Жағалаудан тез ағып кететін тоқтар – қауіпті құбылыс. Толқындар арасында пайда болып, теңізге қарай жылдам ағын жасайды. Қауіпсіздік шараларын біліңіз!
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Жағалаудан алыстаған су ағыны
Water current moving away from shore
Құрғақ ағын (немесе жағалаудан алыстаған ағын) – толқындардың шағылысатын жағажайлардың жанында пайда болатын су ағынының нақты бір түрі. Құрғақ ағын – бұл күшті, шешілген, тар су ағыны, ол теңізге қарай ағатын өзен сияқты, толқындардың сызықтарын кесіп, жағалаудан тікелей алыстайды. Ағынның күші су бетіне жақын жерде ең күшті және жылдам болады. Құрғақ ағындар суда жүрген адамдар үшін қауіпті болуы мүмкін. Құрғақ ағынға түсіп, не болып жатқанын түсінбейтін немесе қажетті жүзу дағдылары жоқ жүзушілер қорқып, немесе су ағынына қарсы жүзуге тырысып шаршап қалуы мүмкін. Осы факторларға байланысты, құрғақ ағындар жағажайлардағы құтқарушылардың ең көп кездесетін құтқару себебі болып табылады. АҚШ-та 2022 жылға дейін жылына орташа есеппен 71 адам суға батып қайтыс болады. Құрғақ ағын – су астындағы ағыннан өзгеше, дегенмен кейбір адамдар құрғақ ағын туралы сөйлескенде осы терминді дұрыс қолданбайды. Басқаша ойлаудың қатесі, құрғақ ағын да, су астындағы ағын да адамды су астына тартып, ұстап тұра алмайды. Құрғақ ағын жай ғана су бетіндегі заттарды, соның ішінде адамдарды толқындардың шағылысу аймағынан тысқары алып шығады, сол жерде ағын әлсірейіп, барлық нәрсені босатады.
A rip current (also rip) is a specific type of water current that can occur near beaches where waves break. A rip is a strong, localized, and narrow current of water that moves directly away from the shore by cutting through the lines of breaking waves, like a river flowing out to sea. The force of the current in a rip is strongest and fastest next to the surface of the water. Rip currents can be hazardous to people in the water. Swimmers who are caught in a rip current and who do not understand what is happening, or who may not have the necessary water skills, may panic, or they may exhaust themselves by trying to swim directly against the flow of water. Because of these factors, rip currents are the leading cause of rescues by lifeguards at beaches. In the United States they cause an average of 71 deaths by drowning per year as of 2022. A rip current is not the same thing as undertow, although some people use that term incorrectly when they are talking about a rip current. Contrary to popular belief, neither rip nor undertow can pull a person down and hold them under the water. A rip simply carries floating objects, including people, out to just beyond the zone of the breaking waves, at which point the current dissipates and releases everything it is carrying.
Себептері мен пайда болуы
Ағын пайда болуы жел мен толқындардың беткі суды құрлыққа қарай итеруінен туындайды. Бұл жағалау бойындағы су деңгейінің сәл көтерілуіне себеп болады. Осы артық су ең аз кедергіге ұшырайтын жолмен ашық суға қайта ағып кетеді. Егер жердің бір бөлігі сәл терең болса, мысалы, жағалаудағы құм сілкінісінің немесе рифтің үзілісі болса, су жағалаудан оңайрақ ағып кетуі мүмкін, соның нәтижесінде осы жерде ағын басталады. Жағажайға жақын көтерілген су "қоректік ағындар" ретінде жағалау бойымен ағып, шығып бара жатқан ағынға қарай жылжиды. Артық су жағадан тік бұрышпен ағып шығады, ағынның "мойны" деп аталатын тар ағында. "Мойын" - ағыстың ең жылдам болатын жері. Ағындағы су толқындардың шегінен тысқа шыққанда, ағыс бүйірге таралып, күшін жоғалтады және "басы" деп аталатын жерде таралады. Ағындар мұхиттардың, теңіздердің және үлкен көлдердің жағалауларында, толқындар жеткілікті энергияға ие болғанда пайда болуы мүмкін. Ағындар көбінесе жағалаудың біртіндеп төмендейтін жерлерінде кездеседі, онда толқындар жағалауға параллель жақындайды немесе су асты топографиясы белгілі бір аймақта ағып кетуді ынталандырады. Ағындардың орналасқан жерін болжау қиын. Кейбіреулері әрқашан бір және сол жерде пайда болады, ал басқалары жағажайдың әртүрлі жерлерінде кенеттен пайда болып, жоғалып кетеді. Ағындардың пайда болуы мен жоғалуы жер асты топографиясына және толқындардың және толқынды қозғалыстың нақты бағытына байланысты. Ағындар толқындардың бұзылуындағы қалың жағалаудың өзгеруі бар жерде пайда болады. Бұл өзгеріске құм сілкіністері, пирстер мен жартастар, тіпті толқынды қозғалыстардың қиылысуы себеп болуы мүмкін. Олар көбінесе рифтегі жарықтарда немесе құм сілкінісіндегі төмен жатқан жерлерде