Герман тілдеріндегі дыбыстық өзгеріс – үлпау (umlaut) құбылысы

Кіріспе

герман тілдеріндегі тілдік құбылыс

Дауысты түрінің өзгеруі

Германдық ымлаут (кейде i ымлаут немесе i мутациясы деп аталады) – тілдік ымлауттың бір түрі, онда артқы дауысты сәйкес алдыңғы дауыстыға (алға жылжу) ауысады немесе алдыңғы дауысты келесі буындағы , , немесе дыбыстары болған кезде (көтерілу) жақындап келеді. Бұл құбылыс 450 немесе 500 жылдары шамамен әртүрлі герман тілдерінде жеке-жеке орын алды және гот тілінен басқа барлық ерте тілдерге әсер етті. Дауыстылардың ауысуына мысал – ағылшын тіліндегі foot ~ feet (протогермандық fōts, көпше түрі fōtiz). Осы мақалада қарастырылатын германдық ымлаут герман тілдері тарихындағы басқа дауысты құбылыстарды, мысалы, германдық a мутациясын және u мутациясының тілге тән процестерін, сондай-ақ германдық күшті етістіктерінің жұпталуында байқалатын ертедегі үнді-еуропалық аблаутты (дауыстылардың градациясын) қамтымайды. Германдық ымлауттың барлық қазіргі герман тілдері үшін маңызды салдары болғанымен, оның әсері неміс тілінде ерекше айқын, себебі ымлауттан туындаған дауыстылар көбінесе , , және әріптерімен жазылады, олар әдетте /ɛ/ (бұрынғы /æ/), /ø/ және /y/ болып айтылады. Ымлаут – ассимиляция немесе дауыстылар үйлесімділігінің бір түрі, яғни бір дыбыс екіншісіне ұқсау үшін өзгереді. Егер сөзде екі дауысты болса, біреуі ауыздың артында, екіншісі алдында орналасса, дауыстылар жақын болғандағыдан гөрі сөзді айтуға көбірек күш жұмсалады; сондықтан, тілдік дамудың бір мүмкіндігі – осы екі дауыстының бір-біріне жақындауы.

Неміс тілінің орфографиясы

Неміс орфографиясы i umlaut-ты көбінесе дәйекті түрде көрсетеді. Үстіне екі нүкте қойылған диакритикалық белгі алдыңғы дауыстылар үшін қолданылады, бұл тарихи процесті ағылшын тіліндегіден гөрі қазіргі тілде әлдеқайда анық көрсетеді: – , – , – , –. Мысалы, Mutter – Mütter ("ана" – "аналар") сияқты көпше түбірдегі сөздерді салыстырғанда бұл ыңғайлы шешім. Дегенмен, бірқатар сөздерде i umlaut әсер еткен дауысты диакритикалық белгімен көрсетілмейді, себебі оның шығу тегі айқын емес. Либо оларға сәйкес келмейтін түрі жоқ, немесе мағыналары айырылып кеткендіктен олар жұп ретінде танылмайды. Мысалы, fertig ("дайын, бітірілген"; бастапқыда "сапарға дайын") сөзінде umlaut өзгерісі бар, бірақ оның Fahrt ("сапар") сөзімен байланысы көптеген тілдес адамдар үшін жоғалғандықтан -мен жазылады, емес -мен. Сол сияқты, alt ("ескі") сөзінің салыстырмалы түрі älter ("ескірек"), ал одан туындаған есім Eltern ("ата-аналар") деп жазылады. Aufwand ("еңбек") сөзінің етістігі aufwenden ("жұмсау, арнау") және сын есімі aufwendig ("еңбек талап ететін") болып келеді, бірақ 1996 жылғы орфографиялық реформа қазір Aufwändig (бірақ Aufwänden емес) деген балама жазуға рұқсат береді. Denken туралы төменде қараңыз. Кейбір сөздерде дыбыстық өзгерістен пайда болған дауыстыны белгілемейтін диакритикалық белгілер бар. Бұларға ағылшын тілінен алынған Känguru ("кенгуру") және француз тілінен алынған Büro ("бюро") жатады. Мұнда диакритика – таза фонеологиялық белгі, ол ағылшын және француз тілдерінің дыбыстарының (немесе кемінде, неміс тілінде қолданылатын олардың жуықтамасы) туған неміс тіліндегі umlaut дыбыстарымен сәйкес екенін көрсетеді. Сол сияқты, Big Mac бастапқыда неміс тілінде Big Mäc деп жазылған. Латын және грек тілдерінен алынған латын ā, ē, ī немесе грек ai, oi сөздері неміс тілінде тиісінше ä және ö (Ägypten, "Египет" немесе Ökonomie, "экономика") деп аударылады. Алайда, латын және грек тілдеріндегі ē және ī неміс тілінде ü орнына y деп жазылады (Psychologie). Сондай-ақ, ö және ü дауыстылары тарихи umlaut нәтижесінде пайда болмаған, бірақ ертерек дөңгеленбеген алдыңғы дауыстының дөңгеленуінен (екі жағынан да w/f/sch дауыссыздығының болуынан) туындаған бірнеше қарыз емес сөздер бар, мысалы, fünf ("бес"; орта неміс тілінде vinf), zwölf ("он екі"; zwelf) және schöpfen ("жасау"; schepfen).

