Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
көркемдік термин
Иллюзиялық үш өлшемділік өнер техникасы
the artistic term
Art technique of illusory tridimensionality
Тромп-л’œil ( /t//r//ɒ//m//p/'/l//ɔɪ/ tromp LOY; tʁɔ̃p lœj) – екі өлшемді бетте үш өлшемді кеңістік пен нысаналардың өте реалистік оптикалық иллюзиясын білдіретін көркемдік термин. Көбінесе сурет салумен байланыстырылатын тромп-л’œil көрерменді суреттелген нысаналар мен кеңістіктерді нақты деп қабылдауға шатастырады. Күшпен перспектива архитектурадағы ұқсас иллюзия болып табылады.
; /t//r//ɒ//m//p/'/l//ɔɪ/ tromp LOY; tʁɔ̃p lœj) is an artistic term for the highly realistic optical illusion of three dimensional space and objects on a two dimensional surface. Trompe l'œil, which is most often associated with painting, tricks the viewer into perceiving painted objects or spaces as real. Forced perspective is a related illusion in architecture.
Суретшіліктің тарихы
Бұл сөз тіркесі, ағылшын тілінде "trompe l'oeil" деп де жазылуы мүмкін, суретші Луи Леопольд Бойлиден бастау алады, ол оны 1800 жылы Париж салонында көрмеге шығарған суретінің атауы ретінде пайдаланған. Бұл термин 19 ғасырдың басында ғана кеңінен таралған болса да, "trompe l'œil" иллюзионистік стиліне байланысты техника одан әлдеқайда ертерек пайда болған. Ол көбінесе қабырға суреттерінде қолданылған (және қолданылуда). Мысалы, Помпейде грек және рим дәуірлерінен белгілі мысалдар бар. Әдетте, "trompe l'œil" суреті терезе, есік немесе дәлізді бейнелейді, бұл үлкен бөлменің көрінісін тудыруға арналған. Көне гректерде жиі айтылатын бір әңгіме екі танымал суретші арасындағы бәйгеге қатысты. Зевксис (шамамен б.з.д. 464 жылы туған) соншалықты шынайы натюрморт салған, тіпті құстар суреттегі жүзімді жеу үшін ұшып келген. Оның бәсекелесі Паррасий Зевксистен өзінің зертханасындағы ескі пардалардың артындағы суретін бағалауын сұрады. Паррасий Зевксистен пардаларды артқа тартып алуын өтінді, бірақ Зевксис тырысқанда, ол мұны істей алмады, себебі пардалар Паррасийдің суретіне кіріктірілген – осылайша Паррасий жеңіске жетті.
The phrase, which can also be spelled without the hyphen and ligature in English as trompe l'oeil, originates with the artist Louis Léopold Boilly, who used it as the title of a painting he exhibited in the Paris Salon of 1800. Although the term gained currency only in the early 19th century, the illusionistic technique associated with trompe l'œil dates much further back. It was (and is) often employed in murals. Instances from Greek and Roman times are known, for instance in Pompeii. A typical trompe l'œil mural might depict a window, door, or hallway, intended to suggest a larger room. A version of an oft told ancient Greek story concerns a contest between two renowned painters. Zeuxis (born around 464 BC) produced a still life painting so convincing that birds flew down to peck at the painted grapes. A rival, Parrhasius, asked Zeuxis to judge one of his paintings that was behind a pair of tattered curtains in his study. Parrhasius asked Zeuxis to pull back the curtains, but when Zeuxis tried, he could not, as the curtains were included in Parrhasius's painting—making Parrhasius the winner.
