Кіріспе

Грекиядағы ұлттық жолдар мен автожолдар елдің басты жол желісін құрайды. Бұл екі типті жолдар құрылыс талаптары тұрғысынан ерекшеленеді. Басты айырмашылық – автожолдар (грекше: Αυτοκινητόδρομοι) ұлттық жолдарға (грекше: Εθνικές Οδοί) қарағанда жоғары сапалы құрылыс стандарттарын сақтайды. Мысалы, Грекиядағы стандартты автожол алты немесе төрт бағыттан (әр бағытта үш немесе екі бағыттан) және орталық бөлігіштен бөлінген авариялық бағыттан тұрады. Автожолға кіру және шығу тек деңгейлердегі қиылыстар (қосылыстар) арқылы жүзеге асырылады және жол-көлік шамдары жоқ. Грекия автожолдары әдетте тақ нөмірлі автожолдар солтүстік-оңтүстік бағытта, ал жұп нөмірлі автожолдар шығыс-батыс бағытта орналасады. Дегенмен, көптеген ерекшеліктер бар. Грекиядағы стандартты ұлттық жол әдетте бір қатарлы немесе шектеулі кіруге рұқсат етілген жолмен, деңгейдегі қиылыстармен және әр бағытқа бір немесе екі қатармен, әдетте екі жағында авариялық қатармен жабдырылған. Грекияның кейбір маңызды жолдарын "ұлттық" деп белгілеу туралы шешім алғаш рет 1955 жылғы жарлықпен қабылданды, ал 1963 жылғы министрлік шешімі осы жолдардың нөмірленуін анықтады. 1998 жылы Грекия Статистикалық басқармасының жүргізген зерттеуі 1963 жылғы шешімнен кейін салынған жаңа ұлттық жолдарды анықтады. Автожолдар мен ұлттық жолдардың атау жүйесі әртүрлі. Мысалы, "A2" Эгнатия Одос автожолына, ал "GR 2" 2-ші ұлттық жолға сілтеме жасайды. Барлық автожолдар үлкен әріп "A" және одан кейін нөмірмен аталады (мысалы, A1). Грекияның басты автожолдары бір таңбалы нөмірге ие, ал басты жолдарға перпендикуляр қосымша автожолдар екі таңбалы нөмірге ие (мысалы, A25). Автожолдар жасыл түсті тақтада ақ жазумен, ал ұлттық жолдар көк түсті тақтада ақ жазумен белгіленеді. Грекия автожол желісінің құрылысы, жолдардың өтетін аймақтарының географиялық ерекшеліктеріне байланысты, өте күрделі және қиын жоба болды. Грекияның құрлық бөлігі өте таулы; жергілікті топография, сондай-ақ жергілікті флора мен фаунаға қатысты экологиялық мәселелер соңғы маршрутты жобалауда шешуші рөл атқарды. Осы қиындықтарды жеңу үшін көптеген жағдайларда туннельдер мен көпірлер сияқты көптеген ірі және қымбат техникалық жұмыстарды салу қажет болды. Мысалы, Грекияның төрт ірі автожолының (A1, A2, A5, A8) бойында салынған туннельдердің жалпы саны шамамен 150-ге жетеді, ал олардың жалпы ұзындығы шамамен 200 км құрайды (бір тесік ретінде өлшенген). 2020 жылғы мәліметтер бойынша, жалпы ұзындығы шамамен 2320 км болатын Грекияның автожол желісі Оңтүстік-Шығыс Еуропадағы ең ірі және Еуропадағы ең дамыған желілердің бірі болып табылады.

Автомобиль жолдары

Грекияның автожол желісі 2000-шы жылдары кеңінен жаңартылды және оның бір бөлігі әлі де құрылыс кезеңінде. Көбісі 2017 жылдың басына дейін аяқталды. Грекия материгі мен Крит аймағында барлығы 10 негізгі бағыт бар, олардың кейбіреулері төмендегі тізімде сипатталғандай, көптеген тармақтардан/қосалқы бағыттардан тұрады.

