Эрнст Гидон Лаудон: Австриялық генерал және Фридрих Ұлының қарсыласы

Кіріспе

Австриялық генерал (1717–1790)

Эрнст Гидеон фон Лаудон, 1759 жылдан бастап Фрайхерр фон Лаудон (бастапқыда Лаудон немесе Лаудон; 13 ақпан 1717 – 14 шілде 1790), Балтық немісі туған австриялық әскери шенеунік және пруссиялық король Ұлы Фридрихтің ең табысты қарсыластарының бірі болды.

Бастапқы өмірі

Лаудон 1673-1732 жылдары швед қызметінен шағын зейнетақымен зейнеткерлікке шыққан подполковник Отто Герхард Риттер фон Лаудон мен оның әйелі Софи Элеонора фон Борнеманның (1680-1734) ұлы болды. Лаудон отбасы, неміс және латгалдық тегінің қосындысы, 1432 жылға дейін Шығыс Ливониядағы (қазіргі Латвия) Лаудонға жақын Тооцен иелігінде қоныстанған. Ол Шотландиядан Лодун графымен туыс екенін мәлімдеді, бірақ бұл расталмады. Ұлы Солтүстік соғысынан кейін Ливония 1721 жылғы Ништад шартына сәйкес Ресейге өткендіктен, бала 1732 жылы Ресей императорлық армиясына кадет ретінде жіберілді. Польша мұрагерлік соғысы кезінде ол 1734 жылы фельдмаршал Буркхард Кристоф фон Мюнних басқарған Данциг қамалына қатысты, 1735 жылы Рейнге дейін француз әскерлеріне қарсы жорық жасады және Днепр өзеніне дейін түрік жорығына қатысты. 1739 жылғы Белград шартынан кейін Санкт-Петербургтегі орыс сарайына оралды. Өзінің болашағына және Ресей армиясындағы жағдайларға наразы болған ол 1741 жылы отставкаға келіп, басқа жерде әскери қызмет іздеді. Бірінші болып Ұлы Фридрих патшаға өтініш жасады, бірақ ол оның қызметін қабылдамады. Венада оның сәті жақсырақ болды, ол Франц фон дер Тренктің еркін жасағында капитан болып тағайындалды. Австрия мұрагерлік соғысы кезінде ол Эльзаста жараланып, тұтқынға алынғанға дейін оның шабуылдары мен марштарына қатысты, бірақ оның жасаған зұлпымдарына қатыспады. Көп ұзамай ол австриялық армияның ілгерілеуімен босатылды.

