Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Адвентистік қозғалыстың американдық негізін қалаушы (1782–1849)
American founder of the Adventist movement (1782–1849)
Уильям Миллер (15 ақпан 1782 – 20 желтоқсан 1849) – 19 ғасырдың ортасында Солтүстік Америкадағы «Миллерлік» деп аталатын діни қозғалысты бастаған американдық дін қызметкері. Оның Екінші келу туралы жариялаған уағыздары 1840 жылдары күтілгендей орындалмағаннан кейін, оның ілімінің жаңа ізбасарлары пайда болды, олардың ішінде Адвентшіл христиандар (1860), Жетінші күндік адвентистер (1863) және басқа да адвентистік қозғалыстар бар.
William Miller (February 15, 1782 – December 20, 1849) was an American clergyman who is credited with beginning the mid 19th century North American religious movement known as Millerism. After his proclamation of the Second Coming did not occur as expected in the 1840s, new heirs of his message emerged, including the Advent Christians (1860), the Seventh day Adventists (1863) and other Adventist movements.
Ерте өмір
Уильям Миллер 1782 жылдың 15 ақпанында Массачусетс штатының Питтсфилд қаласында дүниеге келді. Оның ата-анасы – американдық революцияның қатысушысы, капитан Уильям Миллер және Элнатан Фелпстің қызы Паулина. Төрт жасында отбасымен Нью-Йорк штатының Лоу-Хэмптон ауылына көшіп келді. Миллер тоғыз жасқа дейін анасынан үйренді, содан кейін жаңа құрылған Шығыс Пултни аудандық мектебіне барып оқыды. Миллер он сегіз жасынан кейін ешқандай формалды білім алғаны туралы мәлімет жоқ, бірақ ол үлкен ынтамен көп оқыды. Жастығында ол Вермонт штатының Фэр-Хейвен қаласындағы судья Джеймс Уизерл мен конгрессмен Мэтью Лионның жеке кітапханаларына, сондай-ақ Нью-Йорк штатының Уайтхолл қаласындағы Александр Крюксшенкс кітапханасына қол жеткізді. 1803 жылы Миллер Люси Смитқа үйленді және оның туған қаласы Пултниге көшіп, шаруашылықпен айналысты. Пултниде Миллер бірнеше азаматтық лауазымға сайланды, бастапқыда констебль болып қызмет етті. 1809 жылы ол шерифтің орынбасары болып сайланды, ал кейін белгілі бір күні бейбіт судья болып сайланды. Миллер Вермонт ополчениесінде қызмет етті және 1810 жылдың 21 шілдесінде лейтенант болып тағайындалды. Ол жақсы жағдайда болды, үйі, жері және кем дегенде екі жылқысы болды. Пултниге көшіп келгеннен кейін Миллер баптист дінінен бас тартып, деист болды. Өзінің өмірбаянында Миллер дінге келуін былай баяндайды: "Мен сол ауылдың [Вермонт штатының Пултни қаласында] көрнекті адамдарымен таныстым, олар деист еді; бірақ олар жақсы азаматтар, адал және салмақты мінезді болды. Олар маған Вольтердің, [Дэвид] Юмның, Томас Пейннің, Итан Алленнің және басқа да деистік жазушылардың еңбектерін ұсынды."
William Miller was born on February 15, 1782, in Pittsfield, Massachusetts. His parents were Captain William Miller, a veteran of the American Revolution, and Paulina, the daughter of Elnathan Phelps. When he was four years old, his family moved to rural Low Hampton, New York. Miller was educated at home by his mother until the age of nine, when he attended the newly established East Poultney District School. Miller is not known to have undertaken any type of formal study after the age of eighteen, though he continued to read widely and voraciously. As a youth, he had access to the private libraries of Judge James Witherell and Congressman Matthew Lyon in nearby Fair Haven, Vermont, as well as that of Alexander Cruikshanks of Whitehall, New York. In 1803, Miller married Lucy Smith and moved to her nearby hometown of Poultney, where he took up farming. While in Poultney, Miller was elected to a number of civil offices, starting with the office of Constable. In 1809 he was elected to the office of Deputy Sheriff and at an unknown date was elected Justice of the Peace. Miller served in the Vermont militia and was commissioned a lieutenant on July 21, 1810. He was reasonably well off, owning a house, land, and at least two horses. Shortly after his move to Poultney, Miller rejected his Baptist heritage and became a Deist. In his biography Miller records his conversion: "I became acquainted with the principal men in that village [Poultney, Vermont], who were professedly Deists; but they were good citizens, and of a moral and serious deportment. They put into my hands the works of Voltaire, [David] Hume, Thomas Paine, Ethan Allen, and other deistical writers."
