Кіріспе

Американдық саясаткер (1773–1833)

Джон Рэндольф (2 маусым 1773 – 24 мамыр 1833), көбінесе Роаноктың Джон Рэндольфы деп танылған, американдық плантатор және Вирджиния штатынан шыққан саясаткер. 1799–1833 жылдар аралығында Өкілдер палатасында, ал 1825–1827 жылдар аралығында Сенатта қызмет етті. 1830 жылы Эндрю Джексонның Ресейдегі елшісі болды. Президент Томас Джефферсонның палатадағы өкілі қызметін атқарғаннан кейін, 1805 жылы президенттің дәстүрлі Джефферсон принциптерін әлсірететінін және Сэмюэл Чейстің импичменті кезіндегі қанағаттандырмас жағдайды сезіп, президентпен арасы ажырады. Рэндольф бас прокурор болған оқиғада ол осылай ойлады. Осыдан кейін Рэндольф өзін «Ескі республикашылардың» немесе «Tertium Quids» партиясының жетекшісі деп жариялады. Бұл партия федералды үкіметтің рөлін шектеуді қалаған Демократиялық-Республикалық партияның бір бөлімі болды. Атап айтқанда, Рэндольф 1798 жылғы қағидаларды жақтады, онда жеке штаттар орталық үкіметтің заңдары мен жарлықтарының конституциялықтығын бағалай алады және конституцияға қайшы деп танылған заңдарды орындаудан бас тарта алады. Ол тез ойлайтын, сөз өнерімен көзге түсетін, өткір әзіл-қалжыңға қабілетті саясаткер ретінде сипатталды. Республикалық идеалдарға берілген ол Конгресте өткен үш онжылдық бойы коммерциялық егіншілік қоғамды жақтады. Рэндольф «қатал сөздерімен, сарказмымен, дауысының өткірлігімен және ерекше бейнелі қимылдарымен көптеген адамдардың назарын өзіне тартты». Рэндольфтің қарызға қарсы және жер иеленушілердің, құл иеленушілердің құқықтарын қорғаған консервативті ұстанымы оның отбасылық мүлігімен және туған Оңтүстік Вирджинияның элиталық құндылықтарымен байланысты болды. Жер иеленушілердің маңыздылығына сенгендіктен, ол мүліктің бөлінуіне және бірінші туған балаға мүліктің өтуіне қарсы болды: «Вирджинияның ескі отбасылары төмен деңгейдегі адамдармен байланыс жасап, бақылаушылардың ұлдары мен қыздарының қатарына көміліп кетеді». Рэндольф 1812 жылғы соғысқа және 1820 жылғы Миссури келісіміне қарсы болды. Ол тарифтер, өндіріс және валюта мәселелері бойынша пікірталастарда белсенді қатысты. Құлдыққа қатысты көңілі толмаса да, ол 1816 жылы Америкалық колонизациялау қоғамын құрушылардың бірі болды, оның мақсаты Африкадағы колонияға босатылған қаралардың көшірілуін ұйымдастыру болды. Сонымен қатар, ол Вирджинияда құлдықтың қажеттілік екеніне сенді: «Құлдық деп аталатын мәселе біз үшін өмір мен өлім мәселесі. Тарихта екі түрлі нәсілдің бір-біріне бағынышты болмаса, бір жерді мекендегенін таба алмайсыз». Рэндольф темекі плантациясында жұмыс істеу үшін жүздеген құлдарға тәуелді болды. Алайда, ол өсиетімен оларды босатып, Огайо штатында қоныстандыруды қамтамасыз етті, жер мен қажетті жабдықтарды сатып алуға қаражат бөлді. Олар Россвиллді (қазіргі Пикуа, Огайо) және Рамлиді (Огайо) құрды. Оның жақтастары Рэндольфтың жалынды мінезін бағалайды, ал білім беру оның өмірлік құштарлығының бірі болды. Керісінше, басқалар, әсіресе демократияны қолдайтын солтүстік штаттардың өкілдері, оның төменде талқыланған ерекшеліктері үшін Рэндольфты сынайды, сондай-ақ Вирджиниялықтардың көпшілігі, тіпті Томас Джефферсон да оны сынады. Ол сайлау кампанияларында ынталандыру әдістерін қолданды, сонымен қатар оны хобби ретінде де ұнатып жүрді. Рэндольф шаруаларға тікелей жүгінді, әсерлі және ағартушы сөздерін, әлеуметтік байланыстарын және, әсіресе, ауыл шаруашылығы саласындағы ортақ мүдделерін пайдаланды. Бұл оған сайлаушылардың берік сүйіспеншілігін сыйлады. Оның шектеулі үкіметті қорғауы қазіргі және болашақ консерваторларға ұнайды, әсіресе Рэндольф туралы маңызды монография жазған Рассел Киркке.

