Кіріспе

Оңтүстік славян этносы Буневци (буневцы, бунйевци) – көбінесе Солтүстік Сербияның Бачка аймағында және Оңтүстік Венгрияда (Бач-Кишкун қаулысы), әсіресе Бая және оның айналасында, Хорватияда (мысалы, Приморье-Горски Котар қаулысы, Лика-Сень қаулысы, Славония, Сплит-Далмация қаулысы, Вуковар-Шрием қаулысы) және Босния және Герцеговинада тұратын хорваттардың оңтүстік славян кіші этносы. Олардың шығу тегі Батыс Герцеговинадан деп есептеледі. Османдық шапқыншылықтың салдарынан олардың бір бөлігі Далмацияға, содан кейін Ликаға және Хорватияның жағалауына, ал 17 ғасырда Венгрияның Бачка аймағына көшіп кетті. Босния және Герцеговинада қалған буневцилер, сондай-ақ қазіргі Хорватияда тұратындар бұл атауды көбінесе аймақтық ерекшелік ретінде сақтап, өздерін хорваттардың этностық тобы деп жариялайды. Венгрияға эмиграциялағандар интеграция және ассимиляция процесінен өтті. 18 және 19 ғасырларда олар Бачка халқының маңызды бөлігін құрады. Венгрия үкіметі буневц қауымдастығын хорват азшылығының бір бөлігі деп санайды, ал Хорват Ұлттық Кеңесі де осы пікірді қолдайды. Буневцилер көбінесе католик дінін ұстанады және көпшілігі әлі де белгілі бір архаикалық ерекшеліктері бар серб-хорват тілінің нео-штокавиан жас икавиан диалектісінде сөйлейді. Буневц қауымдастығының ішінде және Сербия мен Хорватия арасында буневцтердің этностық және ұлттық жағдайына қатысты шешілмеген саяси сәйкестік қақтығысы бар, сонымен қатар буневц тілінің мәртебесіне байланысты тілдік күрес жалғасуда.

Этноним

Олардың эндоними серб-хорват тілінде Bunjevci (жыр. Bunjevac), мажар тілінде bunyevácok, голланд тілінде Boenjewatsen, ал неміс тілінде Bunjewatzen деп аталады. Петар Скок айтуынша, олар Бачкада өздерін Шокчи (жыр. Шокац) деп атаған, ал Сегедтегі венгрлер оларды Далматтар (Далматиндар; Dalmatini) деп атаған. Бұдан өзге, бұл термин Ливанское алаңынан Черногорияға дейінгі католик (хорват) тұрғындарын білдірген, оны көрші серб православие тұрғындары көбінесе атаған, ал Истриядағы Перойда хорваттарға қатысты қорлаушы атау болған. "Pobunjevčiti" сөзі "католик болу" дегенді білдіреді. Krmpote-ден Sv. Marija Magdalena-ға дейінгі Солтүстік Далмация аумағында Primorci және Podgorci, жергілікті Krmpoćani сияқты көп қабатты аймақтық жекеліктер болған, ал Bunjevci субэтникалық атауы Велебит Подгорьемен шекарада өзінің жекелігін жоғалтады. Этнонимнің ең ерте кездесуі 1550 және 1561 жылдарға дейін барып жетеді, ол Бараньядағы Мартин Бунавач туралы жарғыда тіркелген. Бачкадағы ең ерте кездесуі 1622 жылға жатады, онда parochia detta Bunieuzi nell' arcivescovato Colociense деп жазылған. Этнонимнің алғашқы айтылуларының бірі 1702 жылы Сень епископы Мартин Брайковичке қатысты, ол Лика мен Крбава халқының құрамына кіретін бес этникалық топтың бар екенін жазған, олардың бірі католик Влахтар, сондай-ақ Bunjevci (Valachi Bunyevacz) болған. 1712–1714 жылдарғы Лика мен Крбава халқының санағында тек бір Bunieuacz (Вид Модрич) тіркелген, бірақ әскери үкімет көбінесе Valachi Catolici деген балама атауды қолданған, ал Луиджи Фердинанд Марсили оларды Meerkroaten (Жағалау хорваттары) деп атаған. Альберто Фортис "Далмацияға саяхат" ("Viaggio in Dalmazia") еңбегінде Велебит тауларын (Montagne della Morlacca) сипаттағанда, халықтың бұрынғыдан өзгеше екенін және олардың өздерін Bunjevci деп атағанын жазған, себебі олар Босния мен Герцеговинадағы Буна аймағынан келген. 1828 жылы полковник Иван Мургичтің жазуы Лика Приморье Bunjevci-нің дәстүрлі жекелігі туралы соңғы түпнұсқа куәлігін берген, онда олар "Біз еңбекқор Bunjevci бауырларымыз" деді, ал (католик) дініне қатысты әрқашан "Мен нағыз Bunjevacпін" деді. 1980 жылғы Бахадан алынған куәлік олардың Албаниядан келгенін көрсетеді. Этнонимнің этимологиялық шығу тегі белгісіз. Олардың атының шығу тегі туралы бірнеше теория бар. Ең көп таралғаны – бұл атау Герцеговинаның орталық бөлігіндегі Буна өзенінен шыққан, Далмациядағы Кажун сияқты, бұл үйде тұратын адамдарды білдіреді, немесе Бунислав немесе Бонифаций сияқты жеке есімдерден шыққан, румындық жеке есім Bun (Bonus-тан), содан туындаған Bunić топонимі Госпич маңында және 1199 жылдан бері Задарда тіркелген Обоньявци лақап аты, бұл тәртіпсіз және тәртіпсіз сарбаздарды білдіруі мүмкін. Петар Вуковичтің (2020) пікірінше, Bunjevac атауы православиелік влахтардың католик влахтарға деген жеккөрушілігін білдіру үшін пайдаланған "буньяти" (сөйлеу ақымақтық) етістігінен туындауы мүмкін, ол шіркеуде латын тілінің қолданылуын сынайды.