Әскери қызмет
1812 жылғы соғыс басталғанда Миллер жергілікті ер адамдардан компания құрып, Вермонт штатындағы Берлингтон қаласына сапар шекті. Ол лейтенант шенімен АҚШ тұрақты армиясының 30-шы жаяу әскер полкіне өтті. Миллер соғыстың көп бөлігін жұмысқа алушы ретінде өткізді және 1814 жылдың 1 ақпанында капитандыққа көтерілді. Ол Платсбург шайқасында алғашқы шайқасына қатысты, онда американдық күштер британдықтардан сандық артықшылыққа ие болды. "Мен болған бекініс әрбір оққа ұшырады. Бомбалар, ракеталар және сынықтар көктайғақтай жауды", - деді ол. Оқтардың бірі одан екі қадам жерде жарылып, үш адамын жаралады, ал тағы біреуі қаза тапты, бірақ Миллер ешқандай зақымсыз аман қалды. Миллер бұл шайқастың нәтижесін керемет деп санады, демек, ол бұл оқиғаның адам ісінен тыс күштің арқасында болғанына сене бастады, бұл оның алыс және адамдардан бейжай Құдайға деген сеніміне қайшы келді. Кейін ол былай деп жазды: "Менің ойымша, Жоғарғы Күш осы елдің мүддесін ерекше қорғап, бізді жаулардан құтқарған болуы керек. Мұндай керемет нәтиже, осындай қиындықтарға қарамастан, адам күшінен артық бір күштің жұмысы сияқты көрінді".
At the outbreak of the War of 1812, Miller raised a company of local men and traveled to Burlington, Vermont. He transferred to the 30th Infantry Regiment in the regular army of the United States with the rank of lieutenant. Miller spent most of the war working as a recruiter and on February 1, 1814, he was promoted to captain. He saw his first action at the Battle of Plattsburgh, where vastly outnumbered American forces overcame the British. "The fort I was in was exposed to every shot. Bombs, rockets, and shrapnel shells fell as thick as hailstones", he said. One of these many shots had exploded two feet from him, wounding three of his men and killing another, but Miller survived without a scratch. Miller came to view the outcome of this battle as miraculous, and therefore at odds with his deistic view of a distant God far removed from human affairs. He later wrote, "It seemed to me that the Supreme Being must have watched over the interests of this country in an especial manner, and delivered us from the hands of our enemies So surprising a result, against such odds, did seem to me like the work of a mightier power than man."
Діндарлық өмірі
Соғыстан кейін, 1815 жылдың 18 маусымында армиядан босатылған соң Миллер Пултниге қайтып келді. Оралғаннан кейін көп ұзамай ол отбасымен бірге Лоу-Хэмптонға көшіп, онда ферма сатып алды (қазір Адвентист мұра министрлігі басқаратын тарихи орын). Осы кезеңде Миллер өлім және өмірден кейінгі жағдай туралы мәселелермен терең айналысты. Өлімге қатысты ойлары соғыстағы әскери тәжірибесінен, сондай-ақ әкесі мен әпкесінің жақындағы қазасынан туындады. Миллер өлімнен кейін екі ғана мүмкіндік бар деп ойлады: жоқ болу және жауапкершілікке тартылу, екеуі де оған ұнамады. Лоу-Хэмптонға оралғаннан кейін Миллер баптисттік сенімін қайта жаңартуға ұмтылды. Бастапқыда ол екеуін де біріктіруге тырысты, Деизмді ашық түрде жақтағанмен, сонымен қатар жергілікті баптист шіркеуіне қатысты. Оның қатысуы дін қызметкерінің жиі болмайтын кезінде күндізгі уағызды оқуды сұрағанда, белсенділікке айналды. Бірде жексенбі күні ол ата-ананың міндеттері туралы уағыз оқып тұрғанда, эмоцияға берілді. Миллер оқиғаны былай баяндайды:
