Кіріспе

Сент-Альберт – Эдмонтон қаласының солтүстік-батысында Стерджен өзенінің жағасында орналасқан Альберта провинциясының қаласы. Бұл қала бастапқыда метис қауымының қонысы ретінде пайда болған, ал қазір Эдмонтон агломерациясының екінші ірі қаласы болып табылады. Сент-Альберт алғаш рет 1904 жылы қала мәртебесін алды, ал 1906 жылы оған Канаданың Солтүстік темір жолы келді. Бастапқыда Эдмонтоннан бірнеше шақырым жердегі егістік жерлермен бөлінген Сент-Альберт, 1980 жылдары Эдмонтонның қала шекарасының кеңеюі нәтижесінде оңтүстік және шығыс жағынан үлкен қаламен тікелей шектес болды.

Тарих

Сент-Альберт 1861 жылы әйгілі Альберт Лакомб, OMI қассабының бастамасымен метистердің қонысы ретінде құрылды. Ол Стерджон өзенінің аңғарында шағын шіркеу салдырды – әйгілі Лакомб шіркеуі. Бұл шіркеу бүгінге дейін Сент-Альберттегі Миссия төбесінде тұр. Алғашқы қонысқа епископ Александр Антонин Таше Лакомбтың қасиетті әкесінің құрметіне – Лувеннің әулие Альберті есімі берілді. Лакомб бастапқыда миссияны Ла-Сте-Аннада құруды жоспарлаған, бірақ жердің құнарсыз екені анықталған соң, ол қонысты болашақта Сент-Альберт болатын жерге көшірді. Бұл жерде бірнеше артықшылықтар болды: ағаш пен суға оңай қол жеткізу, өте жақсы топырақ, алғашқы халықтардың саяхаттарындағы тоқтау орны және Форт-Эдмонтонға жақындығы, онда дін қызметкерлері қажетті жабдықтарды сатып алып, католик жұмысшыларына көмек көрсете алатын. Бірнеше жылдан кейін Ла-Сте-Аннадан келген сұр монахтардың тобы Лакомбқа қосылды. 1863 жылы Ла-Сте-Аннадан келген метистердің саны көбейді, ал 1864 жылдың желтоқсанына қарай халық саны шамамен 300-ге жетті. 1870 жылы шешек ауруы Сент-Альбертке таралып, 900 тұрғынның 320-і қайтыс болды. Сент-Альберт бұрын Канаданың мектеп-интернат жүйесінің құрамындағы екі мектеп-интернатқа орналасқан. Сент-Альберт үнділік мектеп-интернаты ("Ювилл") Сент-Альберт қала шекарасындағы Миссия төбесінде орналасқан және 1873 жылдың 22 қазанынан 1948 жылдың 30 маусымына дейін Рим католик шіркеуі басқарды, ал бұрын ол Ла-Сте-Анна миссиясында құрылған. Эдмонтон үнділік мектеп-интернаты ("Паундмейкер") Сент-Альберттің қазіргі орталық қаласынан шамамен 6 км шығысқа қарай орналасқан және 1924 жылдың 1 наурызынан 1968 жылдың 30 маусымына дейін методист шіркеуі басқарды, кейін Паундмейкер оңалту орталығының үйі болды. Екі мектепте 53 оқушының қаза болғаны белгілі. 2017 жылдың 15 қыркүйегінде Сент-Альберт қаласы мен мектеп-интернат жүйесінен аман қалғандар арасындағы ақиқат пен кешірім процесінің бір бөлігі ретінде "Какесимокамик" сауықтыру бағы ашылды. XX ғасырдың соңы мен XXI ғасырдың басында қауымның атының Ұлы Альберт есімімен байланыстырылғаны туралы қате пікір қалыптасты. Бұл 1985 жылы Сент-Альберт тарих қоғамының әуесқой тарихшылары жариялаған "Қара шапанның көрінісі" кітабындағы дұрыс емес ақпараттың нәтижесінде болды. Осының салдарынан Сент-Альберт қаласы Ұлы Альбертті қауымның қасиетті қамқоршысы ретінде дұрыс емес жариялады және тіпті қала орталығында дұрыс емес әулиенің мүсінін орнатты (ол әлі де тұр). Бұл қателік 2008 жылға дейін түзетілмеді. Бастапқы шіркеу қазірде тарихи орынға айналды, онда тарихшылар жұмыс істейді және жазғы маусымда жұртшылыққа ашық. Сондай-ақ Сент-Альбертте Сент-Альберт астық лифтілері паркі орналасқан. Онда екі тарихи астық лифті бар: біреуі 1906 жылы Бракман Кер диірмен компаниясы, екіншісі 1929 жылы Альберта бидай пулы компаниясы салған. 1906 жылы салынған алғашқы астық лифтісі бастапқыда қызыл түсті болған, бірақ уақыт өте келе металл күміс түске айналды. Астық лифтілері паркінде 1909 жылғы алғашқы теміржол станциясының көшірмесі де бар, ол 2005 жылы салынған. Мадонна көшесінде жұртшылыққа ашық Кішкентай ақ мектеп үйі орналасқан. Сент-Альберт өнер және мұра қоры осы орынды, сондай-ақ астық лифтілерін және қалада қайта жаңартылып жатқан басқа да мұралық ғимараттар мен орындарды күтіп ұстайды. 2009 жылдың маусым айында қалалық кеңес мұралық орындарға арналған кезеңдік жоспарды бекітті. Жоспарда астық лифтілерін қайта жаңарту және өзен жағасындағы көршілес учаскелерде метис және француз канадалық шаруашылықтарын ашу көзделген.

