Кіріспе

Студенттік белсенділік немесе кампустық белсенділік – студенттердің саяси, экологиялық, экономикалық немесе әлеуметтік өзгерістерге ықпал етуге бағытталған қызметі. Білім берумен қатар, студенттік ұйымдар демократияны дамыту және азаматтық құқықтарды қорғау жолында маңызды рөл атқарады. Қазіргі заманғы студенттік белсенділер қозғалысының қатысушылары – барлық жастағы, әртүрлі нәсілдік және әлеуметтік-экономикалық топтардан, сондай-ақ түрлі саяси көзқарастағы адамдар. Кейбір студенттік наразылықтар білім беру орнының ішкі мәселелеріне (мысалы, қаржыны қайтаруға) қатысты, ал басқалары соғысқа немесе диктатураға қарсы күреске бағытталған. Студенттік белсенділік көбінесе солшыл саяси идеологиямен байланысты.

Алғашқы мысалдар

Университет деңгейіндегі студенттік белсенділік университеттің өзіне жақын көнелікке ие. Париж мен Болоньядағы студенттер 13 ғасырдың басында-ақ, негізінен қала тұрғындары мен студенттер арасындағы мәселелер бойынша, ұжымдық шаралар ұйымдастырған. Студенттердің кең ауқымды саяси мәселелерге қатысты наразылықтарының да тарихы ұзақ. Жосон әулеті Кореясында 150 Сункюнкван студенті 1519 жылы Кимё тазалауына наразылық білдіріп, патшаға қарсы бұрын-соңды болмаған демонстрация өткізді.

Аргентина

Аргентинада, Латын Америкасының басқа елдеріндегідей, студенттік белсенділік дәстүрі кем дегенде 19 ғасырға дейін созылады, бірақ 1900 жылдан кейін ғана маңызды саяси күшке айналды. 1918 жылы студенттік белсенділік университеттердің жаңғыруына, әсіресе демократияландыруға бағытталған, «Университет революциясы» (испанша: revolución universitaria) деп аталатын үлкен өзгерістерге бастап келді. Оқиғалар Кордоба қаласынан басталып, Латын Америкасы бойынша ұқсас көтерілістермен бірге жүрді.

Австралия

Австралиялық студенттер саяси талқылауларға қатысу тарихында ұзақ жолдан өтті. Бұл, әсіресе, қала шеткері аймақтарында құрылған жаңа университеттерде айқын көрінеді. 20-шы ғасырдың көп бөлігінде Австралия бойынша студенттік ұйымдастырудың басты күші 1937 жылы Австралия Университеттерінің студенттер одағы ретінде құрылған Австралия Студенттер Одағы болды. AUS 1984 жылы таратылды. 1987 жылы оның орнына Ұлттық Студенттер Одағы келді.

Бангладеш

Бангладеш студенттік саясаты реактивті, қақтығысқа толы және зорлық-зомбылыққа бейім. Студенттік ұйымдар өздері мүше болып табынатын саяси партиялардың құралы ретінде әрекет етеді. Соңғы жылдары білім беру орындарындағы саяси төңкерістер мен топтық дау-жанжалдар көптеген адамның өмірін қиып, академиялық ортаны нашарлатты. Осы мәселелерді шешу үшін университеттер ұзақ және күтпеген жабылуларға барады. Осының салдарынан сабақтар мерзімінде аяқталмайды және оқу процесінде үзілістер пайда болады. Үкіметтік партиялардың студенттік қанаттары қылмыс пен зорлық-зомбылық арқылы университеттер мен жатақханаларды басып алып, түрлі заңсыз жеңілдіктерден пайдаланады. Олар өз партия мүшелері мен жақын талапкерлердің игілігі үшін жатақханалардағы орындарды бөліп береді. Жақын жердегі мейрамханалар мен дүкендерден тегін тамақтанады және заттар сатып алады. Заңсыз табыс табу үшін тендерлерді иеленеді. Жаңа түскен студенттерден ақша алып, оларды қабылдау үшін профессорларға қысым көрсетеді. Жұмыс іздеушілерден ақша алып, оларды тағайындау үшін университет басшылығына ықпал етеді.