Шығуы туралы теориялар

Қазіргі және ең соңғы этнологиялық зерттеулерге сәйкес, сондай-ақ антропонимикалық құрылым, «Қызыл Хорватия» деп аталатын аумақты қамтиды, бұл бірлік тарихи негізделген-негізделмегеніне қарамастан, 11-ші және 12-ші ғасырлардағы Византия деректерінде айтылғандай, жартылай хорваттармен мекенделген. Батыс Балқандағы шаруашылықтар мен отбасылар туралы зерттеуде австриялық тарихи антрополог Карл Казер Буньевцтердің католик влахтардан шыққандығын, олар хорват қауымына сіңгенін, ал православие влахтары серб қауымына сіңгенін айтты. Мәдениет тарихшысы Анте Секулич Буньевцтер славяндық влахтар болған, католиктік дінге өткен деген тезисті қолдауға жеткілікті тарихи ғылыми дәлелдер бар екенін мәлімдеді. Қазіргі заманғы тарихи зерттеулер мен мұрағаттық іздестірулерге сүйене отырып, олардың отаны туралы әлі де бірлік жоқ, тек этнологиялық элементтер белгілі бір аймақтарды көрсетеді. Ол Оңтүстік-Батыс Босния, Герцеговина және Далмация болып саналады, 17 ғасырда Бачка және Солтүстік Далмацияға, сондай-ақ Лика, Приморье және Горски Котарға көшіп келді. Бұл саяси жағдай қоғамды төрт топқа бөлді: Батыс Герцеговина (Осман), Далмация (Венеция), Лика-Приморье (Габсбург) және Подунавье (Мажарстан), бірақ этнологтар көбінесе алғашқы екеуін бір топ (кең Далмация) деп санайды, ал қалғандары одан бөлініп шықты. Дегенмен, кейбір топтар 1520 жылдан бері Триплекс Конфиниумда (Венеция, Осман және Габсбург империясының шекарасында) болған, бірақ тарихи құжаттарда тікелей аталмаған, керісінше, әлеуметтік-аймақтық, этностық, тілдік, мәдени себептерге байланысты Uskoks, Dalmatians, Morlachs, Bogomils, Illyrians, Morlachi Catolichi, Valachi Catolichi және catholische Walahen, Rasciani Catolichi және Katolische Ratzen (бұл терминдердің конфессиялық емес мағынасы бар) сияқты баламалы атаулар қолданылған. Хорват әскери шекарасы аумағында күрделі этностық-демографиялық интеграциялар болды, Леденице хорват влах-буньевац интеграциясының ең ерте мысалының бірі болып табылады, 1696 жылы Сенжден келген аноним дін қызметкері оларды *nostris Croatis* деп атады, ал 1697 жылы капитан Коронии оларды *Croati venturini* деп атады, сонымен қатар (1693 жылы) Леденицедегі Здуничи басшылары Крмпоте тегінен екендерін айтты. Ал кейбір серб ғалымдары, әсіресе Югославия соғыстары (1991-2001) кезінде, Буньевц қауымын католик сербтер деп есептейді.