Перспектива
Ренессанс дәуірінде перспективалық сурет салуға қызығушылық артты. Бірақ Джотто да 13 ғасырдың соңында Сан-Франциск туралы Ассизи циклында перспективаны қолдана бастады. Кватрочентоның соңғы кезеңінде Андреа Мантенья (1431–1506) және Мелоццо да Форли (1438–1494) сияқты көптеген итальян суретшілері, көбінесе фрескада, перспектива мен қысқарту сияқты әдістерді қолданып, төмендегі көрермен үшін кеңістік сезімін тудыратын иллюзионистік төбе суреттерін салуды бастады. Бұл типтегі trompe l'oeil иллюзионизмі, әсіресе төбе суреттеріне қатысты, итальян тілінде "төменнен жоғарыға" деген мағына беретін di sotto in sù деп аталады. Көрерменнің үстіндегі элементтер нақты жоғалу нүктесінен қарағандай бейнеленеді. Белгілі мысалдар – Мантуядағы Camera degli Sposi және Антонио да Корреджионың (1489–1534) Парма соборындағы Құдайға көтерілуі. Сол сияқты, Витторио Карпаччо (1460–1525) және Жакопо де Барбари (шамамен 1440 – 1516 жылға дейін) өз суреттеріне ұсақ trompe l'œil элементтерін қосып, бейне мен шындық арасындағы шекараны ойнақы түрде зерттеді. Мысалы, суретте салынған шыбық суреттің жиегінде отырғандай көрінуі мүмкін, немесе перде суретті жартылай жасырғандай, қағаздың бөлігі тақтаға жабысқандай, ал адам суреттен мүлдем шығып келе жатқандай көрінуі мүмкін – бәрі Зевксис пен Парразиус бәсекесіне сілтеме жасайды.
A fascination with perspective drawing arose during the Renaissance. But also Giotto began using perspective at the end of the 13th century with the cycle of Assisi in Saint Francis stories. Many Italian painters of the late Quattrocento, such as Andrea Mantegna (1431–1506) and Melozzo da Forlì (1438–1494), began painting illusionistic ceiling paintings, generally in fresco, that employed perspective and techniques such as foreshortening to create the impression of greater space for the viewer below. This type of trompe l'oeil illusionism as specifically applied to ceiling paintings is known as di sotto in sù, meaning "from below, upward" in Italian. The elements above the viewer are rendered as if viewed from true vanishing point perspective. Well known examples are the Camera degli Sposi in Mantua and Antonio da Correggio's (1489–1534) Assumption of the Virgin in the Parma Cathedral. Similarly, Vittorio Carpaccio (1460–1525) and Jacopo de' Barbari (c. 1440 – before 1516) added small trompe l'œil features to their paintings, playfully exploring the boundary between image and reality. For example, a painted fly might appear to be sitting on the painting's frame, or a curtain might appear to partly conceal the painting, a piece of paper might appear to be attached to a board, or a person might appear to be climbing out of the painting altogether—all in reference to the contest of Zeuxis and Parrhasius.
Квадраттура
17 ғасырдағы перспективалық теориялар сәулеттік иллюзияға толыққанды интеграцияланған тәсілге мүмкіндік берді, оны суретшілер қабырға немесе төбе кеңістігін "ашу" үшін қолданғанда квадратура деп атайды. Мысалы, Пьетро да Кортонаның Барберини сарайындағы "Илаһи қамқорлық" аллегориясы және Андреа Поццоның Римдегі Сант-Игнацио шіркеуі төбесіндегі "Игнатийдің қасиеттілікке көтерілуі" картинасы. 16-17 ғасырлардағы иезуит шіркеулерінің манеризм және барокко стильіндегі интерьерлерінде көбінесе осындай trompe l'œil төбе суреттері кездеседі, олар Исаның, Мәриямның немесе әулиенің көтерілуі немесе қабылданғаны бейнесімен көкке ашылатын төбе немесе күмбезді оптикалық түрде "ашады". Архитектуралық trompe l'œil-дің керемет мысалы – Венадағы иезуит шіркеуіндегі Андреа Поццоның иллюзионистік күмбезі, ол аз ғана қисық болғанымен, нағыз сәулеттік құрылымдай көрінеді. Trompe l'œil суреттері фламанд, кейіннен голланд суреттерінде 17 ғасырда натюрморт жанрының дамуымен пайда болды. Фламанд суретшісі Корнелис Норбертус Гисбрехтс суретке түсірілген суретті ұстап тұрған мольбертті бейнелейтін "шантурне" суретін жасады. Chantourné сөзі сөздік мағынасында "кесілген" дегенді білдіреді және қабырғадан ерекше тұратын trompe l'œil бейнелеуіне қатысты. Голланд суретшісі Самуэль Диркс ван Хогстратен trompe l'œil шебері болды және 1678 жылы жарық көрген "Сурет салу академиясына кіріспе немесе көрінетін әлем" (Inleyding tot de hooge schoole der schilderkonst: anders de zichtbaere werelt, Rotterdam, 1678) атты кітабында өнердің табиғатты шынайы түрде бейнелеудегі рөлі туралы теориялық тұжырымдар