Бразилия

1937 жылдың 11 тамызында Бразилияда студенттер үшін өзгерістер жасау платформасы ретінде União Nacional dos Estudantes (UNE) құрылды. Ұйым Бразилияның барлық аймандарынан келген студенттерді біріктіруге тырысты. Дегенмен, 1940 жылдары ұйым социализмке көбірек бейімделді. 1950 жылдары бұл бағыты тағы өзгеріп, консервативтік құндылықтарға жақындады. Бұрынғы социалистік UNE-нің орнына União Metropolitana dos Estudantes пайда болды. Бірақ көп ұзамай, União Nacional dos Estudantes қайтадан социализм жағына бұрылып, União Metropolitana dos Estudantes-пен күш біріктірді. União Nacional dos Estudantes жоғары білім беруді демократияландыруға зор ықпал етті. Ұйымның алғашқы маңызды жетістігі Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Бразилия президенті Гетулио Варгасты одақтастар тарапына қосылуға көндіруі болды. 1964 жылы сайланған жетекшісі Жоао Гуларттың әскери төңкеріс салдарынан биліктен алынуынан кейін UNE қызметі тоқтатылды. Бірнеше айдан кейін үкімет Institutional Act No. 5 заңын қабылдады, ол студенттерге кез келген наразылық акцияларын жүргізуге тыйым салды. CUCND наразылық шерулеріне баса назар бөлгенімен, SUPA жалпы канадалық қоғамды өзгертуді мақсат етті. Оның қызмет аясы әлеуметтік тұрғысынан осал топтардағы саяси белсенділік пен «халықтың санасын арттыру» арқылы радикалды өзгерістерге ұмтылуды қамтыды. SUPA орталықтандырылмаған ұйым болды және жергілікті университеттерде негізделген. Алайда, 1967 жылдың соңында жұмысшы табының рөлі және «Ескі солшылдар» туралы пікірталастар SUPA-ның тарауына себеп болды. Мүшелер CYC-ге көшіп кетті немесе CUS (Канадалық студенттер одағы) басшыларының бірі болды, нәтижесінде CUS Жаңа солшыл студенттік қозғалыстың жетекшісіне айналды. 1968 жылы Макгилл және Саймон Фрейзер университеттерінде SDU (Демократиялық университет студенттері үшін) құрылды. SFU SDU, бастапқыда SUPA және Жаңа демократиялық жастар мүшелерінен құралған, кампустың Либералдық клубы мен Жас социалистер мүшелерін қабылдады. SDU 1968 жылы әкімшілік ғимаратты басып алу және 1969 жылы студенттік ереуілде белсенді қатысты. Студенттік ереуіл сәтсіз аяқталғаннан кейін SDU таратылды. Кейбір мүшелері IWW және Yippies (Жастар халықаралық партиясы) қатарына қосылды. Басқалары 1970 жылы Ванкуверді азат ету фронтын құруға көмектесті. FLQ (Квебек азаттық фронты) террористік ұйым деп танылды, ол қазан дағдарысы кезінде 95 жарылысқа себепкер болды, нәтижесінде соғыс жағдайы туралы заң қолданылды. Бұл соғыс жағдайы туралы заңның бейбіт уақыттағы жалғыз қолданылуы болды. 1970 жылдан бері Канаданың әр провинциясында студенттік одақтардың референдумы нәтижесінде PIRG (Халық мүддесін зерттеу тобы) құрылды. Американдық аналогтары сияқты, Канаданың PIRG-тері студенттермен басқарылады, жұмыс істейді және қаржыландырылады. Көбінесе консенсус негізінде шешім қабылдау моделі қолданылады. Бірлесіп жұмыс істеуге жасалған әрекеттерге қарамастан, Канадалық PIRG-тер бір-бірінен тәуелсіз. Қалжыңға қарсы күрес күні (Pink Shirt Day) Новая Шотландияның Бервик қаласынан Дэвид Шепард және Трэвис Прайс атты оқушылар тарапынан құрылды және қазір Канада бойынша жыл сайын тойланады. 2012 жылы Квебек студенттік қозғалысы оқу ақысының 75%-ға өсуіне байланысты туды. Бұл оқу ақының өсуі студенттерге білім алуды жалғастыруға мүмкіндік бермей, қарыз алудан немесе қаржы жетіспеуден қорқытты, нәтижесінде студенттер сабақтан шығып, көшеге шықты. Сол жылы өткен сайлаудан кейін премьер-министр Жан Шарест жиналысқа қарсы заңдарды жоюға және оқу ақысын көтеруді тоқтатуға уәде берді.

Чили

2011 жылдан 2013 жылға дейін Чилиде студенттер бастаған, бүкіл ел бойынша өткен наразылықтар болды. Олар елдегі білім жүйесін жаңаша құруды, орта білім беруде мемлекеттік қатысуды күшейтуді және жоғары білім беруде пайда табуға тыйық салуды талап етті. Қазір Чилидегі орта мектеп оқушыларының баршасының 45% ғана дәстүрлі мемлекеттік мектептерде оқиды, ал көптеген университеттер жекеменшік. Чилиде 1990 жылы демократияға өтуден кейін бірде-бір жаңа мемлекеттік университет салынбады, бірақ университет студенттерінің саны артып келеді. Білім беруге қатысты талаптардан өзге, наразылықтар Чилидегі жоғары теңсіздікке наразылық білдірген қоғамның бір бөлігінің "терен ашуын" көрсетті. Наразылықтарға зор масштабты бейбіт шерулермен қатар, наразылық жасаушылар мен тәртіп сақшылары тарапынан да көптеген зорлық-зомбылық оқиғалары орын алды. Үкімет наразылықтарға алғаш рет жаңа білім беру қорын құру туралы ұсыныс жасады және министр Жоакин Лавинді қызметтен босатып, министрлік құрамын жаңартты, бірақ бұл студенттер қозғалысының алаңдаушылықтарын толыққанды шешпейтіні анық болды. Басқа да үкіметтік ұсыныстар да қабылданбады.

Қытай

Бірінші (1839-1842) және Екінші опиум соғыстары (1856-1860) кезінде Цин әулетінің жеңілісінен бастап студенттік белсенділік Қытайдың қазіргі тарихында маңызды рөл атқарды. Көбінесе қытай ұлтшылдығымен ықпалданып, қытай студенттері Қытайдың болашағы үшін жастардың жауапты екеніне сенімді. Бұл мықты ұлтшылдық сенім демократияны қолдау, Америкаға қарсылық және коммунизмді қолдау сияқты түрлі нысандарда көрініс тапты. 1919 жылы мамырдың төртінші қозғалысы кезінде Пекин университетінің және басқа оқу орындарының 3000-нан астам студенті Тяньаньмэнь алаңында жиналып, наразылық танытты. Бұл Қытайдағы демократиялық революцияның маңызды қадамы ретінде қарастырылады және ол қытай коммунизмінің пайда болуына себеп болды. 1927-1937 жылдардағы Нанкин онжылдығында студенттік белсенділік аса маңызды рөл атқарды. Қытай азамат соғысы кезіндегі кейбір студенттер мен зиялылар бастаған ұлтшыл, Америкаға қарсы қозғалыстар ККП-ға қалалық аймақтарда жеңіске жетуіне қажетті қолдау жинауда шешуші роль атқарды, бірақ 1940-жылдардың соңында университеттерде түрлі көзқарастардың қақтығысы күшті болды. 1989 жылы студенттер жетекшілік еткен Тяньаньмэнь алаңындағы наразылықтар мыңдаған адамның қатыгездікпен қаза болуына әкелді, бұл Қытай Коммунистік партиясының беделін түсірді және партия сөз бостандығы мен наразылыққа қатысты көбірек репрессивті саясатқа көшті.

Чехия

Ян Палах пен Ян Зажичтің Прага көктемінің аяқталуына қарсы наразылығы өзін өртеу арқылы болды.

