Кіріспе

Фолсом түрмесі (California State Prison) – АҚШ, Калифорния штатының Фолсом қаласында орналасқан түрме. Бұл Калифорнияның Түзету және оңалту департаменті басқаратын 34 ересектер мекемесінің бірі. 1880 жылы ашылған Фолсом штаттағы екінші ең көне түрме, Сан-Квентиннен кейін, және АҚШ-та электр қуаты болған алғашқы түрме. Фолсом сондай-ақ, ең алғашқы қатаң күзетілетін түрмелердің бірі болды. Онда 93 айыптыға өлім жазасы орындалды. Музыкант Джонни Кэш 1968 жылдың 13 қаңтарында түрмеде екі тікелей концерт өткізді. Ол концерттер "Folsom Prison" атты тікелей альбом ретінде жазылып шығарылды. Ол одан он жыл бұрын "Folsom Prison Blues" әнін жазып, орындаған.

Мекемелер

FSP және Калифорния штатының Сакраменто түрмесі (SAC) бірдей пошталық мекенжайды бөліседі: Represa, CA 95671. Репреса (испан тілінен "бөгет" деп аударылады) – 1892 жылы штаттық түрме пошта бөліміне сол кезде салынып жатқан Америка өзеніндегі бөгетке жақындығы үшін берілген атау. 1955 жылы бөгет Фолсом бөгетімен алмастырылды. Кешенге қауіпсіз периметр ішінде бес тұрғын бөлімше кіреді, оның ішінде бастапқы екі қабатты құрылым да бар. 1-ші бөлімше – АҚШ-тағы ең көп тұтқындар шоғырланған камералар блогы, төрт бес қабатты секцияда шамамен 1200 тұтқынға арналған. Барлық камераларда дәретхана, раковина, төсек және тұтқындардың жеке заттарын сақтауға арналған орын бар. Түрме кешеніне сондай-ақ екі асхана, үлкен орталық жаттығу алаңы және екі кішкентай жаттығу алаңы кіреді. Келушілер бөлмесіне жабық аула және байланыссыз кездесулерге арналған орын жатады. 2020 жылдың 30 сәуіріне қарай, FSP-нің ерлер бөлімшелері жобалық қуатының 130,4%-ына, яғни 2694 адамға толып, ал FSP-нің әйелдер бөлімшелері жобалық қуатының 68,5%-ына, яғни 276 адамға толып отырды.

Тарих

FSP – Калифорния алтын асырудан кейінгі онжылдықтарда қатал жағдайларымен ұзақ уақыт бойы танымал болған Калифорния штатының екінші ескі түрмесі. FSP қазір негізінен орташа қауіпсіздік деңгейіндегі тұтқындарды қабылдаса да, ол Американың алғашқы жоғары қауіпсіздік түрмелерінің бірі болды. Құрылысы 1857 жылы Америка өзенінің жанындағы Стони Бар кеншілер лагерінің орнында басталды. Түрме 1880 жылы ресми түрде ашылып, 1800 тұтқынға арналған. Олар уақыттың көп бөлігін қараңғыда, мықты қазандық есіктерінің артында, көз тесіктері бар тас камераларда өткізді. 1940 жылдары камера есіктеріне ауа тетікшелері орнатылды. Қате жазбаларға байланысты, 92 адам атқыланған деп жаңылыс түсінік болды, бірақ шындығында 93 адам өлім жазасына кесілді. 1968 жылы Джонни Кэш түрмеде концерт берді. Концертке келген әр тұтқын өз жеке камерасында болды және олардың көпшілігі білім алу немесе кәсіп үйрену бағдарламаларына қатысты. Босатылған тұтқындардың көпшілігі босатылғаннан кейін түрмеге қайта оралмады. Ұлттық қоғамдық радиодан Лора Салливан түрмеде тұтқындарды ұстауға кеткен шығындар мемлекеттік бюджетте "жай ғана ескерілмейді" деді. 2009 жылы Фолсом түрмесі 4427 тұтқынмен толы болды. Сол жылы босатылған тұтқындардың көпшілігі босатылғаннан кейін қайта түрмеге түсті. 2018 жылы Эль-Дорадо Хиллз генеалогиялық қоғамы қай атаусыз қабір тасы кімге тиесілі екенін анықтау үшін зерттеу жұмыстарын бастады; қабір тастары бастапқыда тек нөмірлермен белгіленген, кейін оларға есімдер де қосылды.

