Тальпиот: Иерусалимнің тарихы мен дамуы

Кіріспе

Иерусалимдегі көршілес аудан, Израиль. Израиль қорғаныс күштеріне қатысты элиталық академиялық бағдарлама.

Талпиот (‎, сөзбе-сөз 'мұнаралар' немесе 'көркем салынған') – 1922 жылы сионист пионерлері құрған Оңтүстік-Шығыс Иерусалимдегі израильдік көршілес аудан. Ол Тель-Авив негізделген Палестина жерін дамыту компаниясы және басқа еврей құрылыс қоғамдары сатып алған жерлерге бау-бақшалы шаһаршық ретінде салынған. Талпиот ірі сауда орталығына және коммерциялық емес ұйымдардың орталығына айналды. Талпиот индустриалды аймағы – елдегі ең ірі аймақтардың бірі, сауда, ойын-сауық және өнеркәсіп орталығы ретінде кеңейту жоспарлары бар.

Этимология

Талпиот атауы "Ән әндері" кітабының 4:4 аятынан келген: "Мойның Дәуіт мұнарасы сияқты, қабырғалары қамалмен бекітілген". Раввиндік көздерге сәйкес, Талпиот – ғибадатхананы білдіреді. Ол "барлық ауыздар дұға үшін бұратын төбе" деген мағынаны беретін "тель" (төбе) және "пиёт" (ауыздар) еврей сөздерінің қосындысынан туындаған делінеді.

Тарих

1920 жылдары Баухаус архитекторы Ричард Кауффман британдық мандат органдарына Талпиот жоспарын ұсынды, оны ол бау-бақшалы қалашық ретінде жобалады. Жоспарға ол болашақ парламент ретінде көзделген үлкен ғимарат кірді, бірақ күмәнданушыларды ынталандыру үшін ол өнер галереясы ретінде қайта бекітілді. Алғашқы тұрғындар кеңсе қызметкерлері мен техникалық персонал болды. Аудан тұрғындары болу үшін өзара көмек қоғамына мүше болу және жарна төлеу қажеттілігі болды. 1929 жылғы Хеброн қырғынынан кейін Талпиоттың алғашқы қоныс аударушылары эвакуацияланды, бірақ кейін олар қайта оралды. 1948 жылдың мамырында британдықтар Иерусалимді тастап кеткен кезде, Хагана әскери бригадасы британдықтар басып алған қауіпсіздік аймақтарын басып алып, Иерусалимді араб легионының шабуылдарынан қорғау мақсатында «Кильшон» операциясын бастады. Талпиоттағы британдық әскер лагері, «Махан Алленби» деп аталған, операция кезінде басып алынған стратегиялық маңызды нысандардың бірі болды. 1947–1949 жылдардағы Палестина соғысынан кейін Талпиот шекаралық ауданға айналды, оны Иордания басқаратын Шығыс Иерусалим қоршады, бірақ израильдіктер онда тұруын жалғастырды. 1967 жылғы алты күндік соғыстан кейін аудан едәуір кеңейді. Бұрын Біріккен Ұлттар Ұйымы басқарған, бейтарап аймақ болған жерде жаңа тұрғын үйлер салынды. Израиль тәуелсіздік алғаннан кейін Талпиоттың батыс шетінде иммигранттар үшін құрылған шатырлы лагерь, Мамилладан шығарылған кәсіпорындарды орналастыру үшін үлкен өнеркәсіптік аймаққа айналды. 2001 жылдың 24 мамырында Талпиоттағы «Версаль» тойханасының үшінші қабаты той кезінде құлап, 23 адам қаза тауып, 200-ден астам адам жарақат алды. Құлаудың себебі нашар салынғандығы, «Pal Kal» деп аталатын жүйенің қолданылуы болды, ол қоғамдық ғимараттарға жарамсыз деп танылды. Бұл оқиға Израильдегі ең ауыр азаматтық апаттардың бірі саналады. Қазіргі Талпиот бірнеше аудандардан тұрады. «Ескі Талпиот» – 1922 жылы негізі қаланған тарихи тұрғын үй ауданы. Оған іргелес және оңтүстік жағында 1931 жылы негізі қаланған, бірақ 1980 жылдарға дейін дамымаған Арнона орналасқан. 1967 жылдан кейін салынған Солтүстік Талпиоттан Хинном және Кидрон аңғарлары мен Ескі қаланың панорамалық көрінісі ашылады. Дерех Хевронның батысында Талпиот өнеркәсіптік аймағы орналасқан, ол қазір Иерусалимнің маңызды сауда орталықтарының бірі. Шығыс Талпиот, сондай-ақ Армон Ханетзив деп те аталады, шығысқа қарай орналасқан. «Махан Алленби» бұзылып, оның орнына сегіз қабатты тұрғын үйлер салынды. Бір бөлігі АҚШ елшілігінің Тель-Авивтен көшірілуін күтіп, әлі де игерілмеген күйде тұр. 2010 жылы АҚШ-тың Иерусалимдегі Бас консулдығының бас кеңсесі Талпиоттың шығыс бөлігіне көшірілді.