Конго Демократиялық Республикасы

Студенттік белсенділік Конгоның отаршылдықтан азату дағдарысында маңызды, бірақ жеткілікті зерттелмеген рөл атқарды. 1960 жылдары студенттер жоғары білімнің толыққан толық деколонизацияланбағанын және ұлттық тәуелсіздіктің орындалмаған уәделерін сынады. Бұл екі мәселе 1969 жылғы 4 маусымдағы демонстрацияда тоғысты. Студенттік белсенділік бүгінде де жалғасуда, ал 100 әйел BBC жүлдесінің иегері Алин Мукови Нима сияқты әйелдер Демократиялық Конго Республикасында саяси өзгерістерді қолдау үшін күресіп жатыр.

Шығыс Еуропа және посткеңестік одақ мемлекеттері

Коммунистік билік кезінде Шығыс Еуропадағы студенттер көптеген танымал наразылықтардың қозғаушы күші болды. 1956 жылғы Венгрия революциясына әкелген оқиғалар тізбегі Будапешт көшелеріндегі бейбіт студенттік демонстрациялармен басталды, кейін жұмысшылар мен басқа венгрлер де қосылды. Чехословакияда, 1969 жылдың 16 қаңтарында өзін өртеп, өзін-өзі өлтірген студент Ян Палах, Прага көктемін аяқтаған кеңес басқаруымен жасалған шабуылға қарсы наразылықтардың ең танымал бейнесі болды. Бұл әрекет оккупацияға қарсы үлкен наразылықты тудырды. Студенттер басымдылықтағы жастар қозғалыстары соңғы жылдары посткоммунистік қоғамдардағы «түсті революцияларда» маңызды рөл атқарды. «Түсті революциялардың» бірі – 1989 жылғы Чехословакия астанасы Прагадағы «Барқыт революция» болды. Барқыт революциясы Халықаралық студенттер күнін мерекелеуден басталғанмен, бұл оқиға коммунизмді жоюға бағытталған жалпыұлттық күреске айналды. Полиция араласуынан кейін демонстрация зорлыққа ұшырады. Бірақ полицияның шабуылдары бүкіл елде студенттерге деген қолдауды күшейтті. Ұзақ өтпей, Чехословакияның бірпартиялық коммунистік режимін құлату мақсатымен көптеген басқа да наразылықтар басталды. Бұл наразылықтар сәтті аяқталды, олар коммунистік режимді құлатты және алғашқы наразылықтан кейін бірнеше ай өткен соң 1990 жылы демократиялық сайлау жүргізілді. «Отпор» Шығыс Еуропадағы басқа жастар қозғалыстарына, мысалы, Грузиядағы «Кмараға» және Украинадағы «ПОРАға» үлгі болды, олар «Гүл революциясына» әкелген демонстрацияларды ұйымдастыруда маңызды рөл атқарды. «Отпор» сияқты, бұл ұйымдар да зорлықсыз қарсылық танытып, авторитарлық басшыларға қарсы күресте әзіл-қалжыңды пайдаланды. Осыған ұқсас қозғалыстарға Қырғызстандағы «KelKel», Беларусьтегі «Zubr» және Албаниядағы «MJAFT!» жатады.

Эфиопия

1960-шы жылдардың аяғында Эфиопияда император Хайле Селассие билік еткен кезде студенттік қозғалыстар әлеуметтік ғылымдар мен әлеуметтік өзгерістер тақырыбындағы пікірталастарды қамтыды және Хайле Селассиеге қарсы саяси оппозицияда маңызды рөл атқарды, бұл 1974 жылғы Эфиопия революциясына әкелді. Студенттік белсенділік революцияның әлеуметтік прогрессивті жақтарында да, адам құқықтарының бұзылуында да өз рөлін атқарды. Студенттік белсенділік және олардың әлеуметтік ғылымдарды пайдалануы 1991 жылы Дерг үкіметінің құлауына және одан кейінгі үш онжылдықта Эфиопия халықтық революциялық демократиялық фронтының билікке келуіне ықпал етті.

Франция

Францияда студенттік белсенділер қоғамдық пікір қалыптастыруда маңызды рөл атқарды. 1968 жылдың мамыр айында Париж университетінің Нантер бөлімшесі студенттер мен әкімшілік арасындағы мәселелерге байланысты жабылды. Нантер студенттерінің жабылуы мен қуылғандығына наразылық ретінде Париждегі Сорбонна студенттері өз демонстрацияларын бастады. Жағдай бүкіл елдегі көтеріліске ұласты. Париждегі оқиғалардан кейін әлемнің түкпір-түкпірінде студенттік наразылықтар өрбіді. Неміс студенттік қозғалысы ұсынылып жатқан төтенше жағдай заңдарына қарсы ірі демонстрацияларға қатысты. Көптеген елдерде студенттердің наразылықтары билік өкілдерінің зорлық қолдануына әкелді. Испанияда студенттер Франконың диктатурасына қарсы демонстрациялар ұйымдастырып, полициямен қақтығысқа түсті. 1968 жылдың 2 қазанында Мексика қаласындағы студенттер демонстрациясы Тлателолько трагедиясы ретінде танылған оқиғамен аяқталды. Тіпті Пәкістанда да студенттер білім беру саясатындағы өзгерістерге наразылық білдіру үшін көшеге шықты, ал 7 қарашада полиция демонстрацияға атыс салғаннан кейін екі колледж студенті қаза тапты. 1968 жылғы француз көтерілісінің әлемдік резонансы 1969 жылға, тіпті 1970 жылдарға дейін жалғасты.

Германия

1815 жылы Йенада (Германия) "Urburschenschaft" қоғамы құрылды. Бұл студенттік бірлестік ұлттық және демократиялық идеяларға бағытталған еді. 1817 жылы біріккен Германияның либералдық және патриоттық идеяларына шабыттанған студенттік ұйымдар Мартин Лютердің 95 тезисі жарияланғанының 300 жылдығына орай Тюрингиядағы Айзенах қаласындағы Вартбург сарайында Вартбург фестиваліне жиналды. 1832 жылдың мамыр айында Невштадт-ан-дер-Вайнштрассе қаласының жанындағы Хамбах сарайында шамамен 30 000 қатысушымен, олардың ішінде көптеген студенттермен Хамбах фестивалі тойланды. 1833 жылғы Франкфурт Вахенштурмымен бірге, Франкфуртта түрмеде отырған студенттерді босату және Георг Бюхнердің революциялық памфлеті "Дер Гессиш Ландботе" оқиғалары 1848 жылғы неміс мемлекеттеріндегі төңкерістерге әкелді. Нацистік Германиядағы Ақ раушан қоғамы 1942-1943 жылдары қызмет етті, осы кезеңде студенттер ел бойынша антинацистік үнқағаздарды таратты, ал көшбасшылары қолға түсіп, жазаланды. 1960 жылдары әлемдік студенттік және жастар радикализмінің күшеюі неміс студенттік қозғалысы және Неміс социалистік студенттік одағы сияқты ұйымдар арқылы көрінді. Германиядағы қозғалыс қоғамды демократияландыру және Вьетнам соғысына қарсы шығу сияқты басқа да топтармен ортақ мәселелерді бөлісті, сонымен қатар нацистік режимнің мұрасын тану және Германияның төтенше жағдай заңдарына қарсы тұру сияқты ұлттық ерекшеліктеріне ерекше мән берді.