Калифорнияның түрме индустриясы басқармасы (CALPIA)

Калифорния түрме индустриясы басқармасы (CALPIA) бағдарламасына әкімшілік, Брайль кәсіпорны, тұтқындар 1930 жылға дейін Калифорнияның тіркеу нөмірлерін жасап келген тіркеу нөмірлері фабрикасы, техникалық қызмет көрсету, металл өңдеу, баспахана және жарнама тақталары шеберханасы кіреді.

Кәсіби білім

Кәсіптік түзету бағдарламасы, құрылыс және техникалық білім (КТБ) деп аталатын, дәнекерлеу, автомеханика, электроника, электр жұмыстары, кірпіш қалау, ғимараттарды күтіп ұстау, сантехника, ағаш өңдеу, шатыр төлеу, темір құрылысшылар одағы, тұрақты экологиялық ортаны дамыту (SEEDS) және кеңсе қызметтерін қамтиды.

Академиялық

Академиялық тұтқын бағдарламасы ересектерге арналған негізгі білім беру, орта мектеп / GED, екінші тіл ретінде ағылшын тілі, сауаттылық бағдарламасы және компьютерлік оқытуды қамтиды.

Фолсом әйелдер мекемесі

2013 жылдың қаңтар айында әйелдерге арналған жеке бөлім – Фолсом әйелдер мекемесі ашылды. CDCR жүйесіндегі ең солтүстік әйелдер түрмесінде 403 әйелге орын бар. 2013 жылғы мәліметтер бойынша, әйелдердің 25 пайызы испаноязыл болды. Бұл түрмеде тәуекелі төмен тұтқындар ұсталады.

Қашуға тырысу

Фолсом – АҚШ-тағы ең алғашқы жоғары қауіпті түрмелердің бірі. 1920 жылдары граниттен жасалған қабырғасы салынып біткенге дейін түрмеден көптеген қашуға тырысулар болды; алғашқысы 1880 жылдары алғашқы тұтқындар келгеннен кейін көп ұзамай орын алды. Фолсомның зорлық-зомбылыққа толы және қанды тарихында көптеген көтерілістер мен қашу әрекеттері тұтқындар мен қызметкерлердің қаза болуына себеп болды.

1920 жылы түрмелік пойыздың әрекеті

1920 жылы үш сотталған түрме пойызын қағып алып, түрме қақпасын бұзып қашып кетті.

1932 жылы қашуда пайдаланылған манекен

16 маусымда Лос-Анджелестегі ұры Мэтью Харрис Фолсом түрмесінен өте шынайы манекен жасап қашып кетті. Манекенді Абботтың шашымен, оның камераласының шашымен және Париж гипсінен жасалған бетпен өте ұқсас етіп жасағандықтан, күзетшілерді келесі күні кешке дейін алдады. Түрме бастығының айтуынша, ол төсегінде көрінген және күзетшілерді жалпы құлыптауға дейін алдаған.

1932 Суға түсу костюміне түсу

Карл Риз 1932 жылы футболдың ішкі бөлігінен, көздік линзасынан және тағы да басқа қолға түскен заттардан жасалған суға бату костюмін пайдаланып қашып құтылуға тырысты. 13 жыл түрме күзетшісі болған Флойд Дэвис зейнетке шыққаннан кейін де музейде ерікті болып жұмыс істеді. Оның айтуынша, тұтқын бір ғана қателік жасады: ол тыныс алу түтігін жеткілікті ұзын етіп жасамады және электр стансасының тоған суына батып кетті. Оны аулаға алып шығарғанда, басқа күзетшілер оқ атуды бастады. Содан кейін болған қақтығыста офицер Гарри Мартин мен түрме бастығы Ларкин екеуі де пышақтан қаза тапты. Офицер Мартин оқиға орнында көз жұмды, ал түрме бастығы Ларкин 5 күннен кейін алған жарақатынан қайтыс болды.