German orthography is generally consistent in its representation of i umlaut. The umlaut diacritic, consisting of two dots above the vowel, is used for the fronted vowels, making the historical process much more visible in the modern language than is the case in English: – , – , – , – This is a neat solution when pairs of words with and without umlaut mutation are compared, as in umlauted plurals like Mutter – Mütter ("mother" – "mothers"). However, in a small number of words, a vowel affected by i umlaut is not marked with the umlaut diacritic because its origin is not obvious. Either there is no unumlauted equivalent or they are not recognized as a pair because the meanings have drifted apart. The adjective fertig ("ready, finished"; originally "ready to go") contains an umlaut mutation, but it is spelled with rather than as its relationship to Fahrt ("journey") has, for most speakers of the language, been lost from sight. Likewise, alt ("old") has the comparative älter ("older"), but the noun from this is spelled Eltern ("parents"). Aufwand ("effort") has the verb aufwenden ("to spend, to dedicate") and the adjective aufwendig ("requiring effort") though the 1996 spelling reform now permits the alternative spelling aufwändig (but not aufwänden). For denken, see below. Some words have umlaut diacritics that do not mark a vowel produced by the sound change of umlaut. This includes loanwords such as Känguru from English kangaroo, and Büro from French bureau. Here the diacritic is a purely phonological marker, indicating that the English and French sounds (or at least, the approximation of them used in German) are identical to the native German umlauted sounds. Similarly, Big Mac was originally spelt Big Mäc in German. In borrowings from Latin and Greek, Latin , , or Greek ai, oi, are rendered in German as ä and ö respectively (Ägypten, "Egypt", or Ökonomie, "economy"). However, Latin and Greek are written y in German instead of ü (Psychologie). There are also several non borrowed words where the vowels ö and ü have not arisen through historical umlaut, but due to rounding of an earlier unrounded front vowel (possibly from the labial/labialized consonants w/f/sch occurring on both sides), such as fünf ("five"; from Middle High German vinf), zwölf ("twelve"; from zwelf), and schöpfen ("create"; from schepfen).

Орналастыру

Неміс сөздері (әсіресе есімдер) негізгі латын әліпбиінде жазылғанда, умляуттар әдетте , , және әріптерімен алмастырылады, оларды қарапайым , , және әріптерінен ажырату үшін.

Орфография және дизайн тарихы

Неміс тілінің фонологиялық умляуты Ескі Жоғарғы Немец тілі кезеңінде пайда болды және Орта Жоғарғы Немец тілінде дамуын жалғастырды. Орта Жоғарғы Немец тілінен бастап, ол жазуда әсер еткен дауыстыға «ä» әрпін қосу арқылы белгіленді, әріптен кейін немесе кішкентай түрінде, әріптің үстінде жазылды. Мұны кейбір есімдерде көруге болады: Гете, Гёббельс, Штадтлер. Кейінгі Орта ғасырлардағы неміс қолжазбаларында және ерте заманауи кезеңнің көптеген баспа мәтіндерінде қолданылған қара әріп қолжазбасында, бұл әріп әлі де «ä» деп танылатын формада болды, бірақ қолжазбаларда умляутталған дауыстыларды орта ғасырдың соңынан бері екі нүктемен көрсетуге болады. Графикалық дизайн үшін, мысалы, мәтіннің тығыз жолдарына сыйымды болуы үшін, кейде ерекше умляут дизайны жасалады. Бұл тік немесе әріптің ішіне орналастырылған умляуттарды қамтуы мүмкін.

