Кіріспе
Ракета ұшырылатын құрылыс – ракета ұшырылатын құрылыс. Ұшыру алаңы – ракеталық зымыран немесе ғарыш кемесі тік бағытта ұшырылатын жер үсті құрылысы. Ұшыру алаңы термині орталық ұшыру платформасын (көшкіш ұшыру платформасы) немесе бүкіл кешенді (ұшыру кешенін) сипаттау үшін қолданылады. Бүкіл кешенге ұшқыш тұғыр немесе ұшыру платформасы (көлікті физикалық түрде қолдау үшін), қызмет көрсету құрылымы (көкіректермен жабдықталған), сондай-ақ отын, криогендік сұйықтықтар, электр қуаты, байланыс, телеметрия, зымыран құрастыру, пайдалы жүк өңдеу, отын және газдарды сақтау жабдықтары, құрал-жарақтар, кіру жолдары және дренаж жүйесі сияқты инфрақұрылым кіреді. Көптеген ұшыру алаңдарында көлік құралын құрастыруға, тексеруге және күтіп ұстауға, сондай-ақ экипажды тиеуге мүмкіндік беретін бір немесе бірнеше қолжетімді платформалармен жабдықталған бекітілген қызмет көрсету құрылымдары бар. Алаңда ракетаның қатты қызуынан көлік құралына немесе құрылымдық элементтерге зиян келтірмеу үшін жалынды аудару құрылымы және су шашырату арқылы шуды басу жүйесі орнатылған болуы мүмкін. Алаңды найзағайдан қорғау құрылғыларымен де қамтамасыз етуге болады. Ғарыш айлағы әдетте бірнеше ұшыру кешендері мен басқа да қолдау инфрақұрылымын қамтиды. Ұшыру алаңы зымыранды тік бағытта ұшыратын, бірақ оны жаудың шабуылынан қорғау үшін жер астына орналастырылған зымырандық құрылыстан (немесе зымырандық шахтадан немесе зымырандық кешеннен) ерекшеленеді. Сұйық отынмен жұмыс істейтін ракеталардың ұшыру кешенінде көбінесе ұшыру алдында ракета бактарын толтыруға арналған жанармай резервуарлары мен құбыр жүйелері бар. Криогендік отындар (сұйық оттегі тотықтырғышы, сұйық сутегі немесе сұйық метан отыны) ұшыру кезеңінде (кері санау) үздіксіз толықтырылуы керек (яғни, буланудан болатын шығынды толықтыру керек), өйткені көлік құралы ұшыруға дайын күтеді. Бұл әсіресе маңызды, себебі күрделі процестер жоспарлы немесе жоспарсыз тоқтаулармен кешіктірілуі мүмкін, осы уақытта туындаған мәселелерді шешуге болады. Көптеген ракеталар қозғалтқыштар толық қуатқа жеткенше бірнеше секунд бойы қолдау көрсетуді және бекітілуді қажет етеді. Көлік құралы әдетте ұстау қолдарымен немесе жарылғыш бұрандалармен ұсталады, олар көлік құралы тұрақтанғанда және ұшуға дайын болғанда іске қосылады, содан кейін алаңмен барлық байланыстар ажыратылады.