Грекия

Грекиядағы студенттік белсенділіктің ұзақ және қарқынды тарихы бар. 1960 жылдардағы студенттік белсенділік 1967 жылы диктатура орнатуды ақтау үшін келтірілген себептердің бірі болды. Диктатура орнағаннан кейін, 1973 жылы Афина политехникалық институтындағы көтеріліс Спирос Маркезинис басшылығымен режимнің «либерализация» процесін күрт тоқтатуға әкелген оқиғалар тізбегін тудырды, одан кейін Метаполитефси кезінде грек хунтасының құлауы және Грецияда демократияның қайта орнауы болды. Костас Георгакис – 1970 жылдың 19 қыркүйегінде таңертең Генуядағы Маттеотти алаңында Георгиос Пападопулос диктаторлық режиміне қарсы наразылық білдіріп, өзін өртеген грек геология студенті. Оның өзін-өзі өлтіруі хунтаны ұялтып, Грецияда және шетелде сенсация тудырды, себебі бұл хунтаға қарсы қарсылықтың тереңдігінің алғашқы айқын көрінісі болды. Хунта қауіпсіздік қауіптерін айтып, демонстрациялардан сескеніп, грек консулдығы және хунта үкіметі арқылы бюрократиялық кедергілер тудырып, оның мәйітін Корфуға жеткізуді төрт айға кешіктірді.

Гонконг (Қытайдың арнайы әкімшілік аймағы)

Гонконг студенттік белсенді тобы "Сколоризм" 2012 жылдың 30 тамызында Гонконг үкіметінің бас кеңсесін басып алды. Наразылықтың мақсаты – үкіметті моральдық және ұлттық білім беруді міндетті пән ретінде енгізу жоспарларын кері қайтаруға мәжбүр ету еді. 1 қыркүйекте наразылықтың аясында ашық концерт өтті, оған 40 000 адам қатысты. Ақырында, үкімет де-факто моральдық және ұлттық білім беруді тоқтатты. Студенттік ұйымдар "Қолшатыр қозғалысы" кезінде маңызды рөл атқарды. Ұлттық халық конгресінің тұрақты комитеті (NPCSC) 2014 жылдың 31 тамызында Гонконгтың саяси реформасы туралы шешім қабылдады, онда таңдау комитеті бас атқарушы лауазымына үміткерлерді қатаң бақылайды, Бейжіңге жақын емес үміткерлерге ұсыныс беру мүмкіндігі берілмейді. Гонконг студенттерінің федерациясы және "Сколоризм" 2014 жылдың 22 қыркүйегінен бастап NPCSC шешіміне қарсы наразылық акциясын ұйымдастырды және 2014 жылдың 26 қыркүйегінде үкімет бас кеңсесінің алдында наразылық білдіре бастады. 28 қыркүйекте "Махаббат пен бейбітшілікпен Оккупация Централ" қозғалысы азаматтық мойынсұнбау науқанының басталғанын жариялады. Студенттер мен басқа да азаматтар үкімет бас кеңсесінің алдында наразылық көрсетті, ал кейбіреулері қаланың бірнеше маңызды қиылыстарын басып алды.

Үндістан

Ассам қозғалысы (немесе Ассам қозғалысы) (1979–1985) – Ассамдағы заңсыз иммигранттарға қарсы халық қозғалысы. Бүкіл Ассам студенттер одағы (AASU) және «Бүкіл Ассам Гана Санграм Паришад» (AAGSP) басшылығымен жүрген бұл қозғалыс, Үндістан үкіметін заңсыз (көбінесе Бангладештен келген) иммигранттарды анықтап, депортациялауға және Ассамның жергілікті халқына конституциялық, заңнамалық және әкімшілік кепілдіктер беруге мәжбүрлеу үшін наразылықтар мен демонстрациялар бағдарламасын жасады. Калькуттадағы Джадавпур университеті Үндістанның студенттік белсенділігіне маңызды үлес қосты. 2014 жылғы Хокколороб қозғалысы әлемдік қауымдатықты қозғады. Бұл қозғалыс, кампуста зорлыққа ұшыраған студентке әділдік талап етіп, қарусыз студенттерге полиция шабуыл жасады деген күдіктен кейін басталды. Қозғалыс нәтижесінде университеттің сол кездегі вице-канцлері Абхижит Чакраборти қызметтен алынды, ол студенттерге ашық күш қолдануға бұйрық берген деген айып тағылды. Студенттерді мазалауда антиәлеуметтік элементтер де қатысқан.