Морфологиялық әсерлері

Грамматикалық процесс болмаса да, умлаутталған дауыстылар көбінесе грамматикалық формаларды ажыратуға қызмет етеді (осылайша синхронды тұрғыдан қарағанда аблаутқа ұқсастықтарды көрсетеді), мысалы, ағылшын тіліндегі "адам" сөзінде байқалады. Ежелгі герман тілінде осы сөз бен тағы басқаларында "iz" көпше түріндегі жұрнақ болған, олардың дауыстылары жекеше түрімен бірдей болған. Бұл жұрнақта "i" болғандықтан, ол дауыстыны алға жылжытқан, ал жұрнақ кейін жойылғанда, мутацияланған дауысты жалғыз көпше белгісі ретінде қалды: "адамдар". Ағылшын тілінде мұндай көпше түрі сирек кездеседі: адам, әйел, тіс, қаз, аяқ, тышқан, құйрық, бауыр (архаикалық немесе мамандыққа қатысты көпше түрі "brethren") және сиыр (поэзиялық және диалектілік көпше түрі "kine"). Бұл эффектті кейбір қалыптасқан кішіртеу формаларында да табуға болады, мысалы, мысықтан – кішкентай мысық, жүгеріден – түйір, түлкіден – ана түлкі. Умлаут мұндай жұптың бірінде кездескенде айқын байқалады, бірақ мутацияланбаған параллель формасы жоқ көптеген мутацияланған сөздер бар. Герман тіліндегі адамдар күшті етістіктерден себептік әлсіз етістіктерді жасау үшін кейіннен умлаут тудырған жұрнақты өткен шақ формасына белсенді түрде қолданған. Олардың кейбіреулері қазіргі ағылшын тіліне етістіктердің жұптары түрінде келді, соның ішінде "fell" және "set" – "fall" және "sit". Умлаут қарыз сөздерде де кездесуі мүмкін, егер баса айтылған дауысты кейінірек алдыңғы дауыстының әсеріне түссе, мысалы, неміс тіліндегі "Köln" ("Cologne") латын тілінен алынған "Colonia", немесе "Käse" ("сыр") латын тілінен алынған "caseus" сөздерінен.

Германдық етістіктердегі оммаут

Умлауттың қызықты мысалдары герман тілдерінің етістіктеріндегі дауысты дыбыстардың айырмашылығын көрсетеді. Бұл көбінесе герман тілдерінің ретсіз етістіктерінің тізімдерінде "аблаут" деп аталғанымен, бұл жеке құбылыс.

Күші бар етістіктердегі қазіргі тамыр Umlaut

Кейбір германдық күшті етістіктердің қазіргі кездегі екінші және үшінші тұлғалық жеке тұлғаларында әр түрлі umlaut кездеседі. Мысалы, неміс тіліндегі fangen ("ұстау") етістігінің қазіргі заманғы түрі ich fange, du fängst, er fängt. geben ("беру") етістігінің қазіргі заманғы түрі ich gebe, du gibst, er gibt, бірақ e→i ауысуы неміс тіліндегі umlaut-тың қалыпты нәтижесі емес. Шындығында, мұнда екі түрлі құбылыс орын алады; біріншісі – бұл ең танымал umlaut, ал екіншісі – көне және протогерман тілінде-ақ пайда болған. Екі жағдайда да, i дауысы келесі дауысты дыбысты өзгерткен, бірақ протогерман тілінде ол тек e дауысына ғана әсер еткен. Артқы дауысты дыбыстарға әсер жүздеген жылдардан кейін ғана, герман тілдері бөлініп бастағаннан кейін болды: fą̄haną, fą̄hidi-де a дауысының umlaut-ы жоқ, бірақ gebaną, gibidi-де e дауысының umlaut-ы бар.

Әлсіз етістіктердегі қазіргі тамырдың Umlaut ()