орналасқан. Ағындар пайда болғаннан кейін, құм сілкінісі арқылы арнаны тереңдете алады. Ағындар әдетте өте тар болады, бірақ олар үлкен және күшті толқындар болғанда және қай жерде болса, сонда жиірек кездеседі, кеңейеді және жылдамдайды. Жергілікті су асты топографиясы кейбір жағажайларда ағындардың пайда болу ықтималдығын арттырады. Кейбір жағажайлар осы тұрғыдан бергісіз танымал. "Ағын тоқмасы" деген термин дұрыс емес, бірақ маңызды тасқын аймақтарында ағындар тек судың белгілі бір кезеңдерінде ғана пайда болуы мүмкін, су құм сілкінісінен асып түсуіне жеткілікті тереңдікте болғанда, бірақ сынған толқын сілкіністен ағып өтуіне жеткілікті тереңдікте болғанда. Жоғары және төмендеу арасында үлкен айырмашылық бар және жағалау сызығы жай ғана төмендейтін жерлерде, сілкініс пен жағалау арасындағы қашықтық бірнеше метрден бір шақырымға дейін немесе одан да көп болуы мүмкін, судың жоғары немесе төмендеуіне байланысты. Жалпы қате түсінік - ағындар жүзушіні су бетінен төмен тартып алады. Бұл рас емес, шындығында ағын бетке жақын жерде күшті, өйткені төменгі ағын сүріну салдарынан баяулайды. Ағынның беті көбінесе толқындар жоқ, салыстырмалы түрде тегіс судың бөлігі болып көрінеді, және осы алдамшы көрініс жағажайға келгендерді суға түсуге қолайлы орын деп ойлауға итермелейді.
A rip current forms because wind and breaking waves push surface water towards the land. This causes a slight rise in the water level along the shore. This excess water will tend to flow back to the open water via the route of least resistance. When there is a local area which is slightly deeper, such as a break in an offshore sand bar or reef, this can allow water to flow offshore more easily, and this will initiate a rip current through that gap. Water that has been pushed up near the beach flows along the shore towards the outgoing rip as "feeder currents". The excess water flows out at a right angle to the beach, in a tight current called the "neck" of the rip. The "neck" is where the flow is most rapid. When the water in the rip current reaches outside of the lines of breaking waves, the flow disperses sideways, loses power, and dissipates in what is known as the "head" of the rip. Rip currents can form by the coasts of oceans, seas, and large lakes, whenever there are waves of sufficient energy. Rip currents often occur on a gradually shelving shore, where breaking waves approach the shore parallel to it, or where underwater topography encourages outflow at one specific area. The location of rip currents can be difficult to predict. Some tend to recur always in the same places, but others can appear and disappear suddenly at various locations along the beach. The appearance and disappearance of rip currents is dependent upon the bottom topography and the exact direction from which the surf and swells are coming. Rip currents occur wherever there is strong longshore variability in wave breaking. This variability may be caused by such features as sandbars, by piers and jetties, and even by crossing wave trains. They are often located in places where there is a gap in a reef, or low area on a sandbar. Rip currents, once they have formed, may deepen the channel through a sandbar. Rip currents are usually quite narrow, but they tend to be more common, wider, and faster, when and where breaking waves are large and powerful. Local underwater topography makes some beaches more likely to have rip currents. A few beaches are notorious in this respect. Although rip tide is a misnomer, in areas of significant tidal range, rip currents may only occur at certain stages of the tide, when the water is shallow enough to cause the waves to break over a sand bar, but deep enough for the broken wave to flow over the bar. In parts of the world with a big difference between high tide and low tide, and where the shoreline shelves gently, the distance between a bar and the shoreline may vary from a few meters to a kilometer or more, depending whether it is high tide or low tide. A fairly common misconception is that rip currents can pull a swimmer down, under the surface of the water. This is not true, and in reality a rip current is strongest close to the surface, as the flow near the bottom is slowed by friction. The surface of a rip current can often appear to be a relatively smooth area of water, without any breaking waves, and this deceptive appearance may cause some beach goers to believe that it is a suitable place to enter the water.