After the war, and following his discharge from the army on June 18, 1815, Miller returned to Poultney. Shortly after his return he moved with his family back to Low Hampton, where he purchased a farm (now a historic site operated by Adventist Heritage Ministry). Throughout this time period Miller was deeply concerned with the question of death and an afterlife. This reflection upon his own mortality followed his experiences as a soldier in the war, but also the recent deaths of his father and sister. Miller apparently felt that there were only two options possible following death: annihilation, and accountability; neither of which he was comfortable with. Soon after his return to Low Hampton, Miller took tentative steps towards regaining his Baptist faith. At first he attempted to combine both, publicly espousing Deism while simultaneously attending his local Baptist church. His attendance turned to participation when he was asked to read the day's sermon during one of the local minister's frequent absences. His participation changed to commitment one Sunday when he was reading a sermon on the duties of parents and became choked with emotion. Miller records the experience:
«Кенеттен құтқарушының бейнесі ойымда жарқын пайда болды. Біздің бұзықшылықтарымыз үшін өзінің құрбаны болған, осылайша бізді күнәнің жазасынан сақтап қалатын, өте жақсы және мейірімді жаратылыс болуы мүмкін екенін сездім. Мен бірден осындай жаратылыстың қаншалықты әдемі екенін түсіндім және оның құшағына тасталып, оның мейіріміне сенуге болатындай болдым». Дінін қабылдағаннан кейін Миллердің деист достары одан жаңа сенімін негіздеуді талап етті. Ол Киелі кітапты мұқият зерттеп, бір досына: «Егер ол маған уақыт берсе, мен осы көрінетін қайшылықтарды өзімнің қанағаттануымша үйлестіремін, әйтпесе мен деист болып қаламын», – деді. Миллер «Тек қана» кітабының 1:1-нен бастап, әрбір аятты зерттеді және мағынасы анық болғанша келесіге өтпеді. Осылайша ол, біріншіден, мыңжылдықтан кейінгі сенім Киелі кітапқа қайшы екеніне, екіншіден, Мәсіхтің екінші келуінің уақыты Киелі кітаптағы пайғамбарлықтарда көрсетілгеніне көз жеткізді. Ол есептеулерін негізінен Даниял 8:14-ке негіздеді: «Екі мың үш жүз күн, содан кейін киелі орын тазартылады». Миллер киелі орынды тазарту Мәсіхтің екінші келуі кезінде отпен тазартылатын Жер екенін түсіндірді. Содан кейін «күн-жыл» қағидасын қолданып, пайғамбарлықтағы бір күнді 24 сағат емес, күнтізбелік жыл ретінде түсіндірді. Бұдан әрі Миллер 2300 күндік кезеңнің б.з.д. 457 жылы Парсы патшасы I Артаксеркснің бұйрығымен Иерусалимді қайта құру туралы шешім қабылданған кезде басталғанына көз жеткізді. Осылайша, есептеулер көрсетті, бұл кезең 1843 жылы аяқталады. Миллер былай деп жазды: «Мен осылайша 1818 жылдан бастап шамамен жиырма бес жыл ішінде біздің қазіргі жағдайымыздың барлық істері аяқталады деген қатаң қорытындыға келдім». Миллер 1818 жылы есептеулеріне сенімді болғанымен, түсіндірмесінің дұрыстығына көз жеткізу үшін 1823 жылға дейін жеке зерттеуін жалғастырды. 1822 жылдың қыркүйегінде Миллер өзінің қорытындыларын 20 тармақты құжатта ресми түрде жариялады, оның 15-тармағында: «Мен Иса Мәсіхтің екінші келуі жақын, тіпті есікте, тіпті жиырма бір жыл ішінде, 1843 жылы немесе одан бұрын деп сенемін» делінген. Алайда Миллер 1831 жылдың тамызындағы бірінші жексенбісінде Дрезден қаласында ғана қоғамдық лекцияларын бастады. 1832 жылы Миллер Вермонт телеграфына, баптист газетіне он алты мақаладан тұратын мақалалар сериясын ұсынды. Газет бұл туралы 15 мамырда алғашқы мақаласын жариялады. 1834 жылы Миллер көптеген шұғыл сұрақтарға жауап бере алмағандықтан және алған шақыруларға жауап бере алмағандықтан, өзінің ілімдерінің 64 беттік трактатын жариялады: «Мәсіхтің 1844 жылға дейін қайта келуінің Киелі кітаптан және тарихтан дәлелдері: Лекциялар курсында көрсетілген».
