would have a greater risk of component failure and obsolescence. (In Britain the cost of an entry level projector including server, installation, etc., would be £31,000 [$50,000].) Archiving digital masters has also turned out to be both tricky and costly. In a 2007 study, the Academy of Motion Picture Arts and Sciences found the cost of long term storage of 4K digital masters to be "enormously higher—up to 11 times that of the cost of storing film masters." This is because of the limited or uncertain lifespan of digital storage: No current digital medium—be it optical disc, magnetic hard drive or digital tape—can reliably store a motion picture for as long as a hundred years or more (a timeframe for film properly stored). The short history of digital storage media has been one of innovation and, therefore, of obsolescence. Archived digital content must be periodically removed from obsolete physical media to up to date media. The expense of digital image capture is not necessarily less than the capture of images onto film; indeed, it is sometimes greater.