Кіріспе

II дүниежүзілік соғыс кезіндегі неміс суасты қайығы

Неміс суасты қайығы U 110 – нацистік Германияның Кригсмарине әскери-теңіз күштерінің IXB типті U қайығы, ол II дүниежүзілік соғыс кезінде қызмет етті. 1941 жылдың 9 мамырында Ұлыбритания Корольдік теңіз күштері оны қолға түсіріп, британдықтарға бірқатар құпия шифрларды ұсынды. Кейін "Примроуз операциясы" деп аталған U 110-ды қолға түсіру соғыстың ең ірі құпияларының бірі болды және жеті ай бойы құпия күйінде қалды. Президент Франклин Д. Рузвельтке осы қолға түсіру туралы Уинстон Черчилль 1942 жылдың қаңтар айында ғана хабарлады.

Дизайн

IXB типті неміс суасты қайықтары бастапқы неміс IX типті суасты қайықтарынан сәл үлкен болды, кейіннен IXA деп аталды. U 110 су бетінде болғандағы ығысуы және су астында болғандағы ығысуы құрады. Суасты қайығының жалпы ұзындығы , қысым корпусының ұзындығы , ені , биіктігі және суға батып тұру тереңдігі құрады. Суасты қайығы екі MAN M 9 V 40/46 суперчарджді төрт тактілі, тоғыз цилиндрлі дизельдік қозғалтқыштарымен жабдықталған, олар су бетінде пайдалану үшін жалпы қуаты , ал екі Siemens Schuckert 2 GU 345/34 қос әрекетті электр қозғалтқыштары су астында пайдалану үшін жалпы қуаты құрады. Онда екі шахта және екі винт болды. Суасты кемесінің ең жоғары су бетіндегі жылдамдығы және ең жоғары су астындағы жылдамдығы болды. Су астында жүзгенде, кеме жылдамдықпен сағат бойы жұмыс істей алатын; су бетінде болғанда, ол жылдамдықпен жүзе алатын. U 110 алты торпеда түтігімен (төрт тұмсыққа орнатылған және екеуі кормаға орнатылған), 22 торпедамен, бір SK C/32 теңіздік зеңбірегімен, 180 оқпен, сондай-ақ SK C/30 және C/30 әуе шабуылына қарсы зеңбірекпен жабдықталған. Кемеде қырық сегіз адам экипаж болды.

Қызмет тарихы

U 110 кемесінің шағылысы 1940 жылғы 1 ақпанда Германияның Бремен қаласындағы DeSchiMAG AG Weser компаниясымен 973-ші кемежай нөмірімен жасалды. Ол 1940 жылғы 25 тамызда суға түсіріліп, 21 қарашада капитан-лейтенант Фриц Юлиус Лемп басқаруымен қолданысқа берілді. Кеме қолданысқа берілген күнінен бастап жоғалуына дейін 2-ші қайық флотилиясының құрамында болды. Лемп U 110 кемесін өзінің барлық қызмет ету кезеңінде басқарды. Алдыңғы кемесінде (U 30 1936 жылы суға түсірілді), ол соғыс басталған күні SS Athenia жолаушылар кемесінің батып кетуіне жауапты болды. Осы оқиғадан кейін оған әскери сот процесі қарастырылды. Дегенмен, ол өз заманындағы ең табысты және тәуелсіз командирлердің бірі болды.

Бірінші қарауыл

U 110 кемесі 1941 жылдың 9 наурызында Кильден алғашқы патрульдік сапарына шықты. Атлант мұхитына қарайтын жолы Фарер және Шетланд аралдары арасындағы бұғаз арқылы өтті. Оның алғашқы құрбаны – 16 наурызда Исландияның оңтүстігінде зақымдалған «Эродона» болды. 23-і күні «Сиремальмді» де зақымдады. Бұл кеме жарылмаған торпедадан кейін ғана құтылды (оны үлкен ойық қалдырды), сондай-ақ U-кемесінің 105 мм палубалық зеңбірегінің экипажы нысанаға шабуыл жасау алдында зеңбірек аузындағы тығынды алып тастауды ұмытқан еді. Бірінші оқ атылғанда болған жарылыс салдарынан үш адам жарақат алды, соның салдарынан қайық сауда кемесіне кішірек 37 және 20 мм қаруларымен оқ атуға мәжбүр болды. Зақым алғанмен, «Сиремальм» зигзаг тәрізді қимылдар жасап, оқиға орнынан қашып кетті. U 110 29 наурызда Францияның Атлантикалық жағалауындағы Лорианға келді, жарылған зеңбіректен болған зақымдарға байланысты патрульдік сапарын қысқартты.