Неміс сөзі Rückumlaut («кері umlaut»), кейде ағылшын тілінде «мутацияланбаған» деп аталады, — бұл кейбір германдық әлсіз етістіктердің қазіргі және өткен шақтары арасындағы дауысты айырмашылықты білдіретін термин. Бұл етістіктер әлсіз етістіктердің өткен шағын жасау үшін қолданылатын тіс жұрнағын көрсетеді, сонымен қатар күшті етістіктерге тән дауыстылар өзгерісін де көрсетеді. Ағылшын тіліндегі мысалдар: think/thought, bring/brought, tell/told, sell/sold. Бұл құбылысты кейбір неміс етістіктерінде де байқауға болады, мысалы, brennen/brannte («жағу/жағылған»), kennen/kannte («білу/білген») және тағы басқалары. Кейбір диалекттерде, әсіресе Батыс Германияда, бұл құбылыс көптеген формаларда сақталған (мысалы, Люксембургтің stellen/gestallt, «қою» және Лимбургтің tèlle/talj/getaldj, «айту, санау»). Бұл себебі етістіктің түбірі мен жалғау соңының арасына жартылай дауыстының енгізілуінде жатыр. Бұл жоғарыда түсіндірілгендей, umlaut-ты тудырады. Қысқа түбірлі етістіктерде жартылай дауысты қазіргі және өткен шақта да болады. Бірақ ұзын түбірлі етістіктерде жартылай дауысты өткен шақтан жоғалып кеткен. Ол көне ағылшын тіліне жаңа дыбыстардың енгізілуіне әкелді — , (көптеген түрлерінде тез арада айналған) және ерте Батыс Саксон қолжазбаларында жазылған дыбыс, бірақ оның фонетикалық мәні талқыланады. + i мутациясы. Бастапқы i мутациясы. Мысалдар мен ескертулер. Батыс Саксон, Англия, Кент: a — æ, e; æ, e > e: bacan «пісіру», bæcþ «(ол/ол) пісіреді». a > e, әсіресе мұрындық дауыссыздардың алдында: mann «адам», menn «адамдар». ā — lār «оқыту» (салыстыр. «білім»), lǣran «оқыту». æ — þæc «жабу» (салыстыр. «шатыр»), þeccan «жабу». e — i, ерте герман тіліндегі e > i i, j болғандықтан нақты куәлік жоқ. o — ø > e: латын тіліндегі olium, көне ағылшын тіліндегі øle > ele. ō — ø̄ > ē: fōt «аяқ», fø̄t > fēt «аяқтар». u — y; y > e: murnan «қамығу», myrnþ «(ол/ол) қамығады». ū — ȳ; ȳ > ē: mūs «тышқан», mȳs «тышқандар». ea — ie > y: eald «ескі», ieldra, eldra «ескі» (салыстыр. «қарт»). ēa — īe > ȳ: ē «жақын» (салыстыр. «жақын»), nīehst «ең жақын» (салыстыр. «келесі»). eo — io > eo: мысалдар ерте герман тіліндегі e > i i, j болғандықтан сирек. io ескі ағылшын тілінің көптеген кейінгі түрлерінде eo болды. ēo — īo > ēo: мысалдар ерте герман тіліндегі e > i i, j болғандықтан сирек. īo ескі ағылшын тілінің көптеген кейінгі түрлерінде ēo болды. io — ie > y: io, eo: fiohtan «айқасу», fieht «(ол/ол) айқасады». io ескі ағылшын тілінің көптеген кейінгі түрлерінде eo болды, мысалы, beornan «жағу», biernþ «(ол/ол) жағады». īo — īe > ȳ: īo, ēo: līoht «жарық», līehtan «жарықтандыру». īo ескі ағылшын тілінің көптеген кейінгі түрлерінде ēo болды, мысалы, sēoþan «қайнату» (салыстыр. «қайнату»), sīeþþ «(ол/ол) қайнатады». I мутациясы көне ағылшын тілінің инфлекциялық және деривациялық морфологиясында ерекше көзге түседі, өйткені ол көне ағылшын тіліндегі көптеген дауыстыларға әсер етті. Көне ағылшын тіліндегі 16 негізгі дауысты және дифтонгтың тек төрт дауыстысы — ǣ, ē, i, ī — i мутациясына ұшырамады. I мутациясы бастапқыда әсер еткен дауыстыдан кейінгі i немесе j болғанда тудырылса да, сақталған көне ағылшын мәтіндерінің уақытына қарай, i немесе j әдетте өзгерген (әдетте ) немесе мүлдем жоғалып кеткен, нәтижесінде i мутациясы белгілі бір (көрінетін кездейсоқ) формалар жиынтығына әсер ететін морфологиялық процесс ретінде көрінеді. Ең көп таралған формалар: көпше және генетив/датив бірлік, консонанттық есімдердің формалары (протогерман (PGmc) iz), номинативті/айыптаушы бірлікпен салыстырғанда — мысалы, fōt «аяқ», fēt «аяқтар»; mūs «тышқан», mȳs «тышқандар». Көне ағылшын тіліндегі көптеген сөздер қазіргі ағылшын тіліне қарағанда бұл өзгеріске ұшырады, мысалы, bōc «кітап», bēċ «кітаптар»; frēond «дос», frīend «достар». Күшті етістіктердің екінші және үшінші жақтағы қазіргі шақтың жекеше түрі (көне ағылшын тіліне дейінгі (Pre OE) ist, iþ), инфинитив пен басқа да қазіргі шақ формаларымен салыстырғанда — мысалы, helpan «көмектесу», helpe «(мен) көмектесемін», hilpst «(сен sg.) көмектесесің», hilpþ «(ол/ол) көмектеседі», helpaþ «(біз/сендер pl./олар) көмектеседі». Кейбір сын есімдердің салыстырмалы түрі (Pre OE ira < PGmc iz, Pre OE ist < PGmc istaz), негізгі түрімен салыстырғанда — мысалы, eald «ескі», ieldra «ескірек», ieldest «ең ескі» (салыстыр. «қарт, ең қарт»). Бірінші сыныптағы әлсіз етістіктерде (түпнұсқалық жұрнақ jan), етістіктердің пайда болған формаларымен салыстырғанда — мысалы, fōda «тамақ», fēdan «тамақтандыру» < Pre OE fōdjan; lār «білім», lǣran «оқыту»; feallan «құлау», fiellan «құлату». Кейбір сөздерге сәйкес келетін абстрактілі есімдерде (PGmc iþō) — мысалы, strang «күшті», strengþ(u) «күш»; hāl «сау/саламат», hǣlþ(u) «саламаттық»; fūl «ластанған», fȳlþ(u) «ластық». Бірнеше есімдердің әйелдік түрінде enn (PGmc injō) жұрнағы бар — мысалы, god «құдай», gydenn «құдай» (салыстыр. неміс Gott, Göttin); fox «түлкі», fyxenn «түлкі». I түбірлі абстрактілі есімдерде етістіктен алынған (PGmc iz) — мысалы, cyme «келу», cuman «келу»; byre «бала (түпнұсқада, туылған), beran «тағайындау»; fiell «құлау», feallan «құлау»; bend «байлау», bindan «байлау». Кейбір жағдайларда абстрактілі есімнің сәйкес етістіктен басқа дауыстысы бар екеніне назар аударыңыз, бұл протоиндоевропалық аблаутқа байланысты.