А1 (Афина - Салоники - Евзоной)

1-автожол – Грекияның ең көне және ең маңызды автожолы, елдің ең ірі қалалары Афина мен Салоникиді байланыстырады және Грекияның көптеген маңызды аймақтары арқылы оңтүстік-солтүстік бағытында өтеді. Chalastra – Evzonoi учаскесі бұрынғыда жылдам қозғалысқа арналған жол ретінде салынған, оны жаңарту жоспарланбаған. Бұл автожолдың жалпы ұзындығы шамамен 553 км немесе 346 мильді құрайды, оның ішінде 14 км немесе 8,7 милі A2 (Эгнатия Одос) автожолымен ортақ учаске. Ескеріңіз, бұрын "PAThE" атауындағы "P" әрпі Патрас қаласын білдірген, бірақ Патра – Афина учаскесі қазір басқа жобаға жататын A8 (Олимпиа Одос) автожолының бөлігіне айналды. 11-автожол – 1-автожолдың тармағы, ол Халкис қаласымен байланыстырады. 12-автожол – 1-автожолдың жоспарланған тармағы, ол Волос қаласымен байланыстыруды көздейді. Алдын ала салынған учаскені жаңарту жұмыстары жүріп жатыр. 13-автожол – Тивадан Элефсинаға дейінгі, қазір тоқтатылған автожолдың тармағы; ол Олимпиа Одос автожолымен байланысып, Афина агломерациясының батыс айналма жолы қызметін атқаратын болған.

А2 (Егнатия Одос)

2-автожол, ресми атауы Егнатия Одос (Егнатия автожолы) – Солтүстік Грецияда орналасқан, бірнеше ірі қалаларды байланыстыратын автожол. Ол Игуменица портынан басталып, Түркиямен шекарадағы Кипой бекетінде аяқталады. Оның ұзындығының бір бөлігі, шамамен 360 км (220 миль) Эвростан Салоникаға дейін, ежелгі Римнің Эгнатия жолымен қатар жүреді. Бұл жол қазіргі Албаниядағы Дуррес қаласынан Салоникаға, содан кейін Византияға (қазіргі Стамбул, Түркия) дейін созылған. Сондықтан бұл жоба заманауи Виа Эгнатия (грекше, Egnatia Odos / Εγνατία Οδός) деп аталды. Дегенмен, бұл салыстыру толық емес; түпнұсқа Виа Эгнатия әлдеқайда ұзын болды (1120 км / 696 миль), ал оның батыс бөлігі, Салоникиден Адриатика теңізіне дейін, қазіргі жолға қарағанда солтүстікке қарай созылған. Албания және Болгарияға қосалқы бағыттар бар, ал негізгі бағыт Түркияға жетеді. Солтүстік Македонияға жоғарыда сипатталғандай A1 (PAThE) немесе A27 автожолы арқылы өтуге болады (кейінірек қараңыз). Тағы бір қосалқы жол Эврос өзенінің жағасымен өтіп, Грекия, Түркия және Болгария шекараларының қиылысқан жеріне жетеді. Кейбір қосалқы жолдар әлі де автожол емес, бірақ екі қатарлы жылдам бағыттар болып табылады, бірақ олар Грекияның басқа аймақтарындағы ұқсас бағыттарға қарағанда сапасы жақсы. Жоба (қосалқы жолдардың көп бөлігін қоса) 2009 жылы аяқталды, негізгі бағыттың ұзындығы 670 шақырым немесе 416 мильді құрайды, бұл Грекиядағы ең ұзын автожол. 24-автожол – А2 (Егнатия Одос) автожолының тармағы, Салоники – Неа Мудания автожолы немесе Халкидики автожолы деп аталады. Ол Салоникиді Халкидики түбегіндегі Неа Муданиямен байланыстырады. Салоникидің шығыс жағынан өтетін A24 Салоники ішкі айналма жолының (Esoteriki Peripheriaki Odos, Εσωτερική Περιφερειακή Οδός) бөлігіне айналады. 25-автожол – А2 (Egnatia Odos) автожолының тармағы, Салоникиден Грекия-Болгария шекарасына дейін, Серрес қаласы арқылы өтеді (GR 12 жолының бөліктерін қамтиды). 27-автожол – А2 (Egnatia Odos) автожолының тағы бір тармағы, Козаниден Птолемейдаға, содан кейін Флоринаға және Солтүстік Македониямен шекарадағы Ники бекетіне дейін жетеді. 2012 жылы Флоринадан Солтүстік Македониямен шекараға дейінгі 14 шақырымдық бөліктің құрылысына тендер жарияланды. Бұл бөліктің құрылысы 2013 жылы басталды, 2015 жылы аяқталды және 2016 жылдың 20 мамырында қозғалысқа ашылды. Птолемейда – Флорина бөлігі қазіргі уақытта жылдам бағыт болып табылады, оны автожолға дейін жаңарту жоспарлануда. 29-автожол – А2 (Egnatia Odos) автожолының тармағы, оны Кастория қаласымен және Кристаллопигидегі грек-албан шекаралық бекетімен байланыстырады.