Индонезия

Индонезия әлем тарихындағы ең маңызды студенттік қарсылық акцияларының бірін өткізген деп жиі айтылады. Университет студенттері ел тарихының шешуші сәттерінде үкіметтік өзгерістерді талап ететін көше демонстрацияларын ұйымдастыруда әрдайым алдыңғы қатарда болды, ал саяси спектрдің басқа да ұйымдары студенттік топтармен одақтасуға тырысты. 1928 жылы «Жастар серті» (Sumpah Pemuda) отаршылдыққа қарсы көңіл-күйді білдіруге көмектесті. 1960 жылдардағы саяси дағдарыс кезінде оңшыл студенттік топтар сол кездегі президент Сукарноны үкіметтен коммунистерді қууды талап етіп, кейін отставкаға кетуіне шақырды. Сукарно 1967 жылы қызметтен шеттетілді, оның орнына әскер генералы Сухарто келді. Студенттік топтар 1998 жылғы мамыр айындағы тәртіпсіздіктерден кейін президентке қарсы кең таралған наразылықты білдірген ірі демонстрацияларды ұйымдастыру арқылы Сухартоның құлауында маңызды рөл атқарды. Джакарта, Йогьякарта, Медан және басқа қалалардағы жоғары мектеп және университет студенттері әскери үкіметке ашық қарсы сөйлейтін бірінші топтардың бірі болды. Студенттік топтар осы кезеңде саяси аренаның маңызды бөлігі болды. Сухартоның орнынан кетуінен кейін билікке келген Б.Ж. Хабиби оның ізінен келген студенттік топтарды жұбату үшін көптеген, көбінесе сәтсіз әрекеттер жасады. Бұл сәтсіз аяқталғаннан кейін, ол полиция мен қылмыскерлерден құралған күшті үкіметтік ғимаратты басып алған наразылық білдірушілерді күшпен шығару үшін жіберді. Соңынан болған қақтығыста екі студент қаза тауып, 181 адам жарақат алды.

Иран

Иранда студенттер 1979 жылға дейінгі секулярлы монархияға қарсы және 2000-2010 жылдары теократиялық ислам республикасына қарсы наразылықтардың алдыңғы қатарында болды. Діни және умеренный студенттер де Рухолла Хомейнидің шаһ Мохаммад Реза Пахлавиге қарсы оппозициялық желісінде маңызды рөл атқарды. 1978 жылдың қаңтар айында армия демонстрация жасаған студенттер мен діни басшыларды таратып жіберді, бірнеше студентті өлтірді және келесі жылы Иран революциясына әкелген кең ауқымды наразылықтар сериясын тудырды. 1979 жылдың 4 қарашасында өздерін Имамның жолын ұстанған мұсылман студенттері деп атаған ирандық студенттер Тегерандағы АҚШ елшілігін басып алып, 52 елшілік қызметкерін 444 күнге тұтқынға алды (Қараңыз: Ирандағы кешірімшілік дағдарысы). 1999 жылғы шілдедегі ирандық студенттік тәртіпсіздіктер кезінде либералды студенттер Иран үкіметімен қақтығысты. Бірнеше адам бір апта бойы университет жатақханасына полиция шабуыл жасауынан басталған зорлық-зомбылық шабуылдары кезінде қаза тапты. Бұл Тегеран университетінің студенттері реформашы газеттің жабылуына қарсы демонстрацияларға жауап ретінде жасалды. Акбар Мохаммадиге өлім жазасы тағайындалды, кейіннен 15 жылға қысқартылды, наразылық акциясына қатысқаны үшін. 2006 жылы ол Евин түрмесінде аштық ұрысынан кейін қайтыс болды. 2002 жылдың соңында студенттер реформашы оқытушы Хашем Ағаджариге Құдайға тіл тигізді деген айыппен өлім жазасы кесілгеніне наразылық білдіріп, жаппай демонстрация өткізді. 2003 жылдың маусым айында бірнеше мың студент Тегеранның көшелеріне шығып, үкіметке қарсы наразылық білдірді. 2005 жылдың мамыр айында өткен Иран президенттік сайлауында Иранның ең ірі студенттік ұйымы "Бірлікті нығайту кеңсесі" сайлауға бойкот жариялауды ұсынды. Президент Махмуд Ахмадинежадтың сайлануынан кейін студенттердің үкіметке қарсы наразылық шаралары жалғасты. 2006 жылдың мамыр айында Тегеранда студенттермен болған қақтығыстарда 40-қа жуық полиция қызметкері жарақат алған. Сонымен қатар, Иран үкіметі өз саяси күн тәртібіне сәйкес студенттердің іс-қимылын шақырды. 2006 жылы президент Ахмадинежад студенттерді либералды және секулярлы университет мұғалімдерін жұмыстан шығаруды талап ететін науқандарды ұйымдастыруға шақырды. 2009 жылы даулы президент сайлауынан кейін студенттік наразылықтар сериясы басталды, олар Иранның Жасыл қозғалысы деп аталды. Иран үкіметі осы наразылықтарды басу үшін қолданған күш қолдану шаралары халықаралық айыптамаларға ұшырады. Қатаң репрессия салдарынан "Ахмадинежадтың екінші мерзімінде (2009-2013) студенттік қозғалыс үндеу кезеңіне кірді". Хасан Руханидің бірінші президенттік мерзімінде (2013-2017 жж.) бірнеше топ студенттік қозғалысты қайта құру арқылы қайта жандандыруға тырысты.

Израиль

Израильде студенттер 2011 жылы ізраилдық әлеуметтік әділдік үшін өткен наразылықтардың алдыңғы қатарлылары болды, бұл наразылықтар ірімшік бойкотынан туындаған.

Жапония

Жапондық студенттік қозғалысы Тайшо демократиясы кезінде басталды және Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін қызғылықты күшейді. Осыған байланысты оқиғалардың бірі – 1960 жылы Анпо шартына қарсы өткен Анпо наразылықтары. 1968 жылғы студенттік көтерілісте солшыл жақтастар университеттерде бекініп, жапон полициясымен қарулы қақтығысқа түсті. Олар Вьетнам соғысына, апартеидке қарсылық көрсету және хиппи өмір салтын қабылдау сияқты кең ауқымды мәселелерді де қолдады.