1987 жылдың 5 маусымы

Қылмыскер Глен Стюарт Годвиннің есімді қашуы оған ФБР-дің ең іздестірілген қашқындар тізіміне енуге мүмкіндік берді. 1987 жылы Годвин Калифорния штатының Трейси қаласындағы Дьюэл кәсіптік институтында жазасын өтеу кезінде қашуға тырысты және ол жоғары қауіпсіздік шараларымен қамтылған Фолсом мемлекеттік түрмесіне ауыстырылды. Билік Годвиннің әйелі Шелли Роуз Годвин мен Дьюэлдегі бұрынғы камераласы Лоренц Карлик оның Фолсомнан сәтті қашуын жоспарлауға көмектескенін сендіреді. Годвинге түрмеге пила және басқа да құралдар жасырын түрде жеткізілген. 1987 жылдың 5 маусымында ол қоршау сымын кесіп, Америка өзеніне құятын дауылды су ағынына түсті. Годвин люк арқылы түсіп, қараңғы ағыста 750 метрдей жол жүрді. Годвиннің әйелі немесе серігі Карлик өзенмен ағып кетуі үшін, оны бағыттаған тастардағы боялған жебелермен белгіленген сал қалдырған. Ол Годвиннің қашуына көмектескені үшін сотталды. 1988 жылдың қаңтар айында Шелли Годвин күйеуінің қашуына қатысқандығы үшін федералдық қашқын ретінде танылды. ФБР оны 1990 жылдың 7 ақпанында Техас штатының Даллас қаласында ұстады. Годвин 1991 жылы Мексикада ұсталды, бірақ сол жылдың қыркүйек айында Гвадалахара түрмесінен қайта қашып кетті және әлі де іздеуде.

2010 жылғы 19 қазан

Екі ең төменгі қауіпсіздік деңгейіндегі сотталған, 43 жастағы Джеффри Уильям Хауард және 34 жастағы Гаррет Дэниел Саммет 2010 жылдың 19 қазанында Фолсом түрмесінен қашып кетті. Түрме өкілі лейтенант Энтони Джентиль олардың қалай қашып кеткені туралы мәлімет бермеді, тек екі адам түрменің ең төменгі деңгейдегі қамтамасыз ету бөлімінен қашып кеткенін айтты.

Фолсом мемлекеттік түрмесінің түзеу қызметкерлері және Калифорнияның Түзеу және оңалту департаментінің (CDCR) Түзеу қауіпсіздігі кеңсесінің агенттері қашып кеткендерді ұстау бойынша іздеу жұмыстарын бастады.

2017 жылғы 26 қазан

Тұтқын Тодд Уиллис таңғы сағат 8-де түрмедегі ең төменгі қауіпсіздік деңгейіндегі тұрғын үйден қашып кетті; бес күннен кейін, 2017 жылдың 31 қазанында, Ранчо Кордова қаласынан өтіп бара жатқан қызметтен тыс полиция офицері оны байқады. Полицияға хабар берілді және Уиллис дереу ұсталды.

Зорлық-зомбылық оқиғалары

1937 жылы түрме бастығы Кларенс Ларкин қашып кету әрекеті кезінде пышақталды және алған жараларынан қайтыс болды. 1970-ші және 1980-ші жылдары Фолсом түрмесінде зорлық-зомбылық өршіп, мексикалық мафия, «Қара партизан» тобы және басқа да түрмелік бандалар түрмелерді едәуір қауіпті ете бастады. «Қауіпсіз тұрғын үй бөлімдерінің» құрылуы, бірінші Калифорния штатының Сакраменто түрмесінде, кейіннен Крессент-Ситидегі Пеликан-Бэй және Калифорния штатының Коркоран түрмесінде, бандалық зорлық-зомбылықты бақылауға көп көмектесті. 2010 жылдың 27 тамызында Фолсомдағы жеті федералдық сотталған түрмеге жатқызылды, себебі 200 сотталғанның қатысуымен болған тәртіпсіздік кезінде түзеушілер қару қолданды. Сотталғандардың ешқайсысының жарақаты өмірге қауіпті емес еді, сондай-ақ оқиға кезінде түзеушілердің бірі де зардап шекпеді. 2012 жылдың 19 қыркүйегі, сәрсенбі күні сағат 11:00-ден кейін түрме аулаларының бірінде төбелес болды. Түрме қызметкерлерінің ешқайсысы зардап шекпеген, ал түрме күзетшілері (өлімге әкеп соқпайтын күш қолданып) төбелесті тоқтатты, бірақ бір сотталғанға оқ тиді және кем дегенде он сотталған пышақтан немесе кескіштен жарақат алды, деп хабарлады билік органдары (сотталғандар аудандық ауруханаларда емделді).

