Кіріспе

Джон Элвин Рей (10 қаңтар 1927 – 24 ақпан 1990) – американдық әнші, ән жазушы және пианист. 1950-ші жылдардың көп бөлігінде өте танымал болған Рейді сыншылар рок-н-роллдың пайда болуына үлкен үлес қосқан адам ретінде атады. Тони Беннетт Рейді «рок-н-роллдың әкесі» деп атады, ал тарихшылар оны жанрдың дамуындағы маңызды тұлға ретінде таниды. Орегон штатының Даллас қаласында туып өскен, жартылай саңырау Рей 15 жасында Портленд радиостанцияларында кәсіби әншілік жолын бастады. Ол Детройттегі шағын, көбінесе афроамерикандық клубтарда ән айту арқылы жергілікті жұрттан танылды, 1949 жылы оны байқап, Columbia Records компаниясының еншілес фирмасы – Okeh Records-пен келісімшарт жасасты. Ол Америка Құрама Штаттарында өзінің дебюттік альбомы «Джонни Рей» (1952) және 78 айналымдық синглы арқылы тез дамыды, олардың екі жағы да Billboard журналының хит-парадына енді: «Cry» және «The Little White Cloud That Cried». 1954 жылы Рей Этель Мерман мен Мэрилин Монро қатысқан «Шоу-бизнес – бұл бизнес емес» фильміндегі актерлер тобының құрамында түсті. Музыкалық мансабы 1957 жылы төмендеп, 1960 жылы американдық дискілік компаниясы онымен келісімшартты бұзды. Ол Америкада қайтадан танымал болмады және 1973 жылдан кейін американдық теледидарда сирек көрінді. Алайда, Ұлыбритания мен Австралиядағы оның жанкүйерлері 1990 жылы бауыр жетіспеушілігінен қайтыс болғанға дейін берік болды. АҚШ Екінші дүниежүзілік соғысқа қатысқаннан кейін, отбасы Орегон штатының Портленд қаласына көшті, онда Рей Франклин орта мектебінде оқыды. 13 жасында Рей «жапқыш тастау» деп аталатын скауттық рәсім кезінде болған оқиғадан кейін сол құлағын естімейтін болды. Кейінірек Рей есту аппаратын киіп өнер көрсетті. 1958 жылы жасалған операциядан кейін ол екі құлағымен де көбінесе естімейтін болды, бірақ есту аппараттары оның жағдайын жақсартты. Рей өзінің саңырау болуының мансабы мен орындау стиліне үлкен әсер еткенін айтып, былай деді: «Менің шыншылдыққа деген қажеттілігім бала кезімде естімейтін болған кезден басталады. Мен өзімді оңаша ұстай бастадым. Мен басқа адамдармен қарым-қатынас жасауға эмоционалдық қажеттілік сезіндім». Ол Джейн Пауэлл атты жергілікті әншімен бірге өнер көрсетті. Flame клубында өнер көрсеткен кезде Рей WKMH радиостанциясының ди-джеі Робин Сеймурмен бірге өнер көрсеткен Берни Лэнг атты ән жарнамалаушының назарын аударды. Лэнг әншіні Okeh Records лейблінің Дэнни Кесслеріне сату үшін Нью-Йоркке барды. Кесслер Нью-Йорктен келді, ол, Лэнг және Сеймур Flame клубына барды. Сеймурдың айтуынша, Кесслер: «Білмеймін. Бұл бала сахнада жақсы көрінеді, бірақ ол ешқашан жазбаға түспейді» деді. Сеймур және Columbia Records компаниясының жергілікті кеңсесінің өкілі Лоуэлл Уорли Кесслерді Рейдің сынақ жазбасын жасауға көндірді. Уорли Детройттегі United Sound Studios студиясында жазба жасауды ұйымдастырды. Сеймур Дик Осгудқа Рейдің басқаруындағы үш тараптық келісім туралы ауызша келісімге қол қойылғанын айтты. Алайда, келісім түсініксіз жойылып, Сеймурдың Кесслермен достығы да аяқталды. Рейдің Okeh лейблі үшін жазған алғашқы әні «Whiskey and Gin» 1951 жылы сәл ғана танымал болды. Okeh компаниясының аналық фирмасы Columbia Records компаниясының басшылары Рейдің ақ нәсілді тыңдаушылардың арасында танымал болғанын түсінгенде, оны Columbia лейбліне көшірді. 1952 жылы ол «Cry» және «The Little White Cloud That Cried» екі жақты хит-синглымен американдық музыкалық чарттарды басып алды. 78 айналымдық синглдың екі миллионнан астам данасы сатылып, Рейдің орындау стилі жасөспірімдердің көңілін жаулады және ол тез арада жасөспірімдердің сүйіктісіне айналды. 1952 жылғы 6 қаңтарда «Toast of the Town» бағдарламасының тікелей эфирінде оның 1955 жылы «Эд Салливан шоуы» деп аталған кең таралған бағдарламаға бірнеше рет қатысуы болды. Рейдің орындау стилінде кейінірек рок-н-роллмен байланысты театрлық элементтер болды, соның ішінде шашын жыртып, еденге құлап, сахнада жылау. Бір деректе Рей «Элвис пен рок-н-роллдың ашық жыныстық энергиясына жол ашты [және] Битлз, Боб Дилан және Элтон Джон оның өнерлі стильдеріне үлкен әсер еткенін айтады». Сондай-ақ, Рейдің менеджері Элвис Преслидің Джоннидің концерттерін жиі қарағанын айтты. 20th Century Fox компаниясының басшылары оны «Шоу-бизнес – бұл бизнес емес» (1954) фильмінің актерлік құрамына енгізді, онда Этель Мерман оның анасы, Дэн Дейли оның әкесі, Дональд О'Коннор оның ағасы, Митзи Гейнор оның қарындасы және Мэрилин Монро оның қарындасының күйеуі рөлін ойнады. Оның екінші және соңғы фильмдегі рөлі 1968 жылы кинотеатрларда көрсетуге арналған, бірақ көрсетілмеген «Rogue's Gallery» фильміндегі полиция офицерінің эпизодтық рөлі болды. Ол 1972 жылы NBC телеарнасы көрсеткенге дейін көпшілікке көрсетілмеді және ешқашан кинотеатрларда көрсетілген емес. 1980-ші жылдары Рейге «Шоу-бизнес – бұл бизнес емес» фильмінен кейін тағы бір танымал фильм түсірмегеніне қатысты сұрақ қойылғанда, ол: «Маған ешқашан ұсыныс жасамады» деп жауап берді.