The German word Rückumlaut ("reverse umlaut"), sometimes known in English as "unmutation", is a term given to the vowel distinction between present and preterite forms of certain Germanic weak verbs. These verbs exhibit the dental suffix used to form the preterite of weak verbs, and also exhibit what appears to be the vowel gradation characteristic of strong verbs. Examples in English are think/thought, bring/brought, tell/told, sell/sold. The phenomenon can also be observed in some German verbs including brennen/brannte ("burn/burnt"), kennen/kannte ("know/knew"), and a handful of others. In some dialects, particularly of western Germany, the phenomenon is preserved in many more forms (for example Luxembourgish stellen/gestallt, "to put", and Limburgish tèlle/talj/getaldj, "to tell, count"). The cause lies with the insertion of the semivowel between the verb stem and inflectional ending. This triggers umlaut, as explained above. In short stem verbs, the is present in both the present and preterite. In long stem verbs however, the fell out of the preterite. It led to the introduction into Old English of the new sounds , (which, in most varieties, soon turned into ), and a sound written in Early West Saxon manuscripts as but whose phonetic value is debated. + i mutation Original i mutated Examples and notesWest SaxonAnglianKentish a æ, e æ, e > e bacan "to bake", bæcþ "(he/she) bakes". a > e particularly before nasal consonants: mann "person", menn "people" ā ǣ lār "teaching" (cf. "lore"), lǣran "to teach" æ e þæc "covering" (cf. "thatch"), þeccan "to cover" e i not clearly attested due to earlier Germanic e > i before i, j o ø > e Latin olium, Old English øle > ele. ō ø̄ > ē fōt "foot", fø̄t > fēt "feet". u y y > e murnan "to mourn", myrnþ "(he/she) mourns" ū ȳ ȳ > ē mūs "mouse", mȳs "mice" ea ie > y e eald "old", ieldra, eldra "older" (cf. "elder") ēa īe > ȳ ē nēah "near" (cf. "nigh"), nīehst "nearest" (cf. "next") eo io > eo examples are rare due to earlier Germanic e > i before i, j. io became eo in most later varieties of Old English ēo īo > ēo examples are rare due to earlier Germanic e > i before i, j. īo became ēo in most later varieties of Old English io ie > y io, eo fiohtan "to fight", fieht "(he/she) fights". io became eo in most later varieties of Old English, giving alternations like beornan "to burn", biernþ "(he/she) burns" īo īe > ȳ īo, ēo līoht "light", līehtan "illuminate". īo became ēo in most later varieties of Old English, giving alternations like sēoþan "to boil" (cf. "seethe"), sīeþþ "(he/she) boils"

