Кіріспе

Жеке көліктер немесе жолаушылар мен жүк тасымалдау мүмкіндігі бар коммерциялық автопарктер. Жеке көлік (қоғамдық көлікке қарама-қарсы) – бұл жалпы жұртшылыққа қолжетімді емес көлік құралдарын жеке немесе дербес пайдалану, онда пайдаланушы теориялық тұрғыдан транзиттің уақытын және бағытын еркін таңдай алады («таңдаулы жолаушы» немесе «қамауға алынған жолаушы»), мысалы: жеке автомобиль, қызметтік автомобиль, велосипед, дицикл, өзін-өзі теңестіретін скутер, мотоцикл, скутер, ұшақ, қайық, қар машинасы, ат арба, жылқы және т.б., немесе роликтер, тік сырғанатын конькилер, желкенді қайық, желкенді ұшақ, скейтборд сияқты ойын-сауық құралдары.

Анықтама

Жеке көлік қоғамдық көлікке және коммерциялық емес қоғамдық көлікке қарсы қойылады. Жеке көліктер қоғамдық көліктің дерлік барлық түрлерімен бірге қолданылуы мүмкін, бірақ жеке теміржол вагондары сирек кездеседі (мысалы, корольдік пойыз), ал мұражайлық теміржолдар – жоқ. Көптеген қоғамдық көлік түрлерінен айырмашылығы, олар мемлекеттік субсидиямен немесе жеке меншік коммерциялық ұйымдармен жалпыхалықтық немесе көпшілік пайдалану үшін жұмыс істейді, жеке көліктің барлық шығындары тікелей немесе жанама түрде жеке пайдаланушыларға жүктеледі. Дегенмен, кейбір ғалымдар шығындарды жеке пайдаланушылар төлейді деудің дұрыс емес екенін айтады, себебі жеке көліктің құнының үлкен (көбінесе басым) бөлігі – жеке сапарларға негізделген инфрақұрылымның құны болып табылады. Сондықтан олар квазижеке мобильділік моделімен де жұмыс жасайды.

Жеке көліктер

Жеке көлік құралдарына жеке жүру тәсілдері (жаяу жүрушілер, велосипедшілер, роликті доңғалақпен сырғанаушылар және т.б.) және өзі қозғалатын барлық көлік түрлері кіреді.

Жеке көлікпен бірге жүру

Жүргізушіге немесе жолаушыға тиесілі көлік құралдарында немесе жүргізуші басқаратын көлік құралдарында жүзеге асырылатын жеке жолаушылар тасымалы.

Жүргізушісіз ортақ көлік парктері

Жолаушының немесе жүргізушінің меншігінде болмайтын көліктердегі өздігінен жүретін көлік құралдары.

Жүргізушімен бірге көлік құралын пайдалану

Кестеден тыс жүретін көлік құралдары, таксилер және рикшалар, егер олар қысқа мерзімге жалға алынса немесе жүргішпен бірге сұраныс бойынша жалданып алынса, пайдаланушы жол мен уақытын еркін таңдай алғанына қарамастан, "қоғамдық көліктің" ерекше түрлеріне жатады.

Жеке көлікпен ортақ жүру

Көлік құралдары – жолаушылар тасымалы үшін белгілі бір маршруттар мен кесте бойынша жүзеге асырылатын қызметтер, мысалы, экскурсиялық кемелер, туристік канат жолдары, курорттағы шаңғы көтергіштер.

Қолданылуы

Жеке көлік әлемнің көп бөлігінде басым көлік түрі болып табылады. Мысалы, АҚШ-та жолаушылар жүрген жалпы қашықтықтың 86,2%-ы жеке автомобильдер, мотоциклдер және жүк көліктерімен жүріледі.

Тұрақтылық

Велосипедпен жүру және жаяу жүру, ең алдымен, ең тұрақты көлік жүйелері ретінде мойындалды. Жалпы, бұлшықет күшімен қозғалатын кез келген көлік түрі энергияны тиімді пайдаланады, сонымен бірге, дені сау адам тыныс алғанда бөлінетін шығарындылардан басқа, қоршаған ортаға зиян келтірмейді. Жеке көліктің қоршаған ортаға тигізетін зиянын азайту үшін, нақты жағдай мен көлік қажеттіліктеріне сәйкес, көлік түрлерінің ең тиімді арақатынасын таңдау қажет.