Силезия соғыстары

Оның келесі белсенді қызметі, әлі де Тренктің қол астында, 1745 жылы Силезия тауларында болды (Пруссияға қарсы екінші Силезия соғысы кезінде), бұл науқанда ол жеңіл әскерлердің басшысы ретінде ерекше көзге түсті. Ол Сур шайқасына да қатысты. Бірақ ол әріптестерінің заңсыздыққа толы мінез-құлқына көнбегендіктен, көп ұзамай қызметтен кетті. Тұрақты лауазым күтіп, кедейлікте ұзақ уақыт өткен соң, ол шекаралық полктердің бірінде капитан болып тағайындалды. Келесі он жылды Карловац округіндегі әскери шекарада, жартылай әскери, жартылай әкімшілік жұмыстармен өткізді. Өзі орналасқан Буничте шіркеу салып, қазір оның атымен аталатын емен орманын отырғызды. Ол жеті жылдық соғыс басталғанда подполковник шеніне жеткен еді. Осы кезден бастап оның әскери даңқы қалыптаса бастады. Бастапқыда генерал Вильгельм Рейнхард фон Нейпперг оны қабылдамады, бірақ канцлер Венцель Антон Кауництің бұйрығымен полковник болып тағайындалды және бірнеше рет өзін ерекшелендірді. 1757 жылғы 1 қаңтарда Острицке жасалған шағын, бірақ көп талқыланған түнгі шабуылда көзге түсті, сол жылы Фельдмаршал Максимилиан Улисс Браунның басшылығымен Богемия мен Саксонияда шайқасты және кавалерияның генерал-фельдвахтмейстері (генерал-майорына тең) болды, сондай-ақ жаңадан құрылған Мария Тереза әскери орденінің рыцары атанды. 1758 жылғы үшінші Силезия соғысында ол бас қолбасшы ретінде алғашқы мүмкіндігін алды және оны тиімді пайдаланды, нәтижесінде Ұлы Фридрих Оломуцтің қоршауын тоқтатып, Богемияға қайта шегінуге мәжбүр болды (Домштадл шайқасы, 30 маусым). Ол лейтенант-фельдмаршал шенімен марапатталды және Хоккирх жорығында өзін белсенді және батыл қолбасшы ретінде көрсеткеннен кейін Мария Тереза оны Австрия дворяндығына және император Францисктің Священная Рим империясының пэрі ретіне көтерді. Мария Тереза оған өзі құрған орденнің үлкен крестін және Богемиядағы Кутна-Гора маңындағы мүлікті сыйлады. Ол Одер өзеніне ресейліктермен қосылуға жіберілген австриялық контингенттің қолбасшысы болып тағайындалды және Петр Салтыковпен бірге Кунерсдорф шайқасына қатысты, онда орыс-австриялық біріккен әскерлері үлкен жеңіске жетті. Осының нәтижесінде Лаудон фельдцейхмейстер болып тағайындалды және Богемия, Моравия және Силезияның бас қолбасшысы болды. 1760 жылы ол Ландешут шайқасында Фридрихтің Фуке басқаруындағы әскер корпусын талқандап, маңызды Глатц бекінісін басып алды. 1760 жылы Легница шайқасында (15 тамыз 1760 ж.) Фридрихтен жеңіліске ұшырады, бұл оның негізгі армия командирлері Даун мен Лейсимен қарым-қатынасын уландырды. Лаудон олар оның корпусына көмектеспегенін мәлімдеді. 1761 жылы ол әдеттегідей Силезияда әрекет етті, бірақ Кунерсдорфтан кейін орыс одақтастарының қорқақтығын қайта көрді, Фридрихтің Бунцельвицтегі бекінісіне қарсы барлық әрекеттері сәтсіз аяқталды. Алайда ол бірден-бір мүмкіндігін пайдаланып, 30 қыркүйек пен 1 қазан аралығында Швайдницке шабуыл жасады. Оның тынбай жұмыс істеуі соғыс аяқталғанға дейін жалғасты, бұл Даун мен Лейсидің сақтық саясатымен күрт қайшы болды. Жеті жылдық соғыстың кейінгі науқандарын зерттеушілер, Даун көрсеткенінен гөрі көбірек шабуылшылдық және Лаудонның дарынына сәйкес келетіндей сақтық қажет болғанын мойындауы мүмкін. Бірақ екеуі де мұны түсінбеді, соғыстың соңғы үш жылы австрия армиясының «Фабиус» және «Марселл» аталған екі қолбасшысы арасындағы шиеленіс күшейгенмен белгіленді.