A3 (Орталық Грекия автожолы)

Қазіргі уақытта 3-автожол немесе Орталық Грекия автожолы (көбінесе жай ғана E65 деп аталады) салынып жатыр. Ол Ламия қаласының жанындағы 1-автожолдан Гревена қаласының жанындағы 2-автожолға дейін жетеді және Еуропалық E65 бағытын қамтиды. Оның жалпы ұзындығы болады.

А5 (Иония Одос)

Ionia Odos (Иония автожолы) деп те аталатын 5-автожол 2017 жылдың 3 тамызынан бастап толыққанды жұмыс істейтін автожол болып табылады, сол күні соңғы құрылыс учаскесі пайдалануға берілді. Ол Иоаннина қаласынан A2 (Эгнатия Одос) қиылысынан басталып, қазіргі уақытта Патрас қаласындағы Риода аяқталады, бұл жерде ол Коринф шығанағын Рио-Антиррио көпірі арқылы кесіп өтеді. Сол жерде ол A8 автожолына қосылады (төменде қараңыз). Бұл бағыт Ион теңізінің жағалауымен, Батыс материктік Грекияның көп бөлігінен өтеді, сондықтан оның аты "Иония Одос" деп қойылған. Автожолдың көп бөлігін салу жұмыстары 2006 жылдың көктемінде басталды және алты жылға жоспарланған, 2012 жылы аяқталуға тиіс болды. Алайда, құрылыс компанияларының экономикалық қиындықтарына байланысты 2011 жылы барлық құрылыс жұмыстары тоқтатылды, бірақ 2013 жылдың ортасынан бастап 196 шақырымдық автожолдың құрылысы қайта жанданды. Антирион – Иоаннина учаскесі 2017 жылдың тамызында, ал қалған бөлігі 2022 жылы аяқталды. Лоутракиден Воницаға дейінгі соңғы учаске 2024 жылы аяқталып, қозғалысқа ашылды.

А6 (Аттики Одос)

6-автожол немесе Аттики Одос Афина қалалық аймағының автожол желісінің бір бөлігін құрайды. Оның толық ұзындығы және әртүрлі бағыттарда кеңейту жоспарланған, оның жалпы ұзындығы Атика Одосына дейін жетеді. Аттики Одостың қосымша маршруттары бар, атап айтқанда, Аигалео белдеуі және Гимметтус белдеуі, тиісінше, батыс және шығыс Афинаның бөліктеріне қызмет етеді; ал Афина халықаралық әуежайына қарай бағытталған 6 км (4 миль) бөлігі 62-автожол деп белгіленген. 62-автожол – Атика Одосының негізгі A6 бағытының соңынан бөлініп шығатын бөлігі. Ол негізінен Аттики Одос және Коропиден Афина халықаралық әуежайына дейін жалғасатын дәліз ретінде қызмет етеді. 64-автожол – Атика Одосының негізгі A6 бағытынан бөлініп шығатын бөлігі. Ол Гимметтус белдеуі (A64) (грекше: Περιφερειακή Υμηττού) деп аталады, шығыс Афинаның бөліктеріне қызмет етеді, сонымен қатар оңтүстікке қарай Эллиникоға және шығысқа қарай Рафинаға дейін кеңейтілуі күтілуде. 65-автожол – негізгі A6 бағытынан бөлініп шығатын екінші қосымша маршрут. Атики Одостың A64 бөлігі Аигалео белдеуі (A65) (грекше: Περιφερειακή Αιγάλεω) деп аталады және батыс Афинаның бөліктеріне қызмет етеді. A65 автожолының шағын бөлігі, Скарамагас түйіскені, аяқталмайынша қалған, жақын арада аяқталуы күтілуде. Жүйе қос болады: жолаушылар көліктерінің тіркеу нөмірлері кірген және шыққан кезде автокөлік камералары арқылы автоматты түрде тіркеліп, анықталады, ал кәсіби және ауыр көліктерде спутниктерді пайдаланып (GNSS технологиясы) олардың орналасқан жерін бақылауға және тіркеуге арналған транспондерлер болады. Тендерге 5 үміткер қатысты, атап айтқанда: Aκtor SA – Intrakat – Intrasoft Int’l SA – Autostrade Tech S. p. A., Mytilineos – Nusz, Terna – Vinci – Kapsch TrafficCom, OTE – T Systems International GmbH және STRABAG – SkyToll. 2019 жылдың мамыр айында тендердің екінші кезеңі аяқталды және екі консорциум іріктеліп өтті: Aκtor SA – Intrakat – Intrasoft Int’l SA – Autostrade Tech S. p. A. және Mytilineos – Nusz. Соңында, 2019 жылғы шілдедегі заң шығарушы сайлауға бір апта қалғанда, сол кездегі инфрақұрылым, көлік және желілер министрі Христос Спиртцис Aκtor SA – Intrakat – Intrasoft Int’l SA – Autostrade Tech S.p.A. консорциумын концессионер етіп тағайындады, қаржылық ұсыныстарды бағалаудан кейін.