the structure from which rockets are launched
A launch pad is an above ground facility from which a rocket powered missile or space vehicle is vertically launched. The term launch pad can be used to describe just the central launch platform (mobile launcher platform), or the entire complex (launch complex). The entire complex will include a launch mount or launch platform to physically support the vehicle, a service structure with umbilicals, and the infrastructure required to provide propellants, cryogenic fluids, electrical power, communications, telemetry, rocket assembly, payload processing, storage facilities for propellants and gases, equipment, access roads, and drainage. Most launch pads include fixed service structures to provide one or more access platforms to assemble, inspect, and maintain the vehicle and to allow access to the spacecraft, including the loading of crew. The pad may contain a flame deflection structure to prevent the intense heat of the rocket exhaust from damaging the vehicle or pad structures, and a sound suppression system spraying large quantities of water may be employed. The pad may also be protected by lightning arresters. A spaceport typically includes multiple launch complexes and other supporting infrastructure. A launch pad is distinct from a missile launch facility (or missile silo or missile complex), which also launches a missile vertically but is located underground in order to help harden it against enemy attack. The launch complex for liquid fueled rockets often has extensive ground support equipment including propellant tanks and plumbing to fill the rocket before launch. Cryogenic propellants (liquid oxygen oxidizer, and liquid hydrogen or liquid methane fuel) need to be continuously topped off (i. e., boil off replaced) during the launch sequence (countdown), as the vehicle awaits liftoff. This becomes particularly important as complex sequences may be interrupted by planned or unplanned holds to fix problems. Most rockets need to be supported and held down for a few seconds after ignition while the engines build up to full thrust. The vehicle is commonly held on the pad by hold down arms or explosive bolts, which are triggered when the vehicle is stable and ready to fly, at which point all umbilical connections with the pad are released.
Ракеталарды платформаға тасымалдау
. Әрбір ұшыру алаңы ерекше, бірақ ғарыш аппараты ұшыру платформасына қалай жеткізілетініне қарай бірнеше негізгі типтерді сипаттауға болады. Горизонтальды интеграцияланған зымырандар құйрығы алға қаратылып, жылжымалы ұшыру құрылғысында (transporter erector launcher) көлденең түрде ұшыру алаңына дейін жеткізіледі, содан кейін жалын арнасының үстінде тік қалпына келтіріледі. Мысалға, барлық ірі совет зымырандарын, оның ішінде «Союз», «Протон», «N1» және «Энергия» зымырандарын келтіруге болады. Бұл әдісті SpaceX және Electron ұшыру құралдары да қолданады. Силодан ұшырылатын зымырандар зымырандық силого ішінде құрастырылады. Бұл әдіс тек қайта жабдықталған стратегиялық ракеталар үшін ғана қолданылады, себебі зымыран ұшыру күштерін қабылдай алатын силого салу қиын және қымбат. Вертикальды интеграцияланған зымырандар жеке ангарда жылжымалы ұшыру платформасында (MLP) құрастырылады. MLP-де байланыс құрылымы орналасқан және ол «Crawler transporter» деп аталатын үлкен көлікпен ұшыру алаңына жеткізіледі. Кеннеди ғарыш орталығының 39-шы ұшыру кешені осы әдісті қолданатын нысанның мысалы болып табылады. Осыған ұқсас жүйе Гвиана ғарыш орталығының ELA 3-інде «Ariane 5» зымырандарын ұшыру үшін қолданылады. Тік құрастырылған аппараттар интеграциялық ғимараттан ұшыру алаңына дейін жүретін екі параллель стандартты теміржол жолында орналасқан жылжымалы ұшыру платформасында тасымалдануы мүмкін. Бұл жүйе әлі де «Atlas V» және болашақ «Vulcan» зымырандары үшін қолданылады. SLC 6 және SLC 37-де зымырандар ұшыру тұғырына құрастырылады. Терезесіз, рельстік ғимарат ұшыру алаңын және порталды қоршап, аппаратты ауа-райынан қорғау және әскери құпиялылықты сақтау мақсатында пайдаланылады. Ұшыру алдында ғимарат іштен шығарылады. Бұл әдіс Кагосимада M V үшін де қолданылады. Бұрынғы «Sea Launch» қызметі өзгертілген, өзі жүретін мұнай бұрғылау платформасы «Ocean Odyssey»-ді «Zenit 3SL» зымырандарын экваторға көлденең тасымалдау үшін, содан кейін оларды жүзбелі ұшыру платформасынан геостационарлық орбитаға шығару үшін пайдаланды.
The former Sea Launch service used the converted self propelled oil drilling platform Ocean Odyssey to transport Zenit 3SL rockets horizontally to the Equator, and then to erect and launch them from a floating launch platform into geostationary transfer orbits.