In the 1920s, the Bauhaus architect Richard Kauffmann presented the British Mandate authorities with a plan for Talpiot, which he designed as a garden suburb. The plan included a large building that he envisioned as a future parliament, redesignated as an art gallery to appease the doubters. The first residents were clerical and office personnel. Living in the neighbourhood required membership in a mutual society to which dues were paid. The early settlers were evacuated from Talpiot in the wake of the 1929 Hebron massacre, but they later returned. When the British left Jerusalem in May 1948, a Haganah military brigade launched Operation Kilshon to seize security zones that had been occupied by the British and defend Jerusalem against attacks by the Arab Legion. The British army camp in Talpiot, known as Mahane Allenby, was one of the strategic sites captured in the operation. After the 1947–1949 Palestine war, Talpiot became the frontier, surrounded by Jordanian ruled East Jerusalem, but Israelis continued to live there. The neighbourhood expanded significantly after the 1967 Six Day War. New residential districts were established in the enclave formerly controlled by the United Nations, which had been a no man's land. A tent camp established on the western outskirts of Talpiot for immigrants after Israel's independence was replaced by a large industrial zone to house the businesses evicted from Mamilla. On May 24, 2001, the third floor of the Versailles wedding hall in Talpiot collapsed during a wedding party, killing 23 and injuring more than 200. The collapse was blamed on poor construction, using a system called Pal Kal which was deemed unfit for public buildings. The incident is considered one of Israel's worst civil disasters. Talpiot today consists of several districts. "Old Talpiot" is the historic residential neighborhood founded in 1922. Adjacent and south of this is Arnona, founded in 1931 but largely undeveloped until the 1980s. North Talpiot, built after 1967, offers panoramic views of the Hinnom and Kidron Valleys, and the Old City. Across Derech Hevron to the west is the Talpiot industrial zone, now one of Jerusalem's main shopping districts. To the east is the neighborhood of East Talpiot, also known as Armon HaNetziv. Mahane Allenby was torn down and eight story residential towers were built on the land. A parcel remains undeveloped, awaiting the relocation of the US Embassy from Tel Aviv. The main offices of the US Consulate General in Jerusalem were relocated to the eastern ridge of Talpiot in 2010.

Экономика

Талпиот индустриалды аймағы елдегі ең ірілердің бірі болып табылады, оның жылдық айналымы 600 миллион шекелді құрайды. Талпиоттағы жабық сауда орталықтарына Яд Хахарутзим көшесіндегі «Канион Исраил», Пьер Коениг көшесіндегі «Канион Хадар», Хауман көшесіндегі «Канион Лев Талпиот» және Хапарса көшесіндегі «Канион Рав Мехер» жатады. Бұған қоса, аймақта көптеген сауда галереялары, жеңіл өндіріс шеберханалары, қоймалар, автосалондар мен Иерусалимдегі ең көп автожөндеу шеберханалары орналасқан.