Ерте заманауи кезең және Австро-Венгрия империясы

Солтүстік Далмациядан көші-қонға 15- және 16-ғасырларда Осман империясының басып алуы ықпал етті, ал Приморьеге алғашқы көші-қон 1605 жылы болды деп саналады, онда Земуникке жақын Кремпотадан шамамен 50 отбасы Фужине маңындағы Личке қоныстанды. Бұл көші-қонды Сени капитаны Данило Франкол, Никола және Юрай Зринскимен келісімде жүзеге асырды. 1647 жылға дейін бірнеше толқындармен Личке, Сенидің ішкі аймақтарына (Леденице, Кремпота – Св. Яков, Криви Пут, Сеньска драга) және бір бөлігі Паг пен Истрияға қоныс аударды. Кейбіреулері Крит соғысы кезінде (1645–1669), ал Османдықтардың Ликада жеңіліске ұшырағаннан кейін (1683–1687) Ликадағы жағалау Буньевцилері Пазариште, Смильян, Госпич алабы, Широка Кула, Ричице және Хотуче аңғары сияқты елді мекендерге көшіп келді. Суботицадағы католик шіркеуі 1686 жылды Буньевцилердің көші-қонының жылдығы ретінде тойлайды, осы жылы ең ірі көші-қон орын алды. Алғыс айту және әскери қызметтері үшін кейбір шетелдік сарбаздар (көбінесе жалақысыз шекарашылар), соның ішінде Буньевцилер, жер, жайылымдар және Австрия-Венгрия азаматтығын алды. Бүгінгі күнге дейін осы жалдамалы әскерлердің ұрпақтары Венгрия азаматы болу құқығын сақтап келеді. 1788 жылы Австрияда алғашқы халық санағы жүргізілді, онда Буньевцилерді иллирийлер деп, ал олардың тілін – иллирий тілі деп атады. Суботицада 17 043 иллирийлік тіркелді. 1850 жылы Австрия санағында олар далматиндер деп тіркелді және қалада 13 894 далматин саналды. Осыған қарамастан, олар өздерін дәстүрлі түрде Буньевцилер деп атады. 1869 жылдан 1910 жылға дейінгі австро-венгерлік санақтарда Буньевцилер жеке тіркелді. Оларды «bunyevácok» немесе «dalmátok» деп атады (1890 жылғы санақта). 1880 жылы Австро-Венгрия билігі Суботицада барлығы 26 637 Буньевци және 1892 жылы 31 824 тіркеді. 1910 жылы Суботица қаласының халқының 35,29% (33 390 адам) «басқалар» деп тіркелді, олардың көп бөлігі Буньевцилер болды. 1921 жылы Корольдік Югославия билігі Буньевцилерді серб немесе хорват тілінде сөйлейтіндер ретінде тіркеді. Суботица қаласында 60 699 серб немесе хорват тілінде сөйлейтін адам немесе қала халқының 66,73% болды. Олардың 44 999-ы немесе 49,47%-ы Буньевцилерді құрады. Корольдік Югославия билігінің 1931 жылғы халық санағында Суботица халқының 43 832-сі немесе 44,29%-ы Буньевцилер еді. 19- және 20-ғасырлардың басында, әсіресе Буньевци дін қызметкерлерінің көпшілігі, соның ішінде Калоксаның титулярлық епископы Иван Антунович (1815–1888) Буньевцилер мен Шокцилерді хорваттар деп атау идеясын қолдады. Антунович журналист және этнограф Амброзие Сарчевичпен (1820–1899) бірге 19-ғасырда Буньевци ұлттық қозғалысын жетекшілік етті, ал 1880 жылы «Буньевачка партиясы» («Буньевци партиясы») құрылды. Бұл жергілікті саяси партия тілдік құқықтарды, сақтауды және этнографиялық жұмысты қамтитын бағыттарға баса назар аударды. 1905 жылы полиция патрульдерін және шіркеу қызметтерін хорват тілінде өткізу туралы өтініштің мажар тілдік саясатымен қабылданбауына байланысты 1200 адамнан тұратын топ православие дініне көшті.