Suddenly the character of a Savior was vividly impressed upon my mind. It seemed that there might be a Being so good and compassionate as to Himself atone for our transgressions, and thereby save us from suffering the penalty of sin. I immediately felt how lovely such a Being must be; and imagined that I could cast myself into the arms of, and trust in the mercy of, such a One. Following his conversion, Miller's Deist friends soon challenged him to justify his newfound faith. He did so by examining the Bible closely, declaring to one friend "If he would give me time, I would harmonize all these apparent contradictions to my own satisfaction, or I will be a Deist still." Miller commenced with Genesis 1:1, studying each verse and not moving on until he felt the meaning was clear. In this way he became convinced firstly, that postmillennialism was unbiblical; and secondly, that the time of Christ's Second Coming was revealed in Bible prophecy. Basing his calculations principally on Daniel 8:14: "Unto two thousand and three hundred days; then shall the sanctuary be cleansed", Miller assumed that the cleansing of the sanctuary represented the Earth's purification by fire at Christ's Second Coming. Then, using the interpretive principle of the "day year principle", Miller (and others) interpreted a day in prophecy to read not as a 24 hour period, but rather as a calendar year. Further, Miller became convinced that the 2,300 day period started in 457 BC with the decree to rebuild Jerusalem by Artaxerxes I of Persia. Simple calculation then revealed that this period would end in 1843. Miller records, "I was thus brought to the solemn conclusion, that in about twenty five years from that time 1818 all the affairs of our present state would be wound up." Although Miller was convinced of his calculations by 1818, he continued to study privately until 1823 to ensure the correctness of his interpretation. In September 1822, Miller formally stated his conclusions in a twenty point document, including article 15: "I believe that the second coming of Jesus Christ is near, even at the door, even within twenty one years, – on or before 1843." Miller did not, however, begin his public lecturing until the first Sunday in August 1831 in the town of Dresden. In 1832 Miller submitted a series of sixteen articles to the Vermont Telegraph, a Baptist newspaper. The Telegraph published the first of these on May 15, and Miller writes of the public's response: "I began to be flooded with letters of inquiry respecting my views; and visitors flocked to converse with me on the subject." In 1834, unable to personally comply with many of the urgent requests for information and the invitations to travel and preach that he received, Miller published a synopsis of his teachings in a 64 page tract with the lengthy title: Evidence from Scripture and History of the Second Coming of Christ, about the Year 1844: Exhibited in a Course of Lectures.
Миллер және масондық
Миллер 1831 жылға дейін белсенді масон болды. Миллер 1831 жылы масондық мүшелігінен бас тартты, оны Құдай сөзіне қайшы келуі мүмкін масондық тәжірибелермен қарым-қатынастан аулақтау үшін жасағанын мәлімдеді. 1833 жылы ол достарына хат жазып, масондыққа "кез келген басқа жамандық сияқты" қарауды өтінді.
Miller was an active Freemason until 1831. Miller resigned his Masonic membership in 1831, stating that he did so to "avoid fellowship with any practice that may be incompatible with the word of God among masons." By 1833 he wrote in a letter to his friends to treat Freemasonry "as they would any other evil".
Миллерлік
1840 жылдан бастап Миллеризм "көзге түспейтін, аймақтық қозғалыстан ұлттық науқанға" айналды. Бұл өзгерістің басты тұлғасы Джошуа Воган Хаймс болды, ол Массачусетс штатындағы Бостон қаласындағы Чардон Стрит шіркеуінің пасторы және қабілетті, тәжірибелі баспагер еді. Хаймс Миллердің идеяларын 1842 жылға дейін толық қабылдамаса да, оларды жариялау үшін 1840 жылдың 28 ақпанында екі апта сайын жарық көретін "Signs of the Times" газетін құрды. Миллер өзінің жақтастарының талаптарына қарамастан, күтілетін екінші келудің нақты күнін жеке өзі белгілеген емес. Дегенмен, олардың өтініштеріне жауап ретінде ол уақыт аралығын 1843 жылы Грегориан күнтізбесі бойынша басталатын еврей жылының бір мерзіміне дейін тарылтты, былай деді: "Менің қағидаларымды қысқаша айтсам, Иса Мәсіх барлық қасиеттілермен бірге осы жерге қайта оралып, оны тазартады, құдайландырады және иеленеді, бұл 1843 жылдың 21 наурызы мен 1844 жылдың 21 наурызы аралығында болады". 1844 жылдың 21 наурызы ешқандай оқиғасыз өтті, ал одан әрі талқылаулар мен зерттеулер нәтижесінде (Раббилік күнтізбеге қарсы) қараиттік күнтізбеге негізделген жаңа күн (18 сәуір, 1844 жыл) қысқа мерзімге қабылданды. Бұрынғы күн сияқты, 18 сәуір де Мәсіхтің қайта оралуымен аяқталмады. Миллер жазбада: "Мен қателігімді мойындаймын және көңілім қалғанын мойындаймын, бірақ Иеміздің күні жақын, тіпті есікте тұр деп сенемін", - деді. 1844 жылдың тамызында Нью-Гэмпшир штатының Эксетер қаласындағы лагерь жиынында Сэмюэл Сноу "жетінші ай" хабары немесе "шынайы түн ортасындағы айқай" деп белгілі болған хабарламаны ұсынды. Киелі кітаптағы типтік үлгілерге негізделген талқылауда Сноу өз қорытындысын ұсынды (Даниел кітабының 8:14 аятындағы 2300 күндік болжамға негізделген), Мәсіх "қазіргі жылдың жетінші айының он күні, 1844 жыл" қайта оралады. Бұл күн де негізінен қараиттік еврейлердің күнтізбесіне сүйене отырып, 1844 жылдың 22 қазаны деп белгіленді.
