Кіріспе
Франциядағы көлік жүйесінің шолуы
Франциядағы көлік жүйесі әлемдегі ең тығыз желілердің біріне негізделген, оның әр 100 км²-іне 146 км автомобиль жолы және 6,2 км теміржол желісі тиесілі. Бұл жүйе Парижді орталыққа алып, тор тәрізді құрылған. Теміржол, автомобиль, әуе және су көлігі Францияда кеңінен дамыған көлік түрлері болып табылады.
Тарих
Адамзат жасаған алғашқы маңызды жетістіктер – Римнің ірі елді мекендерін байланыстырып, әскерлердің жылдам өтуіне мүмкіндік берген жолдары болды. Орта ғасырлар бойында жаңа жетістіктер азайып, сапасы төмендеді. Көлік жүйесі баяу және қолайсыз болды. Жаңа заманның бастапқы кезеңінде үлкен жақсартулар орын алды. Өзендерді байланыстыратын каналдар тез салынып жатты. Мұхиттық тасымалдарда да маңызды өзгерістер болды. Екі талай қымбат галералардың орнына, жел қуатымен жүретін, жылдам және жүк көлемі зор кемелер жағалау саудасында кеңінен қолданыла бастады. Жаңа дүниемен трансатлантикалық сауда қатынасы Нант, Бордо, Шербург-Октевиль және Ле-Хавр қалаларын ірі портерге айналдырды.
Жолдар
Францияда көптеген жолдар бар. Француздық автожол желісі немесе автокөлік жолдары жүйесі көбінесе ақылы жолдардан тұрады, тек ірі қалалардың маңында және солтүстіктің кейбір аймақтарында ғана ақысыз. Бұл жеке компаниялар, мысалы, Санеф (Société des autoroutes du Nord et de l'Est de la France) басқаратын автожолдар желісі. Әлемдегі ең ірі автожол желісінің арасында 8-орында, АҚШ, Қытай, Үндістан, Ресей, Жапония, Канада, Испания және Германиядан кейін қалады. Францияда қазіргі уақытта 30 500 км негізгі магистральдық жолдар немесе ұлттық маршруттар мен мемлекеттік автожолдар бар. Салыстыру үшін, облыстық маршруттардың жалпы ұзындығы 365 000 км-ді құрайды. Негізгі магистральдық жолдар желісі Францияның орталықтандыру дәстүрін көрсетеді: олардың көпшілігі Париж қаласынан басталады. Шындығында, магистральдық жолдар Париждің Нотр-Дам соборының алдынан, "Бірінші километр" тақтасынан басталады. Тиімді жол желісін қамтамасыз ету үшін Парижге тікелей қызмет көрсетпейтін жаңа жолдар салынды. Франция Еуропадағы ең автокөлікке тәуелді ел деп есептеледі. 2005 жылы Францияда 937 миллиард шақырымға көлік жүрді (оның 85% жеке автомобильмен). Француз газеттері осы күнді Бисон Футе атауымен "қара сенбі" деп атайды. Әдетте, француздар осы күндерді "үлкен сапар күндері" (les jours de grands départs) деп атайды. Голланд тілінде бұл француз құбылысы француздар "samedi noir" терминін қабылдағанға дейін ұзақ уақыт бойы "zwarte zaterdag" деп аталды, екеуі де (сөзбе-сөз) "Қара сенбі" дегенді білдіреді. "Қара сенбі" термині 1982 жылдың 31 шілдесінде болған, француз тарихындағы ең ауыр жол апатына да қатысты болуы мүмкін. Шамамен сағат 1:45-те, Боун қаласының жанында, жаңбыр жауып тұрған кезде, демалыс күндері көлік көп болғанда, автобус жолаушылар машинасына соқтығысты. Соққыдан кейін болған өрт салдарынан 53 адам қаза тапты, оның 46-сы балалар еді. Осы апаттан кейін, жылдың осы уақытында балаларды топтап тасымалдауға тыйым салатын ереже енгізілді.