Ерте өмір және білім

Рэндольф Вирджиния колониясындағы Косонс (қазіргі Хоупвелл) қаласында бай темекі шаруасы Джон Рэндольфтың (1742–1775 жж.) және Фрэнсис Блэндтің (1744–1788 жж.) ұлы болып дүниеге келді. Оның әулеттері, Вирджинияның Рэндольф әулеті мен Вирджинияның Блэнд әулеті, екеуі де Вирджинияның белгілі алғашқы әулеттерінің қатарында болып, көбінесе араласып үйленеді. Оның аталары – Ричард Рэндольф және Косонстан шыққан Теодорик Блэнд, сәйкесінше Уильям Рэндольф пен Мэри Ишамның ұлы және немересі, олар Түркия аралында тұрған. Ол Бірінші Континенттік Конгрестің екі тірегі – Ричард Блэнд пен Пейтон Рэндольфтың алыс туысы, конгрессмен Теодорик Блэндтің шөбересі, Томас Тюдор Таккердің әкесінің туған інісі, Генри Сент-Джордж Таккердің және Натаниел Беверли Таккердің жартылай бауыры, сондай-ақ Томас Джефферсонның екінші туысы еді. Джефферсонның анасы Дунгенесс қаласының Ишам Рэндольфтың қызы болған.

Денсаулық сақтау мәселелері

Генетикалық ақау – мүмкін Клайнефелтер синдромы – оны өмір бойы сақалсыз және дауысы жасөспірімге тән сопрано болып қалдырды. Қазіргі ғылым жасырын өкпе туберкулезі кейде жыныс жолдарына орналасып, ересек болудың басталуын болдырмайтын симптомдар мен тұрақты зақымдануларға себеп болуы мүмкін екенін анықтады. Рэндольфтың бауыры туберкулезден қайтыс болды, ал Рэндольф жас кезінде осы ауруға шалдығып, ересек болуға жетпеді. Соңында ол 60 жасында туберкулезден көз жұмды, бұл ауру ашық түріне өскен соң. Өмір бойы туберкулезбен күрескен қатты ауырсынына шыдау үшін ол опиум қолдана бастады. Замандастарының айтуынша, ол қандай да бір ауруға шалыққанға дейін қатал мінезді және жауырынып сөйлейтін болған.

Білім

Алдымен жеке ұстаздардан оқып, Рэндольф Уолкер Моридің жеке мектебіне қабылданды. Бір ағасы жазаланған соң, Рэндольф ағалары Мориді ұрып, оқуын аяқтамай мектеп-интернаттан кетіп қалды. Сосын әкесі оларды Нью-Джерси колледжіне және Нью-Йорк қаласындағы Колумбия колледжіне жіберді. Рэндольф ағайындары оқуға немқұрайлы қарап, көп уақытын таверналарда өткізді. Курстарды сәтсіз аяқтап, ақшасы бітіп қалғаннан кейін Вирджинияға қайтып келді. Кейін Джон Филадельфияда туысы Эдмунд Рэндольфтың басшылығымен құқық тануды оқыды, бірақ іс тәжірибесіне енбеді. 1792 жылы отбасының байлығы мен беделінің арқасында Вильямсбургтегі Вильям және Мэри колледжіне қабылданып, оқыды. Өзінің сөздерді дұрыс айтуын ғана дұрыс деп санаған ол, бір сөзді дұрыс айтпады деген айыппен сыныптасы Роберт Б.-ді сөкпеді. Рэндольф кешірім сұраудан бас тартып, нәтижесінде дуэль болды. Содан кейін Рэндольф Вильям және Мэри колледжін тастап, ресми білімін аяқтады.