Малайзия

1971 жылғы Университеттер мен университет колледждері туралы заңның 15-бабына 1975 жылы енгізілген өзгерістерден кейін студенттерге кез келген саяси партияға мүше болуға, оларды қолдауға немесе қарсылық білдіруге, сондай-ақ «Министр Басқармамен кеңескеннен кейін вице-канцлерге студенттердің немесе университеттің мүдделеріне және әл-ауқатына сәйкес келмейтін ұйым, орган немесе адамдар тобы» деп жазбаша түрде белгіленген кез келген ұйымға қатысуға тыйым салынды. Алайда, 2011 жылдың қазан айында Апелляциялық сот, сөз бостандығына қатысты Федералды Конституцияның 10-бабына сүйене отырып, UUCA 15-бабының тиісті ережесін конституцияға қайшы деп тапты. 1971 жылы студенттерге «қолдау көрсетуге, жанашырлық танытуға немесе қарсылық білдіруге» тыйым салатын заң қабылданғаннан бері малайзиялық студенттер саяси қатысуға тыйым салуды қайта қарауды үнемі талап етіп келеді. Студенттердің көпшілігі саясатқа қызығушылық танытпайды, себебі университеттер оларға шара қолдануы мүмкін деп қорқады. UUCA (малайзиялық аббревиатурасы AUKU ретінде де белгілі) студенттік белсенділікті және саяси қатысуды толығымен жоюға толыққанды сәттілікке қол жеткізе алмады. 2012 жылдың 14 сәуірінде Куала-Лумпурда студенттік белсенділер Тәуелсіздік алаңында лагерь құрып, студенттерден жоғары пайыздық үстеме ақы алып, оларды қарызға батқан мемлекеттік несие бағдарламасына қарсы шеру ұйымдастырды. Малайзиядағы ең ірі студенттік қозғалыс – «Solidariti Mahasiswa Malaysia» (SMM; Малайзия студенттік ынтымағы). Бұл – көптеген студенттік ұйымдарды білдіретін коалициялық топ. Қазіргі уақытта SMM UUCA-ға және бастауыш, орта және жоғары білім беруде тегін білім беруге қарсы белсенді науқан жүргізуде.

Мексика

1968 жылғы наразылықтар кезінде Мексика әскері мен полициясы шамамен 30-300 студентті және наразылық білдірген азаматтарды өлтірді. Бұл оқиға Тлателолько қырғыны деп белгілі және 1968 жылдың 2 қазанында Мехико қаласының Тлателолько ауданындағы Пласа-де-лас-Трес-Культурас алаңында болды. Бұл оқиғалар Мексиканың «Қара соғысы»ның бір бөлігі саналады, онда үкімет саяси оппозицияны басу үшін күштерін пайдаланды. Қырғын 1968 жылғы жазғы Олимпиада ойындарының ашылуына 10 күн бұрын орын алды. Жақындағы студенттік қозғалыстардың бірі – 2012 жылғы «Yo Soy 132» қозғалысы. «Yo Soy 132» – Мексиканың жеке және мемлекеттік университеттерінің студенттерінен, Мексика тұрғындарынан құралған әлеуметтік қозғалыс, әлемнің 50-ге жуық қаласынан қолдау тапқан. Ол Институционалдық-революциялық партияның (ПРИ) үміткері Энрике Пенья Ньетоға және 2012 жылғы жалпы сайлауды Мексика БАҚ-ының әділсіз жариялауына қарсылық ретінде басталды. «Мен 132-мін» деген мағына беретін испан тіліндегі «Yo Soy 132» атауы алғашқы 131 наразылықты ұйымдастырушыларға деген ынтымақ білдіруден туындады. Бұл ұран Occupy қозғалысы мен испандық 15 M қозғалысынан шабыт алды. Қозғалыстың алғашқы өкілдері оны «Мексика көктемі» (Араб көктеміне сілтеме) деп атады, ал халықаралық баспасөз «Мексиканың басып алу қозғалысы» деп баялады. 2014 жылғы Игуала қаласындағы жаппай ұрлаудан кейін студенттер бүкіл ел бойынша шерулер ұйымдастырып, мүлікті жойды. Әлеуметтік желілер арқылы #TodosSomosAyotzinapa хэштегі таралып, студенттердің жаһандық жауабын тудырды.

Норвегия

Швеция студенттері сияқты, Норвегияда да климаттық өзгерістерге наразылық білдіріп, көптеген студент-белсенділер пайда болды. Норвегия климаттық өзгерістермен күресте үлгілі ел ретінде танылса да, Норвегия студенттері одан да көп жұмыс жасау қажет екенін айтады. Ел ішкі климаттық шаралар бойынша көптеген бастамаларды қолға алғанмен, студенттер елдің мұнай мен газ экспортына қатысты алаңдаушылық танытуда.

Пәкістан

Тарихи тұрғыдан алғанда, Пәкістанның барлық айманында университет студенттері диктатуралар мен содыр режимдерге қарсы наразылықтар ұйымдастырған. 1960 жылдары Ұлттық студенттер федерациясы мен Халық студенттер федерациясы сол кездегі содыр режимге қарсы наразылық білдіру үшін бірлесіп жұмыс істеді. Бұл режимді Пәкістанның екінші президенті, генерал Аюб Хан басқарды. 2012 жылы Малала Юсуфзай Пакистандағы қыздардың білім алу құқығы үшін күресіп жүргенде Талибан тарапынан атылды. Шабуылдан аман қалған Юсуфзай әйелдердің білімі үшін белсенді қызметін жалғастырды. Ол қыздардың білімінің маңыздылығын Пакистан мен бүкіл әлемде атап көрсеткен екі кітап жазды. Оның алғашқы кітабы "Мен – Малала", онда жеке өмірінен өткен оқиғалар баяндалса, екінші кітабы "Біз жер аударылдық" босқындар лагеріндегі қыздардың өмірін көрсетеді. 2014 жылы ол Нобель бейбіт сыйлығын алған ең жас адам атанды. Полиция наразылықты таратуға тырысып, студенттерге зорлық-зомбылық және күш қолданды. Көтеріліс кезінде болған зорлық-зомбылық көптеген адамдарды наразылық білдірген студенттерге көңіл жарыққызып, оларға қолдау көрсетуге итермеледі. Апартеидтің ашық әшкереленуі халықаралық ашу-ызаны тудырып, оның құлауына әкелді.

Швеция

2018 жылы Грета Тунберг климаттық өзгеріске қарсы наразылық білдіру үшін сабақтан қалу арқылы халықаралық назар аударды. Швеция парламентінің алдында жарнама парақтарымен отырып бастаған әрекеті тез арада халықаралық студенттік қозғалысқа айналды. 2019 жылдың 15 наурызында 130-дан астам елдің студенттері жаһандық климаттық ереуілге қатысу үшін сабақтан шеттеді.

