Хайфа – 3000 жылдық тарихы бар қала, Бахаи Дінінің орталығы және ЮНЕСКО мұрасы. Антикалық порты, бояу өндірісімен әйгілі. Тарихи маңызға ие саяхат орны.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Хайфа (/h//aɪ//f//ə/ HYfə; חֵיפָה, ; حَيْفَا) – Бахаи дінінің Бахаи әлемдік орталығы орналасқан қала және ЮНЕСКО-ның дүниежүзілік мұрасы тізіміне енген, Бахаилердің қасиетті саяхаттарының маңызды жері. Кармел тауының беткейінде салынған бұл елді мекеннің тарихы 3000 жылдан астам. Аймақтағы ең ерте белгілі қоныс – Тель-Абу-Хавам, бұл қаламыз қола дәуірінің соңында (б.з.д. 14 ғасырында) құрылған шағын порты. Б.з.д. 3 ғасырында Хайфа бояу өндірісінің орталығы ретінде танымал болды. Мыңжылдықтар бойы Хайфа аймағы бірнеше мәрте жаулап алынып, басқарушылары ауысқан: оны канаандықтар, израильдіктер, финикиялықтар, ассириялықтар, вавилондықтар, парсылар, хасмонейлер, римдіктер, византиялықтар, арабтар, крестшілер, османдықтар және британдықтар биледі. 1948 жылғы Палестина соғысындағы Хайфа шайқасы кезінде қаланың басым көпшілігі араб халқы қашып кетті немесе қуылды. Сол жылы қала жаңадан құрылған Израиль мемлекетінің құрамына кірді. Қала Тель-Авивтің солтүстігінде орналасқан және Солтүстік Израильдің маңызды аймақтық орталығы болып табылады. Хайфа университеті мен Израиль технология институты – Technion, Израиль мен Таяу Шығыстағы ең көне және жоғары сапалы университеттер, Хайфа қаласында орналасқан. Сонымен қатар, Израильдегі ең ірі мектеп – еврей Реали мектебі де осы қалада. Қала Израиль экономикасында маңызды рөл атқарады. Онда Матам орналасқан, ол елдегі ең көне және ең ірі жоғары технологиялық саябақтардың бірі. Тель-Авив жеңіл рельстік көлігі ашылғанға дейін Хайфа – Кармелит деп аталатын жер астындағы жылдам көлік жүйесі бар Израильдегі жалғыз қала еді. Хайфа шығанағы ауыр өнеркәсіп, мұнай өңдеу және химиялық өңдеу орталығы болып табылады. Бұрын Хайфа Иордания арқылы Ирактан келетін мұнай құбырының батыс терминалы қызметін атқарды. Хайфа – Израильдің көпұлтты қалаларының бірі, ондағы араб халқының саны шамамен 10% құрайды.
Haifa ('/h//aɪ//f//ə/ HYfə; חֵיפָה, ; حَيْفَا) It is home to the Baháʼí Faith's Baháʼí World Centre, and is a UNESCO World Heritage Site and a destination for Baháʼí pilgrimage. Built on the slopes of Mount Carmel, the settlement has a history spanning more than 3,000 years. The earliest known settlement in the vicinity was Tell Abu Hawam, a small port city established in the Late Bronze Age (14th century BCE). In the 3rd century CE, Haifa was known as a dye making center. Over the millennia, the Haifa area has changed hands: being conquered and ruled by the Canaanites, Israelites, Phoenicians, Assyrians, Babylonians, Persians, Hasmoneans, Romans, Byzantines, Arabs, Crusaders, Ottomans, and the British. During the Battle of Haifa in the 1948 Palestine war, most of the city's predominantly Arab population fled or were expelled. That year, the city became part of the then newly established state of Israel. , the city is a major seaport located on Israel's Mediterranean coastline in the Bay of Haifa covering It lies about north of Tel Aviv and is the major regional center of northern Israel. Two respected academic institutions, the University of Haifa and the Technion – Israel Institute of Technology the oldest and top ranked university in both Israel and the Middle East, are located in Haifa, in addition to the largest K–12 school in Israel, the Hebrew Reali School. The city plays an important role in Israel's economy. It is home to Matam, one of the oldest and largest high tech parks in the country; and prior to the opening of Tel Aviv Light Rail, Haifa is the only city with underground rapid transit system in Israel known as the Carmelit. Haifa Bay is a center of heavy industry, petroleum refining and chemical processing. Haifa formerly functioned as the western terminus of an oil pipeline from Iraq via Jordan. It is one of Israel's mixed cities, with an Arab Israeli population of c.10%.
Этимология
Хайфа атауының нақты төркіні әлі анықталмаған. Бір теория бойынша, ол бас діни қызметкер Қаяфаның есімінен туындаған. Кейбір христиандар бұл қаланың атын арамей тілінде Кеифа деген есімі болған Әулие Петірдің құрметіне қойғандығына сенеді. Тағы бір теория бойынша, ол еврей тіліндегі חפה (hafa) сөз тамырынан шыққан болуы мүмкін, бұл H f h (ח פ ה) түбірінен – "жабу немесе қорғау" мағынасын білдіреді, яғни Кармел тауы Хайфаны қорғайды; ал басқалар еврей сөзі חוֹף (hof) – "жағалау" немесе חוֹף יָפֶה (hof yafe) – "әдемі жағалау" деген мағынадағы сөзден шыққан болуы мүмкін деп санайды. Ағылшын тіліндегі басқаша жазылу түрлері: Caipha, Kaipha, Caiffa, Kaiffa және Khaifa.
The ultimate origin of the name Haifa remains unclear. One theory holds it derives from the name of the high priest Caiaphas. Some Christians believe it was named for Saint Peter, whose Aramaic name was Keipha. Another theory holds it could be derived from the Hebrew verb root חפה (hafa), from H f h root (ח פ ה), meaning to cover or shield, i. e. Mount Carmel covers Haifa; others point to a possible origin in the Hebrew word חוֹף (hof), meaning "shore", or חוֹף יָפֶה (hof yafe), meaning "beautiful shore". Other spellings in English included Caipha, Kaipha, Caiffa, Kaiffa and Khaifa.
Сикамин және Ефа
Қазіргі Хайфа аймағындағы ең ерте аталған елді мекен – Сикаминум қаласы болды. Моше Шарон бұл атаулардың мағынының бірдей болуын былай түсіндіреді: ол Хайфа Сикаминон деп атаған екі ежелгі елді мекен біртіндеп бірімен бірі кеңейіп, грекше Сикаминон немесе Сикаминос Полис деп аталған егіз қалаға айналды.
The earliest named settlement within the area of modern day Haifa was a city known as Sycaminum. This synonymizing of the names is explained by Moshe Sharon, who writes that the twin ancient settlements, which he calls Haifa Sycaminon, gradually expanded into one another, becoming a twin city known by the Greek names Sycaminon or Sycaminos Polis.
Кресткер Қаяфа
12-шы ғасырда Хайфаны қысқа мерзімге басып алған крестшілер оны Каифа деп атады, Евсевий де Хефаны Каифа civitas деп атағанды айтады, ал 12-шы ғасырдың яһуди саяхатшысы және тарихшысы Бенджамин Тудела қаланың негізін Иса заманындағы яһуди бас діни қызметкері Каифа қалаған деседі. Қазіргі Хайфаның ядросы болған жаңа ауылды кейбіреулер аль-Имара аль-Жадида ("жаңа құрылыс") деп атаса, ал онда тұратындардың басқалары Хайфа аль-Жадида ("Жаңа Хайфа") деп атады, кейіннен жай ғана Хайфа деп атала бастады. 20-шы ғасырдың басында Хайфа әл-Атика араб христиандарымен қайта толықты, Хайфа жаңа орналасқан жерінен кеңейгенде, көптеген Таяу Шығыс яһудилері бұл ауданда тұратын болды.
The Crusaders, who captured Haifa briefly in the 12th century, call it Caiphas, Eusebius is also said to have referred to Hefa as Caiaphas civitas, and Benjamin of Tudela, the 12th century Jewish traveller and chronicler, is said to have attributed the city's founding to Caiaphas, the Jewish high priest at the time of Jesus. The new village, the nucleus of modern Haifa, was first called al imara al jadida (Arabic: "the new construction") by some, but others residing there called it Haifa al Jadida (Arabic: "New Haifa") at first, and then simply Haifa. In the early 20th century, Haifa al 'Atiqa was repopulated with many Arab Christians in an overall neighborhood in which many Middle Eastern Jews were established inhabitants, as Haifa expanded outward from its new location.
Қола дәуірі: Әбу Хауамға айт
Бүгінде Tell Abu Hawam деп аталатын қала қола дәуірінің соңында (б.з.д. 14 ғасырында) құрылған. Кармил тауының ең жоғасындағы үңгір "Илияс үңгірі" деп белгілі, ол дәстүрлі түрде пайғамбар Илияс және оның шәкірті Елисеймен байланыстырылады.
A town known today as Tell Abu Hawam was established during the Late Bronze Age (14th century BCE). A grotto on the top of Mount Carmel is known as the "Cave of Elijah", traditionally linked to the Prophet Elijah and his apprentice, Elisha.
Парсы және эллин дәуірі: Сихмона маңы
Б.з.б. VI ғасырында парсы дәуірінде грек географы Скилак "шығанақ пен Зевс мүйісінің арасында" (яғни Кармел) орналасқан қала туралы жазды, бұл Хайфа аймағындағы Шикмонаға сілтеме болуы мүмкін.
In the 6th century BCE, during the Persian period, Greek geographer Scylax wrote of a city "between the bay and the Promontory of Zeus" (i. e., the Carmel), which may be a reference to Shikmona, a locality in the Haifa area.