I mutation is particularly visible in the inflectional and derivational morphology of Old English since it affected so many of the Old English vowels. Of 16 basic vowels and diphthongs in Old English, only the four vowels ǣ, ē, i, ī were unaffected by i mutation. Although i mutation was originally triggered by an or in the syllable following the affected vowel, by the time of the surviving Old English texts, the or had generally changed (usually to ) or been lost entirely, with the result that i mutation generally appears as a morphological process that affects a certain (seemingly arbitrary) set of forms. These are most common forms affected:
The plural, and genitive/dative singular, forms of consonant declension nouns (Proto Germanic (PGmc) iz), as compared to the nominative/accusative singular – e. g., fōt "foot," fēt "feet;" mūs "mouse," mȳs "mice." Many more words were affected by this change in Old English versus modern English, for example, bōc "book," bēċ "books;" frēond "friend," frīend "friends." The second and third person present singular indicative of strong verbs (Pre Old English (Pre OE) ist, iþ), as compared to the infinitive and other present tense forms – e. g. helpan "to help," helpe "(I) help," hilpst "(you sg.) help," hilpþ "(he/she) helps," helpaþ "(we/you pl./they) help." The comparative form of some adjectives (Pre OE ira < PGmc izǭ, Pre OE ist < PGmc istaz), as compared to the base form – e. g. eald "old," ieldra "older," ieldest "oldest" (cf. "elder, eldest"). Throughout the first class of weak verbs (original suffix jan), as compared to the forms from which the verbs were derived – e. g. fōda "food," fēdan "to feed" < Pre OE fōdjan; lār "lore," lǣran "to teach;" feallan "to fall," fiellan "to fell." In the abstract nouns in þ(u) (PGmc iþō) corresponding to certain adjectives – e. g., strang "strong," strengþ(u) "strength;" hāl "whole/hale," hǣlþ(u) "health;" fūl "foul," fȳlþ(u) "filth." In female forms of several nouns with the suffix enn (PGmc injō) – e. g., god "god," gydenn "goddess" (cf. German Gott, Göttin); fox "fox," fyxenn "vixen." In i stem abstract nouns derived from verbs (PGmc iz) – e. g. cyme "a coming," cuman "to come;" byre "a son (orig., a being born)," beran "to bear;" fiell "a falling," feallan "to fall;" bend "a bond," bindan "to bind." Note that in some cases the abstract noun has a different vowel than the corresponding verb, due to Proto Indo European ablaut.

Жоғары неміс тіліндегі I-мутация

I мутациясы Ежелгі биік неміс тілінде (OHG) шамамен 800 жылы, тек қысқа дауыстыларға қатысты байқалды, олар (соқыр "первичная умлаут" деп аталады) мутацияланды, бірақ кейбір фонетикалық жағдайларда мутация орын алмады. Ол кезде ол ішінара фонетизацияланған болатын, себебі кейбір шарттамалар мен дыбыстар жойылды немесе өзгертілді. Дегенмен, неміс тілінің кейінгі тарихы көрсетіп тұр, және , сондай-ақ ұзын дауыстылар мен дифтонгтар, сонымен қатар бұрын umlaut-қа ұшырамаған қалған жағдайлар да әсерге ұшырады ("екіншілік умлаут" деп аталады); Орта биік неміс тілінен бастап, қалған шарттамалар жоғалып, тиісті жағдайларда және пайда болды. Бұл "i" мутациясының осы дауыстыларда қашан және қалай пайда болғаны туралы пікірталас тудырды. Кейбіреулер (мысалы, Герберт Пенцл) дауыстылардың тиісті символдардың болмауы және/немесе айырмашылықтың ішінара аллофониялық болуы себебінен көрсетілмеген болуы керек деп ұсынды. Басқалары (мысалы, Джозеф Войлес) -ның i мутациясы толығымен аналогтық болғанын және күтілген жағдайларда осы дауыстылардың i мутациясына ұшырамауына назар салды, керісінше, тұрақты мутацияға қарағанда. Мүмкін, жауап екеуінің арасында жатыр: -ның i мутациясы шынымен фонетикалық болды, ол OHG-да кеш пайда болды, бірақ кейіннен OHG-да шарттамалардың жоғалған ортасына аналогты түрде тарады (осы оқиғада i мутациясының сәтсіздігі ең мүмкін). Бұл салыстырмалы хронология мәселесі екенін де естен шығармау керек: куәландырылған OHG тарихының ерте кезеңдерінде кейбір umlaut факторларының жойылғаны белгілі (мысалы, сөз ішіндегі екі дауыстыдан кейін және кластерлерде), ал OHG umlaut-тың жасына байланысты, күтілген umlaut-тың жоқ болуының кейбір жағдайларын түсіндіруге болады. Фаусто Серциньянидің ескі биік неміс тіліндегі umlaut құбылыстары оларды тудырған факторлар өзгерместен немесе жоғалмас бұрын фонемиялық өзгерістерді тудырды деген ұсынысы негізінде бүкіл мәселені қазір қайта қарастыру керек, себебі umlaut аллофондары біртіндеп өзгеріп, тілдің фонеологиялық жүйесінде ерекшеленіп, лексикалық деңгейде қарама-қайшылыққа ұшырады. Дегенмен, жер атауларының кейде-кейде расталуы 9-ғасырдың басында екіншілік umlaut-тың бар екенін көрсетеді, бұл барлық umlaut түрлері ежелгі биік неміс тілінде, тіпті олар орфографияда көрсетілмесе де, бар болған. Олар 8 ғасырдың басында пайда болған деп болжауға болады. Оттар Гронвик, сондай-ақ , , және ерте куәландырулар түріндегі орфографияға байланысты, ескі эпентезис теориясын растайды, ол umlaut дауыстыларының шығу тегін тек батыста ғана емес, сонымен қатар Солтүстік герман тілінде де, кері дауыстылардың енгізілуінен көреді. Фаусто Серциньяни ассимиляция теориясын артық көреді және OHG-ның қазіргі уақытқа дейінгі үндесті дауыстыларының тарихын ұсынады. Қазіргі неміс тілінде зат есімдердің көпшелігін белгілеуші ретіндегі umlaut тілдің тұрақты ерекшелігі болып табылады, және umlaut әдетте неміс тілінде өндірістік күш болып табылмайтын болса да, осы түрдегі жаңа көпшелер аналогия арқылы жасалуы мүмкін. Сонымен қатар, umlaut көптеген қосымша сөздердің салыстырмалылығын және басқа да түрдегі иілген және алынған нысандарды белгілейді. Қарыз сөздер Chöre 'хорлар' немесе europäisch 'европалық' сияқты umlaut иеленді. Umlaut, Skandäl chen 'кішкентай дау' сияқты, кішірейтілген суффикспен байланысты өте нәтижелі болып көрінеді. Мұндай жұптардың грамматикалық маңыздылығынан неміс тіркесімі диакритикалық өркендеді, бұл құбылысты өте айқын етті. Нәтижесінде неміс тілінде дауыстылар былай жазылады: , , және , , және , ал дифтонг былай болады: Mann "адам" мен Männer "адамдар", Fuß "аяқ" мен Füße "аяқтар", Maus "тышқан" мен Mäuse "тышқандар". Әртүрлі диалекттерде, соңғы шва (e) апокопынан кейін көпшеліктің морфологиялық маркері ретінде umlaut одан да маңызды болды; көптеген диалекттерде дөңгеленген алдыңғы дауыстылар дөңгеленбеген болып кетті, бұл олардың көпшеліктің белгілері ретінде қызмет етуіне кедергі келтірмейді, өйткені олар өздерінің umlauted емес әріптестерінен ерекшеленеді (ағылшын тілінде сияқты аяқ – аяқтар, тышқан – тышқандар). Мысал: Gast "қонақ" vs. Gäst(e) "қонақтар", Tag "күн" vs. Täg(e) "күндер" (стандартты Tage-ге қарағанда) және Arm "қол" vs. Ärm(e) "қолдар" (стандартты Arme-ге қарағанда). Тіпті Fisch(e) "балық" сияқты көпшілік формалар, бірінші кезекте алдыңғы дөңгеленген дауыстыға ие болмаған, осындай деп түсіндірілді (яғни, орта биік неміс **füsche-ден шыққандай) және кейбір диалекттерде расталған Fusch сияқты жекелік формаларға әкелді.