Югославия

Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде буневцилердің ғана емес, сонымен қатар төртінші және ең кішкентай югослав ұлты екені туралы пікір айтылды. 1918 жылдың қазан айында буневцилердің бір бөлігі Суботицада ұлттық съезд өткізіп, Банат, Бачка және Бараньяны Венгрия Корольдігінен бөліп, Сербия Корольдігіне қосылуға шешім қабылдады. Бұл 1918 жылдың қараша айында Нови-Садтағы сербтердің, буневцилердің және басқа славяндардың Ұлы ұлттық жиналысында расталды, онда Сербия Корольдігімен бірігу жарияланды. Аталған жиналыс халықтың бір бөлігін ғана қамтыды және ұлттардың өзін-өзі анықтау принципін іске асырмады. Сербтер, хорваттар және словендер Корольдігінің құрылуы (1929 жылы Югославия деп аталды) Бачка буневцилерінің көпшілігін хорваттармен бірге бір елге біріктірді (ал кейбіреулері Венгрияда қалды). Екі дүниежүзілік соғыс арасындағы ұлттық дауға буневцилерді, хорваттарды және сербтерді қолдайтындар қатысты. Буневцилер көбінесе Хорват шаруалар партиясын қолдағандықтан және сербтер мен хорваттар арасындағы этникалық шекара діни белгі бойынша жүргізілгендіктен, олар табиғи түрде хорваттарға жақын сезінді. Екінші дүниежүзілік соғыстың соңында, 1944 жылдың 6 қарашасында Сомбор мен Суботицадағы ұлттық кеңестерде партизан генерал Божидар Масларич, ал Рождество күні Таванкутте коммунистік партия атынан генерал Иван Рукавина буневцилердің хорваттық тегі туралы сөз сөйледі. 1945 жылдан кейін Югославиядағы 1948 жылғы халық санағы буневцилерді (немесе шокцтарды) ресми түрде мойындамады, олардың мәліметтерін хорваттармен біріктірді, тіпті адам өзін буневец немесе шокц деп жарияласа да. Дегенмен, жергілікті мектептер серб-хорват тілінің серб нұсқасын латын әрпімен қолданды, ал 1990 жылдары тіпті кириллицада да қолданды, бұл оларды серб мәдениетіне ассимиляциялау әрекеті ретінде қарастырылды. "1945 жылғы Декрет" құжатының тарихи контексі туралы әртүрлі пікірлер бар. Буневцилердің ерекше этностығын жақтаушылар бұл кезеңді олардың жеке басына жасалған тағы бір қараңғы шабуыл деп санайды және бұл ассимиляция олардың тілін сақтауға көмектеспеді деп санайды. 1953 және 1961 жылғы халық санағында барлық буневцилер хорваттар ретінде тіркелді. 1971 жылғы халық санағында буневцилер Суботицадағы буневцилер ұйымының жеке өтініші бойынша Суботицадағы муниципалитеттерде бөлек тіркелді. Онда 14 892 буневец немесе Суботица халқының 10,15% тіркелді. Осыған қарамастан, провинциялық және федералды билік буневцилерді шокцтармен бірге хорваттар ретінде қарады және барлық жағдайларда оларды ресми түрде осылай таныды. 1981 жылы буневцилер ұқсас өтініш жасады, нәтижесінде Суботица халқының 5,7% құраған 8 895 буневец тіркелді. Роберт Скендерович 1918 жылға дейін және коммунистік билік кезінде буневцилердің хорват халқының бір бөлігі ретінде танылуы үшін күшті күш жұмсағанын атап өтті. Көптеген адамдар, мысалы, Доньи Таванкутте, өздерін югославтар деп жариялады.