Шықмонай
Хайфа Сихмона қаласының жанында орналасқан. Сихмона – ғибадатханадағы бас жұбындардың киімдеріне қолданылатын дәстүрлі Текелет бояуын дайындау орталығы болған. Сихмонаның археологиялық қазбалары Бат-Галимнің оңтүстік-батысында жатыр. Ертедегі Хайфа қазіргі Рамбам ауруханасынан Яфо көшесіндегі еврей зиратына дейінгі аймақты қамтыған деп саналады. Оның тұрғындары балық аулау және егіншілікпен айналысқан.
Haifa was located near the town of Shikmona, a center for making the traditional Tekhelet dye used in the garments of the high priests in the Temple. The archaeological site of Shikmona is southwest of Bat Galim. Early Haifa is believed to have occupied the area which extends from the present day Rambam Hospital to the Jewish Cemetery on Yafo Street. The inhabitants engaged in fishing and agriculture.
Рим дәуірі
Біздің заманымыздың 3-ші ғасырында Хайфа алғаш рет Талмуд әдебиетінде еврей балықшылар ауылы және раввин Авдими мен басқа еврей ғалымдарының мекені ретінде еске алынған. Талмудта айтылғандай, балықшылар Хайфадан Тир сатысына дейін таллит (иудейлердің дұға шалдары) жасауға қолданылатын қызғылт түсті бояу беретін теңіз қабықшаларын (Murex) ұстаған. Аймақта Рим дәуіріне жататын қабірлер, соның ішінде еврейлердің жерлену үңгірлері де табылды.
In about the 3rd century CE, Haifa was first mentioned in Talmudic literature, as a Jewish fishing village and the home of Rabbi Avdimi and other Jewish scholars. According to the Talmud, fishermen caught Murex, sea snails which yielded purple dye used to make tallit (Jewish prayer shawls) from Haifa to the Ladder of the Tyrians. Tombs dating from the Roman era, including Jewish burial caves, have been found in the area.
Византия дәуірі
Византия билігі тұсында Хайфа өсуін жалғастырды, бірақ маңызды орталыққа айналмады. Кина Хайфа қаласының еврей қауымының, Византия-Сасани соғысы кезінде 628 жылы Византия Сасани империясынан елді қайта басып алғанда, басқа қауымдармен бірге қиратылғанын айтады. 9-ғасырда Омейя және Аббасид халифаттары тұсында Хайфа Египет порттарымен сауда байланыстарын орнатты және қалада бірнеше кеме жасау шеберханалары болды. Арабтар мен яхудилер сауда және теңіз саудасымен айналысты. Шыны өндірісі және теңіз қабықшаларынан бояу жасау қаланың ең табысты кәсіптері болды. Крестшілер кезінде Хайфа шағын бекітілген жағалау бекінісіне дейін кеміді. Мұсылман билігі тұсында олар Кармель тауында салған шіркеу мешітке айналдырылды, кейін ауруханаға. 19 ғасырда ол Кармелиттік монастырь ретінде қайта жаңғыртылды, яғни Стелла Марис монастыры. Бүгінгі күні шіркеу алтарындағы жер Илияс пайғамбарға байланысты үңгірдің үстінде орналасқан. 1265 жылы Мамлюк сұлтаны Бейбарс әскері Хайфаны басып алып, Франция королі Людовик IX қайта салған бекіністерін, сондай-ақ Еуропалық крестшілердің қайта оралуын болдырмау үшін қаланың көптеген үйлерін қиратты. Мамлюктер басып алғаннан бастап 15 ғасырға дейін Хайфа бекініссіз шағын ауыл немесе адам тұрмайтын жер болды. Әртүрлі уақыттарда онда бірнеше яхудилер тұрды, ал яхудилер мен христиандар Кармель тауындағы Илияс үңгіріне қажылыққа барды.
Under Byzantine rule, Haifa continued to grow but did not assume major importance. A kinah speaks of the destruction of the Jewish community of Haifa along with other communities when the Byzantines reconquered the country from the Sasanian Empire in 628 during the Byzantine Sasanian War. In the 9th century under the Umayyad and Abbasid Caliphates, Haifa established trading relations with Egyptian ports and the city featured several shipyards. The inhabitants, Arabs and Jews, engaged in trade and maritime commerce. Glass production and dye making from marine snails were the city's most lucrative industries. Under the Crusaders, Haifa was reduced to a small fortified coastal stronghold. Under Muslim rule, the church which they had built on Mount Carmel was turned into a mosque, later becoming a hospital. In the 19th century, it was restored as a Carmelite monastery, the Stella Maris Monastery. The altar of the church as we see it today, stands over a cave associated with Prophet Elijah. In 1265, the army of Mamluk sultan Baibars captured Haifa, destroying its fortifications, which had been rebuilt by King Louis IX of France, as well as the majority of the city's homes to prevent the European Crusaders from returning. From the time of its conquest by the Mamluks to the 15th century, Haifa was an unfortified small village or uninhabited. At various times there were a few Jews living there and both Jews and Christians made pilgrimages to the Cave of Elijah on Mount Carmel.
Осман дәуірі
1516 жылы Осман империясы Палестинаны жаулап алған кезде Хайфаның құмсыз болғандығы айтылады. Оның қайта қоныстануы туралы алғашқы мәлімет 1575 жылы Палестинаға келген неміс саяхатшысы Леонхард Раувольфтің сипаттамасында келтірілген. Кейіннен Хайфа саяхатшылардың жазбаларында азат тұрғындары азын, жартылай қираған кедей ауыл ретінде еске алынған. 17 ғасырда Еуропа мен Палестина арасындағы сауданың кеңеюі Хайфаның қайта жандануына, гүлденген порты болуына мүмкіндік берді, себебі кемелер Акраға қарағанда оған жиі тоқтады. 1765 жылы Акра мен Галилеяның араб билеушісі Захир әл-Умар халықты шығысқа қарай, жаңа бекінілген жерге көшіріп, ескі орнының құлпына түстірді. Тарихшы Моше Шаронның сөзіне сүйенсек, жаңа Хайфа 1769 жылы Захирдің қадамымен құрылды. Осы оқиға қазіргі Хайфаның бастауын белгіледі. Мысырлықтардың оккупациясы аяқталғаннан және Акраның маңызы төмендегеннен кейін Хайфаның мәні арта түсті. 1858 жылы қамалмен қоршалған Хайфа тығырыққа тірелді, ал тау беткейінде қала қабырғасының сыртында алғашқы үйлер салына бастады. Хайфа осы кезеңде басым түрінде мұсылман халқымен өмір сүрді, бірақ кішкентай еврей қауымы да әлі де бар болды. 1798 жылы Бресловтан шыққан раввин Нахман Хайфа еврей қауымымен бірге Рош Ха-Шананы тойлады. 1839 жылы еврей халқының саны 124 адамды құрады. Кармелиттік монахтардың күшін арттыруымен Хайфаның христиан халқы да өсті. 1840 жылы тұрғындардың шамамен 40% христиан арабтарын құрады. Хайфаға еврейлердің алғашқы ірі көші-қоны 19 ғасырдың ортасында Мароккодан, ал бірнеше жылдан кейін Түркиядан кішігірім толқындармен келді. 1870 жылдары қаланың өркендеуіне байланысты көптеген еврей және араб көшіп келушілер Хайфаға келді. Еврейлер Хайфа халқының сегізден бір бөлігін құрады, олардың көп бөлігі Марокко мен Түркиядан келген және қаланың шығыс бөлігінде орналасқан еврей кварталында тұратын жаңа иммигранттар еді. Еврейлердің келуі жалғасып, Хайфаның еврей халқының саны біртіндеп өсті, сонымен қатар ашкеназдық отбасылардың да саны көбейді, олардың көпшілігі қалаға келген еврей иммигранттары үшін қонақ үйлер ашты. 1875 жылы Хайфа еврей қауымы өз халық санағын өткізіп, еврей халқының саны шамамен 200 адам екенін анықтады. 19 ғасырдың соңындағы Бірінші Алия және 20 ғасырдың басындағы Екінші Алия кезеңдерінде еврей иммигранттары, негізінен Шығыс Еуропадан, Хайфаға көптеп келді. Әсіресе, 1880 жылдары Бірінші Алия кезеңінде Румыниядан келген еврей иммигранттарының көп саны Хайфаға қоныстанды. Румыниядағы Орталық еврейлік отарлау қоғамы Хайфа маңындағы жерді сатып алды. Еврей қоныстанушылары қала тұрғындары болғандықтан, оларды ауыл шаруашылығына үйрету үшін бұрынғы феллахтарды жалдады. 1900 жылы еврей халқының саны 1500-ден Бірінші дүниежүзілік соғыстың алдында 3000-ға дейін өсті. 20 ғасырдың басында Хайфа өнеркәсіптік порты және халық санының өсу орталығы ретінде қалыптаса бастады. 1903-1905 жылдары Хиджаз темір жолының Жезрел аңғары темір жолы деп аталатын тармағы салынды. Темір жол қаланың сауда көлемін арттырып, жұмысшылар мен шетелдік саудагерлерді тартты. 1912 жылы Израильдің ең үздік университеттерінің біріне айналатын еврей техникалық мектебі Технион технология институтының құрылысы басталды, бірақ оқу 1924 жылға дейін басталмады. Хайфа еврейлері көптеген зауыттар мен мәдени ошақтарды құрды.
