Кіріспе

20 ғасырдағы ирланд актері, драматург, жазушы және суретші

Мишеал Мак Лиаммор (шын аты Альфред Ли Уиллмор; 25 қазан 1899 – 6 наурыз 1978) – 20 ғасырдағы Ирландияның актері, суретші-қоюшы, драматург, жазушы және кәсіпкер. Лондон қаласында ирландтық байланысы жоқ ағылшын отбасында дүниеге келгенімен, ересек шағында Ирландияға көшіп, атын өзгертті, ирланд тегін ойлап тапты және өмірінің соңына дейін сол жерде тұрып, Корк қаласында туған ирландтық екенін сәтті жасырды. Серігі Хилтон Эдвардс және тағы екеуімен бірге Дублинде Gate Theatre театрын құрды және 20 ғасырдағы Ирландияның ең танымал өнер қайраткерлерінің біріне айналды. Gate театрында және халықаралық аренада актерлік талантын көрсеткеннен басқа, ол көптеген қойылымдардың дизайнын жасады, он бір пьеса жазды және ирланд және ағылшын тілдерінде әңгімелер, өлеңдер мен саяхат кітаптарын жариялады. Ол үш бір актерлік көрсетіс жазып, оларда өнер көрсетті, соның ішінде "Оскар болудың маңызы" (1960) ең танымал болды, ол 1300-ден астам қойылымда ойналды.

Алғашқы жылдар

Мак Лиаммор ирландтық байланысы жоқ отбасында, Лондондағы Уиллесден қаласында Альфред Ли Уиллмор ретінде дүниеге келді. Ол отбасының ең кіші баласы және жалғыз ұлы, Альфред Джордж Уиллмордың (1863–1934), Бейсвотердегі Уитни фирмасы үшін азық-түлік сатып алушысы, және оның әйелі Мэри Лидің (1867–1918) баласы еді. Ол Уиллесдендегі бастауыш мектепте оқыды, содан кейін Лила Филд басқаратын балалар театр академиясына қатысты. Ол он екі жасында кәсіби актер болды; оның қарындасы Марджори оның жалпы біліміне жауапты болды және Ирландия мен Ұлыбританиядағы өнер орындарына сапарларда оның жетекшісі болды. Ол 1911 жылы Филдтің "Алтын балық" пьесасында "Алтын балық" патшасы рөлінде дебют жасады. Кейін ол былай деді: "Мен Лила Филдтен сахнаға қалай көтеріліп, қалай түсуге болатынын, өзіңді ұятқа қалдырмайтын ең негізгі нәрсені үйрендім; мен түйіннің мағынасын, майлы бояудың не екенін, уақыттың маңыздылығын және сол қорқынышты нәрсені – балалық шармақты пайдалануды үйрендім". Сол жылдың қыркүйек айында ол алғаш рет сэр Герберт Триге жұмыс істеді, "Макбет" пьесасында Макдаффтың ұлын ойнады. Ол 1915–16 жылдары Уиллесден политехникалық институтында және кейін Слейд өнер мектебінде сурет салуды оқыды. Екеуі де ирланд әдеби жаңаруына қызығушылық танытты. Келесі айда ол О'Киф пен оның анасымен бірге Ирландияға барды, біріншісі туберкулезге шалдығып, "таза ауа" алуға кеңес берілді, ал екіншісі Цеппелиннің шабуылдарынан қашуға тырысты. Фиц Саймонның пікірінше, Мак Лиаммордың мақсаты Бірінші дүниежүзілік соғыстың соңғы кезеңдерінде әскерге шақырудан қашу болды. Мэри О'Киф 1927 жылы қайтыс болды. Мак Лиаммор, енді сол атпен таныс болған, қайтадан театрға оралды. Оның қарындасы Марджори актер және режиссер Анеу Макмастерге үйленді, ал Мак Лиаммор оның гастрольдік труппасына қосылды.