Экономика

Сент-Альбертте белсенді және білікті жұмыс күші бар, жұмыссыздық деңгейі 4,3% құрайды. 2011 жылы Сент-Альберттегі 25 жастан асқан 40 560 ересек тұрғынның 67,5%-ы жоғары білімнен кейінгі білім берудің қандай да бір түрін аяқтаған, бұл ұлттық деңгейдегі 59,6%-дан жоғары. Сент-Альберттегі 25 жастан асқан тұрғындардың 31,7%-ы университет куәлігіне немесе дипломына ие. Тағы 24,3%-ы колледж дипломын, ал 11,6%-ы кәсіби білім беру куәлігін алған. Ересек тұрғындардың 23,7%-ы орта мектепті бітірген, ал 8,8%-ы орта мектепті де, жоғары білімнен кейінгі білім берудің ешқандай түрін де бітірмеген.

Ұлты

2021 жылы тұрғындардың 83,4% еуропалықтар, 11,1% көрінетін азшылықтар және 5,5% – жергілікті халық өкілдері болды. Ең ірі көрінетін азшылық топтары: филиппиндіктер (3,1%), Оңтүстік Азиялықтар (1,7%), афроамерикандықтар (1,5%), қытайлықтар (1,3%) және арабтар (1,0%). + Сент-Альберт қаласындағы панэтностық топтар (2001–2021)
Панэтностық топ 2021 2016 2011 2006 2001
Халық (Жалпы саны) % (Пайыз) Халық (Жалпы саны) % (Пайыз) Халық (Жалпы саны) % (Пайыз) Халық (Жалпы саны) % (Пайыз) Халық (Жалпы саны) % (Пайыз)
Еуропалықтар 55 835 83,40 55 850 86,70 54 260 89,72 53 185 92,75 49 305 93,43
Жергілікті халық 3 685 5,50 2 830 4,39 2 205 3,65 1 640 2,86 1 220 2,31
Оңтүстік-Шығыс Азиялықтар 2 335 3,49 1 630 2,53 835 1,38 320 0,56 530 1,00
Оңтүстік Азиялықтар 1 170 1,75 915 1,42 875 1,45 470 0,82 490 0,93
Шығыс Азиялықтар 1 120 1,67 900 1,40 810 1,34 745 1,30 605 1,15
Африкалықтар 1 035 1,55 800 1,24 530 0,88 245 0,43 260 0,49
Жақын Шығыс 775 1,16 770 1,20 450 0,74 435 0,76 205 0,39
Латын Америкалықтар 605 0,90 370 0,57 285 0,47 155 0,27 85 0,16
Басқа/аралас нәсілділер 380 0,57 350 0,54 235 0,39 165 0,29 70 0,13
Барлық жауаптар 66 945 98,11 64 415 98,21 60 480 98,40 57 345 99,35 52 770 99,41
Жалпы халық саны 68 232 100,00 65 589 100,00 61 466 100,00 57 719 100,00 53 081 100,00