Тайвань

2014 жылы "Күнбағыс" студенттік қозғалысы Қытайдан тәуелсіздік үшін күресті, ал оның кейбір көшбасшылары 2015 жылы демократияны қолдайтын "Жаңа күш" партиясын құрды. 2015 жылы "Қара қорапқа қарсы" қозғалысы түсініксіз білім беру реформаларына және реформаторларға қарсы шықты.

Тайланд

Тайланд басшысы, фельдмаршал Таном Китикачорнды құлатуды негізінен студенттер басқарды. 1973 жылдың 14 қазанындағы көтеріліс деп аталатын оқиғада студенттер оның әскери диктатурасын құлатып, демократияны қайта орнатуға қол жеткізді. Таномнан басқа, олар фельдмаршалдың орынбасары Прафас Шарусатиенді де құлатты. Таном биліктен құлатылғаннан кейін елден қуылды, бірақ 1976 жылы монах болып қайтып келді. Ол саясаттан шет қалуға серт бергенімен, оның елге оралуы студенттердің наразылықтарын қайтадан бастады. 1976 жылдың 6 қазанында Таммасат университетіне шабуыл жасаған оңшыл экстремистер көптеген наразыларды қаза таптырды. Солшыл студенттер Таном сияқты режимдерге қарсы тұруды жалғастыруда. Студенттер 2020 жылғы Тайландтағы жалғасып жатқан наразылықтарда маңызды рөл атқарды. Тайландтың түкпір-түкпірінен келген студенттер премьер-министр Прают Чан-о-ча басқаратын Тайланд үкіметіне қарсы демократиялық қозғалыстарға қатысуда. Соның ішінде студенттер мен білім министрі Натафол Тіпсуван арасындағы пікірсайыс болды. Натафол бұрын Праютты 2014 жылғы Тайланд төңкерісін жасауға шақырған демократияға қарсы Халықтық демократиялық реформа комитетінің мүшесі болған.

Уганда

Уганда әлемдегі ең жас халыққа ие екінші ел, университет студенттерінің саны артып, олар жақсы жұмыс мүмкіндіктерін іздеп жүр. Алғашқы Уганда университеті құрылғалы бері өткен 100 жыл ішінде осы студенттер ерекше саяси белсенділік көрсетіп келеді. Университет басқару жүйесінің құрылымы саяси қатысуға мүмкіндік береді, себебі студенттік көшбасшылық лауазымдары мемлекеттік сайлаулар мен партиялардың жалғасы ретінде қарастырылады. Британ отаршылдығы және тәуелсіздік кезеңдерінде студенттер үкімет басшылығына қарсы наразылық акцияларында маңызды рөл атқарды, нәтижелері әртүрлі болды.

Ұлыбритания

Студенттік саяси белсенділік Ұлыбританияда 1880-жылдардан бері қалыптасқан, студенттердің мүдделерін қорғауға арналған студенттік өкілдік кеңестері мен кәсіподақтардың алғашқы ұйымдары арқылы көрініс берді. Кейіннен бұл ұйымдар кәсіподақтарға айналып, көптегендері 1921 жылы құрылған Ұлттық студенттер одағының (NUS) құрамына кірді. Дегенмен, NUS «саяси және діни мүдделерден» тыс болу үшін құрылғандықтан, студенттік белсенділіктің орталығы ретіндегі маңызы азайды. 1930-жылдары студенттер университеттерде әртүрлі социалистік қоғамдарды құру арқылы саяси белсенділікке көбірек араласа бастады, олар социал-демократиялық, марксистік-лениндік және троцкистік бағыттарды қамтыды, тіпті коммунист Брайан Саймон NUS басшысы болды. Алайда, студенттік белсенділік британдық университеттерде 1960-жылдары ғана маңызды рөл атқарды. Вьетнам соғысы және расизм мәселелері студенттердің назарын оқу ақысы және студенттік өкілдік сияқты жергілікті мәселелерге аударды. 1962 жылы Вьетнам соғысына қарсы алғашқы студенттік наразылық акциясы CND ұйымымен бірлесіп өткізілді. Бірақ студенттік белсенділік 1960-жылдардың ортасынан бастап кең ауқымда дамыды. 1965 жылы 250 студент Эдинбургтегі АҚШ елшілігі алдында наразылық акциясын ұйымдастырды, сондай-ақ Гросвенор алаңында Вьетнам соғысына қарсы наразылықтар басталды. Осы жылы Лондон экономика мектебінде Оксфорд одағының қолдауымен Вьетнам соғысы және бейбітшілік жолдары талқыланған алғашқы ірі пікірсайыс өтті. 1966 жылы Радикалды студенттік одақ және Вьетнам ынтымақтастық науқаны құрылды, олар наразылық қозғалысының маңызды орталықтарына айналды. Алайда, алғашқы студенттік отырыс 1967 жылы Лондон экономика мектебінде екі студенттің оқудан шығарылуына қарсы студенттер одағының ұйымдастыруымен өтті. Оның табысы және сол жылы өткен 100 000 студенттің ұлттық митингісі қозғалыстың басталуы деп есептеледі. 1970-жылдардың ортасына дейін студенттік іс-шаралар, оның ішінде Гросвенор алаңында 80 000-ға дейін адам қатысқан наразылық, Ньюкаслдағы расизмге қарсы наразылықтар мен оккупациялар, тәртіпсіздікке қарсы қақпаларды бұзу, Лондон экономика мектебінің мәжбүрлеп жабылуы және Джек Строның RSA үшін NUS басшысы болуы сияқты оқиғалар өтті. Алайда, көптеген наразылықтар студенттік өкілдік, жатақхана жағдайларын жақсарту, оқу ақысын төмендету немесе асхана бағасы сияқты жергілікті мәселелерге қатысты болды. 2010 жылы Дэвид Кэмерон премьер-министр болған кезде оқу ақысы, жоғары білім беруді қаржыландыруды қысқарту және білім беру жәрдемақысын тоқтату мәселелеріне байланысты студенттік наразылықтар қайта жанданды. 2019 жылы климат үшін мектеп оқушыларының ереуілі кезінде студенттік ереуілдер Ұлыбритания көшелерінде 300 000-ға жуық мектеп оқушысын қамтыды, бұл наразылықтарды жастардың жергілікті климаттық белсенділері ұйымдастырды. Шотландиядағы Шотландиялық жастар климаттық ереуілі, Солтүстік Ирландиядағы Солтүстік Ирландияның жастар климаттық қауымдастығы және Англия мен Уэльстегі Ұлыбританияның студенттік климаттық желісі сияқты ұйымдар осы наразылықтардың нәтижесінде тиісті үкіметтер мен жергілікті билік органдарына талаптар қойды, кейбір жетістіктерге қол жеткізді және климаттық әділеттілік үшін күресін жалғастыруда.

