Кіріспе
Брайла (/b//r//ə/'/iː//l//ə/, сондай-ақ /US// //l//ɑː/, ) – Румынияның шығысындағы Мунтения аймағындағы қала, Дунай өзеніндегі порты және Брайла округінің орталығы. Оңтүстік-Шығыс аймақтық даму агенттігі Брайла қаласында орналасқан. 2021 жылғы Румыния халық санағы бойынша Брайла қаласында 154 686 адам тұрады, бұл оны Румыниядағы халқы ең көп 11-ші қала және Дунай өзеніндегі барлық қалалардың арасында 9-шы орынға қояды. Қазіргі Брайла қаласының әкімі – Виорел Мариан Драгомир.
Brăila (/b//r//ə/'/iː//l//ə/, also /US// //l//ɑː/, ) is a city in Muntenia, eastern Romania, a port on the Danube and the capital of Brăila County. The Sud Est Regional Development Agency is located in Brăila. According to the 2021 Romanian census there were 154,686 people living within the city of Brăila, making it the 11th most populous city in Romania and the 9th largest of all cities on the Danube river. The current mayor of Brăila is Viorel Marian Dragomir.
Шығу тегі
14 ғасырдан бұрын қазіргі Брайла орнында шағын ауыл болған, онда балықшылар мен ұсақ саудагерлер тұрған болуы мүмкін. 1241 жылғы Еуропаға жасалған моңғол шапқыны кезінде ауыл моңғолдардың бақылауына өтті. 14 ғасырдың ортасында Аргеш билеушілерінің тікелей басқаруында болды. Шамамен сол кездегі грек деректемелерінде қала Проилабум немесе Проилава деп аталады, бұл оның славян аты – Брайловтың грек тіліне бейімделуі. Немец тіліндегі көздерде ол Уэберейл деп тілге алынады. Атаудың тегі мен мағынасы белгісіз, бірақ ол жеке есімнен туындаған болуы мүмкін.
Валахия порты
Вицина құлағаннан кейін Брайла Валахияның ең маңызды порты ретінде дамыды. Шетелдік саудагерлер өз тауарларын Брайлаға түсіруге міндетті болды, бұл туралы 1445 жылғы Валерланд де Вавриннің жазбаларында айтылған. 1462 жылы Мехмед II Жеңімпаздың 25 триремадан және 150 кемеден тұратын флоты қаланы толығымен өртеді. Бірақ Брайла жаңадан гүлденіп, Левант аймағынан Валахияға тауар жеткізетін қақпаға айналды. Осман империясы 1538-1540 жылдардан 1829 жылға дейін осы қалаға билік етті; османдықтар оны Ибраил немесе Ибраила деп атады. Валахия князі (1595-1596) Михаил Батыл оны қысқа мерзімге басқарды, бірақ кейін Османдықтар қайта басып алды.
Қазіргі тарих
1711 жылы қала Прут өзені жорығы барысында Валахиялық орыс әскерімен қоршауға алынып, жаулап алынды. 1828 жылы Брайла қаласы қоршауға түсті. 1829 жылы Акерман шарты бойынша Валахияға берілді. 19 ғасырда бұл порт Валахиядағы Дунайдағы ең маңызды үш порттың біріне айналды, ал қалған екеуі – Турну және Гюржу. Қаланың ең гүлденген кезеңі 19 ғасырдың соңы мен 20 ғасырдың басында болды, ол Румынияға келіп-кеткен тауарлардың көп бөлігі үшін маңызды порт есебінде танылды. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде 1944 жылдың 28 тамызында Брайла қаласы 3-ші Украина майданының совет әскерлерімен Яссы-Кишинев шабуылы барысында басып алынды. 1989 жылғы революциядан кейін Брайла экономикалық төмендеу кезеңіне енді.
География
Брайла стратегиялық маңызды Фокани қақпасының бір бөлігі.
Экономика
Шағын және орта көлемді теңіз кемелеріне қолайлы, Брайлада үлкен астық өңдеу және сақтау мүмкіндіктері бар. Сонымен қатар, қала металл өңдеу, тоқыма, тамақ өнеркәсібі және басқа да зауыттары бар маңызды өнеркәсіптік орталық болып табылады. Кеме жасау өнеркәсібі – Брайланың табыс көзінің маңызды бөлігі.
Қалалық көрініс
Брайла қаласы мына аудандардан тұрады: Центру (орталық), Визиру (1, 2, 3), Калараси 4, Ансамблл Бузулу, Раду Негру, Обор, Иподром, Лаку Дульче, Доробанци, 1 мамыр, Коморофка, Калеа Галаци, Гарей, Аполлон, Сирет, Писк, Брайлица, Видин Прогресс, Ислаз және Черча.
Көрнекті орындар
Порт маңынан Брайла орталығына қарай сәулелі көшелер, ескі Османдық бекіністерінің геометриялық жоспарына сәйкес концентрлі көшелермен симметриялық аралықта қиылысады. Қаланың ескі орталығында 19 ғасырға қатысты көптеген ғимараттар бар, олардың кейбіреулері толығымен қайта жаңартылған. Ең маңызды ескерткіштер: грек қауымы 1863–1872 жылдары салған грек шіркеуі; Осман билігі тұсында (1831 жылға дейін) мешіт болған және қаладағы ең көне шіркеу – қасиетті Михаил және Габриэль архангелдер шіркеуі; 19 ғасырға жататын Санкт-Николай шіркеуі; Мария Филотти театры; Мәдениет сарайы және оның өнер мұражайы; Тарих мұражайы; және ескі Су мұнарасы. Соңғысында мейрамхана мен айналу жүйесі (бір сағатта 360°) орналасқан. Алайда, қалада 20 ғасырдан қалған да маңызды нысандар бар, мысалы, Ауыл шаруашылығы сарайы. Тағы бір маңызды орын – Дунай өзенінің жағасындағы Халық саябағы, онда өзен мен Мэчин тауларына көрініс ашылады. 2006 жылдың басында муниципалитет қаланың ескі орталығын жаңартуға Еуропалық Одақтан қаржы алды, мақсаты – Брайланы Мунтеняның ірі туристік орталығына айналдыру. Қаланың тағы бір маңызды саябағы – Монумент саябағы, Румыниядағы ең үлкен қалалық саябақтардың бірі, ауданы шамамен 7 км² құрайды. Саябақта Брайла мұражайының Табиғаттану тұрақты көрмесі орналасқан, онда аймақтың флорасы мен фаунасын бейнелейтін бірнеше диорамалар бар. Қала сонымен қатар 19 ғасырға жататын Армян апостольдық шіркеуын, Әулие Мария Армян шіркеуінде қонақ етеді.
Көлік
Брайлада Румыниядағы ең көне электр трамвай желілерінің бірі орналасқан, ол 19 ғасырдың соңында іске қосылып, бүгінге дейін пайдаланылуда. Брайланың автобус жүйесі қала әкімдігі мен Braicar компаниясының бірлескен басқаруында, қаланың көп бөлігін қамтитын төрт түрлі автобус конфигурациясы қолданылады. Брайлада сондай-ақ теміржол стансасы да бар.