Дінге ауысу

Рэндолф епископ шіркеуінде тәрбиеленіп өсті және сонда қалды. Жастық шағында дінсіздікке бой алғанмен, 1818 жылы оны дінге қайта оралған күйіне жеткізген бір оқиға болды, ол туралы бірнеше досына жазған хаттарында айтқан. Рэндолфтың соңғы өмірі құдайға адалдықпен өтті. Мысалы, ол Джон Брокенброға, "Құдайға дұрыс емес нәрсе жеп-ішіп қоямын деген қорқыныштан" қауымға қатыса алмайтынын жазды. Американдық революциядан кейінгі екі онжылдықта көптеген плантаторлар құлдарын босатқандықтан, Вирджиниядағы бос қара нәсілділердің үлесі 1782 жылы бір проценттен кем болса, 1810 жылы 13,5 процентке дейін өсті. Ричардтың қайтысынан шамамен екі онжылдық өткен соң, 1819 жылы Джон Рэндолф та өсиетнама жасады, онда өлімінен кейін құлдарын босатуды қарастырды. Ол былай деп жазды: "Мен барлық құлдарымды босатамын, егер біреуіне ие болғанымды шын жүректен өкінемін". Өсиетнамада босатылған құлдарды еркін аумақтағы өздерінің жерлеріне орналастыру қарастырылды (өйткені бұл босатылған адамдар Ричард сияқты Вирджинияның босатылған қара нәсілділердің штаттан кетуін талап ететін заңына дейін бостандықтарын есептей алмады). 1821 жылы жасалған тағы бір өсиетнамада 40 жастан асқан әрбір құлға жер берілуі тиіс болды. Өсиетнама сотта күдік тудырса да, оның құлдары ақырында босатылды. 1846 жылы Цинциннатиге 383 бұрынғы "Рэндолф құлы" келді. Огайо округіндегі жергілікті шаруалар, Рэндолфтің өсиетін орындаушысы олар үшін 3200 акр жер сатып алған, босатылғандардың сол жерге қоныстануына кедергі келтірді. Олардың көпшілігі ақырында Майами және Шелби округтерінде, Пикуа, Огайо қаласының жанындағы Россвилл сияқты жерлерге қоныстанды, онда қазір тек қоғамдық зират сақталған.

Сайлау тарихы

1799 жылы Рэндольф АҚШ Өкілдер палатасына 40,54% дауыспен сайланды, федералистер Поухатан Боллинг пен Клемент Каррингтонды жеңіп өтті. 1801 жылы Рэндольф қарсылығызсыз қайта сайланды. 1823 жылы Рэндольф қарсылығызсыз қайта сайланды. 1825 жылы Рэндольф қарсылығызсыз қайта сайланды. 1827 жылы Рэндольф қарсылығызсыз қайта сайланды. 1833 жылы Рэндольф қарсылығызсыз қайта сайланды.

Мәдени суреттер

1936 жылы "Сұлу әйел" фильмінде Мелвин Дуглас рөлін сомдаған. 1942 жылы "Вест-Пойнттен келген он джентльмен" фильмінде Эдвин Максвелл рөлін сомдаған. Эдгар Аллан По "М. Вальдемар ісінің фактілері" (1845) деген шығармасында, өлімге тартатын М. Вальдемардың "кейпі өте жіңішке болған (немесе болған), оның аяқтары Джон Рэндольфтікіне ұқсас" екенін айтады. По 1820-1827 жылдары Вирджиния штатының Ричмонд қаласында тұрған кезде Рэндольфты көруі мүмкін.

Шығармалары

Рэндольф, Джон. Джон Рэндольфтің жас туысына жазған хаттары, 1834, 254 б. (Интернетте қолжетімді.) Рэндольф, Джон. Роаноктық Джон Рэндольфтің доктор Джон Брокенброға жазған хаттарының жинағы, 1812–1833, Кеннет Шори құрастырған; Рассел Кирк алғы сөзімен, Пискатавей, НЖ: Транзакция баспасы, 1988.