Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Голландиялық ғалым және ақын (1580-1655)
Dutch scholar and poet (1580 1655)
Даниэль Хейнсиус (немесе Хейнс) (9 маусым 1580 – 25 ақпан 1655) – Голландия Ренессансының ең белгілі ғалымдарының бірі.
Daniel Heinsius (or Heins) (9 June 158025 February 1655) was one of the most famous scholars of the Dutch Renaissance.
Жастық шағы мен студенттік жылдары
Гент қаласында дүниеге келген. Испания соғысының ауыртпалығы оның ата-анасын алдымен Зеландиядағы Вереге, содан кейін Англияға, одан соң Рижвейкке, ал соңында Влиссингенге қоныстануға мәжбүр етті. 1596 жылы, қабілеттерімен-ақ көзге түскен ол, Генрикус Шотануспен заңды оқу үшін Франкер университетіне жіберілді. 1598 жылы ол өмірінің қалған шамамен 60 жылын Лейден қаласында өткізді. Ол онда Жозеф Скалигерден дәріс алды, сондай-ақ Марник де Сент-Альдегонде, Янус Дуса, Паулюс Мерула, Гюго Гроций және тағы басқалармен танысты; ол көп кешікпей осы даңқты адамдардың қатарына теңесті.
Heinsius was born in Ghent. The troubles of the Spanish war drove his parents to settle first at Veere in Zeeland, then to England, next at Rijwijk and lastly at Vlissingen. In 1596, being already remarkable for his attainments, he was sent to the University of Franeker to study law under Henricus Schotanus. In 1598, he settled at Leiden for the nearly sixty remaining years of his life. There he studied under Joseph Scaliger, and there he met Marnix de St Aldegonde, Janus Dousa, Paulus Merula, Hugo Grotius and others; he was soon taken into the society of these celebrated men as their equal.
Лейден университетінің профессоры
Оның классикалық тілдерді меңгеруі Еуропаның ең көрнекті ғалымдарының ризашылығын тудырды, оған Голландиядан тысқары құрметті лауазымдарды қабылдау туралы ұсыныстар жасалды, бірақ ол олардан бас тартты. Көп ұзамай ол Лейден университетінде жоғары мәртебеге ие болды. 1602 жылы ол дәріс оқуды бастады, 1603 жылы поэтика профессоры, 1605 жылы грек тілінің профессоры болып тағайындалды, ал 1607 жылы Меруланың қайтысынан кейін Лейден университеті кітапханасының төртінші кітапханашысы болды. Рим папасы VIII Урбан оған Римде қоныстануға өте қолайлы ұсыныстар жасады, бірақ ол Лейденде қалуды ұйғарып алды. Классикалық ғалым ретінде Хайнсий көптеген латын және грек классиктерінің, сондай-ақ патристикалық авторлардың шығармаларын өңдеді, олардың ішінде: Гесиод (1603), Теокрит, Смирналық Бион және Мосх (1603), Аристотельдің «Поэтикасы» (1611), Публий Овидий Насоның «Метаморфозалары», Александриялық Климент (1616) және Теренций (1618). Ол 1627 жылы Джозеф Скалигердің хаттарын жариялады. «De tragica constitutione» («Трагедияны қалай құру керек», 1611) атты трактаты ерекше ықпалды болды. Бұл Аристотельдің «Поэтикасында» жазған трагедия туралы ойларының жеке және оңай түсінікті нұсқасы еді. 1643 жылы «De constitutione tragoediae» деген сәл өзгеше атаумен қайта жаңартылған басылымы жарық көрді. 1609 жылы ол латын тіліндегі сөздерінің алғашқы басылымын шығарды. 1642 жылғы 35 сөзден тұратын соңғы басылымға дейін одан да көп жаңа басылымдар пайда болды. Жинақ 1634 жылы Джеймс Гитард ағылшын тіліне аударған «Laus pediculi» («Бүркітке мақтау») ирониялық шығармасымен аяқталды.
His proficiency in the classical languages won the praise of all the best scholars of Europe, and offers were made to him, but in vain, to accept honourable positions outside Holland. He soon rose in dignity at the University of Leiden. In 1602, he started lecturing, in 1603 he was appointed professor of poetics, in 1605 professor of Greek, and at the death of Merula in 1607 he succeeded that illustrious scholar as the 4th librarian of Leiden University Library. Pope Urban VIII made him great offers if he would settle at Rome, but he preferred remaining at Leiden. As a classical scholar Heinsius edited many Latin and Greek classical as well as patristic authors, amongst others: Hesiod (1603), Theocritus, Bion of Smyrna and Moschus (1603), Aristotle's Ars poetica (1611), Publius Ovidius Naso's Metamorphoses, Clement of Alexandria (1616) and Terentius (1618). He brought out the Epistles of Joseph Scaliger in 1627. Especially influential was his treatise De tragica constitutione ("How to make a tragedy", 1611). It was a personal and easily accessible version of what Aristotle had written on tragedy in his Poetics. A revised edition appeared in 1643 with a slightly different title: De constitutione tragoediae. In 1609, he printed a first edition of his Latin orations. Ever more voluminous new editions appeared until the final edition of 1642 which comprised 35 orations. The collection ended with the ironical Laus pediculi ("In praise of the louse"), which was translated in English by James Guitard in 1634.