Haifa was apparently uninhabited at the time the Ottoman Empire conquered Palestine in 1516. The first indication of its resettlement was given in a description by German traveller Leonhard Rauwolf, who visited Palestine in 1575. Haifa was subsequently mentioned in the accounts of travelers as a half ruined impoverished village with few inhabitants. The expansion of commercial trade between Europe and Palestine in the 17th century saw Haifa's revival as a flourishing port as more ships began docking there rather than Acre. In 1765, Zahir al Umar, the Arab ruler of Acre and the Galilee, moved the population to a new fortified site to the east and laid waste to the old site. According to historian Moshe Sharon, the new Haifa was established by Zahir in 1769. This event marked the beginning of modern Haifa. When the Egyptian occupation ended and Acre declined, the importance of Haifa rose. In 1858, the walled city of Haifa was overcrowded and the first houses began to be built outside the city walls on the mountain slope. Haifa remained majority Muslim throughout this time but a small Jewish community continued to exist there. In 1798, Rabbi Nachman of Breslov spent Rosh HaShana with the Jewish community of Haifa. In 1839 the Jewish population numbered 124. Due to the growing influence of the Carmelite monks, Haifa's Christian population also grew. By 1840 approximately 40% of the inhabitants were Christian Arabs. The first major wave of Jewish immigration to Haifa took place in the mid 19th century from Morocco, with a smaller wave of immigration from Turkey a few years later. In the 1870s, large numbers of Jewish and Arab migrants came to Haifa due to the town's growing prosperity. Jews constituted one eighth of Haifa's population, almost all of whom were recent immigrants from Morocco and Turkey who lived in the Jewish Quarter, which was located in the eastern part of the town. Continued Jewish immigration gradually raised the Jewish population of Haifa, and included a small number of Ashkenazi families, most of whom opened hotels for Jewish migrants coming into the city. In 1875, the Jewish community of Haifa held its own census which counted the Jewish population at about 200. The First Aliyah of the late 19th century and the Second Aliyah of the early 20th century saw Jewish immigrants, mainly from Eastern Europe, arrive in Haifa in significant numbers. In particular, a significant number of Jewish immigrants from Romania settled in Haifa in the 1880s during the First Aliyah period. The Central Jewish Colonisation Society in Romania purchased over near Haifa. As the Jewish settlers had been city dwellers, they hired the former fellahin tenants to instruct them in agriculture. The Jewish population rose from 1,500 in 1900 to 3,000 on the eve of World War I. In the early 20th century, Haifa began to emerge as an industrial port city and growing population center. A branch of the Hejaz railway, known as the Jezreel Valley railway, was built between 1903 and 1905. The railway increased the city's volume of trade, and attracted workers and foreign merchants. In 1912, construction began on the Technion Institute of Technology, a Jewish technical school that was to later become one of Israel's top universities, although studies did not begin until 1924. The Jews of Haifa also founded numerous factories and cultural institutions.
Бахаи дінінің ғибадатханасы
1909 жылы Бабтың қабірі, Баби дінінің негізін қалаушы және Бахаи дінінде Бахаулланың алғы құрметі, Аккрадан Хайфаға көшіріліп, Кармел тауында салынған қасиетті мақбараға жерленгенде Хайфа Бахаи діні үшін маңызды орынға айналды. Бахаилер бұл мақбараны Акрадағы Бахаулла мақбарасынан кейін Жер бетіндегі екінші қасиетті орын деп есептейді. Бахаулла 1891 жылы оның нақты орналасқан жерін үлкен ұлы Абдул-Бахаға көрсеткен. Абдул-Баха құрылысты жоспарлап, оны бірнеше жылдан кейін немересі Шоги Эффенди жобалап аяқтады. 1921 жылдың қараша айында Абдул-Баханың қабірі жеке бөлмеде жерленді.
In 1909, Haifa became important to the Baháʼí Faith when the remains of the Báb, founder of the Bábí Faith and forerunner of Baháʼu'lláh in the Baháʼí Faith, were moved from Acre to Haifa and interred in the shrine built on Mount Carmel. Baháʼís consider the shrine to be their second holiest place on Earth after the Shrine of Baháʼu'lláh in Acre. Its precise location on Mount Carmel was shown by Baháʼu'lláh himself to his eldest son, ʻAbdu'l Bahá, in 1891. ʻAbdu'l Bahá planned the structure, which was designed and completed several years later by his grandson, Shoghi Effendi. In a separate room, the remains of ʻAbdu'l Bahá were buried in November 1921.
Британдық мандат
1918 жылы қыркүйекте Хайфа қаласын британдық армияның найза мен қылыштармен қаруланған үнді атты әскерлері Османдық әскердің бекіністерін басып алды. 22 қыркүйекте британдық әскерлер Назаретке бет алғанда, түріктердің Хайфадан кетуі туралы хабарлама алды. Британдықтар қалаға кіруге дайындық жасап, Балад әл-Шейх ауданында (қазіргі Нешер) отқа түсті. Британдықтар қайтадан жиналғаннан кейін, Үнді атты әскерлерінің элиталық бөлімшесі түрік бекіністеріне шабуыл жасап, Кармель тауындағы олардың артиллериялық қаруларын басып алды. Бахаи діні 1918 жылдан бері және бүгінгі күнге дейін Хайфа төңірегінде әкімшілік және рухани орталығына ие. Төртінші және Бесінші Алиядан келген көптеген еврей иммигранттары Хайфада қоныстанды. Порт – маңызды табыс көзі болды, ал жақын жердегі еврей қалалары – Крайот 1930-шы жылдары салынды. Сонымен қатар, араб халқы да көбейді, көбінесе көршілес ауылдардан және Сирияның Хауран аймағынан келген мигранттардың есебінен. Арабтардың көшіп келуі бағалар мен жалақының төмендеуіне байланысты болды. 1931 жылғы Палестина халық санағында олардың саны 50 403 адамды құрады (20 324 мұсылман, 15 923 еврей, 13 824 христиан, 196 бахаи, 126 друза және 10 дінсіз). 1922 және 1931 жылдар арасындағы санақтарда мұсылман, еврей және христиан халқының саны тиісінше 217%, 256% және 156% артты. 1938 жылы Хайфада 99 000 адам (оның ішінде 48 000 еврей) тұрды. Хайфаның дамуы британдықтардың оны Орталық портына және Таяу Шығыстың шикі мұнайының торабына айналдыру жоспарларымен тікелей байланысты болды. Палестинаның британ үкіметі порты дамытып, мұнай өңдеу зауыттарын салды, осылайша қаланың елдің ауыр индустриясының орталығы ретінде қарқынды дамуына жағдай жасады. Хайфа толыққанды электрлендірілген алғашқы қалалардың бірі болды. Палестина Электр компаниясы 1925 жылы Хайфа электр станциясын іске қосып, өнеркәсіптің дамуына мүмкіндік берді. Мемлекеттік Палестина темір жолы да өзінің бас шеберханаларын Хайфада салды. 1945 жылы халық саны 138 300 адамды құрады (75 500 еврей, 35 940 мұсылман, 26 570 христиан және 290 "басқа"). 1947 жылы онда шамамен 70 910 араб (41 000 мұсылман және 29 910 христиан) және 74 230 еврей тұрды. Христиан қауымының көп бөлігі грек-мелькиттік католиктерден тұрды.
Haifa was captured from the Ottomans in September 1918 by Indian horsemen of the British Army armed with spears and swords who overran Ottoman positions. On 22 September, British troops were heading to Nazareth when a reconnaissance report was received indicating that the Turks were leaving Haifa. The British made preparations to enter the city and came under fire in the Balad al Sheikh district (today Nesher). After the British regrouped, an elite unit of Indian horsemen were sent to attack the Turkish positions on the flanks and overrun their artillery guns on Mount Carmel. The Baháʼí Faith in 1918 and today has its administrative and spiritual centre in the environs of Haifa. Many Jewish immigrants of the Fourth Aliyah and Fifth Aliyah settled in Haifa. The port was a major source of income, and the nearby Jewish towns of the Krayot were established in the 1930s. At the same time, the Arab population also swelled by an influx of migrants, coming mainly from surrounding villages as well as the Syrian Hauran. The Arab immigration mainly came as a result of prices and salary drop. By the time of the 1931 census of Palestine, this had increased to 50,403 (20,324 Muslims, 15,923 Jews, 13,824 Christians, 196 Baha'i, 126 Druze, and 10 with no religion). Between the censuses of 1922 and 1931, the Muslim, Jewish, and Christian populations rose by 217%, 256%, and 156%, respectively. In 1938, 99,000 people (including 48,000 Jews) lived in Haifa. Haifa's development owed much to British plans to make it a central port and hub for Middle East crude oil. The British Government of Palestine developed the port and built refineries, thereby facilitating the rapid development of the city as a center for the country's heavy industries. Haifa was also among the first towns to be fully electrified. The Palestine Electric Company inaugurated the Haifa Electrical Power Station already in 1925, opening the door to considerable industrialization. The State run Palestine Railways also built its main workshops in Haifa. By 1945 the population was 138,300 (75,500 Jews, 35,940 Muslims, 26,570 Christians, and 290 "other"). In 1947, about 70,910 Arabs (41,000 Muslims and 29,910 Christians) and 74,230 Jews were living there. The Christian community were mostly Greek Melkite Catholics.