Қазақстан

Хорватия Буневац қауымдастығының өкілдерін хорват ұлтының бөлінбес бөлігі деп есептейді, тіпті олар шетелде (мысалы, Сербия мен Венгрия – Сербия мен Венгриядағы Буневац хорваттары) тұрса да.

Венгрия

Венгрияда буневцилер азшылық ретінде танылмайды; үкімет оларды хорваттар деп есептейді. Венгрияда тарихи тұрғыдан бар этностық азшылықты тіркеу үшін 1000 жарамды тіркеме қажет. Берілген 60 күндік мерзімнің соңына қарай бастама 2000-нан астам тіркеме жинады, оның шамамен 1700-і Ұлттық дауыс беру кеңсесімен жарамды деп танылды, ал Будапешт Парламенті ұсынысты мақұлдау немесе қабылдамау арқылы мәселені шешу үшін 2007 жылдың 9 қаңтарына дейін уақыт алды. 1992 жылы азшылық заңы қабылданғаннан бері ешқандай бастама осы деңгейге жеткен емес. 18 желтоқсанда Венгрияның Ұлттық Ассамблеясы бастаманы қабылдаудан бас тартты (334 қарсы және 18 дауыс). Шешім Венгрия Ғылым академиясының зерттеуіне негізделді, ол тәуелсіз буневцтер азшылығының бар екенін жоққа шығарды (олар буневцтерді хорваттардың кіші тобы деп мәлімдеді). Хорват азшылықтарының басшыларының қарсылығы да дауыс беру нәтижесіне және Венгрия Ғылым академиясының пікіріне әсер етті. Бүгінгі күнге дейін 17 ғасырдан бері түркілерге қарсы күрескен Далмация немесе Иллирия (буневцтер) жалдамалы әскерлерінің ұрпақтары, тіпті олар қазіргі Венгрия шекарасынан тыс жерде тұрса да, Венгрия азаматтығына ие болу құқығын сақтайды (қатаң шарттармен).

Сербия

Сербияда хорваттар (оның ішінде хорваттардың Буневци және Шокци этностық топтары) 2002 жылы азшылық ретінде танылды және оларды Хорват Ұлттық Кеңесі, ал өзін жеке Буневац азшылығы деп санайтындарды 2010 жылы Буневац Ұлттық Кеңесі өкілдік етті. Ұлттық кеңестер өздерінің басқарушы органдарын, мәдени және білім беру ұйымдарын қаржыландыру үшін мемлекеттен және провинциядан қаражат алады. Ұлттық кеңестерді қаржыландыру деңгейі халық санағының нәтижелеріне байланысты, онда серб азаматтары өздерін тіркеп, таңдаған мемлекет мойындаған азшылыққа жатамын деп мәлімдей алады. Санақ нәтижелерінде нақты этникалық және жарияланған этникалық тектіліктің арасында келіспеушіліктер бар. Өзін белгілі бір этникалық/азаматтық топқа жатамын деп мәлімдеген адамдардың көпшілігі ғасырлар бойы аралас отбасылардан шыққан (мысалы, әртүрлі ұлттар/этникалық топтар арасындағы некелер, дінаралық некелер). Бұрынғы Югославияда Буневци Шокцимен бірге хорваттардың кіші тобы ретінде тіркелді. 1980 жылдардың соңынан бастап Воеводинада бұл екі кіші топты жеке этникалық топтарға бөлуге тырысты, бұл 1991 жылғы Югославия санағында этникалық қатысуды таңдаудың өзгеруіне әкелді. Камеданың (2013) сөзіне сәйкес, Буневац және Шокац категориялары Сербиядағы хорваттардың санын азайту мақсатымен енгізілді. Буневци 1991 жылдың басында ресми түрде жеке этникалық топ ретінде танылды. 1991 жылғы санақ бойынша Воеводинада 74 808 хорват және 21 434 буневац тұрды, ал Суботица ауданында хорваттар мен буневцтердің саны шамамен тең болды: 16 369 және 17 439. Суботица облысының әкімшілік аймағында 2011 жылы 13 553 буневац және 14 151 хорват болды. Тарихи Буневац ауылы Доңи Таванкуттан 1234 хорват, 787 буневац, 190 серб және 137 адам өзін югослав деп жариялады. 1996 жылы Суботицаның жергілікті әкімдігі жүргізген сауалнама көрсеткендей, қауымдастықтағы жарияланған хорваттардың 94% Буневцтердің хорват ұлтының бір бөлігі екендігімен келісті, ал 39% буневцтер осы пікірді қолдады. Сербия Республикасының 2022 жылғы санағының нәтижелері бойынша 39 107 хорват тіркелді, бірақ санақ әдістемесі өзін Буневац хорваты деп жариялаған респонденттердің үлесін көрсетпеді. Осы санаққа сәйкес, 11 104 азамат Буневац ретінде тіркелді, бірақ нәтижелер бұл азаматтардың респонденттері өздерін хорват халқының этностық тобы ретінде немесе жеке этникалық топ ретінде санайтынын, сондай-ақ өздеріне тән Буневац халқы екендігіне сенетінін көрсетпейді.

