Кіріспе
Австралиялық заңгер және ғалым Майкл Дональд Кирби (18 наурыз 1939 жылы туған) – Австралияның заңгері және ғалымы, 1996 жылдан 2009 жылға дейін Австралияның Жоғарғы Сотының судьясы болған. Зейнетке шыққаннан кейін де белсенді қызметін жалғастыруда. 2013 жылдың мамырында Біріккен Ұлттар Ұйымының Адам құқықтары жөніндегі кеңесі оны Солтүстік Кореядағы адам құқықтарының бұзылуын зерттеуге тағайындады, ал зерттеу нәтижелері 2014 жылдың ақпанында жарияланды.
Michael Donald Kirby (born 18 March 1939) is an Australian jurist and academic who is a former Justice of the High Court of Australia, serving from 1996 to 2009. He has remained active in retirement; in May 2013 he was appointed by the United Nations Human Rights Council to lead an inquiry into human rights abuses in North Korea, which reported in February 2014.
Ерте өмір және білім
Майкл Дональд Кирби 1939 жылғы 18 наурызда Крон-стрит әйелдер ауруханасында Дональд пен Жан Лэнгмор (қыз есімі Ноулз) Кирби отбасында дүниеге келді. Ол бес бауырластың үлкені болды, одан кейін егіздер Дональд Уильям мен Дэвид Чарльз (соңғысы 18 айлық шағында пневмониядан қайтыс болды), Дэвид және Диана Маргарет туды. 1943 жылы оның әжесі Норма Грей қайтадан тұрмысқа шықты, оның екінші күйеуі Джек Симпсон – Австралия Коммунистік партиясының ұлттық қазынашысы болды. Кирби Симпсонды құрметтегенімен, ол да, оның жақын туыстары да бұл идеологияны қабылдаған жоқ. Оның әкесі Австралияның Еңбек партиясын қолдады, бірақ партияға мүше болған емес. Оның анасы Роберт Мензиске (Либералдық партия) дауыс берген деген болжам бар. Кирби мемлекеттік мектептерде оқыды, бірінші Солтүстік Стратфилд мемлекеттік мектебінде, содан кейін мүмкіндігі бар сыныптарға арналған Саммер Хилл мемлекеттік мектебінде, және одан кейін Сиднейдегі Форт-стрит орта мектебіне (бұрынғы Форт-стрит ұлдар орта мектебі) қатысты.
Мансап
Кирби өзінің заңгерлік мансабын Рамон Берк үшін шағын Сидней фирмасы М. А. Саймон және Ко-да кеңсе қызметкері ретінде бастады, сотқа шағымданушылар үшін Өтемақы комиссиясының істеріне көмектесті. Фирмада екі басшы болды: Морис Артур Саймон және Рамон Берк, кейін Жаңа Оңтүстік Уэльс Өтемақы сотының судьясы болған. Бітіргеннен кейін ол Хиксон, Лейкман және Холкомб (қазіргі Хиксонс Адвокаттары) фирмасына заңгер болып ауысты, сақтандыру даулары және мүлік дауларымен айналысты. 1963 жылдан 1967 жылға дейін фирманың серіктесі болды. Кирби 1967 жылы Жаңа Оңтүстік Уэльс адвокатурасына қабылданды.
Сот төрешілігін тағайындау
Кирби 1975 жылы федералды сот қызметіне тағайындалған ең жас адам болды, ол Австралияның келісім және төрелік комиссиясының президенті, еңбек дауларын шешетін трибуналдың орынбасары болып тағайындалды. 1983 жылы Кирби Австралияның Федералды сотының судьясы болып тағайындалды, ал 1984 жылы штаттың заң жүйесіндегі жоғары сот – Жаңа Оңтүстік Уэльс апелляциялық сотының президенті болып тағайындалды. Сол кезеңде ол 1995-1996 жылдары Соломон аралдарының апелляциялық сотының президенті де болды. 1984 жылдан 1993 жылға дейін Кирби Маккуори университетінің канцлері қызметін атқарды. 1996 жылдың ақпанында Кирби Австралияның Жоғарғы сотына тағайындалды. 