Израиль мемлекеті
1948 жылғы 14 мамырда Израиль мемлекетінің құрылуы туралы декларация жарияланғаннан кейін Хайфа Израильге еврейлердің көшіп келуіне арналған қақпаға айналды. 1948 жылғы Араб-Израиль соғысы кезінде Хайфаның аудандары кейде даулы болды. Соғыстан кейін еврей иммигранттары жаңа аудандарға қоныстанды, олардың ішінде Кирьят Хаим, Рамот Ремез, Рамат Шауль, Кирьят Спринзак және Кирьят Элиэзер болды. Бней Цион ауруханасы (бұрынғы Ротшильд ауруханасы) және Хадар Хакармельдегі Орталық синагога осы кезеңде салынды. 1953 жылы көлік және болашақ архитектуралық жоспарлау бойынша бас жоспар жасалды. 1959 жылы сефард және мизрахи еврейлері, көбінесе марокколық еврейлер, Вади Салибте мемлекет оларды кемсітіп жатыр деп көтеріліс жасады. Олардың «нан және жұмыс» деген талабы мемлекеттік мекемелерге, сондай-ақ Еңбек партиясы мен Гистадруттың ашкенази элитасы деп санайтын тараптарға бағытталды. Дегенмен, 1970 жылдардың басында Хайфа халқы 200 000-ға жетті, ал бұрынғы Совет Одағынан келген жаппай көші-қон халықты тағы 35 000-ға арттырды. 1999 жылдан 2003 жылға дейін Хайфада бірнеше палестиналық қанаушы шабуылдары болды (Максим және Матца мейрамханаларында, 37 автобуста және басқа да жерлерде), нәтижесінде 68 бейбіт тұрғын қаза тапты. 2006 жылы Хайфаға Екінші Ливан соғысы кезінде 93 «Хезболла» ракетасы тиді, 11 бейбіт тұрғын қаза тауып, соғыстың алғашқы аптасының соңында қала халқының жартысы қашып кетті. Ракеталар теміржол депосына және мұнай өңдеу кешеніне тиді.
After the Declaration of the Establishment of the State of Israel on 14 May 1948 Haifa became the gateway for Jewish immigration into Israel. During the 1948 Arab–Israeli War, the neighborhoods of Haifa were sometimes contested. After the war, Jewish immigrants were settled in new neighborhoods, among them Kiryat Hayim, Ramot Remez, Ramat Shaul, Kiryat Sprinzak, and Kiryat Eliezer. Bnei Zion Hospital (formerly Rothschild Hospital) and the Central Synagogue in Hadar Hacarmel date from this period. In 1953, a master plan was created for transportation and the future architectural layout. In 1959, a group of Sephardi and Mizrahi Jews, mostly Moroccan Jews, rioted in Wadi Salib, claiming the state was discriminating against them. Their demand for "bread and work" was directed at the state institutions and what they viewed as an Ashkenazi elite in the Labor Party and the Histadrut. Nevertheless, Haifa's population had reached 200,000 by the early 1970s, and mass immigration from the former Soviet Union boosted the population by a further 35,000. From 1999 to 2003, several Palestinian suicide attacks took place in Haifa (in Maxim and Matza restaurants, bus 37, and others), killing 68 civilians. In 2006, Haifa was hit by 93 Hezbollah rockets during the Second Lebanon War, killing 11 civilians and leading to half of the city's population fleeing at the end of the first week of the war. Among the places hit by rockets were a train depot and the oil refinery complex.
Демография
Хайфа – Израильдің үшінші ірі қаласы, онда 103 000 үй шаруашылығы бар, яғни халық саны шамамен миллионға жуық. Бұрынғы Кеңес Одағынан келген иммигранттар Хайфа халқының 25% құрайды, осылайша орыс тілі қаланың үш негізгі тілінің бірі болып табылады. Израильдің Орталық статистика бюросының мәліметтері бойынша, Израиль арабтары Хайфа халқының 10% құрайды, олардың көпшілігі Уәди Ниснас, Аббас және Халиса аудандарында тұрады. Халиса және Кабабир аудандарында негізінен мұсылмандар тұрады.
Haifa is Israel's third largest city, consisting of 103,000 households, or a population of Immigrants from the former Soviet Union constitute 25% of Haifa's population, thus making Russian one of the three main spoken languages of the city. According to the Israeli Central Bureau of Statistics, Israeli Arabs constitute 10% of Haifa's population, the majority living in the Wadi Nisnas, Abbas and Khalisa neighborhoods. Khalisa and Kababir are largely Muslim,
1994 және 2009 жылдар аралығында қала халқы Тель-Авив пен Иерусалимге қарағанда азайып, қарттап барады, себебі жастар білім алу және жұмыс іздеу үшін елдің орталығына қоныс аударды, ал жас отбасылар қала шетіне көшіп кетті. Бірақ, жаңа жобалар мен инфрақұрылымның жақсаруы нәтижесінде қала халқының азаюын тоқтатуға, эмиграцияны азайтуға және ішкі көші-қонды көбейтуге қол жеткізілді. 2009 жылы қалаға оң көші-қон 15 жыл ішінде алғаш рет тіркелді. 2016 жылы бекітілген даму жоспары бойынша 2025 жылға қарай Хайфа халқы 330 000 адамға дейін жеткізілуі тиіс.
Between 1994 and 2009, the city had a declining and aging population compared to Tel Aviv and Jerusalem, as young people moved to the center of the country for education and jobs, while young families migrated to bedroom communities in the suburbs. However, as a result of new projects and improving infrastructure, the city managed to reverse its population decline, reducing emigration while attracting more internal migration into the city. In 2009, positive net immigration into the city was shown for the first time in 15 years. A development plan approved in 2016 seeks to raise Haifa's population to 330,000 residents by 2025.
Діни және этникалық қауымдастықтар
Халық құрамы әртүрлі. Израильдік яһудилер халықтың шамамен 82% құрайды, ал 14% жуығы христиандар (олардың көпшілігі араб христиандары). Хайфада друздар мен Бахаи дінінің қауымдастықтары да бар. 2006 жылы араб халқының 27% 14 жасқа дейін болған, ал еврейлер мен басқа халық топтарының 17% осы жас санатында болды. Бұл тенденция 15–29 жас аралығындағы топта да жалғасуда, онда араб халқының 27% және 30–44 жас аралығындағы топта (23%) кездеседі. Осы жас топтарындағы еврейлер мен басқалардың үлесі тиісінше 22% және 18% құрайды. Қаланың яһуди және басқа тұрғындарының 19% 45–59 жас аралығында, ал араб халқының 14% осы жас санатында. Бұл көрсеткіш 60–74 жастағы яһудилер мен басқалардың 14% және 75 жастан асқандардың 10% құрайды, араб халқының тиісінше 7% және 2% үлесін алады. Олардың көпшілігі теңізге жақын жазық жерлердегі араб тілінде сөйлейтін аудандарда тұрады; мысалы, Неміс колониясы, Вади Ниснас және Аббас аудандары негізінен араб христиандарымен қоныстанған. Хайфадағы араб-христиан қауымдастықтары Израильдің басқа аймақтарындағы арабтарға қарағанда әдетте бай және жақсы білім алған. Акканың Мелкиттік грек-католик архиепархиясы Хайфада орналасқан, ал оның кафедральдық епископтық орын – Әйгілі Илия грек-мелькиттік соборы. Израильдің 2000 жылы Ливандан шығуынан кейін, Ливандан қашқан Оңтүстік Ливан армиясының бұрынғы сарбаздары мен офицерлері отбасыларымен бірге Хайфаға қоныстанды. 2006 жылы қаладағы яһудилердің 2,9% хареди болды, бұл ұлттық деңгейде 7,5% құрады. 66,6% дінсіз болды, бұл ұлттық орташа көрсеткіштен (43,7%) жоғары. Қала театрлар, барлар, кафелер, мейрамханалар және түнгі клубтар сияқты көптеген арабқа тиесілі кәсіпорындардың орталығы болып табылады, онда түрлі мәдени талқылаулар мен өнер көрмелері ұйымдастырылады. Кармел тауының солтүстік беткейінде және Хайфа шығанағының айналасында орналасқан қала үш деңгейге бөлінген. Ең төменгі деңгей – Хайфа портын қоса, сауда және өнеркәсіп орталығы.
The population is heterogeneous. Israeli Jews comprise some 82% of the population, almost 14% are Christians (the majority of whom are Arab Christians)). Haifa also includes Druze and Baháʼí Faith communities. In 2006, 27% of the Arab population was aged 14 and under, compared to 17% of the Jewish and other population groups. The trend continues in the age 15–29 group, in which 27% of the Arab population is found, and the age 30–44 group (23%). The population of Jews and others in these age groups are 22% and 18% respectively. Nineteen percent of the city's Jewish and other population is between 45 and 59, compared to 14% of the Arab population. This continues with 14% of Jews and others aged 60–74 and 10% over age 75, in comparison to 7% and just 2% respectively in the Arab population. many of them lives in the Arabic speaking neighborhoods in the lowlands near the sea; neighborhoods such as German Colony, Wadi Nisnas and Abbas, are largely Arab Christian. The Christian Arab communities in Haifa tend to be wealthier and better educated compare to other Arabs elsewhere in Israel. The Melkite Greek Catholic Archeparchy of Akka is based in Haifa, and its cathedral episcopal see is St. Elijah Greek Melkite Cathedral. Following Israel's withdrawal from Lebanon in 2000, some former South Lebanon Army soldiers and officers who fled from Lebanon settled in Haifa with their families. In 2006, 2.9% of the Jews in the city were Haredi, compared to 7.5% on a national scale. 66.6% were secular, compared to a national average of 43.7%. The city is center of many Arab owned businesses such as theaters, bars, cafes, restaurants and nightclubs which host also a different cultural discussions and art exhibitions. Located on the northern slopes of Mount Carmel and around Haifa Bay, the city is split over three tiers. The lowest is the center of commerce and industry including the Port of Haifa.