Электр жолдары
Франция 2035 жылға дейін электр көлігімен жүретін автомобильдер мен автобустарды зарядтайтын 8800 шақырымдық электр жол жүйесіне 30-40 миллиард евро инвестиция салуды жоспарлап отыр. 2023 жылы электр жол технологияларын бағалау бойынша екі жоба жарияланды. Үш технология қарастырылуда: индукциялық зарядтау, әуе желілері және жер деңгейіндегі электрмен жабдықтау. Индукциялық зарядтау жетілген технология деп саналмайды, өйткені ол ең аз қуат береді, жүк көліктеріне орнатылған кезде 20-25% қуат жоғалтады, ал оның денсаулыққа әсері әлі анықталмаған. Әуе желілері – ең жетілген технология, бірақ катенерлер мен әуе сымдары қауіпсіздік және техникалық қызмет көрсету мәселелерін тудырады. Alstom, Elonroad және басқалар ұсынған жер деңгейіндегі электрмен жабдықтау технологиялары электр жолдарына ең мүмкін үміткер болып саналады. Францияның Экология министрлігінің жұмыс тобы Швеция, Германия, Италия, Нидерланды, Испания, Польша және басқа елдермен бірлесіп әзірленген еуропалық электр жолдары стандартын қабылдауды ұсынды. Электрлік теміржол жүйесімен (ЭЖЖ) жұмыс істейтін көлік құралындағы электр жабдықтарына арналған CENELEC техникалық стандарты 50717 2022 жылдың соңында бекітілді. "Толық өзара іс-қимыл" және "жер деңгейіндегі электрмен жабдықтау үшін бірыңғай және өзара іс-қимыл" шешімін қамтитын келесі стандарттар 2024 жылдың соңына дейін жариялануға тиіс, олар Еуропалық Одақтың 2023/1804 директивасына сәйкес ұсынылып отырған prTS 50740 техникалық стандартында көрсетілген "жолға салынған өткізгіш рельстер арқылы байланыс пен электрмен жабдықтаудың толық сипаттамаларын" қамтиды. Alstom автобус және басқа да көлік құралдары үшін жер деңгейіндегі электрмен жабдықтау жүйесін (APS) әзірледі. Жүйенің қар шашу машиналарын пайдаланумен үйлесімділігі және қар, мұз, тұздану және қаныққан тұздыққа ұшырағандағы қауіпсіздігі тексерілді. Alstom 2024-2027 жылдар аралығында Рона-Альп аймағындағы RN205 мемлекеттік жолында электр жол жүйесін (ERS) сынақтан өткізеді. Vinci 2023-2027 жылдар аралығында екі электр жол жүйесін (ЭСЖ) сынақтан өткізеді. Екі технология да бастапқыда зертханалық жағдайда сыналады, сынақ талаптары орындалғаннан кейін олар Париждің оңтүстігіндегі А10 автожолында әрқайсысы 2 шақырымдық бөліктерге орнатылады. Electreon компаниясының сымсыз ERS автокөлік қозғалысы кезінде беріктігіне сынақтан өтеді және бірнеше қабылдағыштарды пайдалана отырып, жүк көлігі үшін 200 кВт қуат жеткізуге тырысады. Elonroad компаниясының 350 кВт қуатын беретін теміржол ERS мотоциклдерге сырғанау әсерін тексеру үшін сынақтан өтеді. Екі жүйе де автомобильдермен, автобустармен және жүк көліктерімен өзара іс-қимыл жасай алады.
Францияда автобус көлігі
Франция қалаларының көпшілігінде, тіпті барлығында да, қалалық автобус қызметтері жеке сапарлар үшін бірыңғай тарифпен ұсынылады. Көптеген қалаларда автобус желілері қала шеткеріне немесе тіпті елді мекендерге дейін жетеді. Бағасы көбінесе арзан, бірақ ауылдық қызметтер шектеулі болуы мүмкін, әсіресе сенбі және жексенбі күндері. Бұрын пойыз аймақтық автобустарға монополия ұстап келді, бірақ 2015 жылы француз үкіметі автобус операторларына осы бағыттарда жүруге рұқсат беретін реформалар жасады.