Екінші қарауыл және тұтқындау

Кеме 1941 жылы 15 сәуірде Лорианнан шықты. 27-сі күні ол Ирландияның Бласкет аралдарының батыс-солтүстігінде Анри Мориді батырды. Келесі нысанасы – Гренландияның Кейп-Фэруэллдан шығысқа қарай орналасқан OB 318 конвойының кемелері болды. Ол Эсмонд пен Бенгор-Хедке сәтті шабуыл жасап, суға батырды, бірақ күзет кемелері қарсы шара қолданды. Британдық корвет, ASDIC (сонар) көмегімен U қайығын анықтады. "Обриетия" және британдық эсминецтер тереңдік бомбаларын тастап, U 110 қайығын су бетіне көтеруге мәжбүр етті.

"Примроуз" операциясы (9 мамыр 1941)

U 110 шабуылдан аман қалды, бірақ ауыр зақымдалды. Аубриетияның соңғы шабуылынан кейін Бродвеймен байланыс сақталды. Бродвей тараптап өткізу үшін бағытты өзгертті, бірақ U қайығының астына екі тереңдік заряды тастады, экипаж кемені суға батыру алдында тастап кетуге мәжбүр болды. Лемп «Соңғы станция, бәрі шығыңыз!» деп жариялады, яғни «Кемеден түсіңіздер!». Экипаж U қайығының палубасына шыққанда, Булдог пен Бродвейден атыс және суға батып кетуден зардап шекті. Британдықтар неміс палубалық зеңбірегі қолданылатынына сенді және U қайығы тасталып, экипажтық құрам бағынуға дайын екенін түсінгенде атысты тоқтатты. Лемп U 110 батып кетпейтінін түсінді және құпия материалды жою үшін қайта жүзуге тырысты, бірақ оны ешқашан көрген жоқ. Бір неміс куәгері оның британдық теңізшілердің бірінен суда атылғанын айтты, бірақ оның тағдыры расталмады. Лемпті қоса алғанда, 15 адам қаза тауып, 32 адам тұтқынға алынды. Радио офицері Георг Хёгель және экипаждың қалған бөлігі 23-ші лагерьде (Монтейт әскери тұтқын лагері, Ирокез-Фолс, Солтүстік Онтарио, Канада) ұсталды, ол қазір Монтейт түзеу орталығы. Булдогтың кіші лейтенант Дэвид Балм басқарған тобы U 110-ға кіріп, оның барлық жылжымалы заттарын, соның ішінде Курцсигналь кодексінің кітабын және Энигма машинасымен алып кетті. Уильям Стюарт Поллок, Корольдік теңіз күштерінің бұрынғы радио операторы және Булдогқа уақытша жіберілген, U 110-ға екінші болып кірді. Ол радио бөлмесінде орынсыз көрінген Энигма машинасы мен кітаптарды алып шықты. U 110 Ұлыбританияға сүйретіліп әкелінді, бірақ Исландияға жол бойы батып кетті. U 110-нан алынған құжаттар Блетчли Парктегі шифрларды бұзушыларға Reservehandverfahren, немістің резервтік қол шифрын шешуге көмектесті.

Қазіргі заманғы байланыс

2000 жылы түсірілген U 571 фильмі U 110 суасты қайығының тұтқындалу оқиғасынан шабыттанды. 2007 жылы осы суасты қайықтың хронометрі BBC-нің «Антикалық жол» бағдарламасында, Олнуик сарайынан көрсетілді, ол тұтқындаған кеменің капитанының немересінің қолында болды.