Флора мен фауна
Кармел тауында үш негізгі вади бар: Лотем, Амик және Сиах. Көбінесе бұл аңғарлар қала арқылы жағалаудан таудың басына дейін созылатын дамытылмаған табиғи жолдар болып табылады. Белгіленген жаяу жолдары осы аумақтардан өтеді және олар жабайы шошқа, алтын шакал, гиракс, египет мангусты, сүрегілер және хамелеондар сияқты жануарларға қоректену ортасын қамтамасыз етеді. Хайфа шошқаларға толы. Шошқалар 2019 жылға дейін қала маңындағы аңғарлардан түсіп, қала көшелерінде кездесе бастады. 2019 жылы қала әкімі Эйнат Калиш Ротем шошқаларды атуды тоқтату туралы шешім қабылдады. Израиль табиғат және саябақтар басқармасы орманды аймақтарды қоршауды бастағаннан бері шошқаларды көру көрсеткіштері төмендеу қиын болып тұр, себебі тұрғындар жиі шошқаларды тамақтандырады.
The Carmel Mountain has three main wadis: Lotem, Amik and Si'ach. For the most part these valleys are undeveloped natural corridors that run up through the city from the coast to the top of the mountain. Marked hiking paths traverse these areas and they provide habitat for wildlife such as wild boar, golden jackal, hyrax, Egyptian mongoose, owls and chameleons. Haifa is inundated with boars. The boars began to descend from the valleys around the city from before 2019, and began to roam in the city's streets. In 2019, mayor Einat Kalisch Rotem decided to stop shooting the boars. Boar sighting figures have struggled to go down since the Israel Nature and Parks Authority began fencing off forested areas, because residents often feed the boars.
Климат
Хайфада ыстық, құрғақ жаздары және жұмсақ, жаңбырлы қыстары бар Жерорта теңізі климаты басым (Кёппен климаттық жіктеуіші Csa). Көктем наурыз айында басталады, осы кезде температура көтеріле бастайды. Мамыр айының соңына қарай температура айтарлықтай жоғалып, жазғы жылы күндердің басталуын хабарлайды. Жаздағы орташа температурасы – , ал қыста Хайфада қырау сирек кездеседі, бірақ кейде температура шамамен түседі, әдетте таңертеңгі уақытта. Қар өте сирек жауады, соңғы рет 1950 жылы жауған. Ылғалдылық жыл бойы жоғары болады, ал жаңбыр көбінесе қыркүйектен мамырға дейін жауады. Жылдық жауын-шашын мөлшері шамамен .
Haifa has a hot summer Mediterranean climate with hot, dry summers and mild, rainy winters (Köppen climate classification Csa). Spring arrives in March when temperatures begin to increase. By late May, the temperature has warmed up considerably to herald warm summer days. The average temperature in summer is and in winter, Frost is rare in Haifa, but temperatures around can sometimes occur, usually in the early morning. Snow is very rare, which last fell in 1950. Humidity tends to be high all year round, and rain usually occurs between September and May. Annual precipitation is approximately .
Көршіліктер
Хайфа төменгі және жоғарғы қалалардан бастап Кармел тауындағы қалаларға дейін дамыды. Қазіргі Хайфаның ең көне ауданы – портқа жақын ескі қаланың орталығы Уди Салиб, оны негізгі жол екіге бөліп, үкіметтік ғимараттарға жол ашу үшін жартылай қиратып жаңартқан. Уади Салиб Уади Ниснасқа дейін созылады, бұл қазіргі Хайфадағы араб өмірінің орталығы. 19 ғасырда Осман әміршілігі тұсында Хайфада алғашқы қала құрылысы үлгісін ұсынған неміс колониясы салынған. Кейбір ғимараттар қалпына келтіріліп, колония Хайфаның түнгі өмірінің орталығына айналды. Хадарда екі сауда орталығы бар (біреуі порт аймағында, екіншісі таудың ортасында), оларды қаланың ескі аудандары қоршап тұр. Неве Шаанан, Кармел тауының екінші деңгейінде орналасқан аудан, 1920 жылдары құрылған. Порттың батысында Бат-Галим, Сикмона жағасы және Кирият-Елиезер аудандары орналасқан. Хадар қаласының батысы мен шығысында 1960 және 70-ші жылдары салынған Аббас және Халиса араб аудандары орналасқан. Кармел тауының оңтүстігінде, Тель-Авивке баратын жол бойында, Эйн-Хайам, Шаар-Хаалия, Кирият-Спринзак және Неве-Дэвид аудандары орналасқан. Хадардан жоғары Кармель Тзарфати (француз Кармелі), Мерказ ХаКармель (Кармель орталығы), Ромема (Рамот Бен Гурион), Ахузат ХаКармель (Ахуза), Кармелия, Вардия, Рамат Голда, Рамат Алон және Ход ХаКармель (Денья) сияқты бай аудандар орналасқан. Арабтар мен яһудилер арасында жалпы айырмашылықтар болса да, бай арабтардың бай яһудилер маңайына көшу үрдісі артып келеді. Тұрғын емес құрылыс Төменгі қалада (90 000 шаршы метр), Хайфа шығанағында (72 000 шаршы метр) және Рамот Неве Шаананда (54 000 шаршы метр) ең жоғары болды. Бұрын Кармел тауында 20 қабатты ғимараттар салынған, бірақ 2012 жылдың шілдесінде Хайфа муниципалитеті Кармел тауында тоғыз қабаттан жоғары жаңа ғимараттарды салуға тыйым салды. Хайфаның орталығында орналасқан Вади Салиб ауданы қайта жаңғыртылуда. Оның еврейлер мен арабтардың көпшілігі жерді басып алған деп саналады және жылдар бойы біртіндеп шығарылды. "Хайфа Экономикалық Корпорациясы" компаниясы 1000 шаршы метрді құрайтын екі жер учаскесін кеңсе және коммерциялық мақсатта пайдалануға беруде. Кейбір тарихи ғимараттар жаңартылды және қайта дамытылды, әсіресе түнгі клубтар мен театрлар, мысалы Паша сарайы, түрік моншасы және театрлар мен кеңселерге айналған Таяу Шығыстағы музыка және би клубы. Кисон өзенінің бойында саябақ салынады, мұнай өңдеу зауыттарының салқындату мұнаралары келушілер орталығы болады, ал порттан қаланың басқа бөліктеріне көпірлер салынады. Қазіргі уақытта Хайфаның төменгі бөлігінде, түрік базарында және Париж алаңында үлкен жөндеу жұмыстары жүргізілуде, бұл қаланың іскерлік орталығы болады. Тағы бір жоспар Хайфа портының батыс бөлігін ірі туристік және түнгі өмір орталығы, сондай-ақ теңіздегі саяхат үшін кіріп-шығу және келу нүктесіне айналдыруды көздейді. Барлық порттық қызмет батыс жағына көшіріледі, ал аймақ қайта құрылады. Қоғамдық орындар мен жағажайда жүру жолы да, коммерциялық ғимараттар да жаңартылады. Даму жоспарларының бір бөлігі ретінде Хайфада үлкен күштері бар Израиль теңіз күштері Бат Галим мен Хоф Хашакет арасындағы жағалаудан кетеді. Жағалауды қоршап тұратын ұзын эспеланад салынады. Онда велосипед жолы, сондай-ақ, мүмкін, теңізге бара жатқан әскери кемелері өтетін кішкентай көпір де болады. Сонымен қатар, Кармел туннельдерінен Check Post шығу жолында Дисней ойын-сауық паркі, кинотеатрлар, дүкендер және 25 экранды Multiplex театры бар 50 000 шаршы метрлік ойын-сауық кешені салынады. 2014 жылы қала үшін жаңа ірі жоспар ұсынылды, оның аясында тұрғын үй, бизнес және демалыс аймақтарын 2025 жылға қарай қала халқының санын 60 000-ға дейін ұлғайту мақсатымен кеңінен дамыту жүзеге асырылады. Жоба бойынша бес жаңа аудан, жаңа жоғары технологиялық парктер салынады. Сонымен қатар, жұмыс орындары қайта жаңартылып, жаңа демалыс орындары мен үлкен саябақ салынады. 2016 жылы қала үшін жаңа жоспар бекітілді. Жоспарға жаңа орталық орталық бизнес ауданы, қазіргі өнеркәсіптік аймақта парк құру, жаңа құрылыс және қоғамдық ғимараттарды жаңарту және жоғары білім, туризм, мәдениет, сауда, демалыс және тұрғын үй орталықтары кірді. Хайфаның өнеркәсіптік аймағы қаланың шығыс бөлігінде, Кисон өзені айналасында орналасқан. Мұнай өңдеу зауыты орналасқан, ол Израильдегі екі мұнай өңдеу зауытының бірі (екінші зауыт Ашдодта орналасқан). Хайфа мұнай өңдеу зауыты жылына 9 миллион тонна (66 миллион баррель) шикі мұнай өңдейді. ...