Техникалық сипаттама
Ағып кету ағымдарын егжей-тегжейлі және техникалық тұрғыдан сипаттау үшін радиациялық стресс тұжырымын түсіну қажет. Радиациялық стресс – толқынның су қабатына түсіретін күші (немесе импульс ағыны). Толқын жағалауға жетіп, суға енгенде, жарылу алдында биіктігі артады. Биіктік артқан сайын, жоғары көтерілген судың салмағынан туындаған күштің әсерінен радиациялық стресс күшейеді. Бұны теңестіру үшін жергілікті орташа су деңгейі төмендейді, бұл құбылыс "төмендеу" деп аталады. Толқын жарылып, биіктігі азайғанда, судың көтерілген көлемі азайғандықтан радиациялық стресс азаяды. Бұл кезде орташа су беті көтеріледі, бұл "көтерілу" деп аталады. Ағып кету ағымының қалыптасуы кезінде толқын саңылауы бар құм сілемге таралады. Осы кезде толқынның көп бөлігі құм сілемге соғылып, "көтерілуге" әкеледі. Толқынның саңылау арқылы өтетін бөлігі жарылмайды, ал "төмендеу" сол бөлікте жалғасады. Осы құбылыстың нәтижесінде құм сілемнің көп бөлігіндегі орташа су беті саңылаудағыдан жоғары болады. Соның салдарынан саңылау арқылы сыртқа қарай күшті ағын пайда болады. Осы күшті ағын – ағып кету ағымы. Ағып кету ағымдарының айналуы мен инерциясы зерттелген. Скриппс мұхит институтында жасалған ағып кету ағымының айналу моделінен, жылдам ағып кету ағымы жағалаудан алшақтаған сайын ағымның айналуы артатыны және ені тарылатыны анықталды. Бұл модель үйкелістің ролі бар екенін және толқындардың табиғаты тұрақсыз екенін мойындайды. Толқындардың үлгісінде байқалатын үзіліс – су көбінесе ағып кету кезінде тегіс болып көрінеді, ал ағып кетудің екі жағында толқындардың жарылу сызықтарына қарама-қарсы. Көбіктің "өзені" – ағып кетудің беті кейде көбікті болып көрінеді, себебі ағын көбікті толқындарды ашық суға шығарады. Түсінің өзгешелігі – ағып кету қоршаған судан түсімен ерекшеленуі мүмкін. Көбінесе бұлтты, тұманды немесе лайлы болады, сондықтан күннің бұрышына байланысты ағып кету айналадағы судан қараңғырақ немесе ақшыл көрінуі мүмкін. Кейде ағып кетудің бетіндегі көбік немесе қалқып жүзетін қоқыстардың жағадан алшақтайтынын көруге болады. Ал, айналасындағы толқындардың жарылған жерлерінде қалқып жүзетін заттар мен көбік жағалауға қарай итемеленеді. Бұл сипаттамалар ағып кету ағымдарын тану және түсінуге көмектеседі. Осы белгілерді білу адамға суға түсер алдында ағып кетудің бар-жоғын және оның орналасқан жерін анықтауға мүмкіндік береді. АҚШ-та кейбір жағажайларда Ұлттық мұхит және атмосфера басқармасы (NOAA) мен АҚШ құтқарушылар қауымдастығы жасаған, ағып кету ағымының не екенін және одан қалай құтылуға болатынын түсіндіретін белгілер орнатылған. Бұл белгілердің тақырыбы: "Ағып кету ағымдары; Ағып кетудің қысымын бұзыңыз". Осы мақаланың жоғары жағындағы суретте осы белгілердің екеуі көрсетілген. Жағажайға келгендер құтқарушылардан ақпарат ала алады, олар ағып кету ағымдарын үнемі бақылап отырады және жүзушілердің ағып кетуден сақтануы үшін қауіпсіздік белгілерін жылжытады.