жасады. Құрастырушылықтың бір ерекше түрі – кводлибет, онда қағаз пышақтар, ойын карталары, ленталар және қайшылар сияқты, жай ғана қалып қойған заттардың шынайы суреттері бейнеленген. Trompe l'œil суреттерін үстелдер мен басқа да жиһазға салу да кең таралған, мысалы, үстелде ойын карталарының қоймасы тұрғандай көрінеді. Әсіресе әсерлі мысалын Дербиширдегі Чатсворт үйінде көруге болады, ондағы ішкі есіктің бірінен скрипка мен доға ілінгендей trompe l'œil суреті салынған, бұл суретті 1723 жылы Ян ван дер Варт салған. Тағы бір мысалын Лондонның Гринвич ауданындағы Ескі Корольдік теңіз колледжінің боялған залында табуға болады. Бұл ғимаратты 18 ғасырдың басында барокко стилінде суретші Сэр Джеймс Торнхилл безендірген, ол британдық суретшілердің арасында алғаш рет рыцарь атағына ие болған. 19 ғасырдағы американдық натюрморт суретшісі Уильям Харнетт trompe l'œil жанрында шеберлік танытқан. 20 ғасырда, 1960 жылдардан бастап, американдық Ричард Хаас және тағы басқалар қалалық ғимараттардың қабырғаларына үлкен trompe l'œil фрескаларын салған, ал 1980 жылдардың басында неміс суретшісі Райнер Мария Латцке классикалық фреска өнерін заманауи мазмұнмен үйлестіре бастағаннан кейін trompe l'œil интерьерлік қабырғалық суреттерде ерекше танымал болды. Испандық суретші Сальвадор Дали өзінің көптеген туындыларында осы техниканы пайдаланған.
Perspective theories in the 17th century allowed a more fully integrated approach to architectural illusion, which when used by painters to "open up" the space of a wall or ceiling is known as quadratura. Examples include Pietro da Cortona's Allegory of Divine Providence in the Palazzo Barberini and Andrea Pozzo's Apotheosis of St Ignatius on the ceiling of the Roman church of Sant'Ignazio in Campo Marzio. The Mannerist and Baroque style interiors of Jesuit churches in the 16th and 17th centuries often included such trompe l'œil ceiling paintings, which optically "open" the ceiling or dome to the heavens with a depiction of Jesus', Mary's, or a saint's ascension or assumption. An example of a perfect architectural trompe l'œil is the illusionistic dome in the Jesuit church, Vienna, by Andrea Pozzo, which is only slightly curved, but gives the impression of true architecture. Trompe l'œil paintings became very popular in Flemish and later in Dutch painting in the 17th century arising from the development of still life painting. The Flemish painter Cornelis Norbertus Gysbrechts created a chantourné painting showing an easel holding a painting. Chantourné literally means 'cutout' and refers to a trompe l'œil representation designed to stand away from a wall. The Dutch painter Samuel Dirksz van Hoogstraten was a master of the trompe l'œil and theorized on the role of art as the lifelike imitation of nature in his 1678 book, the Introduction to the Academy of Painting, or the Visible World (Inleyding tot de hooge schoole der schilderkonst: anders de zichtbaere werelt, Rotterdam, 1678). A fanciful form of architectural trompe l'œil, quodlibet, features realistically rendered paintings of such items as paper knives, playing cards, ribbons, and scissors, apparently accidentally left lying around. Trompe l'œil can also be found painted on tables and other items of furniture, on which, for example, a deck of playing cards might appear to be sitting on the table. A particularly impressive example can be seen at Chatsworth House in Derbyshire, where one of the internal doors appears to have a violin and bow suspended from it, in a trompe l'œil painted around 1723 by Jan van der Vaart. Another example can be found in the Painted Hall at the Old Royal Naval College, Greenwich, London. This Wren building was painted by Sir James Thornhill, the first British born painter to be knighted and is a classic example of the Baroque style popular in the early 18th century. The American 19th century still life painter William Harnett specialized in trompe l'œil. In the 20th century, from the 1960s on, the American Richard Haas and many others painted large trompe l'œil murals on the sides of city buildings, and from beginning of the 1980s when German Artist Rainer Maria Latzke began to combine classical fresco art with contemporary content trompe l'œil became increasingly popular for interior murals. The Spanish painter Salvador Dalí utilized the technique for a number of his paintings.