Haifa has developed in tiers, from the lower to the upper city on the Carmel. The oldest neighborhood in modern Haifa is Wadi Salib, the Old City center near the port, which has been bisected by a major road and razed in part to make way for government buildings. Wadi Salib stretches across to Wadi Nisnas, the center of Arab life in Haifa today. In the 19th century, under Ottoman rule, the German Colony was built, providing the first model of urban planning in Haifa. Some of the buildings have been restored and the colony has turned into a center of Haifa nightlife. Hadar houses two commercial centers (one in the port area, and one midway up the mountain) surrounded by some of the city's older neighborhoods. Neve Sha'anan, a neighborhood located on the second tier of Mount Carmel, was founded in the 1920s. West of the port are the neighborhoods of Bat Galim, Shikmona Beach, and Kiryat Eliezer. To the west and east of Hadar are the Arab neighborhoods of Abbas and Khalisa, built in the 1960s and 70s. To the south of Mount Carmel's headland, along the road to Tel Aviv, are the neighborhoods of Ein HaYam, Shaar HaAliya, Kiryat Sprinzak and Neve David. Above Hadar are affluent neighborhoods such as the Carmel Tzarfati (French Carmel), Merkaz HaCarmel (Carmel Center), Romema (Ramot Ben Gurion), Ahuzat HaCarmel (Ahuza), Carmeliya, Vardiya, Ramat Golda, Ramat Alon and Hod Ha'Carmel (Denya). While there are general divisions between Arab and Jewish neighborhoods, there is an increasing trend for wealthy Arabs to move into affluent Jewish neighborhoods. Non residential construction was highest in the Lower Town, (90,000 sq m), Haifa Bay (72,000 sq m) and Ramot Neve Sha'anan (54,000 sq m). Though buildings rising up to 20 stories were built on Mount Carmel in the past, the Haifa municipality banned the construction of any new buildings taller than nine stories on Mount Carmel in July 2012. The neighborhood of Wadi Salib, located in the heart of downtown Haifa, is being redeveloped. Most of its Jewish and Arab residents are considered squatters and have been gradually evicted over the years. The Haifa Economic Corporation Ltd is developing two 1,000 square meter lots for office and commercial use. Some historic buildings have been renovated and redeveloped, especially into nightclubs and theaters, such as the Palace of the Pasha, a Turkish bathhouse, and a Middle Eastern music and dance club, which has been converted into theaters and offices. A park will be developed on the border of the Kishon River, the refineries' cooling towers will be turned into a visitors' center, and bridges will lead from the port to the rest of the city. Massive renovations are also currently underway in Haifa's lower town, in the Turkish market and Paris Square, which will become the city's business center. Another plan seeks to turn the western section of Haifa Port into a major tourism and nightlife center, as well as a functioning point of embarkation and arrival for sea travel. All port activity will be moved to the western side, and the area will be redeveloped. Public spaces and a beach promenade will be developed, and commercial buildings will be renovated. As part of the development plans, the Israeli Navy, which has a large presence in Haifa, will withdraw from the shoreline between Bat Galim and Hof Hashaket. A long esplanade which will encircle the shoreline will be constructed. It will include a bicycle path, and possibly also a small bridge under which navy vessels will pass on their way to the sea. In addition, a 50,000 square meter entertainment complex that will contain a Disney theme park, cinemas, shops, and a 25 screen Multiplex theater will be built at the Check Post exit from the Carmel Tunnels. In 2014, a new major plan for the city was proposed, under which extensive development of residential, business, and leisure areas will take place with the target of increasing the city's population by 60,000 by 2025. Under the plan, five new neighborhoods will be built, along with new high tech parks. In addition, existing employment centers will be renovated, and new leisure areas and a large park will be built. In 2016, a new plan for the city was approved. The plan included a new main downtown business district, the creation of a park in a current industrial area, new construction and renovation of public buildings and hubs of higher education, tourism, culture, commerce, leisure, and residence. The industrial region of Haifa is in the eastern part of the city, around the Kishon River. It is home to the Haifa oil refinery, one of the two oil refineries in Israel (the other refinery being located in Ashdod). The Haifa refinery processes 9 million tons (66 million barrels) of crude oil a year. Its nowadays unused twin 80 meter high cooling towers, built in the 1930s, were the tallest buildings built in the British Mandate period. Matam (short for Merkaz Ta'asiyot Mada – Scientific Industries Center), the largest and oldest business park in Israel, is at the southern entrance to the city, hosting manufacturing and R&D facilities for a large number of Israeli and international hi tech companies, such as Apple, Amazon, Abbot, Cadence, Intel, IBM, Magic Leap, Microsoft, Motorola, Google, Yahoo!, Elbit, CSR, Philips, PwC and Amdocs. The campus of the University of Haifa is also home to IBM Haifa Labs. The Port of Haifa is the leader in passenger traffic among Israeli ports, and is also a major cargo harbor, although deregulation has seen its dominance challenged by the Port of Ashdod. Haifa malls and shopping centers include Hutsot Hamifratz, Horev Center Mall, Panorama Center, Castra Center, Colony Center (Lev HaMoshava), Hanevi'im Tower Mall, Kanyon Haifa, Lev Hamifratz Mall and Grand Kanyon. In 2010, Monocle magazine identified Haifa as the city with the most promising business potential, with the greatest investment opportunities in the world. The magazine noted that "a massive head to toe regeneration is starting to have an impact; from scaffolding and cranes around town, to renovated façades and new smart places to eat". The Haifa municipality had spent more than $350 million on roads and infrastructure, and the number of building permits had risen 83% in the previous two years. In 2014, it was announced that a technology focused stock exchange would be established to compete with the Tel Aviv Stock Exchange. Currently, some 40 hotels, mostly boutique hotels, are planned, have been approved, or are under construction. The Haifa Municipality is seeking to turn the city into Northern Israel's tourist center, from where travelers can embark on day trips into Acre, Nazareth, Tiberias, and the Galilee. A new life sciences industrial park containing five buildings with 85,000 square meters of space on a 31 duman (7.75 acre) site is being built adjacent to the Matam industrial park.
Туризм
2005 жылы Хайфада 13 қонақ үй болды, олардың жалпы саны 1462 бөлме. Қаланың жағалауы бар, оның бір бөлігі жағажайлар. Хайфаның ең басты туристік тартымдылығы – алтын күмбезді Баб қабіршанасы мен оны қоршаған бақтары бар Бахаи әлемдік орталығы. 2005 және 2006 жылдар аралығында қабіршананы 86 037 адам барды. Темплерлер құрған, қайта жаңартылған неміс колониясы, Стела Марис және Илия үңгірі де көптеген туристерді қызықтырады. Хайфа облысында орналасқан Эйн-Ход суретшілер колониясында 90-нан астам суретші мен қолөнершінің студиялары мен көрмелері бар, сондай-ақ Кармел тауы ұлттық паркінде неандерталь және ертедегі Хомо Сапиенс қаңқаларының қалдықтары табылған үңгірлер бар. 2007 жылы Хайфа муниципалитеті тапсырыс берген есепте, қонақ үйлердің санын көбейту, Хайфа, Акра және Кесария қалалары арасында паром қатынасын ашу, порттың батыс бөлігін демалыс және ойын-сауық айманы ретінде дамыту, халықаралық саяхаттар мен круиздік кемелерді қабылдау үшін жергілікті әуежай мен портты кеңейту қажеттігі айтылған.
In 2005, Haifa had 13 hotels with a total of 1,462 rooms. The city has a shoreline, of which are beaches. Haifa's main tourist attraction is the Baháʼí World Centre, with the golden domed Shrine of the Báb and the surrounding gardens. Between 2005 and 2006, 86,037 visited the shrine. The restored German Colony, founded by the Templers, Stella Maris and Elijah's Cave also draw many tourists. Located in the Haifa district are the Ein Hod artists' colony, where over 90 artists and craftsmen have studios and exhibitions, and the Mount Carmel national park, with caves where Neanderthal and early Homo Sapiens remains were found. A 2007 report commissioned by the Haifa Municipality calls for the construction of more hotels, a ferry line between Haifa, Acre and Caesarea, development of the western anchorage of the port as a recreation and entertainment area, and an expansion of the local airport and port to accommodate international travel and cruise ships.
Өнер және мәдениет
Порт және өнеркәсіптік қала ретіндегі бейнесіне қарамастан, Хайфа Солтүстік Израильдің мәдени орталығы болып табылады. 1950 жылдары қала әкімі Абба Хуши қалаға авторлар мен ақындарды көшуге шақыруға ерекше күш салды және репертуарлық театр, елдегі алғашқы қалалық театр болып табылатын Хайфа театрын құрды. Солтүстік араб халқына қызмет ететін негізгі араб театры – әл-Мидан театры. Қаладағы басқа театрларға Кригер сахналық өнер орталығы және Раппапорт өнер мен мәдениет орталығы кіреді. 1950 жылы құрылған Жаңа Хайфа симфониялық оркестрінің 5000-нан астам жазылған абоненті бар. 2004 жылы оның концерттеріне 49 000 адам қатысты. 1975 жылы құрылған Хайфа кинотеатры Суккот мерекесінің аралық күндерінде Хайфа халықаралық кинофестивалін өткізеді. Хайфада 29 кинотеатр бар және Radio Haifa радиостанциясы бар. רדיו חיפה 107.5FM Израильдің араб тіліндегі "Аль Иттихад" және "Аль Мадина" газеттері де Хайфада орналасқан. 1990 жылдары Хайфада Хайфа рок және блюз фестивалі өтті, онда Боб Дилан, Ник Кейв, Blur және PJ Harvey өнер көрсетті. Соңғы фестиваль 1995 жылы Шерил Кроу, Suede және Faith No More тобының қатысуымен өтті.
Despite its image as a port and industrial city, Haifa is the cultural hub of northern Israel. During the 1950s, mayor Abba Hushi made a special effort to encourage authors and poets to move to the city, and founded the Haifa Theatre, a repertory theater, the first municipal theater founded in the country. The principal Arabic theater servicing the northern Arab population is the al Midan Theater. Other theaters in the city include the Krieger Centre for the Performing Arts and the Rappaport Art and Culture Center. The New Haifa Symphony Orchestra, established in 1950, has more than 5,000 subscribers. In 2004, 49,000 people attended its concerts. The Haifa Cinematheque, founded in 1975, hosts the annual Haifa International Film Festival during the intermediate days of the Sukkot holiday. Haifa has 29 movie theaters. and has its own radio station, Radio Haifa.רדיו חיפה 107.5FM The Israeli Arabic language newspapers Al Ittihad and Al Madina are also based in Haifa. During the 1990s, Haifa hosted the Haifa Rock & Blues Festival featuring Bob Dylan, Nick Cave, Blur and PJ Harvey. The last festival was held in 1995 with Sheryl Crow, Suede and Faith No More as headliners.