His next active service, still under Trenck, was in the Silesian mountains in 1745 (during the Second Silesian War against Prussia), in which campaign he greatly distinguished himself as a leader of light troops. He was present also at the Battle of Soor. He retired shortly afterwards, owing to his distaste for the lawless habits of his comrades in the irregulars, and after long waiting in poverty for a regular commission he was at last made a captain in one of the frontier regiments, spending the next ten years in half military, half administrative work in the Karlovac district on the Military Frontier. At Bunić, where he was stationed, he built a church and planted an oak forest now called by his name. He had reached the rank of lieutenant colonel when the outbreak of the Seven Years' War called him again into the field. From this point began his fame as a soldier. At first rejected by General Wilhelm Reinhard von Neipperg, he soon was promoted colonel at the behest of Chancellor Wenzel Anton Kaunitz and distinguished himself repeatedly. He drew attention at the small but much reported night raid on Ostritz on 1 January 1757 and during that year fought in Bohemia and Saxony under Feldmarschall Maximilian Ulysses Browne and became a Generalfeldwachtmeister (equivalent to major general) of cavalry as well as a knight of the newly founded Maria Theresa Military Order. In the Third Silesian War campaign of 1758 came his first opportunity for fighting an action as a commander in chief, and he used it so well that Frederick the Great was obliged to give up the siege of Olomouc and retire into Bohemia (Battle of Domstadtl, 30 June). He was rewarded with the grade of lieutenant field marshal and having again shown himself an active and daring commander in the campaign of Hochkirch, he was created a Freiherr in the Austrian nobility by Maria Theresa and in the peerage of the Holy Roman Empire by her husband the emperor Francis. Maria Theresa gave him, further, the grand cross of the order she had founded and an estate near Kutná Hora in Bohemia. He was placed in command of the Austrian contingent sent to join the Russians on the Oder, and participated in Kunersdorf alongside Pyotr Saltykov where a joint Russo Austrian contingent won a great victory. As a result, Laudon was promoted Feldzeugmeister and made commander in chief in Bohemia, Moravia and Silesia. In 1760 he destroyed a whole corps of Frederick's army under Fouqué at the Battle of Landeshut and stormed the important fortress of Glatz. In 1760 he sustained a severe reverse at Frederick's hands in the Battle of Liegnitz (15 August 1760), which action led to bitter controversy with Daun and Lacy, the commanders of the main army, who, Laudon claimed, had left his corps unsupported. In 1761 he operated, as usual, in Silesia, but he found his Russian allies as timid as they had been after Kunersdorf, and all attempts against Frederick's entrenched camp of Bunzelwitz failed. He brilliantly seized his one fleeting opportunity, however, and stormed Schweidnitz on the night of September 30/October 1, 1761. His tireless activity continued to the end of the war, in conspicuous contrast with the temporizing strategy of Daun and Lacy. The student of the later campaigns of the Seven Years' War will probably admit that there was need of more aggressiveness than Daun displayed, and of more caution than suited Laudon's genius. But neither recognized this, and the last three years of the war are marked by an ever increasing friction between the "Fabius" and the "Marcellus," as they were called, of the Austrian army.

Кейінгі мансап

Содан кейін, бейбітшілік орнасқаннан бастап, Даун әскердің нақты бас қолбасшысы болғанда, Лаудон екінші орынға түсті. Лаудонды қызметін басқа жаққа ауыстыруға шақыру үшін, басқалардың арасында Ұлы Фридрих ұсыныстар жасады. Лаудон бұл ұсыныстарға құлақ аспады, бірақ келіссөздер бірнеше жылға созылды. Лейси Даунның Соғыс Кеңесінің төрағасы болғаннан кейін Лаудон жаяу әскердің бас инспекторы болып тағайындалды. Дегенмен, Лаудон мен Лейси арасындағы келіспеушіліктер жалғасты. Иосиф II, өзінің қарсыласымен жақын байланыста болғаннан кейін, таққа отырған соң Лаудон Кутна-Гора маңындағы Бечвары мүлігіне қайтып кетті. Бірақ Мария Тереза мен Кауниц 1769 жылы оны Богемия мен Моравияның бас қолбасшысы етіп тағайындады. Ол бұл лауазымды үш жылдай атқарды. Осы мерзім аяқталған соң, қызметтен зейнетке шығуды ойлап, қайтадан мүлігіне қоныстанды. Мария Тереза оны тағы да әскерде қалдыруға көндірді. Богемиядағы аграрлық проблемаларға байланысты мүлігінің құны төмендегендіктен, ол 1776 жылы оны одан жомарт шарттармен сатып алды. Лаудон содан кейін Венаның жанындағы Хадерсдорфқа қоныстанды және көп ұзамай фельдмаршал атанды. Карлайл (Ұлы Фридрих) 1776 жылы Фридрих Ұлы Лаудонмен кездескенде императордың алдында оны әдейі "фельдмаршал" деп атағанын айтады, бірақ бұл ескерту 1778 жылдың ақпанына дейін назарға алынбады. 1778 жылы Бавария мұрагерлік соғысы басталды. Жозеф пен Лейси енді Лаудонмен келісті, және Лаудон мен Лейси екі әскерге далада басшылық етті. Бірақ осы жолы Лаудон өзінің беделінен төмендегендей көрінді, ал Фридрихтің әскеріне қарсы тұрған Лейси жаңа жетістіктерге қол жеткізді. Осыдан кейін екі жыл бойы Лаудон Хадерсдорфта тыныш өмір сүрді. 1787 жылы Түркиямен жаңа соғыс басталды. Осы соғысты жүргізуге жауапты генералдар жақсы нәтижелер көрсетпеді, сондықтан Лаудон соңғы рет майданға шақырылды. Қартайған және денсаулығы нашарлаған күйі де, ол іс жүзінде де, атағымен де бас қолбасшы болды. 1789 жылы ол үш апта ішінде Белградты басып алып, соңғы керемет жеңіске жетті. Белградты басып алғаннан бастап, Коча Анджелковичтің қарсылық күшін қолдаған кезде қайтыс болғанға дейін ол Габсбург Сербиясының әскери губернаторы қызметін атқарды. Ол сол жылы Моравиядағы Новы-Йичинде (Неу-Титшайн) қызмет барысында қайтыс болды. Оның соңғы лауазымы – жаңа император Леопольд оған арнап құрған Австрия қарулы күштерінің бас қолбасшысы болды. Лаудон Хадерсдорф жерінде жерленді. Өлімінен сегіз жыл бұрын император Жозеф осы ұлы жауынгердің мәрмәр бюстін Соғыс Кеңесінің залына орнатуға бұйрық берген еді. Оның немересі Иоганн Людвиг Алексиус фон Лудон (1762–1822) Революциялық және Наполеон соғыстарында өзінің еңбегімен көзге түсіп, фельдмаршал лейтенанты шеніне жетті.

