Кіріспе

Жасушаларда сұйықтық қамтитын мембранаға байланған органелла – вакуоль (/v//æ//k//juː//oʊ//l/) – өсімдік және саңырауқұлақ жасушаларында, сондай-ақ кейбір протост, жануар және бактерия жасушаларында кездесетін мембранаға байланған органелла. Вакуольдер – негізінен, сумен толтырылған, ішінде ерітілген ферменттерді қоса алғанда, бейорганикалық және органикалық молекулаларды қамтитын жабық кеңістіктер. Бірақ кейбір жағдайларда, олар жұтылған қатты заттарды да қамтуы мүмкін. Вакуольдер көптеген мембраналық көпіршіктердің бірігуі арқылы қалыптасады және олардың үлкендеген нұсқалары болып табылады. Органелланың белгілі бір пішіні мен мөлшері жоқ; оның құрылымы жасушаның қажеттіліктеріне сәйкес өзгереді.

Ашылу

Контрактивті вакуолаларды ("жұлдыздарды") алғаш рет Спаланзани (1776) протозоаларда байқаған, бірақ оларды тыныс алу органдары деп жаңылысқан. Дюжардин (1841) осы "жұлдыздарды" вакуолалар деп атады. 1842 жылы Шлейден өсімдік жасушалары үшін бұл терминді қолданды, жасуша шырынымен толған құрылымды қалған протоплазмадан ерекшелеу үшін. 1885 жылы де Врис вакуоль мембранасын тонопласт деп атады.

Қиюға қабілетті

Контрактивті вакуола – көптеген еркін тіршілік ететін протостарда кездесетін арнайы осморегуляторлық органелла. Контрактивті вакуола радиалды қолдар мен губчақтан тұратын контрактивті вакуола кешенінің бір бөлігі болып табылады. Контрактивті вакуола кешені ұяшыққа су ағынын теңестіру үшін, артық су мен иондарды ұяшықтан шығару мақсатында мерзімді түрде жиырылады. Контрактивті вакуола суды баяу сіңіріп алғанда кеңейеді, бұл диастола деп аталады, ал шегіне жеткенде орталық вакуола суды шығару үшін мерзімді түрде жиырылады (систола).

Ас қорыту

Тамақ вакуолалары (сонымен қатар ас қорыту вакуоласы деп те аталады) – кірпікшелерде (цилиаттарда) және малярия ауруын қоздыратын протозоалық паразит Plasmodium falciparum-да табылған органеллалар.

Гистопатология

Гистопатологияда вакуолизация – жасушалардың ішінде немесе олардың қасында вакуолалардың немесе вакуолаға ұқсас құрылымдардың пайда болуы. Бұл аурудың белгісіз көрінісі.