Басқа өнер түрлерінде
Тромп-л-ойл, «мәжбүрлі перспектива» түрінде, театр сахнасының дизайнында ұзақ жылдардан бері қолданылып келеді, бұл қазіргі сахнадан әлдеқайда терең кеңістіктің иллюзиясын жасау үшін. Бұған ерте мысал ретінде Виченцадағы Олимпик театры, Винченцо Скамоццидің 1585 жылғы жеті перспективалық «көшелері», алысқа кетіп бара жатқандай көрінеді. Дональд О'Коннордың «Жарға жүгіру» көрінісінде де тромп-л-ойл қолданылады. «Күлкілі қылып көлеңкеле» санының финалында ол алдымен нағыз қабырғаға жүгіреді. Содан кейін ол дәліз сияқты көрінетін жерге қарай жүгіреді, бірақ ол да сол жерге жеткенде, бұл үлкен тромп-л-ойл қабырғалық суреті екенін түсінеміз. Соңғы уақытта Рой Андерсон да осындай техникаларды өзінің көркем фильмдерінде пайдаланды. Матта бояу – тромп-л-ойлдың бір түрі, ол кино өндірісінде қолданылады, онда сахна элементтері камераның алдына орнатылған шыны панельдерге боялады. Эльза Шиапарелли өзінің дизайнында тромп-л-ойлді жиі қолданды, ең танымал, болжам бойынша, оның лента түйіншекті свитері, оны кейбіреулер модада тромп-л-ойлді алғаш рет қолдану деп санайды. Салвадор Далимен бірлесіп жасаған «Жасырау киімінде» пердедегі жасырау және киімдегі жасырау бейнеленген. Шығармашылық тромп-л-ойл көптеген Looney Tunes мультфильмдерінде, мысалы, Road Runner мультфильмдерінде кездеседі, онда Wile E. Coyote тау қабырғасына туннель салады, ал Road Runner сол туннель арқылы жүгіреді. Бұл көбінесе койоттың ақымақтықпен туннельге кіруімен және қатты жартасқа соқтығысуымен аяқталады. Бұл көрініс «Кім Роджер Раббитті кінәлады» фильмінде де қолданылды. Чикагоның Солтүстік жағында Ричард Хаас 1929 жылғы 16 қабатты пәтерлік үйді 1981 жылғы пәтерлік ғимаратқа айналдырып, тромп-л-ойл суреттерімен Чикаго мектебінің архитектурасына құрмет көрсетті. Ғимараттың бір жағында Чикаго тауар биржасының ғимараты бейнеленген, ол оңтүстікке қарай екі шақырым жерде орналасқан ғимараттың көрінісі ретінде қарастырылған. Көптеген заманауи суретшілер тротуарда немесе жаяу жолда бормен тромп-л-ойл туындыларын жасайды, бұл техника көше суреті немесе «жаяу жол өнері» деп аталады. Бұл туындылар жуылғанға дейін ғана сақталады, сондықтан оларды сақтау үшін суретке түсіру қажет. Бұл өнер саласындағы шеберлеріне Джулиан Бивер, Эдгар Мюллер, Леон Кир және Курт Веннер жатады. Италияның Тирано қаласындағы Салис сарайы ғасырлар бойы сарайдың барлық бөліктерінде қымбат тас, есіктер, баспалдақтар, балкондар мен маталардың орнына тромп-л-ойлді қолданып, сән-салтанат пен байлықтың иллюзиясын тудырды. Альпілік аймақтағы фасадтарда иллюзиялық архитектура және Люфтльмалерей түріндегі тромп-л-ойл кең таралған. Тромп-л-ойл, «иллюзиялық сурет» түрінде, қазіргі заманғы интерьер дизайнында да қолданылады, онда 1980 жылдардан бері иллюзиялық қабырға суреттері қайта жанданды. Бұл саладағы маңызды суретшілер – неміс фрескасы Райнер Мария Латцке, ол 1990 жылдары иллюзиялық суреттерді жасаудың жаңа әдісін, фрескографияны ойлап тапты, сондай-ақ ағылшын суретшісі Грэм Раст. OK Go тобының «The Writing's on the Wall» музыкалық видеосы бір кадрлық түсілім арқылы жасалған басқа оптикалық иллюзиялармен қатар бірнеше тромп-л-ойл иллюзияларын пайдаланды. Тромп-л-ойл иллюзиялары The Witness және Superliminal сияқты бейне ойындарда ойын механикасы ретінде қолданылған. Жапондық режиссер және аниматор Исао Такахата өзінің жұмысы үшін тромп-л-ойл сезімін қалыптастыруды маңызды деп санады, анимациялық әлемнің «осында бар» сияқты сезінуі керек екенін, сонда ғана «адамдар қиял әлеміне және ешкім шын мәнінде көрмеген кейіпкерлерге сене алады» деді. Азияның бірнеше елінде туристерге арналған үлкен масштабты иллюзиялық өнерді пайдаланатын, келушілерге өздерін керемет көріністерде суретке түсіруге мүмкіндік беретін туристік орындар ашылды, мысалы, Trickeye мұражайы және Гонконгтың 3D мұражайы. Жақында Еуропада «Трик арт» мұражайы ашылды, онда көбірек фотосурет әдістері қолданылады.