Су жолдары/каналдар
Франциядағы табиғи және адам жасаған су жолдары желісі Еуропадағы ең ірісі болып табылады. Оның ішінде (VNF, ), француздық кеме жүзу органы, кеме жүзе алатын бөліктерін басқарады. Кеме жүзуге жарамды өзендердің арасында Луар, Сена және Рона бар. VNF басқаратын мүліктерге су жолдары кіреді, олардың ішінде каналдар мен кеме жүретін өзендер, 494 бөгет, 1595 шлюз, 74 кеме жүзе алатын су құбыры, 65 су қоймасы, 35 туннель және жер көлемі кіреді. VNF-тің бақылауында емес екі маңызды су жолы бар: Сомма өзенінің кеме жүзе алатын бөлігі және Бретань каналдары, олардың екеуі де жергілікті басқаруда. Желінің шамамен 20 пайызы 1000 тоннадан асатын жүк тасымалдайтын кемелерге жарамды, ал VNF су жолдарының тереңдігін, шлюздердің енін және көпірлердің астындағы биіктігін арттыру үшін техникалық қызмет көрсету және жаңарту бағдарламасын жүргізіп келеді, бұл Францияның су арқылы жүк тасымалын дамыту стратегиясын қолдайды.
Теңіз көлігі
Францияда кең көлемді сауда флоты бар, оның ішінде жалпы тіркеу тоннажы 1000 және одан жоғары тонналы 55 кеме бар. Ел сонымен қатар Францияға тиесілі кемелердің тізілімін Iles Kerguelen (Францияның Оңтүстік және Антарктидалық Жерлері) аралдарында сақтайды. Француз компаниялары 1400-ден астам кемелерді пайдаланады, оның 700-і Францияда тіркелген. Францияның 110 кеме компаниясында теңізде 12 500 адам, жағалауда 15 500 адам жұмыс істейді. Жыл сайын теңіз арқылы 305 миллион тонна жүк және 15 миллион жолаушы тасымалданады. Теңіз көлігі Францияның импорты мен экспортының 72% құрайды. Франция Байонна, Бордо, Булонь-сюр-Мер, Брест, Кале, Шербург-Октевиль, Дюнкерк, Фос-сюр-Мер, Ла-Паллис, Ле-Авр, Лориан, Марсель, Нант, Ницца, Париж, Порт-ла-Нувель, Порт-Вандр, Роскофф, Руан, Сен-Назер, Сен-Мало, Сет, Страсбург және Тулон сияқты көптеген теңіз порттары мен жағажайларға ие.
Әуе қатынасы
Францияда шамамен 478 әуежай бар (1999 ж. бағалау бойынша). 2005 жылғы бағалау бойынша үш тікұшақ алаңы бар. 288 әуежайдың ұшу-қону жолақтары асфальтталған, ал қалған 199-ы асфальтталмаған. Франциядағы әуе кеңістігін басқарушы органдардың бірі – «Париж әуежайлары», ол Париж аймағындағы 14 әуежайды басқарады, соның ішінде Франциядағы ең көп трафиктік екі әуежай – Шарль де Голль және Орли әуежайлары. Бұл әуежай, Париждің Ройси қаласына жақын орналасқан, 2008 жылы 60 миллион жолаушы тасымалдаған, әлемдегі бесінші ең көп трафиктік әуежай және 100-ден астам әуекомпанияға қызмет көрсететін Францияның басты халықаралық әуежайы. Францияның ұлттық әуе компаниясы – Air France, толық қызмет көрсететін әлемдік әуекомпания, ол 83 елге (Францияның теңізасты департаменттері мен аумақтарын қоса алғанда) 20 ішкі және 150 халықаралық бағытқа ұшады, барлық 6 континентті қамтиды.