Тіл

2021 жылы тұрғындардың 86,0% ағылшын тілін ана тілі ретінде сөйледі. Ең көп таралған екінші тілдер француз (2,6%), тагалог (1,5%), неміс (0,8%), испан (0,7%), украин (0,6%), қытай тілдері (0,6%) және араб (0,5%) тілдері болды. Халықтың 1,3%-ы ағылшын тілімен қатар ресми емес тілді, ал 0,7%-ы ағылшын және француз тілдерін ана тілі ретінде көрсеткен.

Дін

2021 жылғы санақ бойынша тұрғындардың 55,4% христиан дінін ұстанады, бұл көрсеткіш 2011 жылғы 68,3% көрсеткіштен төмен. Олардың 27,9% католик, 13,6% протестант, 8,3% нақтыламаған христиандар, 1,4% христиан православиесін ұстанады, ал 4,2% басқа христиандық конфессиялар мен христиандыққа байланысты дәстүрлерге жатады. Діні жоқ немесе секулярлық көзқарастағы адамдардың үлесі 41,3% құрайды, бұл 2011 жылғы 28,8% көрсеткіштен жоғары. Қалған барлық діндер мен рухани дәстүрлер халықтың 3,0% құрайды. Христиан дінінен басқа ең ірі діндер – ислам (1,6%) және индуизм (0,4%).

Өнер және мәдениет

Қала орталығында орналасқан Сент-Альберт-плейс көптеген қоғамдық шаралар мен іс-қимылдардың орталығы болып табылады. Оның дизайнын әлемге әйгілі канадалық архитектор Дуглас Кардинал жасаған. Бұрыштар жоқ, тек қисықтар ғана бар. 1984 жылы салынған Сент-Альберт-плейс «халық орны» ретінде жобаланып, азаматтық билік пен мәдени қызметтің бірегей үйлесімін ұсынады. Қазіргі уақытта онда Сент-Альберт қалалық кітапханасы, Мұра мұражайы, Көркем өнер студиясы және Арден театры, сондай-ақ қалалық әкімдік және оған қатысты қалалық мемлекеттік қызметтер орналасқан. Мұра мұражайы Сент-Альберт тарихын сақтауға және болашақ ұрпақтарға жеткізуге бағытталған түрлі бағдарламалар арқылы зерттейді және тойлайды. Мұражайда тұрақты және уақытша көрмелер, балаларға арналған ашылу бөлмесі және сыйлық дүкені бар. Мұражайдағы мұрағатта 6500-нан астам артефакт, 1100 бағдарламалық объект, 70 метрлік мәтіндік жазбалар, шамамен 3000 1948 жылға дейінгі фотосуреттер және мыңдаған 1948 жылдан кейінгі фотосуреттер сақталған. Мұражайды «Өнер және мұра» Сент-Альберт қоры басқарады. Сент-Альберт өнер саласымен бай. Сент-Альбертте жазушылар және суретшілер гильдиялары бар, сондай-ақ Social Code және Tupelo Honey сияқты танымал топтар осы қаладан шыққан. Арден театры көптеген қойылымдар мен музыкалық өнер орындары үшін танымал орын. Сент-Альберт қалалық өнер галереясы, Сент-Альберт өнер галереясы қала орталығының маңызды бөлігі болып табылады. Галерея Сент-Альберт қаласының орталығында орналасқан тарихи Banque d'Hochelaga ғимаратында орналасқан. Галереяда ай сайынғы көрмелер, түрлі қоғамдық бағдарламалар ұйымдастырылады, сондай-ақ Сент-Альберт қаласында жыл сайын өнер аукционы өткізіледі. Сент-Альберт өнер галереясы Сент-Альберт өнер жолының тоқталыс нүктесінің бірі. Галереяны «Өнер және мұра» Сент-Альберт қоры басқарады. Сент-Альберт өзінің бай халықтық мұрасымен де танымал. Қалада бұрынғы сенатор Тельма Шалифу құрған Мичиф институты орналасқан, ол қаланың метис тарихы туралы білімді сақтауға және таратуға арналған. Мұра мұражайында метистерге қатысты көптеген заттар бар. Қала орталығындағы көптеген көше тақталары үш тілде жазылған – ағылшын, француз және кри тілдерінде, бұл қаланың көп ұлтты және көп тілдік тарихын көрсетеді. Қазіргі уақытта қала ағылшын тіліндегі тақталарды үш тілді нұсқалармен алмастыру жобасын жүзеге асырып жатыр, ескі тақталар тозығы жеткенде. 2008 жылы NBC телеарнасы өзінің жаңа қорқыныш пен күдік тудыратын «Өзін-өзі қорқыту» атты телесериясының бір бөлігін Сент-Альберт қаласының орталығында және өзен аңғарында түсіруге шешім қабылдады. Сент-Альбертте сонымен қатар Сент-Альберт балалар театры тобы жылына екі үлкен мюзикл қойып, көптеген жазғы лагерьлер ұйымдастырады. Сент-Альберт қаласында «Музыка – өмір үшін!» деген ұраны бар Сент-Альберт қауымдық оркестрі жұмыс істейді.