Джонни Кэш

Әнші Джонни Кэш "Folsom Prison Blues" (1956) әні арқылы, заңнан тыс адамның түрмеде отыруы туралы ойдан шығарылған оқиғаны баяндай келіп, және FSP-де өткізген екі тікелей концерті арқылы FSP-ні бүкіл әлемге таныстырды. Біріншісі 1966 жылы болса, ал 1968 жылғы 13 қаңтарда FSP кафетериясында өткен, одан да әйгілі концерті "At Folsom Prison" альбомы ретінде жазылған. Кейін Кэш FSP-дегі тұтқындарды "мен сахнада ойнаған ең құлшыныспен тыңдаған көрермендер" деп айтқан. Сол альбомнан шыққан "Folsom Prison Blues" синглы кантри музыка чартында төрт апта бойы бірінші орында тұрды, ал альбом 122 апта бойы топ 200 поп-альбомдар чартында болды. Алғашқы жоспар бойынша концертті интернет желісі арқылы көрсету көзделіп, төрт коммерциялық емес ұйым осы шараны қаржылай қолдап, түскен табысты бөлісуге келісім берген.

Солтүстік жолбарыстары

Кэштің жаңашыл концертіне 50 жыл толуын мерекелеу үшін Мексиканың Синалоа штатындағы "Los Tigres del Norte" тобы FSP түрмесіндегі әйел және ер адамдарға концерт берді. Концерттер Netflix арнайы бағдарламасының бөлігі ретінде түсірілді және 2019 жылдың қыркүйегінде жарық көрді.

Фильмдер

FSP бірнеше көркем фильмдердің түсірілім алаңы болды, оның ішінде "The Work", "Cell Block 11-дегі бүлік", "Convicts 4", "American Me", "The Jericho Mile", "Another 48 Hrs.", "Diggstown", "Walk the Line" (Джонни Кэштің өмірбаяндық фильмі) және "Folsom Prison қабырғаларының ішінде" фильмдері. "Жылу" (Heat) фильмінде 1995 жылы FSP туралы айтылады. Бұл фильмнің басты кейіпкері Нил МакКоулидің жеті жыл бойы осы жерде тұрғаны айтылады. Басқа да түсірілім тобының көп бөлігі осы мекемеде кездесіп, уақыт өткізген деген ақпарат бар.

Қоғамдық жұмыстар

М 5 тас жолында, Фармингтон Хиллс қаласында (Мичиган штаты), Фолсом және Фридом деп аталатын екі сервистік жол шығысқа және батысқа қарайтын бағыттардың жанында орналасқан.

Музыка

Фолсом түрмесі The Offspring тобының 1998 жылғы "Walla Walla" әнінде еске алынады. Дегенмен, әннің мәтініне сәйкес, Фолсомның шатасқан немесе дұрыс емес орналасқан жері Уолла-Валла, Вашингтон штаты болып табылады.

Теледидар

Cartoon Network анимациялық сериалы "Қосы мен Тауық" сериасының тұңғыш көрсетілімі, сәйкесінше "Фолсом түрмесіне саяхат" деп аталады, онда басты кейіпкерлер саяхатпен түрмеге барады, бірақ Тауық Қызыл есімді тұтқынмен орын ауыстырып алады. "Менталист" сериалының 2-маусымның 16-шы эпизоды Фолсомды қысқаша еске алады, онда детектив эпизодтың қылмыскеріне: "Фолсомдағы ең бай адам сен боласың" дейді.

Ойындар

Жаңа Фолсом түрмесі StarCraft II: Wings of Liberty-де осы мекеменің құрметіне, немесе қазіргі Калифорния штатының Сакраменто түрмесі болып табылатын Нью Фолсом түрмесінің атымен аталған.