I mutation is visible in Old High German (OHG), c. 800 CE, only on short , which was mutated to (the so called "primary umlaut"), although in certain phonological environments the mutation fails to occur. By then, it had already become partly phonologized, since some of the conditioning and sounds had been deleted or modified. The later history of German, however, shows that and , as well as long vowels and diphthongs, and the remaining instances of that had not been umlauted already, were also affected (the so called "secondary umlaut"); starting in Middle High German, the remaining conditioning environments disappear and and appear as and in the appropriate environments. That has led to a controversy over when and how i mutation appeared on these vowels. Some (for example, Herbert Penzl) have suggested that the vowels must have been modified without being indicated for lack of proper symbols and/or because the difference was still partly allophonic. Others (such as Joseph Voyles) have suggested that the i mutation of and was entirely analogical and pointed to the lack of i mutation of these vowels in certain places where it would be expected, in contrast to the consistent mutation of Perhaps the answer is somewhere in between — i mutation of and was indeed phonetic, occurring late in OHG, but later spread analogically to the environments where the conditioning had already disappeared by OHG (this is where failure of i mutation is most likely). It must also be kept in mind that it is an issue of relative chronology: already early in the history of attested OHG, some umlauting factors are known to have disappeared (such as word internal after geminates and clusters), and depending on the age of OHG umlaut, that could explain some cases where expected umlaut is missing. The whole question should now be reconsidered in the light of Fausto Cercignani's suggestion that the Old High German umlaut phenomena produced phonemic changes before the factors that triggered them off changed or disappeared, because the umlaut allophones gradually shifted to such a degree that they became distinctive in the phonological system of the language and contrastive at a lexical level. However, sporadic place name attestations demonstrate the presence of the secondary umlaut already for the early 9th century, which makes it likely that all types of umlaut were indeed already present in Old High German, even if they were not indicated in the spelling. Presumably, they arose already in the early 8th century. Ottar Grønvik, also in view of spellings of the type , , and in the early attestations, affirms the old epenthesis theory, which views the origin of the umlaut vowels in the insertion of after back vowels, not only in West, but also in North Germanic. Fausto Cercignani prefers the assimilation theory and presents a history of the OHG umlauted vowels up to the present day. In modern German, umlaut as a marker of the plural of nouns is a regular feature of the language, and although umlaut generally is no longer a productive force in German, new plurals of this type can be created by analogy. Likewise, umlaut marks the comparative of many adjectives and other kinds of inflected and derived forms. Borrowed words have acquired umlaut as in Chöre 'choirs' or europäisch 'European.' Umlaut seems to be totally productive in connection with diminutive suffix chen, as in Skandäl chen 'little scandal.' Because of the grammatical importance of such pairs, the German umlaut diacritic was developed, making the phenomenon very visible. The result in German is that the vowels written as , , and become , , and , and the diphthong becomes : Mann "man" vs. Männer "men," Fuß "foot" vs. Füße "feet," Maus "mouse" vs. Mäuse "mice." In various dialects, the umlaut became even more important as a morphological marker of the plural after the apocope of final schwa ( e); that rounded front vowels have become unrounded in many dialects does not prevent them from serving as markers of the plural given that they remain distinct from their non umlauted counterparts (just like in English foot – feet, mouse – mice). The example Gast "guest" vs. Gäst(e) "guests" served as the model for analogical pairs like Tag "day" vs. Täg(e) "days" (vs. standard Tage) and Arm "arm" vs. Ärm(e) "arms" (vs. standard Arme). Even plural forms like Fisch(e) "fish," which had never had a front rounded vowel in the first place, were interpreted as such (i. e., as if from Middle High German **füsche) and led to singular forms like Fusch , which are attested in some dialects.