Trompe l'œil, in the form of "forced perspective", has long been used in stage theater set design, so as to create the illusion of a much deeper space than the existing stage. A famous early example is the Teatro Olimpico in Vicenza, with Vincenzo Scamozzi's seven forced perspective "streets" (1585), which appear to recede into the distance. Trompe l'œil is employed in Donald O'Connor's famous "Running up the wall" scene in the film Singin' in the Rain (1954). During the finale of his "Make 'em Laugh" number he first runs up a real wall. Then he runs towards what appears to be a hallway, but when he runs up this as well we realize that it is a large trompe l'œil mural. More recently, Roy Andersson has made use of similar techniques in his feature films. Matte painting is a variant of trompe l'œil, and is used in film production with elements of a scene are painted on glass panels mounted in front of the camera. Elsa Schiaparelli frequently made use of trompe l'œil in her designs, most famously perhaps in her Bowknot Sweater, which some consider to be the first use of trompe l'œil in fashion. The Tears Dress, which she did in collaboration with Salvador Dalí, features both appliqué tears on the veil and tromp l'œil tears on the dress itself. Fictional trompe l'œil appears in many Looney Tunes, such as the Road Runner cartoons, where, for example, Wile E. Coyote paints a tunnel on a rock wall, and the Road Runner then races through the fake tunnel. This is usually followed by the coyote's foolishly trying to run through the tunnel after the road runner, only to smash into the hard rock face. This sight gag was employed in Who Framed Roger Rabbit. In Chicago's Near North Side, Richard Haas used a 16 story 1929 apartment hotel converted into a 1981 apartment building for trompe l'œil murals in homage to Chicago school architecture. One of the building's sides features the Chicago Board of Trade Building, intended as a reflection of the building located two miles south. Several contemporary artists use chalk on pavement or sidewalk to create trompe l'œil works, a technique called street painting or "pavement art". These creations last only until washed away, and therefore must be photographed to be preserved. Practitioners of this form include Julian Beever, Edgar Mueller, Leon Keer, and Kurt Wenner. The Palazzo Salis of Tirano, Italy, has over centuries and throughout the palace used trompe l'œil in place of more expensive real masonry, doors, staircases, balconies, and draperies to create an illusion of sumptuousness and opulence. Trompe l'œil in the form of illusion architecture and Lüftlmalerei is common on façades in the Alpine region. Trompe l'œil, in the form of "illusion painting", is also used in contemporary interior design, where illusionary wall paintings experienced a renaissance since around 1980. Significant artists in this field are the German muralist Rainer Maria Latzke, who invented, in the 1990s, a new method of producing illusion paintings, frescography, and the English artist Graham Rust. OK Go's music video for "The Writing's on the Wall" uses a number of trompe l'œil illusions alongside other optical illusions, captured through a one shot take. Trompe l'œil illusions have been used as gameplay mechanics in video games such as The Witness and Superliminal. Japanese filmmaker and animator Isao Takahata regarded achieving a sense of trompe l'œil to be important for his work, stating that an animated world should feel as if it "existed right there" so that "people believe in a fantasy world and characters that no one has seen in reality." Tourists attractions employing large scale illusory art allowing visitors to photograph themselves in fantastic scenes have opened in several Asian countries, such as the Trickeye Museum and Hong Kong 3D Museum. Recently a Trick Art Museum opened in Europe and uses more photographic approaches.