Қақпа театры

1928 жылы Мак Лиаммор Галвейдегі ирланд тіліндегі театрдың ашылуына арналған «Диармуид пен Грайнне» пьесасын жазды, режиссерлік етті, декорацияларын жасады және бас рөлде ойнады. Одан кейін ол онда жиырма пьеса қойды. және Героид О Лохлайн. Мак Лиаммор мен Эдвардс Дублин үшін театр жоспарларын қарастырып жатқанда, Баннард Когли (Мак Лиаммордың досы) мен О Лохлайн тұрақты театр ғимаратын табу мәселесін талқылап, 1928 жылдың көктемінде Баннард Коглидің Харкорт көшесіндегі 7-ші нөмірдегі клубында бірнеше ортақ достарымен бірге кездесті. Келеліс кездесулерден кейін төрттік «Peacock» театрын жалға алып, 1928 жылдың 14 қазанында «Gate Theatre Studio» ашты. Театр студиясы алғашқы жылдары 102 орындық «Peacock» театрында орналасып, «Peer Gynt» қойылымымен ашылды. Ал Мак Лиаммор кейіннен «Peacock» театрында және 1930 жылы компания өз үйіне, Cavendish Row-ға көшкеннен кейін 300-ге жуық қойылымда ойнады және декорацияларын жасады. Ол Шекспирдің («Ромео мен Отелло»), Ибсеннің («Адамдық жұлдыздардағы Освальд» және «Брэнд» пьесасының бас рөлі) және Юджин О’Ниллдің («Азаттыққа айналған Электрадағы Орин») пьесаларында, сондай-ақ жеңіл жанрлы туындыларда өнер көрсетті. Мак Лиаммор 1935 жылы «Gate» компаниясымен Вест-Эндке қайта оралды. Театрлық газет «The Era» оның «Гамлетін» соңғы жылдардағы ең жақсылардың бірі деп бағалады: «күшпен, интеллектімен, адамгершілікпен және драмалық сенімділікпен толы, үстем және көңілді актерлік шеберлік» десе, «Gate» компаниясы «Аббатхананы көлеңкеге түсіргендей» екенін айтты. Мак Лиаммор мен Эдвардстың «Gate» театрының космополиттік атмосферасы Аббатхананың шындыққа жақын кельт мәдениетімен қарама-қарсы қойылды, ал Дублиннің екі театры да бірқарағанда «Содом мен Бегора» деп аталды.

Өмірбаяндар мен еске алулар

Мак Лиаммор туралы кітаптарға Мишеал Мак Лиаммор: Дизайндар мен суреттер 1917–1972, Ричард Пайн мен Орла Мерфи (1973); «Кейбір ойыншыларды кіргізіңіз: Эдвардс – МакЛиаммор және қақпа» 1928–1978, Питер Люк редакциялаған (1978); Мишеал О Аоданың «Мишеал болудың маңызы» (1990) және Кристофер Фиц Саймонның «The Boys: Екі өмірбаяны» (1996) кіреді. 1985 жылы Орсон Уэллс Мак Лиаммор мен Эдвардс туралы «Two People With One Pulse» деректі фильмінің баяндаушысы болды. 1999 жылы Мак Лиаммордың 100 жылдығын атап өту үшін BBC «Жақсы бала: Мишель Мак Лиаммордың тарихы» деректі фильмін түсірді, онда сирек кездесетін мұрағат кадрлары қосылды. Мак Лиаммор Джон Кейстің 1990 жылғы «Мишеал болудың маңызы» пьесасының тақырыбы; Франк МакГиннесстің 2008 жылғы «Алтын қақпалар» пьесасы Эдвардс пен Мак Лиамморға шабыттандырылды; ал Мак Лиаммор Антуан О Флатартаның 2023 жылғы «Wáltsáil Abhaile» пьесасының тақырыбы. Жыл сайынғы Дублин гей театр фестивалі «Ер адамның үздік ойыны үшін Мишель Мак Лиаммор сыйлығын» тартады.