Кіріспе
Лаостың музыкасы – лао халқының, тай этностық тобының және Лаоста тұратын басқа этностардың музыкасын қамтиды. Лаостың дәстүрлі музыкасы Таиланд пен Камбоджаның дәстүрлі музыкасына ұқсас, оның ішінде аспаптардың атаулары, оларға тиген әсерлер мен даму жолдары ортақ. Лао музыкасын жіктеу үшін классикалық емес халықтық дәстүрлерді (олар музыкалық топтар мен аспаптар арқылы орындалады), классикалық музыка дәстүрлерін және оның негізгі музыкалық топтарын, сондай-ақ вокалдық дәстүрлерді ажырату көмектеседі. Лаостағы ең танымал музыка түрі – жергілікті морам.
The music of Laos includes the music of the Lao people, a Tai ethnic group, and other ethnic groups living in Laos. The traditional music of Laos has similarities with the traditional music of Thailand and Cambodia, including the names of the instruments and influences and developments. To categorize Lao music, it seems helpful to distinguish between the nonclassical folk traditions (which are presented through the ensembles and instruments used within), the classical music traditions and its basic ensembles, and vocal traditions. The most popular form of music in Laos is the indigenous mor lam.
Классикалық музыка
Лао тіліндегі "peng Lao deum" (дәстүрлі Лао әндері) термині Лаос Корольдік сарайының музыкасын сипаттайды. Тарихи жазбалар ежелгі кхмер дәстүрлері мен таулы этностық топтардың ықпалымен қалыптасқан ежелгі классикалық дәстүрдің болғанын көрсетеді. Король Фа Нгум Ангкор-Ватта тәрбиеленіп, білім алғандықтан, кхмер дәстүрлері сарай музыкасының алғашқы орталығы болды, ол Лао корольдігінің алтын ғасырында өсіп-өркендеген сайын дамып, өзгерді. Бүгінде сарай музыкасы көбінесе жоғалып кеткен. Ол "элиталық, буржуазиялық" деп есептелді және коммунистік үкімет тарапынан тыйым салынды. Теннессидегі (АҚШ) соңғы орындаушылар диаспорада сарай музыкасын қайта құруға тырысты, бірақ жеткіліксіз мүшелер болғандықтан сәтсіз аяқталды. Классикалық ансамбль мен оның аспаптары бүгінде Лаостың көптеген дәстүрлерінде қолданылады, бірақ олар негізінен "лам" дәстүрлері үшін ғана қолданылады. Солтүстік Сиамнан келген "ли ке" (немесе "лам өлеңі", 1940 жылдан бастап) сияқты жалғыз "театр" дәстүрі "лам" ән салу стиліндегі әңгімелеумен және кене сыбызғысымен қоса актерлікпен орындалады, осылайша қазіргі Лаостағы жалғыз театр дәстүрі болып табылады.
Морам
Лаос морам ламы (сондай-ақ maw lam деп те жазылады), бірақ Лаоста көбінесе жай ғана лам деп аталады, Таиландтағы нұсқаларына қарағанда таза және дәстүрлі болып саналады. Онда қаен (бамбук пен қамыстан жасалған ауыз мүшесі) жиі қолданылады, сондай-ақ түрлі-түсті топтармен сүйемелденетін әншілер жұбы импровизацияланған әңгімелер мен тартыс айтыстарды орындайды. Материал көбінесе күнделікті, әдеттегі, жыныстық және қисық болып келеді, тіпті кейде осы материал әзілдердің нысаны болса да, үкімет тарапынан көтеріледі. Ансамбльдерге әдетте екі әнші (мор лам, бұл термин музыка жанрына да қатысты) – бір еркек және бір әйел, кхенеші (мор хаен) және скрипка, флейта, қоңыраулар сияқты басқа да аспаптар кіреді. Лаоста музыканың көптеген түрлері бар, олардың ішінде лам сараване стилі ең танымал, ал Луанг Прабанг қаласы кхаплам вай деп аталатын баяу нұсқасымен белгілі. Лао ламның Таиландта дамыған және өте танымал түрі – мор лам синг, ол жылдам және электрлі музыкамен орындалады.
Лаос аймақтық музыкасы
Бұл дәстүрлердің әрқайсысы аймақтық ойын ерекшеліктерімен байланысты, оларды үш өңірге бөлуге болады: солтүстіктегі Луанг Прабанг, орталықтағы Вьентьян және оңтүстіктегі Чампасак.
Луанг Прабанг
Луанг Прабангта лаос сарайының классикалық музыкасы өркендеп, бірақ кейін жоғалып кетті. Өкінішке орай, көптеген аспаптар патшалық мұражайда тозаңда жатыр, алайда Донг Сон дәуірінің қола барабандары сияқты көрнекті туындылар көбінесе таулы аймақтардан шыққан этникалық азшылықтардың ықпалын көрсетеді.
Вьентьян
Вьентьян қаласында 1975 жылы жабылған "Натасин" мемлекеттік мектебі 1990 жылы қайта ашылды және оқу-білім берумен қатар, түрлі мерекелерге, тойларға және басқа да мақсаттарға арналған әртүрлі ұжымдар ұйымдастырады.
Шампасак
Шампасак облысының оңтүстік бөлігі тек кхмер дәстүрлерінің ықпалында ғана емес, әдетте кхмер, тай және жергілікті лаос дәстүрлерінің қосындысы болып табылады.
Халықтық музыка
1960 жылдары лам ну мен лам плуен лам луанг дамуына үлес қосты, ол ән (және би) түрі болып табылады және көбінесе оқиғалы мәтінмен ұсынылады.
Құралдар
Лаостың ең ерекше музыкалық аспабы – бамбуктан жасалған, ауызбен тартатын кхене деп аталатын аспап. Аңыз бойынша, бұл аспапты бір әйел гаравек құсының дауысын еліктеуге тырысқанда ойлап тапқан. Әйел жаңа аспапты патшасына көрсетті, ол оған жақсы екенін айтты, бірақ одан да жақсырақ жасауын тіледі. Ол аспапты жетілдіріп, патша "Тя ни хаен ди" (бұл жолы жақсырақ болды) деді.