A more detailed and technical description of rip currents requires understanding the concept of radiation stress. Radiation stress is the force (or momentum flux) that is exerted on the water column by the presence of the wave. When a wave reaches shallow water and shoals, it increases in height prior to breaking. During this increase in height, radiation stress increases, because of the force exerted by the weight of the water that has been pushed upwards. To balance this, the local mean surface level drops. This is known as the setdown. When the wave breaks and starts reducing in height, the radiation stress decreases as the amount of water that is elevated decreases. When this happens, the mean surface level increases — this is known as the setup. In the formation of a rip current, a wave propagates over a sandbar with a gap in it. When this happens, most of the wave breaks on the sandbar, leading to "setup". The part of the wave that propagates over the gap does not break, and the "setdown" continues in that part. Because of this phenomenon, the mean water surface over the rest of the sandbar is higher than that which is over the gap. The result is a strong flow outward through the gap. This strong flow is the rip current. The vorticity and inertia of rip currents have been studied. From a model of the vorticity of a rip current done at Scripps Institute of Oceanography, it was found that as a fast rip current extends away from shallow water, the vorticity of the current increases, and the width of the current decreases. This model acknowledges that friction plays a role and waves are irregular in nature. A noticeable break in the pattern of the waves — the water often looks flat at the rip, in contrast to the lines of breaking waves on either side of the rip. A "river" of foam — the surface of the rip sometimes looks foamy, because the current is carrying foam from the surf out to open water. Different color — the rip may differ in color from the surrounding water. It is often more opaque, cloudier, or muddier, and so, depending on the angle of the sun, the rip may show as darker or lighter than the surrounding water. It is sometimes possible to see that foam or floating debris on the surface of the rip is moving out, away from the shore. In contrast, in the surrounding areas of breaking waves, floating objects and foam are being pushed towards the shore. These characteristics are helpful in learning to recognize and understand the nature of rip currents. Learning these signs can enable a person to recognize the presence and position of rips before entering the water. In the United States, some beaches have signs created by the National Oceanic and Atmospheric Administration (NOAA) and United States Lifesaving Association, explaining what a rip current is and how to escape one. These signs are titled, "Rip Currents; Break the Grip of the Rip". Two of these signs are shown in the image at the top of this article. Beachgoers can get information from lifeguards, who are always watching for rip currents, and who will move their safety flags so that swimmers can avoid rips.
Жүзушілерге қауіп
Ағып-тасулар - теңіздерде, мұхиттарда немесе үлкен көлдерде толқындардың қағылуы бар, сайып келгенде судың аз тереңдігінде жүрген адамдар үшін қауіпті болуы мүмкін. Ағып-тасулар әдетте шамамен жылдамдықпен ағады. Олардың жылдамдығы сағатына дейін жетеді, бұл кез келген адамның жүзу жылдамдығынан асып түседі. Көптеген ағып-тасулар салыстырмалы түрде тар, тіпті ең кеңі де аса кең емес. Жүзушілер ағынға перпендикуляр, жағажайға параллель жүзу арқылы оңай шыға алады. Бұл фактіні білмейтін жүзушілер ағынға қарсы күресіп шаршап қалуы мүмкін. 2013 жылғы Австралияда жүргізілген зерттеу көрсеткендей, ағып-тасулар Австралияда орман өрттерінен, су тасқынынан, дауылдардан және акула шабуылдарынан бірлесіп көбірек адам өліміне себеп болған.
Rip currents are a potential source of danger for people in shallow water with breaking waves, whether this is in seas, oceans or large lakes. Rip currents typically flow at about They can be as fast as , which is faster than any human can swim. Most rip currents are fairly narrow, and even the widest rip currents are not very wide. Swimmers can usually exit the rip easily by swimming at a right angle to the flow, parallel to the beach. Swimmers who are unaware of this fact may exhaust themselves trying unsuccessfully to swim directly against the flow. A 2013 Australian study found that rips killed more people in Australia than bushfires, floods, cyclones and shark attacks combined.
Тірі қалу
Жылдам ағысқа ілігіп қалған адамдар жағадан қатты алыстап бара жатқанын сезуі мүмкін. Көбінесе, жылдам ағысқа қарсы тікелей жағаға жүзуге болмайды, сондықтан мұндай әрекеттен аулақ болу керек. Көптеген адамдардың қате түсінігінің керісінше, жылдам ағыс жүзушіні судың астына тартпайды. Ол жүзушіні қозғалмалы судың тар жолағымен жағадан алысқа қарай алып кетеді. Егер күшті ағысқа ілігіп қалса, адам тыныштап, суда жүзіп немесе суда тұрып, ағынның толығымен әлсірегенше онымен бірге жүзуге рұқсат етуі мүмкін. Содан кейін көмек шақыруға болады немесе ағыстан бұрылып, жағаға қарай жүзуге болады.
People caught in a rip current may notice that they are moving away from the shore quite rapidly. Often, it is not possible to swim directly back to shore against a rip current, so this is not recommended. Contrary to popular misunderstanding, a rip does not pull a swimmer under the water. It carries the swimmer away from the shore in a narrow band of moving water. As an alternative, people who are caught in a strong rip can simply relax, either floating or treading water, and allow the current to carry them until it dissipates completely once it is beyond the surf line. Then the person can signal for help, or swim back through the surf, doing so diagonally, away from the rip and towards the shore.
Қолданылуы
Тәжірибелі және білімді су спортымен айналысушылар, оның ішінде серфингшілер, бодибордшылар, суға түсушілер, серфинг құтқарушылары және каякшылар, толқындардың сыртына шығу үшін кейде кері ағымды жылдам және күш жұмсамайтын көлік құралы ретінде пайдаланады.
Experienced and knowledgeable water users, including surfers, body boarders, divers, surf lifesavers and kayakers, when they wish to get out beyond the breaking waves, will sometimes use a rip current as a rapid and effortless means of transportation.