2004 жылы ол қатысқан істердің шамамен 40% -ы бойынша қарсы пікір білдірді, бұл оның Жоғарғы Соттағы әріптестерінен екі есе көп; конституциялық істерде оның қарсы пікір білдіру көрсеткіші 50% -дан асты. Оның осы ерекше қарсылығы оған «Ұлы қарсылық» деген лақап ат әкелді. Болашақтағы Жоғарғы Сот судьяларының ішінде осы атаққа үміткерлер ретінде Дайсон Хейдон мен Патрик Кин есімдері қарастырылды, бірақ олардың екеуінің де қарсы пікір білдіру көрсеткіші Кирбиге қарағанда төмен болды. Заң зерттеушілері Эндрю Линч пен Джордж Уильямс: «Кирбидің 2004 жылы әріптестерінің көпшілігімен келіспеушіліктерінің деңгейі ерекше жоғары болғанмен, оның қарсы пікір білдіру жиілігі бойынша, Оның Құрметтілігі сот тарихындағы кез келген басқа судьяны артта қалдырды деп айту ертерек емес, сондай-ақ әділетсіз де емес. Кирби «статистика өздігінен көп нәрсені айтпайды» деп жауап берді; Кирбидің қарсы пікір білдіру деңгейін түсіну үшін оның келіспеушіліктерінің мәнін және ол кімге қарсы болғанын қарастыру қажет». Кирби «әрқашан түрлі философиялар мен лауазым иелерінің көзқарастарын көрсететін келіспеушіліктер болды» деп түсіндірді, және Жоғарғы Сот тарихында көптеген қарсы пікірлер ақырында жақсы заң ретінде қабылданды. Сонымен қатар, Кирби пікірлер арасындағы келіспеушілік деңгейі салыстырмалы түрде төмен екенін айтады. Жоғарғы Соттың толық құрамы алдында қаралатын істер, әдетте, төменгі соттар мен арнайы рұқсат алу отырыстарынан өтеді. Осылайша, олар қолданыстағы заңның шектерін сынап, заңға қарама-қарсы, бірақ одан кем емес, көзқарастарды көтереді.
Зейнетақы және зейнеткерлік өмір
Керби 2009 жылғы 2 ақпанда Конституция бойынша міндетті зейнетке шығу жасына жетпей тұрып, Жоғары соттан зейнетке шықты, оның орнына Вирджиния Белл келді. Зейнетке шыққаннан кейін Керби Австралия университеттерінде бірнеше құрметті академиялық лауазымдарға тағайындалды. Олардың ішінде: 2009 жылғы ақпанда Канберрадағы Австралия Ұлттық университетінде (ANU) ерекше қонақ ғылыми қызметкер ретінде; 2009 жылғы наурызда Жаңа Оңтүстік Уэльс университетінің Заң факультетінде қонақ профессор ретінде; 2009 жылғы шілдеде Тасмания университетінің Заң факультетінде адъюнкт-профессор ретінде; және Виктория университетінде адъюнкт-профессор ретінде. Ол 12 университеттің құрметті қонақ профессоры болып тағайындалды.
Сот үкімдері
2003 жылдың қарашасында Эксетер университетінде Кирби сот белсенділігі тақырыбында Хамлин лекцияларын оқыды. Қатаң құрылымдық тәсілді қабылдамай, Кирби былай деп мәлімдеді: «Соттың жеке саяси мақсаттарды іске асырып, заңды екінші орынға қоюы дұрыс емес. Бірақ судьяның бүгінгі күрделі заң мәселелерін, бұрынғы заңдармен шешілмегендерін тек ауызша ойлау мен қатаң логика арқылы шешуге болатындай көруі де дұрыс емес және бекер. Шындығында, судьялар тек заңды қолданумен ғана шектелмейді, олар заң жасауға да қатысады және әрқашан қатысқан. Бұл лекциялар Австралия ақпарат құралдарында кеңінен талқыланды, бұл АҚШ-тағы дауды қайталатты. Онда судьялар заңды оның мақсаты мен табиғи құқық тұрғысынан түсіндіруге құқылы ма, әлде судьялар тек заңның әріптерін орындауы керек пе, ал мақсаты мен негізгі принциптерін сайланған өкілдерге қалдыруы керек пе деген мәселелер көтерілді. 1990 жылдардың соңында Жоғары Сот шешімдері «белсенді» деп сипатталғаннан және қоғамдық назардың күшеюінен кейін, Сот мүшелерінің бірнешесі 1998 жылғы «Жоғарғы Сот» деректі фильміне сұхбат берді. Кирби бұл фильмге қатыспаған азаматтардың бірі болды. Кирбидің құқықтанудағы көзқарасы мен сот стилі туралы ақпаратты оның Крюгерге қарсы Ұлт Достастығындағы Гавин Гриффитпен болған әңгімесінен табуға болады, ол деректі фильмде көрсетілген. Дегенмен, Кирби «сот белсенділігі» терминін «жасырын тіл» ретінде қолданғанда сынға алады, оны көбінесе консервативті сарапшылар өздерімен келіспейтін көзқарастар мен адамдарға қатысты қолданады.
