Кіріспе
Бұл Данияның пошта маркалары мен почта тарихына шолу.
Ертедегі пошта тарихы
Данияның пошта тарихы король Кристиан IV-тің 1624 жылғы 24 желтоқсандағы жарлығымен басталады, ол ұлттық пошта қызметін құрды. Бұл қызмет тоғыз негізгі бағыттан тұрды және оны Копенгаген мэрі мен бірнеше гильдиялар басқарды. Бастапқыда пошта жаяу жүріп тасымалданды, ал 1640 жылдан кейін атты көлік пайдаланыла бастады. 16 шілдеде қызмет Пол Клингенбергке берілді, ол бірқатар жаңалықтар енгізді, оның ішінде посылкаларды тасымалдайтын пошта көліктері және Норвегияға қызмет көрсету. Ол 1685 жылдың 14 наурызына дейін қызмет етті, содан кейін оны король Кристиан V-тің он бір жасар ұлы, граф Кристиан Гилденловеге тапсырды. Гилденлове отбасы 1711 жылға дейін басқаруды жүзеге асырды; 1694 жылы жаңа бағыттар мен тарифтер белгіленді. 1711 жылы мемлекет бақылауға алды. Пошта тасымалдаған алғашқы пароход SS Caledonia болды, ол 1819 жылдың 1 шілдесінде Копенгаген мен Киль арасында пошта тасымалдауды бастады.
Классикалық маркалар
Алғашқы почта маркалары 1851 жылғы 1 сәуірде 11 наурызда қабылданған заңмен енгізілді. Бірінші номиналы төрт (От) ригсбанкскиллингтік марка болды, ол қоңыр түсті, ортасында тәж, қылыш және скипетр бейнеленген төртбұрышты дизайнға ие. 1 мамырда көк түсті 2rbs номиналды марка шығарылды, онда номиналдың өзі дизайн ретінде қолданылды. Екі марка да типографиялық әдіспен басылған, су таңбасы (тәжбен) және перфорацияланбаған, сонымен қатар дизайнның үстіне сары-қоңыр түсті буреляж басылғандықтан ерекшеленеді. 2rbs Копенгагендегі жергілікті пошта тарифін төлеуге арналған, ал 4rbs ұлттық тарифті құрады. 1851 жылғы 1 мамырда төрт rbs маркасы Шлезвиг герцогтығында қолдануға енгізілді. Дизайн мен алғашқы басылымдарды М.В. Ферслев жасады, бірақ ол қайтыс болды, ал кейінгі басылымдарды Х.Х. Тиле жасады, оның фирмасы келесі 80 жыл бойы Дания маркаларын басып шығарды. 2rbs номиналындағы маркалар аз ғана саны басылды, бүгінде қолданылмаған түпнұсқасының бағасы шамамен 3000 АҚШ доллары, ал қолданылған түпнұсқасы 1000 АҚШ долларына жетеді. 4rbs маркасы көбірек таралған, қолданылмаған түпнұсқасы 700 доллар, ал қолданылған түпнұсқасы 40 доллар тұрады. 1854 жылы валютаның атауы жай ғана "скиллинг" және "ригсдалер" деп өзгертілді, содан кейін жаңа маркалар басылды, олар әлі де төртбұрышты формада және гербті пайдаланды, бірақ жаңа валюта атауларымен, ал мәтіндер қысқартылып, оларды даниялық немесе неміс тілінде оқуға болады ("FRM" "FRIMAERKE" орнына, мысалы). 1854 жылдан 1857 жылға дейін әртүрлі уақыттарда 2s, 4s, 8s және 16s номиналындағы маркалар шығарылды. 1858 жылы фондағы нүктелі үлгі толқынды сызықтармен ауыстырылды, 1863 жылы су таңбасында үлкен тәж пайдаланылды және маркалар рулеткамен перфорацияланды. Пошта маркаларымен қатар, сандық мөрлер де қолданыла бастады, олар бірнеше концентрлік шеңберлерден тұратын саннан құралды, әр сан белгілі бір пошта бөліміне сәйкес келеді. "1" - Копенгаген, "2" - Гамбургтағы бөлім, "5" - Орхус және т.б. 1864 жылғы Шлезвигтің екінші соғысы Дания үшін ауыр жеңіліс болды, содан кейін бірден жаңа маркалар шығарылды, оларда бұрынғы маркаларға қарағанда дәстүрлі монархиялық символдар көбірек бейнеленген. 1864 жылдың мамырынан 1868 жылға дейін 2s, 3s, 4s, 8s және 16s номиналындағы маркалар шығарылды. Бұл перфорацияланған алғашқы даниялық маркалар болды.
Сандық мәселелер
1870 жылы ұзақ жылдар бойы шығарылған "цифрлық" сериясының алғашқы таңбасы пайда болды. Дизайны ортасында ірі сандармен көрсетілген номиналы бар, әртүрлі түсті әсем рамамен оралған овал пішіндес болды. Рама дерлік симметриялық, бірақ толық емес, және көзі өткірлер рамасы кері айналған таңбаларды анықтай алады. Кері таңбалардың кейбіреулері өте көп, баспахана қызметкерлерінің де қай жағы дұрыс екенін білуде қиындықтары болған сықпалы. 1873 жылы валюта ондық кронаға ауыстырылды, бұл жаңа таңбаларды қажет етті. 1895 жылы перфорация аралығы, ал 1902 жылы су таңбасы өзгертілді. Сонымен қатар, 1882 жылы Халықаралық пошта одағы халықаралық пошта үшін таңбалардың белгілі бір түстерін стандарттады. Осы талапты қанағаттандыру үшін "Елтаңба үлгісі" жасалды; 5 øre жасыл, 20 øre көк түсті, ал 1885 жылы 10 øre қызыл түсті.