Ежелгі саксон тіліндегі I-мутация

Ежелгі саксон тілінде умляут ескі скандинав тіліне қарағанда әлдеқайда аз байқалады. ⟨a⟩ немесе ⟨i⟩ әрпі алдында тек қысқа дауыстылар ғана тұрақты түрде алдыңғы қатарға жылжуы мүмкін: gast – gesti, slahan – slehis. Орфография көрсеткеннен гөрі оның әсері зор болған болуы керек, себебі кейінгі барлық диалекттерде ұзын және қысқа дауыстылардың үлкен умляуты кездеседі.

Нидерланд тіліндегі I-мутация

Кейінгі көне голланд тілінде және бірігуі орын алды, олардың умлаутталған түрі де бірікті, ал ерте орта голланд тіліндегі ашық буындардың ұзаруы кейбір сөздерде бұл қысқа дауыстыны ұзартты және төмендетті. Бұл, мысалы, «кеме» деген мағынадағы *schip* сөзінің *schepen* («кемелер») сөзіне айналуымен салыстырылады. Жалпы алғанда, көпше түзілісіндегі германдық умлауттың әсері шектеулі. Голланд тілінің ерекше фонетикалық белгілерінің бірі – ұзын дауыстылар кездескенде I өзгерісінің немесе екіншілік умлауттың болмауы. Ағылшын және неміс тілдерінен айырмашылығы, голланд тілінде ұзын дауыстылардың өзгертілуі байқалмайды. Мысалы, қазіргі неміс тілінде *fühlen* және ағылшын тілінде *feel* (протогерман тілінен *fōlijaną* сөзінен шыққан) сөздері болса, стандартты голланд тілінде *voelen* сөзінде түбірдегі кері дауысты сақталады. Осылайша, голланд тіліндегі түпкі герман дауыстыларының тек екеуі ғана умлаутқа ұшырады: , ол , және , ол (жазылуы ) болып өзгерді. Умлауттың салыстырмалы түрде сирек кездесуіне байланысты, стандартты голланд тілінде умлаут грамматикалық маркер ретінде қолданылмайды. Бірақ *stad* ("қала") есімінде *steden* ("қалалар") есімдік түрінің ерекше жағдайы бар. Орта голланд тілінің кейінгі дамуы көрсеткендей, ұзын дауыстылар мен дифтонгтар батыс диалектілерінде, соның ішінде стандартты голланд тіліне ең көп әсер еткен батыс Брабант және Голландия диалектілерінде умлаутқа ұшырамады. Алайда, дәстүрлі түрде Кельн кеңеюі деп аталатын (жоғары орта ғасырларда оңтүстік-шығыс голланд диалектілеріндегі кейбір батыс германдық ерекшеліктердің таралуы), голланд тілінің шығыс және оңтүстік-шығыс диалектілері, соның ішінде шығыс Брабант және Лимбургтің барлық диалектілерінде ұзын дауыстылардың умлауты кездеседі (немесе Лимбург диалектілерінде, барлық дөңгеленген кері дауыстылардың умлауты). Осыған байланысты, бұл диалектілер көпше түрі мен кішітеу атауларын жасау үшін умлаутты грамматикалық тұрғыдан қолданады, басқа көптеген қазіргі герман тілдеріндегідей. Мысалы, *man* сөзінен шыққан *vulen* және *menneke* ("кішкентай адам") сөздерін салыстырыңыз.