БҰҰ-ның Солтүстік Кореядағы адам құқықтары туралы баяндамасы
2013 жылдың мамырында Біріккен Ұлттар Ұйымының Адам құқықтары жөніндегі кеңесі Кербиді Солтүстік Кореядағы адам құқықтары бұзушылықтарын зерттеу комиссиясын басқаруға тағайындады, Соня Бисерко мен Марзуки Дарусманмен бірге. Есеп 2014 жылғы 7 ақпанда жарияланды. Онда "тоталитарлық мемлекет" жасаған "жүйелі, кең таралған және өте ауыр адам құқықтары бұзушылықтары", соның ішінде саяси тұтқындар лагерьлеріндегі "тілсіз қырқындар" анықталды. Ол ішкі реформалар мен халықаралық шаралар, соның ішінде Солтүстік Корея басшылығын Халықаралық қылмыстық сотта немесе арнайы халықаралық трибуналда соттау туралы көптеген ұсыныстар енгізеді. Солтүстік Корея зерттеумен ынтымақтасудан түгелдей бас тартты және есеп жарияланғанға аздай уақыт қалғанда, оның "жасалма" материалға негізделгенін мәлімдеді. Есепті аяқтау кезеңінде 2014 жылғы 20 қаңтарда Кирби Солтүстік Кореяның Жоғарғы басшысы Ким Чен Ынға хат жолдап, Біріккен Ұлттар Ұйымына Солтүстік Кореядағы жағдайды Халықаралық қылмыстық сотқа ресми түрде жолдауды ұсынатынын, онда Кимді мемлекет басшысы және әскери басшы ретінде жеке кінәсі үшін соттауға болатынын, бірақ комиссия Пхеньянға барып, Солтүстік Корея үкіметімен мәселелерді талқылауды ұсынғанын хабарлады. 2014 жылғы 17 ақпанда өткен баспасөз конференциясында Кирби өзі естіген дәлелдер мен нацистер мен олардың одақтастарының Екінші дүниежүзілік соғыста жасаған қылмыстары арасында "көптеген параллельдер" бар екенін айтты. 2014 жылғы 22 сәуірде Солтүстік Кореяның ресми ақпарат агенттігі KCNA "жасаулардың" мақсаты – "КХДР идеологиясы мен әлеуметтік жүйесін әлсірету" екенін мәлімдеді. KCNA сондай-ақ Кирбинің гомосексуалдығын сынады: "мұндай гомосексуалдың басқалардың адам құқықтары мәселесімен айналысуын қолдау абсурд". Кирби Солтүстік Кореядағы адам құқықтары және жапон азаматтарының ұрлануы мәселелері бойынша әрекет етуде қатысып, Жапония үкіметі Женевада (қыркүйек 2014) БҰҰ Адам құқықтары жөніндегі кеңесінің тобымен және Токиода (желтоқсан 2015) ұйымдастырған симпозиумдарға қатысты. Ол "жапон азаматтарының ұрлануы мәселесін қоса алғанда, халықаралық қоғамда Солтүстік Кореядағы адам құқықтары жағдайын түсінуге қосқан үлесі үшін" "Күннің шығып, алтын және күміс жұлдызы" орденімен марапатталды. Бұл құрметті Жапонияның премьер-министрі Синдзо Абэ табыс етті, ал Кирби Токиодағы Император сарайында Жапония императоры Акихитомен кездесуге ие болды. Кирби өзінің және БҰҰ-ның бұрынғы арнайы баяндамашысы Марзуки Дарусманның осы құрметке ие болуын "жапон үкіметінің адамдарды ұрлаумен және біздің есептемізде ашылған басқа да қылмыстармен байланысты адамзатқа қарсы қылмыстық іс жүргізуден бас тартпайтындығының айқын белгісі" деп сипаттады. Ол өзінің әкесін (өлген деп ойлаған) теледидардан көргеннен кейін өзінің әңгімесін өзгерткенін айтты. Шин кешірім сұрады, бірақ көп мәлімет бермеді.