20 ғасыр
1904 жылы Дания королі Кристиан IX маркада бейнеленген алғашқы король болды. Келесі жылы төменгі номиналдық құны бар сандардың жаңа дизайны пайда болды – екі жағында үш толқын сызығы бар овал, бұл Данияның ең ірі аралдарын бөлетін үш суды көрсетеді. Бұл дизайн өте танымал болды, сондықтан оның түрлі нұсқалары 2003 жылға дейін қолданыста болды. 1907 жылы Кристиан IX дизайны жаңа король Фредерик VIII-нің суретімен жаңартылды. 1912 жылы бірнеше маркаға 35 øre қосымша төлем белгіленді. Сол жылы Данияның алғашқы суретті маркасы – Копенгаген Бас пошта кеңсесін бейнелейтін 5 кроналық марка шықты. Король Кристиан X 1913-1928 жылдар аралығында көптеген түс және құндылық өзгерістерімен ұзаққа созылған серияда пайда болды. 1918 жылы 27 øre номиналына қажеттілік туындағаннан кейін газет маркаларына қосымша төлемдер салынды, олардың кейбіреулері сирек кездеседі және бүгінде құны 200 АҚШ долларына жетеді. 1920 жылдың 5 қазанында Данияның алғашқы мерекелік маркалары – үш суреттен тұратын жиынтық, плебисциттен кейін Солтүстік Шлезвигтің Даниямен қайта бірігуін белгіледі. 1924 жылы пошта қызметінің 300 жылдығына арналған мерекелік маркалар шықты, ал 1926 жылы бастапқы екі дизайн олардың енгізілуінің 75 жылдығына арналған шығарылым үшін бейімделді. 1927 жылы алты маркадан тұратын жиынтықта ежелгі гравюраның үлгісі бойынша жасалған каравель бейнеленді. 1927 жылғы жиынтық типографиялық әдіспен басылды, ал 1933-1940 жылдар аралығында дизайн гравюра әдісімен қайта басылды. Гравюралық дизайн тез арада сол жақ жиегін қысқарту үшін өзгертілді, «II типті» маркаларда желкен мен жиектің арасында бір ғана шаршы бағана болды, ал «I типті» маркаларда екі бағана бар. (Екі тип те бүгінде кең таралған, I типті 25ø көк маркадан басқа.) Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Германия Данияны басып алды, бірақ марка бағдарламасы мұны көрсетпейді. Жаңа серияда Кристиан X профильден емес, бетке қарап тұрған күйде бейнеленді және соғыстан кейін де қолданыла берді. Алайда, пошта неміс пошталық цензурасына бағынған. 1946 жылы жоғары номиналдық құны бар маркалар үшін жаңа дизайн пайда болды – мемлекеттік мөрдің үш арыстаны. Толқынды сызықтар дизайны сияқты, бұл дизайн да 1990 жылдарға дейін ең жоғары номиналдық құны бар маркаларда тұрақты түрде қолданылды. 1976 жылы Дания Фарер аралдарындағы пошта қызметіне жауапкершілікті Postverk Føroya компаниясына жүктеді.
Қазіргі заманғы мәселелер
Данияның қазіргі таңба бағдарламасы салыстырмалы түрде кішкентай, гравировка тәсілімен жасалған таңбаларды пайдалануға бейім. Сапасы жоғары болғанымен, гравировка қолданылатын түстердің спектрін шектейді, сондықтан литография да қолданыла бастады, көбінесе гравировкамен бірге. Шығарылған таңбалардың саны бірте-бірте артты, 1960 жылдары жылына 5-10 дана болса, 1990 жылдары жылына шамамен 20 данаға жетті, сондай-ақ әдетте төрт таңбадан тұратын бірнеше тақырыптық жиынтықтар шығарылды.
Пошталық қағаз бұйымдары
Данияда 1864 жылдың 21 желтоқсанынан 1967 жылға дейін пошталық қағаз конверттері шығарылды, осы кезеңде барлығы 78 түрлі конверт шығарылды. Конверттер тек жергілікті және ішкі тарифтерге арналған бірінші салмақ класын қамтитын екі номиналда шығарылды. 1957 жылдың 1 сәуірінен бастап хаттарға арналған жергілікті пошта бағасы жойылды. Алғашқы хат карточкалары 1888 жылдың 3 қыркүйегінде шығарылды. 1979 жылы өндіріс тоқтаған кезде барлығы 83 түрлі карточка шығарылған еді. Пошта бағалары конверттермен бірдей болды. Хат карточкалары жергілікті және ішкі тарифтер бойынша қолжетімді болды. Жергілікті тариф 1957 жылдың 1 сәуірінен кейін жойылды. Пошта карточкалары алғаш рет 1871 жылы пайда болды және қазірге дейін шығарылуда. Жауапты төлемді пошта карточкалары немесе екі жақты пошта карточкалары 1883 жылдан 1967 жылға дейін қолданыста болды. 1886 жылға дейін оларды тек ішкі мақсаттар үшін немесе Даниямен қолдану туралы келісім шарттары бар елдерге ғана жіберуге болады. 1886 жылдан бастап осы карточкаларды UPU-ға мүше кез келген елге жіберуге болады. 1872 жылдың 28 мамырынан бастап газет орамалары үш тариф бойынша қолжетімді болды: жергілікті, ішкі және шетелдік, бірінші салмақ класында. Газет орамалары 1965 жылдан кейін шығарыла перестады, осы кезеңде барлығы 50 түрлі орама шығарылды. Аэрограммалар алғаш рет 1949 жылдың 9 қазанында енгізілді және бүгінгі күнге дейін қолжетімді.