Бірінші конкурстың жойылуы

Жаңа жүйе бойынша тендерге қатысушылар қарсылық білдіргеніне қарамастан, сол кездегі министр Ч. Спиртзис (Syriza партиясынан) оны іске асыруға шешім қабылдады. Алғы талқылаулар тендердің өзіне қатысты болды, себебі мұндай кең ауқымды жүйе дамыған елдерде кездеспейді, сондай-ақ мұндай жүйені енгізу жөнінде келісімнің болмауы да алаңдатушылық тудырды. Бұған қоса, Грекия автожолдарының көп бөлігін басқаратын жеке компаниялармен жасалған концессиялық шарттарды өзгерту қажет болатын. 2019 жылдың күзінде Мемлекеттік кеңес бірнеше кемшіліктер анықталғаннан кейін және тендердің екінші қатысушысы – Mytilineos – Nusz консорциумы мен басқа қатысушылардың наразылығын қарастырып, электрондық жол төлемі жүйесіне арналған тендерді тоқтатты. Олар ұсынысты бағалау тәртібінде бұрыс екенін, олардың ұсынысы 70 миллион евроға арзан болғанына қарамастан, басымдық берілмегенін атап өтті. 2019 жылдың қазан айында қалған екі концессионер (Nea Odos SA және Kentriki Odos SA), сондай-ақ қазіргі уақытта мемлекеттік меншіктегі Egnatia Odos SA компаниялары GRITS желісіне қосылуға келісті. Осының арқасында жүргізушілер Грекияның барлық автожолдарында бір транспондерді пайдаланып, электрондық түрде жол төлемін жүзеге асыра алады. 2019 жылдың күзінде барлық компаниялар арасында техникалық мәселелер талқыланды, жүйені сынау 2020 жылдың жазында басталды және оның 2020 жылдың күзінде пайдалануға берілуі күтілуде.

Грекиядағы ағымдағы құрылыс жобалары

2017 жылдың күзіне қарай Грекия бойынша көптеген автожол құрылысы жобалары аяқталды. Орталық Грекия автожолының бір бөлігі 2017 жылдың соңында 1,4 миллиард еуроға аяқталды. "Олимпия Одос" және "Иония Одос" екеуі де 2017 жылдың ортасында аяқталып, қозғалысқа ашылды, олардың құны сәйкесінше 2,2 миллиард және 1,118 миллиард еуроны құрады. "Мореас" автожолы 2016 жылдың қараша айында аяқталды, оның жалпы құны 1 миллиард еуроға бағаланды. Темпе алқабындағы 1-автожолдың соңғы құрылыс учаскесі 2017 жылдың сәуір айында ашылды, құны 1,3 миллиард еуроны құрады.