Кіріспе

Бней Брак немесе Бене Берак () – Израильдің Жерорта теңізі жағалауындағы орталық жазықта, Тель-Авивтің шығысына қарай орналасқан қала. Харедий яһудизмінің орталығы саналатын Бней Брактың аумағы 709 гектарды (1,752 акр немесе 2,74 шаршы миль) құрайды. 2023 жылы қаланың халқы 220 мыңнан астам адамды құрады. Бней Брак Израильдегі ең кедей және ең тығыз бейіттелген қалалардың бірі, сонымен қатар әлемдегі төртінші ең тығыз бейіттелген қала болып табылады.

Тарих

Бней Брак өзінің атауын ежелгі Библиялық Бенеберак қаласынан алады, ол Дан тайпасының иелігіндегі қалалардың тізімінде Танахта (Ешуа 19:45) еске алынған. Бней Брак Палестинаға Төртінші Алияның құрамында келген сегіз поляк хасидтік отбасымен шаруашылық ауылы ретінде құрылды. Оларды Ицхак Герстенкорн басқарды. Қала Библиялық Бенеберактан шамамен 4 километр (2.5 миль) қашықтықта салынды. Бней Брак бастапқыда мошава болып құрылды, ал негізгі экономикалық қызмет цитрус жемістерін өсіру болды. Жер тапшылығына байланысты көптеген негізін қалаушылар басқа жұмыстарға көшті, соның нәтижесінде ауыл қалалық сипатқа ие бола бастады. Арье Мордехай Рабинович, бұрын Польшадағы Куров қаласының раввині, алғашқы раввин болды. Одан кейін Вуркер әулетінен шыққан Йосеф Калиш оның орнын басты. Қаланың негізінен діни орталық ретінде құрылғаны, оның алғашқы қоныс аударушыларының мына сипаттамасынан көрінеді: «Олардың жандары олардың алдыңғыларына бұйырмаған нәрсеге ие болғандарынан жанданды. Таңертең және кешке, алғашқы қоныс аударушылар келгеннен кейін бірден салынған арнайы шатырдағы бейт-мидрашқа (иудей оқу залына) жиналғанда, күніне үш рет тефилла бециббур (ұжымдық дұға) оқу, Даф Йом шиуры (Тора сабағы), Гемара шиуры, сондай-ақ Мишна және Шулхан Арухтағы қосымша сабақтар олардың шаршаған жандарын ерекше сергітетін». 1928 жылы Ұлы Синагог аяқталды, ал ауылдық комитет оның ашылуын тойлап, соңғы төрт жылдағы дамуын көрсететін статистикалық мәліметтерді ұсынды. Бней Бракта шамамен 800 тұрғын болды, оның аумағы 2000 дунамды құрады, оның ішінде 800 дунамы цитрус бақтарына арналған. Онда 116 үй, 31 лашық, 6 қоғамдық ғимарат және 48 сиыр қорасы болды. 1929 жылдың жазында Бней Брак электр желісіне қосылды. Палестинаның 1931 жылғы халық санауында Беней Беракта 956 адам, барлығы еврейлер, 255 үйде тұрды. 1940 жылы қалада 4500 тұрғын және 25 фабрика болды. 1948 жылы халық саны 9300 адамға жетті. Бней Брак 1950 жылы қала мәртебесін алды. 2020 жылдың сәуір айында коронавирус инфекциясының таралуына байланысты Бней Брак қаласының бүкіл аумағы карантинге алынды. 2022 жылдың 29 наурызында палестиналық ер адам жаппай оқ жауып, бес адамды өлтірді.

Раббилердің қатысуы

Аврохом Ешая Карелиц (Чазон Иш) Беларусьтен Бней Бракқа көшіп келді және онда көптеген ізбасарлар жинады. Бней Бракта тұрған көрнекті раввиндер: Яков Ландау, Елияху Елиезер Десслер, Яков Исраэль Каниевский ("Штайплер"), Йосеф Шломо Каханеман (Поневежер Ров), Элазар Менахим Манн Шах, Мишель Иегуда Лефковиц, Аарон Иегуда Лейб Штейнман, Ниссим Карелиц, Шмуэль Воснер және Хаим Каниевский. 1950 жылдардың басында Вижницер ребе, Хаим Мейр Хагер Бней Бракта үлкен аудан құрды, ол оның ұлы Моше Ешуа Хагер және немерелері Исраил Хагер мен Менахем Мендель Хагер басшылығымен династиялық орталық болып қала берді. 1960 жылдардан бастап, бұрын Тель-Авивте тұрған украиндық Ружин әулетінің (Садигура, Хусиатин және Бохуш) ребелері Бней Бракқа көшіп келді. 1990 жылдары олардың ізінен Моджиц ребесі келді. Иерусалимде тұрған бұрынғы төрт Геррер ребесінен өзгеше, қазіргі ребе 2012 жылға дейін Бней Брак тұрғыны болды. Бней Бракта Александр, Биала Бней Брак, Койденов, Махновке, Надворне, Премишлан, Радзин, Шомер Эмуним, Слоним Шварце, Стриков, Чернобил, Триск Бней Брак және Зуцке ребелері де тұрады. Моше Иегуда Лейб Ландау 2019 жылдың 30 наурызында қайтыс болғанға дейін Бней Брактың раввині болды. Ол халаха (иудей заңы) және кашрут (кошерлік бақылау) саласында құрметті білуші болды. "Rav Landau" хекшері (кошерлік сертификаты) кеңінен қабылданады. Ниссим Карелиц, литвалық хареди қауымының бас раввині (ав бейс дин), литвалық және хасидтік даянимдерден құралған бет дин (рабини соты) басқарады, ол Ше'ерис Исраэль деп аталады.

Демография

Бней Брак муниципалитетінің мәліметтеріне сәйкес, қалада 181 000-нан астам тұрғын тұрады, олардың көп бөлігі хареди яһудилері. 2021 жылғы Израиль парламенттік сайлауында дауыс берушілердің 89% хареди партияларын қолдады. Пардес Кац – Бней Брактың солтүстігінде орналасқан, шамамен 30 000 тұрғыны бар аудан. Бұл қаланың тұрғындарының көпшілігі хареди емес жалғыз ауданы. 2022 жылы Бней Брак Израильдің ең тығыз бейімделген қаласы деп танылды, бір шаршы километрге 28 000 адамнан артық тұрады.

Экономика

Бней Брактың ерекше белгілерінің бірі – Каханеман көшесіндегі Coca-Cola бөтелкелеу зауыты. Ол 1968 жылдан бері Израильде Coca-Cola өнімдерінің франшизасын ұстап келген Central Bottling Company (CBC) компаниясына тиесілі. Бұл Coca-Cola-ның дүние жүзіндегі ең ірі он бөтелкелеу зауытының қатарында. Көп жыл бойы Бней Брактың орталығын билеген екі ірі зауыт – Дубек темекі зауыты және Осем азық-түлік зауыты болды. Қала өскен сайын олар тұрғын үйлердің арасында қалды, содан кейін екі компания да бұл аймақтан көшіп кетті. Осемнің негізгі зауыты қазір Бней Брактың жанында, Петах Тиквадағы Жаботинский көшесінде орналасқан. 2011 жылы 15 кеңселік мұнарадан тұратын бизнес-ауданның құрылысы басталды.