Кейінгі мансап

Рей журналист және телешоулардың панелі Дороти Килгалленмен жақын қарым-қатынаста болды. Олар оның АҚШ-та кенеттен танымал болғаннан кейін танысты. Америкалық мансабының төмендеуіне қарамастан, олардың арасы тығыз болды. 1965 жылы Килгаллен қайтыс болғаннан екі ай бұрын, оның газет бағанында Рейдің Нью-Йорктегі «Латын кварталында» және Невада штатының Лас-Вегасындағы «Tropicana Resort & Casino»-дағы өнер көрсетулері жарияланды. Рей Испанияда сегіз айлық демалыстан кейін «Латын кварталында» өнер көрсетуді бастады, осы уақытта ол және жаңа менеджері Билл Франклин 1951 жылдан 1963 жылға дейін Рейді басқарған Берни Лэнгпен келісімшарттарын бұзды. Рей мен Гарланд бірге Дания мен Швеция сияқты елдерде өнер көрсетті; олар 19 наурызда Стокгольмде ойнады. 1970 жылдардың басында Рейдің американдық мансабы шектеулі деңгейде жанданды, өйткені ол он жылдан астам уақыттан бері альбом немесе сингл шығармаған еді. 1970 жылы «Энди Уильямс шоуында» және 1972 және 1973 жылдары үш рет «Джонни Карсонмен кеш» телешоуында пайда болды. Оның жеке менеджері Билл Франклин 1976 жылы қызметтен кетіп, бірнеше жылдан кейін әншімен байланысын үзіп қойды. Оның американдық мансабының қайта жандануы қысқа болды, өйткені 1980-жылдардың басында оның мансабы төмендеуге басталды. 1981 жылы Рей Алан Эйхлерді менеджер ретінде тағайындады және өзінің алғашқы 25 жылындағыдай үлкен оркестрлермен емес, аспаптық триомен өнер көрсетуді қайта бастады. 1981 жылы Рей мен трио Нью-Йорктегі «Марти» клубында (Үшінші авеню және 73-ші көше) өнер көрсеткен кезде, «The New York Times» газеті былай деп жазды: «Мырза Рейдің алғашқы табысынан бері АҚШ-та сирек көрінуі және естілуі қызық, өйткені оның ритм-энд-блюз стиліндегі ән айтуы рок-н-роллдың дамуына ықпал етті. Жақында «The Beatles» тобының мүшесі Ринго Старр, «The Beatles» тобының жас кезінде тыңдаған үш әншісі Чак Берри, Литтл Ричард және Джонни Рэй болғанын айтты». Ол Билли Айдолдың «Don't Need a Gun» бейнеклипінде де пайда болды және оның есімі әннің мәтінінде айтылады. Осы кезеңде Рей АҚШ-та, мысалы, Калифорния штатының Лос-Анджелес округіндегі «Citrus College» сияқты кішкентай орындарда өнер көрсетті. Ол 1987 жылы «үлкен топпен» өнер көрсетті, деп хабарлады сол жылы «Los Angeles Times» газеті. Сондай-ақ, ол Голливудтағы «Vine St. Bar and Grill» клубында өнер көрсетті, онда оның шоуы «KKJZ» («K Jazz») радиосы арқылы тікелей эфирде берілді. 1987 жылдың ақпан айында Луизиана штатының Александрия қаласындағы орта мектеп спорт залында Рей, Барбара Макнейр және басқа да жұлдыздардың қатысуымен «Биг-бенд галасы» өтті. Рейдің АҚШ-тағы танымалдылығы 1980 жылдары төмендеуіне қарамастан, Австралия, Англия және Шотландия промоутерлері оны 1989 жылға дейін, оның өнер көрсетулерінің соңғы жылына дейін үлкен орындарға шақырды.