Тіл

Сербиядағы Буневац қауымдастығының көпшілігі Буневац диалектісі мен хорват тілінде сөйлейтін болса, серб тілін де түсінеді. Венгрияда Буневац диалектісі мен хорват тілін үйренуге қызығушылық күшейіп, әсіресе шежіресінде Буневац тегі бар азаматтардың арасында кеңінен таралды.

Буньевац диалектісі

Буньевка диалектісі (bunjevački dijalekt), сондай-ақ Буньевка сөйлеуі (bunjevački govor) деп аталады, серб-хорват тілінің көпорталық тілінің Нео-Штокавиан жас Икавиан диалектісінің кіші диалектісі болып табылады және Буньевка қауымдастығының мүшелері арасында сақталған. Олардың акценті таза Икавиан, ортақ славян дауыстысы "ят"-қа /i/ дыбысымен сәйкес келеді. Хорватия бойынша Буньевцидің үш тарихи этнологиялық тармағы және олардың диалектілері бар: Далматин, Дунай және теңіз жағалауындағы Лика. Оның сөйлейтіндері көбінесе латын әліпбиін қолданады және Босния мен Герцеговинаның, Хорватияның әртүрлі аймақтарының, Венгрияның оңтүстік бөліктерінде (Будапештті қоса), сондай-ақ Сербияның Воеводина автономды провинциясында тұрады. Буньевка диалектісінің мәртебесі туралы пікірлер әртүрлі. Тіл білімі мамандары Буньевка сөйлеуін серб-хорват тілінің диалектісі немесе жергілікті тілі деп санайды. Эндрю Ходжес атап өткендей, ол стандартты серб және хорват тілдерімен өзара түсіністікке ие. Халық арасында Буньевка диалектісін көбінесе "Буньевка тілі" (bunjevački jezik) немесе "Буньевка ана тілі" (materni jezik) деп атайды. Саяси деңгейде, саяси лоббинің мақсатына және мазмұнына байланысты, "тіл", "диалект", "сөйлеу", "ана тілі" терминдерінің анықтамасы туралы жалпы шатасу тиімді пайдаланылады, нәтижесінде терминдердің тұрақсыз қолданылуына әкеледі.