Қалалық даму

2013 жылы Иерусалим ауданының жоспарлау және құрылыс комитеті Талпиот өнеркәсіптік аймағы үшін жаңа бас жоспарды бекітті, оған 600 000 шаршы метр құрылыс қосылды, соның ішінде өнеркәсіптік аймақтың шетінде 3500 жаңа тұрғын үй бірлігі, сондай-ақ кеңселер, өнеркәсіп және сауда үшін қосымша кеңістік қарастырылды. Мақсаты – тұрғын үй, бизнес және өнеркәсіптік аймақтарды бөліп, жоғары технологиялық компаниялардың, академиялық мекемелердің, кеңселердің, банкет залдарының, кинотеатрлардың, денсаулық сақтау клиникаларының және көркемсурет галереяларының көбеюіне жағдай жасау. Американдық бейнелі суретші Израиль Хершберг 1996 жылы өнеркәсіптік ғимараттың жоғарғы қабатында Иерусалим студия мектебін ашты. Талпиот Иерусалимнің түнгі өмірінің орталығына айналды, онда мультиплекс кинотеатр, боулинг алаңы, бильярд залы және ондаған барлар, түнгі клубтар мен дискотекалар бар, оның ішінде Израильдің ең көне және танымал түнгі клубтарының бірі – «Хаоман 17». Талпиотта орналасқан коммерциялық емес ұйымдар: Израильдегі американдықтар мен канадалықтар қауымдастығы, әйелдерді күштендіру орталығы «Эль Халев», еврей тану институты «Пардес», ағылшын тілді зейнеткерлер орталығы «Мелабев» және Израильдің тегін несие қоғамы. Осы жерде «Иисус, Йүсіптің ұлы»/«Йешуа бар Йосеф» және оның отбасы мүшелері жазылған тоғыз сүйекше табылған. Бұл өте даулы археологиялық орын.

Таилет

Шығыс Талпиот пен Талпиотты байланыстыратын Хаас серуендеуі (הטיילת – ha Tayelet). Шервер және Голдман серуендеулерімен бірге, олар шығыста Джабл Мукабардан солтүстікке қарай Абу Торға дейін үздіксіз жалғасқан қоғамдық саябақты құрайды. Осы биік қыраттың үстінен Иерусалимнің Ескі қаласы мен Өлі теңізге қарап тұрған жерде, дәстүр бойынша, Ыбырайымға Исақты құрбан ету орны ретінде Мория тауы көрсетілген делінеді. Осы қыраттың астында Ирод Ұлының екінші ғибадатханаға, жазғы сарайы Иродион арқылы оңтүстіктен су жеткізу үшін салған су құбырының қалдықтары жасырылған. Бұл аймақ 1948 жылы Израиль мемлекеті құрылғаннан бастап 1967 жылы Иерусалимнің қайта бірігуіне дейінгі кезеңде бейтарап аймақ болып келді. Серуендеудің бір шетінде, Зұлым кеңес тауында Біріккен Ұлттар Ұйымының Таяу Шығыс бас штабы орналасқан, ол бұрынғы Британдық Жоғары комиссарының сарайында (Армон Ханетзив) орналасқан. Иерусалим Бейбітшілік орманы серуендеудің төменгі беткейімен төмен қарай созылады. Иерусалим әкімшілігі осы орманға Иерусалимде туған әр бала үшін бір ағаш отырғызады, бұл араб және еврей халқы арасындағы мәңгілік бейбітшілік үмітін білдіреді. Жыл сайын Хешван айының 29-шы күні эфиопиялық яһуди қауымы Сигд мерекесін атап өту үшін серуендеуге жиналады.

Бірінші дүниежүзілік соғыс қорымы

Талпиотта Бірінші дүниежүзілік соғысында британдық армия үшін күресіп қаза болған үнді сарбаздарының зираты орналасқан. Онда индуистер, сикхтер және мұсылмандар ортақ қабірлерге жерленген, ал ескерткіштер ағылшын, иврит, санскрит және урду тілдерінде жазылған.

Атақты тұрғындар

Әдебиет саласындағы Нобель сыйлығының иегері Шмуэль Йосеф Агнон 1924 жылы Талпиотқа қоныстанды және маңызды туындыларының көп бөлігін осы жерде жазды. Ол қайтыс болғаннан кейін, оның үйі Бейт Агнон мұражайына айналды, онда оның кабинетi өзгерiссіз сақталған. Агнонның көршілерінің бірі - ізраилдік жазушы Амос Оздың емілген ағасы, көрнекті ғалым Джозеф Клауснер болды. Оз өзінің "Махаббат пен қараңғылық хикаясы" атты автобиографиялық романында Агнон мен Клауснердің жақын болмағанын және бір-бірінен алшақтап жүргенін жазды. Жаңа еврей тілінің негізін қалаушы Елиезер Бен Иегуда Талпиоттағы Эйн Геди көшесінде Бейт Бен Иегуда үйін салған, бірақ көшіп келмей қайтыс болды. Бүгінде ол қонақ үй және жиналыс орталығы ретінде пайдаланылады.