Музыкалық әсерлері

Рей евангелистік музыкаға және көптеген афроамерикандық әншілерге, әсіресе Билли Холидей, Литтл Мисс Корншукс, Лаверн Бейкер, сондай-ақ Джуди Гарланд пен Кей Старрға зор ықпал болды.

Диаграммалық хиттер

Жыл Атауы Диаграммадағы орындар АҚШ CB USR&B Ұлыбритания 1951 "Cry" (Four Lads есебінен) 1 — 1 — "The Little White Cloud That Cried" (Four Lads есебінен) 2 — 6 — 1952 "Please, Mr. Sun" (Four Lads есебінен) 6 — — — "Here Am I Broken Hearted" (Four Lads есебінен) 8 — — — "What's the Use?" (Four Lads есебінен) 13 — — — "Walkin' My Baby Back Home" 4 6 — 12 "All of Me" 12 — — — "A Sinner Am I" (Four Lads есебінен) 20 — — — "Love Me (Baby Can't You Love Me)" 25 — — — "Faith Can Move Mountains" — 20 — 7 "Gee, But I'm Lonesome" — 37 — — "A Full Time Job" (Doris Day есебінен) 20 21 — 11 "Ma Says, Pa Says" (Doris Day есебінен) 23 28 — 12 1953 "I'm Gonna Walk and Talk With My Lord" (Four Lads есебінен) 24 — — — "Somebody Stole My Gal" 8 24 — 6 "Candy Lips" (Doris Day есебінен) 17 18 — — "Let's Walk That a Way" (Doris Day есебінен) — 31 — 4 "With These Hands" (Four Lads есебінен) 29 — — — "All I Do Is Dream of You" 27 — — — "Please Don't Talk About Me When I'm Gone" 29 — — — 1954 "You'd Be Surprised" 25 — — — "Such a Night" 19 18 — 1 "Hey There" 27 — — 5 "Hernando's Hideaway" 14 20 — 11 "To Ev'ry Girl To Ev'ry Boy" 26 40 — — 1955 "As Time Goes By" — 35 — — "If You Believe" — — — 7 "Paths of Paradise" — 42 — 20 "Song of the Dreamer" — 10 — 10 "Johnnie's Comin' Home" 100 — — — 1956 "Who's Sorry Now" — — — 17 "Ain't Misbehavin'" — — — 17 "Just Walkin' in the Rain" 2 3 — 1 1957 "You Don't Owe Me a Thing" 10 10 — 12 "Look Homeward, Angel" 36 42 — 7 "Yes Tonight Josephine" 12 24 — 1 "Build Your Love (On a Strong Foundation)" 58 31 — 17 "Up Above My Head" (Frankie Laine есебінен) — — — 25 "Good Evening Friends" (Frankie Laine есебінен) — — — flip 1958 "Up Until Now" 81 87 — — 1959 "I'll Never Fall In Love Again" 75 76 — 26 "—" — тізімге енбеген немесе сол аймаққа шығарылмаған туындыларды білдіреді.