Мұражайлар
Хайфада оннан астам мұражай бар. Ең танымал мұражай – Израиль ғылым, технология және ғарыш ұлттық мұражайы, ол 2004 жылы шамамен 150 000 келушіні қабылдады. Мұражай Хадар ауданындағы тарихи Технион ғимаратында орналасқан. Хайфа өнер мұражайында қазіргі заманғы және классикалық өнердің коллекциясы, сондай-ақ Хайфа тарихына арналған көрмелер бар. Тикотин Жапон өнері мұражайы – Жақын Шығыста жапон өнеріне толық арналған жалғыз мұражай. Хайфадағы басқа мұражайларға Тарихқа дейінгі мұражай, Ұлттық теңіз мұражайы және Хайфа қалалық мұражайы, Хехт мұражайы, Дагон астық өңдеу археологиялық мұражайы, Теміржол мұражайы, Жасырын көші-қон және теңіз мұражайы, Израиль мұнай өнеркәсібі мұражайы және Шагалл суретшілер үйі кіреді. Суретші Герман Штруктың бұрынғы үйі мен студиясы қазір Герман Штрук мұражайы болып табылады. Ган Хаем саябағындағы Хайфа білім беру зообагында Сирия қоңыр аюлары және Израильден жойылған басқа да жануарлардың кішкентай коллекциясы бар. Зообагтың ішінде Пинхас үйі биология институты орналасқан. Хайфаның жақын маңында, Кармелде Израильдің парктер мен қорықтар басқармасының басқаруындағы Солтүстік "Хай Бар" ("жабайы табиғат") Израильден жойылған түрлерді, мысалы, парсы лалақайынды өсіру және табиғатқа қайта енгізу мақсатымен жұмыс істейді.
Haifa has over a dozen museums. The most popular museum is the Israel National Museum of Science, Technology, and Space, which recorded almost 150,000 visitors in 2004. The museum is located in the historic Technion building in the Hadar neighborhood. The Haifa Museum of Art houses a collection of modern and classical art, as well as displays on the history of Haifa. The Tikotin Museum of Japanese Art is the only museum in the Middle East dedicated solely to Japanese art. Other museums in Haifa include the Museum of Prehistory, the National Maritime Museum and Haifa City Museum, the Hecht Museum, the Dagon Archaeological Museum of Grain Handling, the Railway Museum, the Clandestine Immigration and Naval Museum, the Israeli Oil Industry Museum, and Chagall Artists' House. The former home and studio of artist Hermann Struck is now the Hermann Struck Museum. The Haifa Educational Zoo at Gan HaEm park houses a small animal collection including Syrian brown bears, now extinct from Israel. Wןthin the zoo is the Pinhas House biology institute. In the close vicinity of Haifa, on the Carmel, the Northern "Hai Bar" ("wild life") operated by Israel's Parks and Reserves Authority for the purpose of breeding and reintroduction of species now extinct from Israel, such as Persian Fallow Deer.
Үкімет
Хайфа индустриалды порты қаласы ретінде дәстүрлі түрде Еңбек партиясының бекінісі болды. Кемежай жұмыскерлері мен кәсіподақтардың күшті өкілдігі оған «Қызыл Хайфа» деген лақап атын әкелді. Сонымен қатар, Израиль коммунистік партиясының көптеген көрнекті араб өкілдері, олардың ішінде Тауфик Туби, Эмиль Хабиби, Захи Каркаби, Булус Фарах және Эмиль Тома – Хайфа қаласынан шыққан. Орталыққа қарай бет бұру байқалады. Бұл 2006 жылғы заң шығарушы сайлауда «Кадима» партиясы Хайфада шамамен 28,9% дауыс алғандығымен, ал Еңбек партиясы 16,9% дауыспен қалып қойғандығымен ең жақсы көрінді. 1948 жылға дейін Хайфа қалалық әкімдігі ерекше болды, себебі ол қаладағы аралас араб және еврей қауымдастығы арасында ынтымақтастықты дамытты, екі топтың өкілдері де қала басқаруына қатысты. 1920-1927 жылдар аралығында әл-Хадж мэриясының кезінде қалалық кеңесте алты араб және екі еврей өкілі болды, қала аралас муниципалитет ретінде, жалпы араб бақылауымен басқарылды. Хасан Бей Шукри кезінде қаланың еврей халқына оң және келісімдік көзқарас танытылып, оларға муниципалитетте жоғары лауазымдар берілді, осы арқылы ынтымақтастық күшті дамыды. 1940 жылы алғашқы еврей мэрі Шабтай Леви сайланды. Левидің екі орынбасары арабтар (біреуі мұсылман, екіншісі христиан) болды, ал кеңестің қалған бөлігі төрт еврей және алты арабтан құралды. Бүгінде Хайфаны 12-ші қалалық кеңес басқарады, оның төрағасы – мэр Эйнат Калиш Ротем. Қалалық сайлау қорытындысы кеңестің құрамын анықтайды, бұл Кнессет сайлауына ұқсас. Қалалық кеңес – қаладағы заң шығарушы орган және қосымша заңдарды қабылдауға құқылы. 2003 жылы сайланған 12-ші кеңесте 31 мүше бар, либералды «Шинуи-Жасылдар» тізімі ең көп орынға ие (6), ал «Ликуд» партиясы 5 орынмен екінші орында тұр. Қалалық кеңес қабылдаған көптеген шешімдер әртүрлі қалалық комитеттердің ұсынымдары негізінде қабылданады, бұл қалалық кеңес өкілдерімен бірге қалалық емес органдардың отырыстары болып табылады. Кейбір комитеттер спонтанды түрде құрылады, ал кейбіреулері міндетті, мысалы, қауіпсіздік комитеті, тендерлік комитет және қаржы комитеті.
As an industrial port city, Haifa has traditionally been a Labor party stronghold. The strong presence of dock workers and trade unions earned it the nickname 'Red Haifa.' In addition, many prominent Arabs in the Israeli Communist Party, among them Tawfik Toubi, Emile Habibi, Zahi Karkabi, Bulus Farah and Emile Toma, were from Haifa. There has been a drift toward the center. This was best signified by, in the 2006 legislative elections, the Kadima party receiving about 28.9% of the votes in Haifa, and Labor lagging behind with 16.9%. Before 1948, Haifa's Municipality was fairly unusual as it developed cooperation between the mixed Arab and Jewish community in the city, with representatives of both groups involved in the city's management. Under mayor al Haj, between 1920 and 1927, the city council had six Arab and two Jewish representatives, with the city run as a mixed municipality with overall Arab control. Greater cooperation was introduced under Hasan Bey Shukri, who adopted a positive and conciliatory attitude toward the city's Jews and gave them senior posts in the municipality. In 1940, the first Jewish mayor, Shabtai Levy, was elected. Levy's two deputies were Arab (one Muslim, the other Christian), with the remainder of the council made up of four Jews and six Arabs. Today, Haifa is governed by its 12th city council, headed by the mayor Einat Kalisch Rotem. The results of municipal elections decide on the makeup of the council, similarly to the Knesset elections. The city council is the legislative council in the city, and has the authority to pass auxiliary laws. The 12th council, which was elected in 2003, has 31 members, with the liberal Shinui Greens ticket holding the most seats (6), and Likud coming second with 5. Many of the decisions passed by the city council are results of recommendation made by the various municipal committees, which are committees where non municipal organs meet with representatives from the city council. Some committees are spontaneous, but some are mandatory, such as the security committee, tender committee and financial committee.
Медициналық мекемелер
Хайфа қаласының медициналық мекемелерінде барлығы 4000 төсек орны бар. Ең ірі аурухана – мемлекеттік басқарудағы Рамбам ауруханасы, онда 900 төсек орны бар және 2004 жылы 78 000 пациент қабылданды. Бнай-Цион медициналық орталығы мен Кармель ауруханасының әрқайсысында 400 төсек орны бар. Қаланың басқа ауруханалары: Итальян ауруханасы, Элиша ауруханасы (100 төсек орны), Хорев медициналық орталығы (36 төсек орны) және Рамат Марпе (18 төсек орны). 2004 жылы барлығы 177 478 пациент ауруханаға түсті. Аурухананың толық бөлімдері үлкен жер асты бомбешілік қорғаныс жайларына көшірілді.
Haifa medical facilities have a total of 4,000 hospital beds. The largest hospital is the government operated Rambam Hospital with 900 beds and 78,000 admissions in 2004. Bnai Zion Medical Center and Carmel Hospital each have 400 beds. Other hospitals in the city include the Italian Hospital, Elisha Hospital (100 beds), Horev Medical Center (36 beds) and Ramat Marpe (18 beds). In 2004, there were a total of 177,478 hospital admissions. Whole wings of the hospital were moved to large underground shelters.