Мұралық

Бачка ауданындағы Дунай бунжевіцдерінің мәдени орталығы – Сербиядағы Суботица қаласы, Венгрияда – Бач-Кишкун округінің Бая қаласы, ал Хорватиядағы жағажай немесе Littoral бунжевіцдері үшін Лика-Сеньж округінде орналасқан Сенж қаласы. Біріншілері бір ұлттың өкілдері тұратын аймақта өмір сүретіндіктен, олар көбірек ассимиляцияға ұшырайды, сыртқы факторлардың әсерінен дәстүрлі киім мен мұраны бағалау дәрежесі төмендейді. Бірақ, өздерінің кім екенін білсе де, Лика мен Дунайдағы басқа бунжевіц тармақтарымен байланысқа бейжай қарайды. Дәстүрлі түрде Бачка бунжевіцдері жермен және егіншілікпен байланысты. Солтүстік Бачкадағы үлкен, көбінесе оқшауланған шаруашылықтар – салаши, олардың ұлттық ерекшеліктерінің маңызды бөлігін құрайды. Олардың көптеген әдет-ғұрыптары жерді, егін жинауды және жылқы шаруашылығын тойлайды. Бунжевіц мұрасы (Bunjevačka nošnja) – тек фольклордан асып түседі: ол бунжевіц тегі бар көптеген адамдар үшін өмір салты, туристік экономикалық құндылық және, өкінішке орай, жеке және саяси мүдделер үшін қолданылатын орынға айналып отыр. 2010 жылдан бастап Бунжевіц Ұлттық Кеңесінің мүшелері өздерінің символдарын (мысалы, ту) және бунжевіц фестивальдері мен жиындарын (мысалы, "Дан Дужиянце", "Дан великого прела") әзірлеуді бастады, бұл шаралар Босния және Герцеговина, Венгрия және Сербиядағы бунжевіц хорваттарының дәстүрлі фестивальдері мен фольклорлық жиындарының күніне жақын уақытта өткізіледі. Католик шіркеуі бунжевіц мұрасын сақтауда маңызды рөл атқарады, әсіресе Францискан орденінің бунжевіц қауымымен тарихи байланыстары бар. Бүгінгі таңда Суботица епархиясының және, мысалы, митрополит Андрия Анишич пен құрметті Элеонора Мерковичтің күш-жігерінің арқасында бунжевіц әдет-ғұрыптарының христиандық маңызы қайтадан бағаланады. Бұл Балқандағы 20 ғасырдың коммунистік және социалистік үкімет кезеңдерінен өзгеше, онда, мысалы, егін жинау фестивалі – Дужиянца, тек әлеуметтік сипатқа ие болған. Сонымен қатар, азаматтардың арасында бунжевіц мұрасын болашақ ұрпақтарға жеткізуге күш салатын және үлкен еңбек ететін көрнекті тұлғалар бар (мысалы, Ружа Юхас, Ката Кунтич, профессор доктор Гюла Ж. Обадович, Грго Пиукович, Йозефа Скендерович).

Фестивальдар

Буньевка ән байқауы, Суботика – Фестиваль bunjevački pisama: Хорват этносы Буньевканың музыкалық мәдениетін сақтау, дамыту және танымал ету мақсатында, әсіресе жаңа Буньевка музыкасын және Буньевка диалектісінде жазылған халық әндерін насихаттау үшін жыл сайын өткізілетін жарыс. Фестивальді ұйымдастыру туралы ұсынысты 2000 жылы Суботица қаласынан доктор Марко Сенте жасады. Іріктеушілер: Ана Чавров, Льиляна Дулич Месарос, Бранко Иванкович Радакович, Синиша Юрич, Томислав Куйунджич, Антония Пиукович, Марко Сенте, Нела Скендерович, Станислава Станич Прчич, Воислав Темунович және Мира Темунович. Әннің сөзі мен музыкасы Бачка Буньевци өмірі мен салты-дәстүрін көрсететін болуы керек; Өлең мәтіні икавиц немесе ижекавиц тілінде жазылуы тиіс; Өлеңде 3 немесе 4 шумақ болуы мүмкін. Көпмәдениетті аспаздық және нан пісіру байқауы, Баджмок – Фестиваль bunjevački ila: 2005 жылдан бері Буньевка Ұлттық Кеңесінің жергілікті бөлімшесі ұйымдастырып келе жатқан жыл сайынғы шара.

Музыкалық аспаптар

Тарихи зерттеулер Балқан аймағында әртүрлі аспаптар бар екенін көрсетеді. Көптеген аспаптар шығыс тектес. Басты түрлері: тамбура, скрипка және көскөйлер, сыбызғы, флейта, аккордеон және барабандар. Тамбура – аспаптық немесе ән орындауға сүйемелдеу үшін тартқышпен тартылатын аспап. Бұл музыкалық аспап Балқан аймағында кеңінен таралған.

Әндер

Буньевцилер көптеген халық әндерін сақтап қалған, мысалы, Грокталице (он буынды – поэзия дәстүрінде он буыннан тұратын өлең өлшемі).

Үйлену тойы

Буньевкалықтардың үйлену салтының бірі – күйеу жігіттерге берген әрбір сүйісі үшін қалыңдық ақша алады.