After the peace, therefore, when Daun became the virtual commander in chief of the army, Laudon fell into the background. Offers were made, by Frederick the Great amongst others, to induce Laudon to transfer his services elsewhere. Laudon did not entertain these proposals, although negotiations went on for some years, and on Lacy succeeding Daun as president of the Council of War, Laudon was made inspector general of infantry. Dissensions, however, continued between Laudon and Lacy, and on the accession of Joseph II, who was intimate with his rival, Laudon retired to his estate Bečváry near Kutná Hora. Maria Theresa and Kaunitz caused him, however, to be made commander in chief in Bohemia and Moravia in 1769. This post he held for three years, and at the end of this time, contemplating retirement from the service, he settled again on his estate. Maria Theresa once more persuaded him to remain in the army, and, as his estate had diminished in value owing to agrarian troubles in Bohemia, she repurchased it from him, in 1776, on generous terms. Laudon then settled at Hadersdorf near Vienna, and shortly afterwards was made a field marshal. Of this Carlyle (Frederick the Great) records that when Frederick the Great met Laudon in 1776 he deliberately addressed him in the emperor's presence as "Herr Feldmarschall", but the hint was not taken until February 1778. In 1778 came the War of the Bavarian Succession. Joseph and Lacy were now reconciled to Laudon and Laudon and Lacy commanded the two armies in the field. On this occasion, however, Laudon seems to have in a measure fallen below his reputation, while Lacy, who was opposed to Frederick's own army, earned new laurels. For two years after this Laudon lived quietly at Hadersdorf. A new war, with Turkey, broke out in 1787. The generals charged with prosecuting this war did badly, and Laudon was called for the last time into the field. Though old and broken in health, he was commander in chief in fact as well as in name, and in 1789 he won a last brilliant success by capturing Belgrade in three weeks. He served the position of military governorship of Habsburg Serbia from his capture of Belgrade until his death while cooperating with the resistance fighters of Koča Anđelković. He died within the year, at Nový Jičín (Neu Titschein) in Moravia, still on duty. His last appointment was that of commander in chief of the armed forces of Austria, which had been created for him by the new emperor Leopold. Laudon was buried in the grounds of Hadersdorf. Eight years before his death the emperor Joseph had caused a marble bust of this great soldier to be placed in the chamber of the council of war. His nephew Johann Ludwig Alexius von Loudon (1762–1822) fought in the Revolutionary and Napoleonic Wars with credit, and rose to the rank of Feldmarschall Leutnant.

Жеке өмір

Лудон Босингте Хорватиядағы офицердің қызы және пруссиялық Салвиати әулетімен туысқан Клара фон Хагенге үйленді. Некеге дейін Клара Австрияның Архиегерлігінің губернаторы, граф Кристиан Август фон Сейлерн мен Аспангтың (1717-1801) әйелі, графша Шарлотта Солмс-Зонневальдтың (1725-1783) қарындасы болды. Ол болашақ әйелін отбасының қарсылығына қарамастан, қашқақтап алуға мәжбүр болды. Бұл некете бала тумады.