Білім
Хайфада екі халықаралық деңгейде танымал университет және бірнеше колледж бар. 1963 жылы құрылған Хайфа университеті Кармель тауының басында орналасқан. Кампусты Бразилияның және Нью-Йорктегі Біріккен Ұлттар Ұйымының штаб-пәтерінің архитекторы Оскар Нимейер жобалаған. 30 қабатты Эшкол мұнарасының жоғарғы қабатынан Солтүстік Израильдің панорамалық көрінісі ашылады. Маңызды археология және өнер коллекцияларына ие Хехт мұражайы Хайфа университетінің кампусында орналасқан. Технион – Израиль технология институты 1912 жылы құрылды және оқыту тілі ретінде еврей тілін алғаш рет пайдаланған жоғары білім беру мекемесі болды (Тілдер соғысын қараңыз). Онда 18 факультет және 42 ғылыми-зерттеу институты бар. Алғашқы ғимарат қазір Израиль ғылым, технология және ғарыш ұлттық мұражайына, сондай-ақ Мадатехке үй иесі. Еврей Реали мектебі 1913 жылы құрылды. Бұл Израильдегі ең ірі мектеп, қаланың барлық аймандарындағы 7 бөлімшесінде 4000 оқушы оқиды. Израильдегі алғашқы технологиялық жоғары мектеп – Босмат 1933 жылы Хайфада құрылды. Ол Технионмен байланысты болды. Қаржылық қиындықтарға байланысты 2007 жылы жабылып, кейіннен 1990-шы жылдардағы кеңестік әлиядан келген ғылым оқытушылары бастаған Мофет желісінің құрамына енді. Хайфадағы басқа академиялық мекемелер: Гордон педагогикалық колледжі және Шаанан діни оқытушылар колледжі, WIZO Хайфа дизайн және білім академиясы, сондай-ақ Тильтан дизайн колледжі. Михлала Леминхал менеджмент колледжі мен Израильдің Ашық университетінің Хайфада филиалдары бар. Қалада медбикелік колледжі және ПЭТ Практикалық инженерия мектебі де бар. Технион – Израиль технология институтында араб-израиль студенттерінің үлесі екінші орында (22,2%) құрайды. 2006–2007 жылдары Хайфада 70 бастауыш мектеп, 23 негізгі мектеп, 28 академиялық жоғары мектеп және 8 кәсіптік-техникалық мектеп болды. Қалалық балабақшаларда 5133 оқушы, бастауыш мектептерде 20081, негізгі мектептерде 7911, академиялық жоғары мектептерде 8072, кәсіптік-техникалық мектептерде 2646 және аудандық жоғары мектептерде 2068 оқушы оқыды. Оқушылардың 86%-ы еврей тіліндегі мектептерде, ал 14%-ы араб тіліндегі мектептерде білім алды. Оқушылардың 5%-ы арнайы білім беруге қатысты. 2004 жылы Хайфада 367 323 кітаптан тұратын 16 муниципалды кітапхана болды.
Haifa is home to two internationally acclaimed universities and several colleges. The University of Haifa, founded in 1963, is at the top of Mt. Carmel. The campus was designed by the architect of Brasília and United Nations Headquarters in New York City, Oscar Niemeyer. The top floor of the 30 story Eshkol Tower provides a panoramic view of northern Israel. The Hecht Museum, with important archeology and art collections, is on the campus of Haifa University. The Technion – Israel Institute of Technology, was founded in 1912, and became the first higher education institution where the language of teaching is Hebrew (see War of the Languages). It has 18 faculties and 42 research institutes. The original building now houses Israel National Museum of Science, Technology, and Space, also known as Madatech. The Hebrew Reali School was founded in 1913. It is the largest k 12 school in Israel, with 4,000 students in 7 branches, all over the city. The first technological high school in Israel, Bosmat, was established in Haifa in 1933. It was affiliated with the Technion. Because of financial difficulties, it was closed in 2007, and later re established as part of the Mofet network, which was started by science teachers from the 1990s post Soviet aliyah. Other academic institutions in Haifa are the Gordon College of Education and Sha'anan Religious Teachers' College, the WIZO Haifa Academy of Design and Education, and Tiltan College of Design. The Michlala Leminhal College of Management and the Open University of Israel have branches in Haifa. The city also has a nursing college and the P. E. T Practical Engineering School. The Technion Israel Institute of Technology has the second largest percentage (22.2%) of Arab Israeli students. as of 2006–07, Haifa had 70 elementary schools, 23 middle schools, 28 academic high schools and 8 vocational high schools. There were 5,133 pupils in municipal kindergartens, 20,081 in elementary schools, 7,911 in middle schools, 8,072 in academic high schools, 2,646 in vocational high schools, and 2,068 in comprehensive district high schools. 86% of the students attended Hebrew speaking schools and 14% attended Arab schools. 5% were in special education. In 2004, Haifa had 16 municipal libraries stocking 367,323 books.
Әуе және теңіз көлігі
Хайфа әуежайы Кипрге (Ларнака және Пафос) халықаралық чартерлік рейстерді жүзеге асырады. COVID-19 пандемиясына дейін Хайфа әуежайы Египет, Грекия, Иордания және Түркияға, сондай-ақ Тель-Авивке (Сде-Дов әуежайы) және Эйлатқа (Эйлат әуежайы) ішкі рейстер қатынайтын. Қазіргі таңда Хайфадан қызметтерді кеңейту жоспары бар.
Haifa Airport serves international charters to Cyprus (Larnaca and Paphos). Before COVID 19 pandemic Haifa Airport operated flights to Egypt, Greece, Jordan and Turkey as well as domestic flights to Tel Aviv (Sde Dov Airport) and Eilat (Eilat Airport). There are currently plans to expand services from Haifa.
Жолдар
Хайфа мен елдің орталығы арасында 2-бағдарламалық магистраль арқылы автомобильмен қатынауға болады, бұл магистраль жағалау жазығы бойымен өтеді және Тель-Авивтен басталып Хайфада аяқталады.
Travel between Haifa and the center of the country is possible by road with Highway 2, the main highway along the coastal plain, beginning at Tel Aviv and ending at Haifa.
Спорт
Хайфадағы негізгі стадиондар: Сами Офер стадионы – УЕФА мақұлдаған, 30 942 орындық стадион, 2014 жылы салынған. Бұл стадион 2016 жылы қиратылған 14 002 орындық Кирият Елиезер стадионының орнына салынды. Сонымен қатар, Томас Д'Алесандро стадионы және 1000 орындық Неве Шаанан атлетика стадионы бар. Қаланың екі ірі футбол клубы – «Маккаби Хайфа» және «Хапоэль Хайфа», екеуі де қазіргі уақытта Израиль Премьер-лигасында ойнайды және «Сами Офер» стадионын үй алаңы ретінде пайдаланады. «Маккаби» Израиль чемпионатында он екі рет жеңіс тойлады, ал «Хапоэль» – бір рет. Хайфада 4 кәсіби баскетбол клубы бар. «Хапоэль Хайфа» және «Маккаби Хайфа» екеуі де Израиль баскетбол суперлигасының (жоғарғы дивизион) құрамында ойнайды. Екі команда да 5000 орындық «Ромема» аренасында өнер көрсетеді. «Маккаби Хайфа» әйелдер командасы Израиль әйелдер баскетбол премьер-лигасының бірінші дивизионында ойнаса, «Хапоэль Хайфа» әйелдер командасы үшінші дивизионда ойнайды және «Кирият Елиезер» аренасында өтеді. Қалада «Хайфа Андердогс» америкалық футбол клубы да бар, ол Израиль футбол лигасының мүшесі және «Йоқнеам» стадионында ойнайды. Команда лиганың алғашқы маусымындағы чемпионат финалында жеңіліске ұшырады, бірақ 2005 жылы Израиль футбол лигасымен біріккен «Америка футбол Израиль» құрамында бір титул жеңіп алды. Қаланың аймақтық лигаларда бірнеше клубы бар, олардың ішінде «Бейтар Хайфа» (Лига Бет, төртінші деңгей), «Хапоэль Ахва Хайфа», «Ф.К. Хайфа Руби Шапира» және «Маккаби Неве Шаанан Эльдад» (Лига Гимель, бесінші деңгей) клубтары бар. «Хайфа Хокс» – Хайфа қаласындағы шайбалы хоккей командасы. Олар Израильдің шайбалы хоккейінің жоғарғы деңгейі – Израиль лигасында қатысады. 1996 жылы қалада желкенді серфингтен әлем чемпионаты өтті. Олимпиадалық жылқы өсіруші және үш дүркін Кубок жеңімпазы Шергардың иесі Джон Шектер осы қалада дүниеге келген.
The main stadiums in Haifa are: Sammy Ofer Stadium, a UEFA approved 30,942 seat stadium, completed in 2014, replacing the 14,002 seat Kiryat Eliezer Stadium that was demolished 2016, Thomas D'Alesandro Stadium and Neve Sha'anan Athletic Stadium that seats 1,000. The city's two main football clubs are Maccabi Haifa and Hapoel Haifa who both currently play in the Israeli Premier League and share the Sammy Ofer Stadium as their home pitch. Maccabi has won twelve Israeli titles, while Hapoel has won one. Haifa has 4 professional basketball clubs. Hapoel Haifa and Maccabi Haifa both play in the Israeli Basketball Super League, the top division. They both also play at the Romema Arena, which seats 5,000. Maccabi Haifa Women plays in Israeli Female Basketball Premier League 1 division. Hapoel Haifa Woman plays in the 3 division, the team plays at Kiryat Eliezer Arena. The city also has an American football club, the Haifa Underdogs, that are a part of the Israeli Football League and play in Yoqneam Stadium. The team lost in the championship game of the league's inaugural season, but won one title as part of American Football Israel, which merged with the Israeli Football League in 2005. The city has several clubs in the regional leagues, including Beitar Haifa in Liga Bet (the fourth tier) and Hapoel Ahva Haifa, F. C. Haifa Ruby Shapira and Maccabi Neve Sha'anan Eldad in Liga Gimel (the fifth tier). The Haifa Hawks are an ice hockey team based out of the city of Haifa. They participate in the Israeli League, the top level of Israeli ice hockey. In 1996, the city hosted the World Windsurfing Championship. John Shecter, Olympic horse breeder and owner of triple cup champion Shergar was born here.