Кіріспе
Француз парадоксы – француздардың жүрек ауруларына шалдығу деңгейі күтілгеннен әлдеқайда төмен екенін көрсететін эпидемиологиялық байқау. Бұл парадокстың мәні мынада: француз халқының диетасында қаныққан майлардың үлесі салыстырмалы түрде жоғары болғанымен, олардың қан тамырлары ауруларына (ЖТА) шалдығу көрсеткіші төмен. Егер қаныққан майларды ЖТА-мен байланыстыратын теория дұрыс болса, француз халқы басқа елдерге қарағанда ЖТА-ға көбірек шалдығуға тиіс еді, мұнда адам басына шаққандағы қаныққан майлардың тұтынуы төмен. Сонымен қатар, француз парадоксы – бұл иллюзия болуы мүмкін, ол француз билігінің денсаулық сақтау статистикасын жинау әдістемесіндегі айырмашылықтарға және француз азаматтарының диеталық қалыптарындағы бұрынғы өзгерістердің ұзақ мерзімді әсерлеріне байланысты туындаған.
The French paradox is an apparently paradoxical epidemiological observation that French people have a relatively low incidence of coronary heart disease (CHD), while having a diet relatively rich in saturated fats, in apparent contradiction to the widely held belief that the high consumption of such fats is a risk factor for CHD. The paradox is that if the thesis linking saturated fats to CHD is valid, the French ought to have a higher rate of CHD than comparable countries where the per capita consumption of such fats is lower. It has also been suggested that the French paradox is an illusion, created in part by differences in the way that French authorities collect health statistics, as compared to other countries, and in part by the long term effects, in the coronary health of French citizens, of changes in dietary patterns that were adopted years earlier.
Француз парадоксын анықтау және сандық анықтау
1991 жылы Францияның Бордо университетінің ғалымы Серж Рено (қазіргі таңда осы ұғымның авторы деп есептеледі) өз зерттеулерінің нәтижелерін және осы ұғымның қалыптасуына себеп болған ғылыми деректерді ұсынды. Бұдан кейін американдық CBS News телеарнасының "60 минут" бағдарламасында осы тақырыптағы деректі фильм көрсетілді. 1991 жылы Рено сол кездегі тәжірибелі зерттеушілер – кардиолог Мишель де Лоржерил және диетолог Патрисия Саленмен бірлесіп зерттеулерін жалғастырды. Үшеуі Реноның зерттеуін дамытып, олардың мақаласында мына қорытындыға келді: Оңтүстік-Батыс Жерорта теңізі асханасына негізделген диета (омега-3 майларына, антиоксиданттарға бай және "шамалы мөлшерде" қызыл шарапты ішуді қамтиды) қатерлі ісік, миокард инфарктісі және жүрек-қантамыр ауруларының азаюына ықпал етеді; бұл ішінара HDL холестеринінің деңгейін көтеріп, LDL холестеринінің деңгейін төмендету арқылы жүзеге асырылады. Екіншіден, Лоу мен Валд уақытша кешігу гипотезасын ұсынды: егер сарысудағы холестерин концентрациясының өсуіне уақыт кетсе және одан кейін ишемиялық жүрек ауруынан болатын өлім-жітім артса, онда қазіргі ЖЖА өлім-жітімі ағымдағы сарысудағы холестерин деңгейі мен май тұтыну үлгілеріне қарағанда, өткендегі сарысудағы холестерин деңгейі мен май тұтыну деңгейімен байланысты болуы мүмкін. Олар былай деп жазды:
Ғылыми әсері
Француз парадоксының болуы кейбір зерттеушілерді қаныққан майларды тамақтану арқылы тұтыну мен жүрек-қантамыр аурулары арасындағы байланыс бұрынғыдай мықты болмауы мүмкін деген пікірге келтірді. Бұл осы байланысты көрсеткен алдыңғы зерттеулерді қайта қарауға себеп болды. Кейбір зерттеушілер табиғи қаныққан майларды тұтыну мен жүрек-қантамыр аурулары арасындағы толық байланысты күмәндандырып отыр. 2006 жылы әйелдер денсаулығын зерттеу бастамасы жүргізген медбикелердің денсаулығына қатысты зерттеу нәтижелері бұл көзқарасқа жанама қолдау көрсетті. 49 000 постменопаузалық американдық әйелдің диетасы мен денсаулығы туралы шамамен 8 жылдық деректерді жинағаннан кейін, зерттеушілер қаныққан және қанықпаған майлардың арақатынасы жүрек ауруларының қаупіне әсер етпейтінін, ал транс майларды тұтыну жүрек-қантамыр ауруларының қаупін айтарлықтай арттыратынын анықтады. Сонымен қатар, 2009 жылғы диеталық зерттеулерге шолу жасаған авторлар қаныққан майларды тұтыну мен жүрек ишемиялық ауруларының қаупі арасындағы себеп-салдарлық байланысты анықтау үшін жеткілікті дәлелдер жоқ деген қорытындыға келді.
Францияда бір адамға шаққандағы қызыл шараптың жоғары тұтынуына негізделген түсіндірмелер
Францияның қызыл шарапты көп ішуі осы үрдістің басты факторы болуы мүмкін деген ұсыныс бар. Бұл гипотеза 1991 жылы 60 минуттық телебағдарламада жарияланды. Бағдарлама әлемнің әртүрлі елдерінен қызыл шарапқа Солтүстік Америкадағы сұраныстың күрт өсуіне ықпал етті. Осы әсерге байланысты қызыл шараптың құрамындағы ресвератрол болуы мүмкін деп саналады; алайда 2003 жылғы зерттеу авторлары қызыл шарап ішетін адамдардың сіңіретін ресвератрол мөлшерінің парадоксқа түсіндіруге жеткіліксіз екенін тұжырымдады.
Ерте өмірдегі тамақтану
Француз парадоксының бір ұсынылатын түсіндірмесі – өмірдің алғашқы айлары мен жылдарындағы тамақтанудың жақсаруының (эпигенетикалық немесе басқа да) әсерлерінің бірнеше буынға таралуымен байланысты болуы мүмкін. 1871 жылы франко-прусс соғысында жеңіліске ұшырағаннан кейін француз үкіметі болашақ әскер ұрпақтарын нығайту мақсатында жүкті әйелдер мен кішкентай балаларға жоғары сапалы тағамдар ұсынып, белсенді тамақтану бағдарламасын енгізді (бұл бағдарлама Англияда Бур соғысына жауап ретінде жүзеге асырылған ұқсас шарадан шамамен үш он жыл бұрын іске қосылған). Осы тарихи араласудың ерекше уақыты Францияда байқалатын семіздік және жүрек ауруларының салыстырмалы түрде төмен деңгейін түсіндіруге көмектеседі деген пікір бар.