Америка Құрама Штаттары

АҚШ-та студенттік белсенділік көбінесе жастар белсенділігінің бір түрі ретінде қарастырылады, оның ең көрнекті рөлі – азаматтық құқықтар үшін зорлық-зомбылықсыз наразылықтардағы қатысуы. Алғашқы, жақсы құжатталған және бағытталған белсенділік 1920 жылдары Фиск және Говард сияқты қара нәсілділерге арналған институттардың кампустарында басталды. Фискте студенттердің қара нәсілділердің жеке басын қорлауға бағытталған тәртіптік ережелерге қатысты алаңдаушылықтары президент Файетт Эвери Маккензидің отставкасын талап етуге ұласты. 1924 жылы түлектер алдында сөз сөйлеген W.E.B. Дю Бойстың ықпалымен студенттер сағат 22:00-дегі коменданттық сағатқа наразылық білдіріп, кейін шерулер ұйымдастырды. Бір комитет Маккензидің қабілеттері мен жағдайды басқаруын жеткіліксіз деп тапқаннан кейін, ол 1925 жылдың 16 сәуірінде қызметінен кетті. Фисктегі оқиғалар кеңінен резонанс тудырды, басқа да қара студенттер соғыстан кейінгі қара университетінің репрессивті жағдайына күмәнмен қарасты. 1930 жылдары Америка Жастар Конгресі АҚШ Конгресінде соғысқа, нәсілдік дискриминацияға қарсы және жастар бағдарламаларын қолдау үшін лоббилік жұмыстар жүргізді. Оған бірінші ханым Элеонора Рузвельт күшті қолдау көрсетті. АҚШ тарихындағы ең танымал және жетістікке жеткен студенттік ұйымдар – Студенттік зорлық-зомбылықсыз үйлестіру комитеті және Атланта студенттік қозғалысы болды. Бұл ұйымдар негізінен афроамерикалықтардан құралды және 1965 жылғы Дауыс беру құқығы туралы заңның қабылдануын қамтамасыз етті. 1964-1965 жылдары Беркли университетіндегі Сөз бостандығы қозғалысы кампустағы саяси қызметке қойылған шектеулерді жою үшін жаппай азаматтық мойынсұнбаушылықты пайдаланды. Сөз бостандығы қозғалысы – студенттік белсенділікке ғылыми тұрғыдан зерттеу жүргізілген алғашқы АҚШ студенттік қозғалысы. Америка тарихындағы ең ірі студенттік ереуіл 1970 жылдың мамыр және маусым айларында Кент штатындағы оқиғаға және Камбоджаға жасалған американдық шабуылға жауап ретінде өтті. Бұл акцияға төрт миллионнан астам студент қатысты. Оңтүстік Африкадан инвестицияларды алып тастау қозғалысына көптеген университеттер қатысты, бастамасы Калифорния университетінде, Берклиде болды. Студенттік белсенділік нәтижесінде бұл университет апартеидке қатысы бар және одан пайда көретін компаниялардан толығымен инвестициясын шектеген алғашқы мекеме болды. 1990 жылдары білім беру реформасының халықтық қозғалысы стандартталған тесттерге және оқытуға қарсы популистік студенттік белсенділіктің жаңаруына, сондай-ақ әскери-өнеркәсіптік кешеннің және білім берудегі әскери және корпоративтік ықпалдың күрделі мәселелеріне әкелді. Қазіргі уақыттағы маңызды науқандарға мемлекеттік мектептерді қаржыландыру, колледждердегі оқу ақысын көтеруге немесе мектеп киімдерін өндіруде еңбек құқығы бұзылған жұмысшыларды пайдалануға қарсы күрес (мысалы, Студенттерге қарсы терлеу цехтары), білім беруді жоспарлау, ұйымдастыру және саясат қабылдау процесіне студенттердің қатысуын арттыру (мысалы, Рузвельт институты) және Дарфур қақтығысының гуманитарлық салдары туралы халықтың хабардарлығын арттыру кіреді. Соғысқа қарсы белсенділік те күшейді, нәтижесінде Campus Antiwar Network құрылды және 2006 жылы SDS қайта құрылды. 2018 жылдың ақпан айында Стоунмен Дуглас орта мектебіндегі оқ жарылысынан кейін көптеген студенттер қарулы зорлық-зомбылыққа қарсы митингтер мен наразылықтарды ұйымдастыра бастады. Осыдан кейін "Біздің өміріміз үшін наурыз" (March for Our Lives, MFOL) акциясы және оған қоса миллиондаған адам қатысқан көптеген наразылықтар өтті. Наразылар NRA-ны және АҚШ-тың қару заңдарын сынады. Хонсалес сияқты студенттік белсенділер наразылықтарға жетекшілік етіп, әрекеттеріне бұқаралық ақпарат құралдарының назарын аударды. Кейіннен бұл студенттер MFOL коммерциялық емес ұйымын құрды. Басқа студенттер де олардың үлгісімен жүріп, басқа жастар ұйымдарын құрды, олардың ішінде "Брейди" науқанының қолдауымен жұмыс істейтін "Жеткілікті команда" және "Everytown for Gun Safety" бақылауындағы "Студенттер талап ету іс-әрекеті" бар. Жастардың сайлауға қатысуын арттыруға бағытталған жастар белсенділігіне актриса Яра Шахиди бастаған EighteenX18 және 1 миллион жастың дауыс беруге және жастарды қолдауға бағытталған ұлттық ұйым OneMillionOfUs кіреді. Климаттың өзгеруі де АҚШ-тағы жастар белсенділері үшін маңызды мәселе болып табылады, оның ішінде Джейми Марголин құрған экологиялық бағытталған жастар ұйымы "Бұл нөл сағаты".