Латын поэзиясы
Хайнсий алғаш рет латын ақыны ретінде Сенека трагедиясы "Auriacus, sive libertas saucia" ("Орандық Вильгельм немесе жараланған бостандық") арқылы көзге түсті. 1607/08 жылдары ол тағы бір трагедия – "Herodes infanticida" ("Нәрестелердің қырғыны") жазды, бірақ ол тек 1632 жылы жарық көрді. Дегенмен, ол әсіресе Росса есімді қызға деген махаббатына арналған көптеген элегиялар жазуда өнімді болды. Алғашқы жинақ 1603 жылы басылды. Оның басқа жанрларды да қамтитын "Poemata" жинақтары үнемі кеңейтіліп, қайта жаңартылып отыратын. 1628 жылы ол атақты фехтовальщик Жерар Тибоға арналған латын өлеңін "Academie de L'espee" кітабының алдына қосты.
Heinsius first drew attention to himself as a Latin poet with his Senecan tragedy Auriacus, sive libertas saucia ("William of Orange, or Freedom Wounded"). In 1607/08, he wrote another tragedy, Herodes infanticida ("The Massacre of the Innocents"), which was published only in 1632. He was, however, especially prolific in writing elegies, of which a large part was dedicated to his love for a girl called Rossa. A first collection appeared in 1603. Ever larger and revised collections of his Poemata, also containing other genres, saw the light regularly. By 1628 he had contributed a Latin poem praising the renowned fencer Gerard Thibault to the front of his book Academie de L'espee.
Голландия поэзиясы
1601 жылы ол Theocritus à Ganda ("Генттік Теокрит") деген псевдониммен "Quaeris quid sit Amor?" ("Махаббат не екенін сұрайсың ба?") деген голланд тіліндегі алғашқы эмблемалық кітабын жариялады. 1606/07 жылдары ол "Emblemata amatoria" ("Махаббат эмблемалары") деген атпен қайта басылды. 1606 жылы "Spiegel vande doorluchtige vrouwen" ("Даңқты әйелдердің айнасы") атты екінші эмблемалық кітабы жарық көрді. Хайнсий классикалық үлгілер бойынша голланд поэзиясында да тәжірибе жасады. Оның еңбектерін досы Петрус Скривериус жинап, 1616 жылы "Nederduytsche poemata" ("Голланд поэмалары") деп басылымға шығарды. Ол Мартин Опицтің жоғары бағасын алды, ол Хайнсийдің поэзиясын аудару арқылы неміс оқырмандарына рифмаланған александрин өлеңін таныстырды.
In 1601, he published, under the pseudonym of Theocritus à Ganda ("Theocritus from Ghent"), Quaeris quid sit Amor ? ("Do you ask what love is? "), the first emblem book in Dutch. It was re edited in 1606/07 with the title Emblemata amatoria ("Love emblems"). A second emblem book, Spiegel vande doorluchtige vrouwen ("Mirror of illustrious women"), was published in 1606. Heinsius also experimented in Dutch poetry after classical models. His efforts were collected by his friend Petrus Scriverius and published as Nederduytsche poemata ("Dutch poems") in 1616. They were greatly admired by Martin Opitz, who, in translating the poetry of Heinsius, introduced the German public to the use of the rhyming alexandrine.
Өмірінің соңғы жылдары
1617 жылы ол Скалигердің сүйікті оқушыларының бірі Янус Рутгерсиустың (Жохан Рутгерс, 1589-1625) әпкесі Эрмгард Рутгерске үйленді. Олардың екі баласы болды: Николас (1620), ол белгілі латын ақыны және кітап жинаушы болды, және Елизавета (1623). Дорт Синодында (1618-1619) Хайнсиус Штаттар Генералдарының атынан хатшы қызметін атқарды. Соңынан ол теологияға көбірек назар аударып, Эльзевиер баспасы үшін грек тіліндегі Жаңа Өсиеттің мәтінін дайындады (1624, 1633). Осы жылдары ол ірі дидактикалық поэма – «Өлімді жек көру туралы» (De contemptu mortis, 1621) атты туындысын жазды, оның мазмұны христиандық стоицизмге негізделген. 1633 жылы әйелі қайтыс болды, ал Хайнсиус 1631 жылы оның әріптесі болып тағайындалған Клавдий Сальмасиуспен келіспеушілікке түсті. Ол көбірек жалғыздыққа және ашуға толы болды. 1647 жылы ол лекция оқуды тоқтатты. 74 жасында Гаагада қайтыс болып, Лейденде жерленді. Ол бірнеше грек қолжазбаларын, мысалы, 155-ші кодексті жинады.
In 1617, he married Ermgard Rutgers, sister of Janus Rutgersius (alias of Mr. Johan Rutgers 1589 1625) one of Scaliger's favorite pupils. They had two children: Nicolas (1620), who was to become a famous Latin poet and book collector, and Elizabeth (1623). At the Synod of Dort (1618 1619), Heinsius was secretary on behalf of the States General. Afterwards, he paid more attention to theology and worked on the text of the Greek New Testament for Elzeviers edition (1624, 1633). In these years, he also wrote a large didactic poem, De contemptu mortis ("On the contempt of death", 1621), which has a Christian Stoical content. His wife died in 1633, and Heinsius got into a conflict with Claudius Salmasius, who was appointed as his colleague in 1631. He became more and more lonely and embittered. He stopped lecturing in 1647. He died in The Hague, aged 74, and was buried in Leiden. He collected some Greek manuscripts, e. g. codex 155.