Кіріспе

Цюрих, Швейцарияда дадаизм өнер қозғалысының туған жері болған түнгі клуб.

«Кабаре Вольтер» – 1916 жылы (21-ші ғасырда қайта жаңғыртылған) Швейцарияның Цюрих қаласындағы қысқа ғұмырлы көркемдік түнгі клубтың атауы. Ол Хьюго Балл және оның серігі Эмми Хеннингс 1916 жылдың 5 ақпанында Шпигельғассе 1-дегі «Голландская Мейери» мекемесінің артқы бөлмесінде көркемдік және саяси мақсаттармен кабаре ретінде құрылды. Басқа негіздеуші мүшелері – Марсель Янко, Рихард Хюльсенбек, Тристан Цара, Софи Таубер Арп және Жан Арп. Кабареде өткен шаралар дадаизм деп аталатын анархиялық өнер қозғалысының құрылуында шешуші рөл атқарды. 2013 жылы Complex журналының Дейл Эйзингері «Кабаре Вольтер» өнерлерін тарихтағы ең үздік перформанс өнерінің 25-ші туындысы деп бағалады. «Кабаре Вольтер» 1916 жылдың жазында жабылды, бірақ 21-ші ғасырда сол ғимаратта қайта ашылды.

Тарих

Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде Швейцария бейтарап ел болды және Цюрихке келген көптеген босқындардың арасында бүкіл Еуропадан келген суретшілер болды. Балл мен Хеннингс 1915 жылы Цюрихтің алғашқы әдеби кабаресі – «Пантагруэль» кабаресін өткізген Шпигельғассе 1-дегі «Голландская Мейерейдің» меценаты Ефрайм Янға жүгінді. Ян оларға артқы бөлмені іс-шаралар өткізуге рұқсат берді. 1916 жылғы 2 ақпанда клубтың ашылуы туралы баспасөз хабарламасында былай делінген:

«Кабаре Вольтер». Осы атпен жас суретшілер мен жазушылар тобы көркемдік ойын-сауық орталығы болу мақсатымен бірікті. Кабаре негізінен суретшілер, тұрақты қонақтар жүргізеді, олар күнделікті кездесулерден кейін музыкалық немесе әдеби қойылымдар ұсынады. Біз барлық бағыттағы жас цюрихтік суретшілерді ұсыныстарымен бізге қосылуға шақырамыз. Кабареде сөз өнері, би және музыка болды. Кештер көбінесе суретшілердің жаңа өнер формаларын, мысалы, дыбыстық поэзия мен бір уақытта оқылатын поэзияны тәжірибеден өткізуімен өтті. Бірінші дүниежүзілік соғыстың қоршаған алапатын бейнелейтін өнер көбінесе хаостық және қатыгездікке толы болды. Кем дегенде бір рет көрермендер кабаре сахнасына шабуыл жасады. Кабаре дадаизм қозғалысының туған жері болғанымен, онда авангардтың барлық салаларынан келген суретшілер, соның ішінде футуризмнің Маринеттисі де болды. Кабареде радикалды эксперименттік суретшілер өнер көрсететін, олардың көпшілігі өздерінің көркемдік салаларының бетін өзгертіп, жаңа бағыт берді. Атақты суретшілердің арасында Василий Кандинский, Пол Клее, Джорджио де Кирико, Софи Таубер Арп және Макс Эрнст болды. 1916 жылғы 28 шілдеде Балл өзінің дада манифестін оқыды. Маусым айында Балл сол аттас журналды да жариялады. Онда Гийом Аполлинер сияқты ақындардың туындылары жарияланды, мұқабасын Арп жасаған. Кабаре 1916 жылғы жазда жабылды. Дада қозғалысы әлі басталған кезде, 1917 жылға қарай «Кабаре Вольтер» қоздырған қызығушылық сарқылып, суретшілер Цюрихтің басқа жерлеріне, мысалы, Бахнхофштрассе 19-дағы «Галерея Дадаға», содан кейін Парижге және Берлинге көшіп кетті.

ХХІ ғасырдағы қайта өрлеу

Мыңжылдықтың басынан кейін 1916 жылы “Кабаре Вольтер” орналасқан ғимарат тозығы жеткен, ал 2001/2002 жылдың қысында Марк Диво ұйымдастырған, өзін нео-дадаисттер деп жариялаған суретшілер тобы, ғимараттың жабылу жоспарына қарсылық білдіріп, оны басып алды. Олар мұның Даданың жаңа өркендеуіне қосылуға шақырушы жаңа буын суретшілері үшін сигнал екенін мәлімдеді. Үш ай бойы түрлі қойылымдар, кештер, поэзия оқу кештері мен кино көрсетулер өтті. Қатысушы суретшілердің арасында Инго Гизенданер, Ленни Ли, Леумунд Культ, Микри3, Ксено вулкан, Электра Стурмшнелл, Айана Калугар және Дэн Джонс болды. Ғимараттың ішкі және сыртқы бөліктері безендірілді. Бұл тәжірибеге Цюрихтің төңірегінен мыңдаған адам қатысты. 2002 жылдың 2 сәуірінде полиция ғимараттан адамдарды шығарып жіберді. Содан бері ғимаратта жаңа кабаре ашылды, ол 2008 жылы Базон Броктың кураторлығымен өткен “Hugo Ball: Fuga saeculi” сияқты кең ауқымды іс-шаралар бағдарламасын ұсынады. Оған Габриэлла Дарисдің “LopLop: WORD or WOman biRD” (Макс Эрнсттің 1921 жылғы коллажына құрмет ретінде) поэмасының орындалуы, сондай-ақ Вернер Некестің кино көрсетуі және 2008 жылғы “Dreamachine: David Woodard, Sheela Birnstiel, Christian Kracht” көрмесі кірді. Соңғы кезде “Кабаре Вольтер” Александр Арчипенко, Тацуо Окада және Михаил Бакунин сияқты тұлғаларды қабылдап, оларды дадаисттер ретінде мойындады. “Кабаре Вольтер” Берндегі Бремгартен зиратында Бакуниннің қабір тақтасын қалпына келтіруге қаржы жұмсады, оған швейцариялық суретші Даниэль Гарбаде салған портрет және Бакуниннің: “Мүмкін емес нәрсеге ұмтылу арқылы адам әрқашан мүмкін нәрсеге жетеді” деген цитаты қосылды. 2020 жылы неміс ақыны Эмми Хеннингске арналған “Қашқын ойыны” телешоуының бірінші маусымы “Кабаре Вольтер” орналасқан жерде түсірілді.

Танымал мәдениетте

Электрондық топ Cabaret Voltaire осы атты клубқа сілтеме жасай, дадаизмнен шабыт алып, оны алғашқы альбомдарында пайдаланды. "Не нәрсе әдемі және жақсы" романы Эмма Хеннингс пен Хьюго Баллдың Бірінші дүниежүзілік соғыстың басындағы күндеріндегі өмірін және олардың хаос арасында мағына іздеуге жасаған күресінің "Кабаре Вольтер" құрылуына қалай әкелгенін баяндайды.