From 1840 onwards, Millerism was transformed from an "obscure, regional movement into a national campaign." The key figure in this transformation was Joshua Vaughan Himes, the pastor of Chardon Street Chapel in Boston, Massachusetts, and an able and experienced publisher. Though Himes did not fully accept Miller's ideas until 1842, he established the fortnightly paper Signs of the Times on February 28, 1840, to publicize them. Despite the urging of his supporters, Miller never personally set an exact date for the expected Second Advent. However, in response to their urgings, he did narrow the time period to sometime in the Jewish year beginning in the Gregorian year 1843, stating: "My principles in brief, are, that Jesus Christ will come again to this earth, cleanse, purify, and take possession of the same, with all the saints, sometime between March 21, 1843, and March 21, 1844." March 21, 1844, passed without incident, and further discussion and study resulted in the brief adoption of a new date (April 18, 1844) based on the Karaite calendar (as opposed to the Rabbinic calendar). Like the previous date, April 18 passed without Christ's return. Miller responded publicly, writing, "I confess my error, and acknowledge my disappointment; yet I still believe that the day of the Lord is near, even at the door." In August 1844 at a camp meeting in Exeter, New Hampshire, Samuel S. Snow presented a message that became known as the "seventh month" message or the "true midnight cry." In a discussion based on scriptural typology, Snow presented his conclusion (still based on the 2300 day prophecy in Daniel 8:14), that Christ would return on, "the tenth day of the seventh month of the present year, 1844." Again, based largely on the calendar of the Karaite Jews, this date was determined to be October 22, 1844.
Ресурстар
Уильям Миллердің құжаттары Аврора университетінің мұрағатында сақталған. Миллердің басқа да еңбектерін Эндрюс университеті мен Лома Линда университетінің мұрағаттарында табуға болады. Сонымен қатар, 1983 жылы Адвентистік мұра министрлігі Миллердің үйін тарихи мүлік ретінде сатып алғанда, оның үйінен бірқатар тарихи құжаттар табылды, қазір олар Мэриленд штатының Сильвер-Спринг қаласындағы Эллен Г. Уайт Estate қоймасында сақталуда. Уильям Миллердің стандартты өмірбаяны – Сильвестр Блис жазған «Уильям Миллердің естеліктері» (Бостон: Джошуа В. Хаймс, 1853). 2006 жылы Эндрюс университетінің баспасы оны сындық кіріспемен қайта басып шығарды. Басқа да пайдалы зерттеулерге Ф.Д.Николдың «Түн ортасындағы дауыс» және Клайд Хьюитттің «Түн мен таң» кітабы жатады. Дэвид Л. Роу «Құдайдың таңғажайып жұмысы: Уильям Миллер және әлемнің аяқталуы» (Eerdmans: 2008) атты еңбегін «Діни өмірбаяндар кітапханасы» сериясы аясында жариялады. Бір рецензент оны «жеткізген тарихи және мәдени талдау» деп сипаттады.
The papers of William Miller are preserved in the archives at Aurora University. Other papers by Miller can be located at the archives at Andrews University and Loma Linda University. In addition some historical documents were found in Miller's home when his home was purchased by Adventist Heritage Ministry as a historic property in 1983, and are housed in the Ellen G. White Estate vault in Silver Spring, Maryland. The standard biography of William Miller is Memoirs of William Miller by Sylvester Bliss (Boston: Joshua V. Himes, 1853). It was republished with a critical introduction by Andrews University Press in 2006. Other helpful treatments include F. D. Nichol, The Midnight Cry and Clyde Hewitt, Midnight and Morning. David L. Rowe published God's Strange Work: William Miller and the End of the World (Eerdmans: 2008), as part of the Library of Religious Biography series. One reviewer described it as a "keen historical and cultural analysis."