Қоғамдық өмір
Майкл Керби 1999 жылғы республикалық референдумда маңызды рөл атқарған «Австралиялықтар конституциялық монархия үшін» ұйымының негізін қалаушылардың бірі болды. Кирби өзінің мансабында түрлі тақырыптар бойынша көптеген сөздер сөйлеген, шешен және күшті оратор ретінде танымал. Жыл сайынғы Майкл Кирби лекциясы мен кешкі асы 2007 жылдан бері Оңтүстік Крест университетінің Заң және әділет факультетімен өткізіліп келеді. Кирби – АҚШ-тағы тәуелсіз биоэтикалық зерттеулер орталығы – Гастингс орталығының мүшесі. 2006 жылы ол Лондондағы Ішкі храмның (Inner Temple) құрметті мүшесі болып сайланды. Сол жылы Австралия гуманитарлық академиясы оны құрметті мүше етіп сайлады. 2009 жылдың шілдесінде Кирби Тасмания университетінің заң факультетінде қосымша профессор лауазымын қабылдады. Ол сонымен қатар 1981 жылдан бері осы факультет басылымынан шығатын «Заң, ақпарат және ғылым» журналының (Journal of Law, Information & Science) редакциялық кеңесінің (негізін қалаушы) төрағасы болып табылады. 2010 жылдан бері Кирби Ұлттар Достастығының реформасы жөнінде кеңес беру үшін құрылған 11 көрнекті тұлғадан тұратын топтың мүшесі. 2011 жылы Кирби: «Дүниеде уақыты келген идея сияқты күшті нәрсе жоқ, ал жануарларды қорғау – дәл осындай идея», – деген пікір білдірді және Voiceless жануарларды қорғау институтының демеушісі атанды. Кирби өнерді ынталы түрде қолдайды. Ол 2004 жылдан бері Квинсленд университетінің заң факультетінің студенттік театрында екі рет өнер көрсеткен. 2007 жылдың мамырында ол Мельбурнда хип-хоп продюсері Эльф Транспортермен бірге Виктория өнер заң апталығының ашылуында В.Б. Йейтстің өлеңдерін рэп түрінде орындады. 2014 жылдың тамызында ол Сиднейдегі заң факультетінің студенттік театрының финалында Кристина Агилераның «Dirrty» әніне билеп, ән салып, «Кирби» деп аталатын қойылым көрсетті.
Жеке өмір
Керби 1984 жылдан бері ашық гей екенін айтады. Ол 1969 жылдан бері Йохан ван Влотенмен бірге өмір сүріп келеді, ол 1963 жылы Нидерландтан Австралияға көшіп келген. 1999 жылы Кирби оны «Австралияда кімнің кім екені» анықтамалығында ұзақ мерзімді серіктесі ретінде тіркеді. Ван Влотенге ВИЧ жұқтырған адамдарға көмектесуге қатысты, ал Кирби бұл мәселеге Австралияда да, халықаралық деңгейде де белсенді түрде араласты. Кирби гейлердің құқықтарын қолдау үшін көптеген рет жазайым сөздер айтқан. Халықаралық заңгерлер комиссиясының президенті ретінде ол адам құқықтарының бір бөлігі ретінде адамдардың сексуалдық бағдарына көбірек назар аударуды ұсынды. Англикандық шіркеудің гейлер құқықтарына қатысты ұстанымына көңілі толмады. 2002 жылы Сиднейде өткен VI Гей ойындарының ашылу салтанатында Кирби негізгі спикер болды. Ол 35 000 адам жиналған көпшілік алдында: «Теңдік үшін күрес тоқтамайды. Оның үндемесі әлемнің төрт бұрышына жететін болады» деді. 2006 жылы Монреальде өткен ЛГБТ құқықтары жөніндегі халықаралық конференцияға қатысып, Азия-Тынық мұхиты айманының пленарлық отырысын жүргізді. Кирби өзін «протестант-англикан христиан» деп сипаттайды және гомосексуализмге қарсы шығатын дін қызметкерлерін сынады: «Ешқандай шалбар киген қарт кісі маған дінімді алып қоймасын, мен үшін ол әлі де өмірімнің маңызды бөлігі». 2007 жылдың қараша айында ол Сиднейдің архиепископтары Питер Дженсен мен Джордж Пеллді Австралия қоғамында гейлерді қабылдауға кедері келтіргені үшін айыптады, сондай-ақ гомофобияның «діни оқулармен күшейтіліп келе жатқанын» және бұл екі архиепископтың діни оқуларынан туындап отырғанын айтты. Кирби сонымен қатар Австралияның Жоғарғы сотындағы әріптестері арасындағы «бір адамның аздығы» статусынан көңілі қалды және «кейбір судьялардың көзқарастары менікінен гөрі консервативті болуы мүмкін» екенін мойындады. Кирби мен ван Влотен 2019 жылдың 11 ақпанында, алғашқы кездесулерінің 50 жылдығы күні үйленді.
Отбасы
Кирбидің әкесі Дональд, ағылшын-ирланд тегінен шыққан, жалғыз жұмыс істейтін анасы Альма Кэролайн (Норма) Грейдің жалғыз баласы болған. Норма 15 жасында Дональд Кирбиге жүкті болды. Оның қарындасы Диана Сиднейдегі Корольдік принц Альфред ауруханасының колоректальді бөлімінде медбике болып жұмыс істеді және 2011 жылы зейнетке шықты.
Алғыс, марапаттар мен марапаттар
Жоғарғы Сот пен Жоғары Сот судьясы болғандықтан, Кирби Австралия протоколына сәйкес өмір бойына "Құрметті" атағымен аталады.