Мерекелер мен іс-шаралар

"Кинсмен" жаңбыр шақыру родеосы Сент-Альберт қаласының ортасымен өтетін шерумен басталады. Шеруден кейін родео өтеді, онда родео жарыстары, ойын-сауық алаңы және музыкалық қойылымдар ұйымдастырылады. Сент-Альберт қаласының орталығында өтетін ашық ауадағы фермерлер базары – Батыс Канададағы ең ірі ашық ауадағы фермерлер базары, маусымнан қазанға дейін әр сенбі сайын 10 000-нан 15 000 адамды тартады. Мұнда жергілікті өндірілген таза өнімдерді, қолмен жасалған бұйымдар мен қолөнерді таба аласыз, сондай-ақ көше музыканттарының музыкасын тыңдай аласыз. 6 000-ға жуық адам хром құбырларының шуы мен классикалық рок-н-ролл музыкасының ырғағын тойлау үшін бес күндік фестиваль – "Рок-н-Август" фестиваліне Сент-Альбертке келеді. Басқа жыл сайынғы іс-шараларға Сент-Альберт Ротари музыка фестивалі және "Мамбос пен Моктейльдер" атты үш сағаттық джаз концерті кіреді. Сент-Альберт сонымен қатар Сент-Альберт астық қоймасы саябағында жыл сайынғы Егін жинау фестивалін өткізеді. Арден театрында өткізілетін "Черемош" украин би фестивалі Солтүстік Америкадағы осындай фестивальдердің арасындағы ең ірілерінің бірі болып табылады. Оны жыл сайын "Черемош" украин би тобы ұйымдастырады және әдетте мамыр айының екінші демалыс күндері өтеді.

Кітапхана қызметі

Сент-Альберт қалалық кітапханасы (SAPL) қала орталығындағы Сент-Альберт-Плейс орталығында орналасқан. Кітапхана Сент-Альберт тұрғындары мен қонақтарына кітаптар, CD және DVD сияқты материалдарды беру, электрондық кітаптар мен аудиокітаптарды жүктеу, деректер базалары мен ағымдағы өнімдер сияқты цифрлық ресурстарды ұсыну, сондай-ақ қоғамдық компьютерлер мен WiFi қолжетімділігі сияқты қызметтермен қатар, балаларға арналған оқу сағаттары, ересектерге арналған бағдарламалар және технологиялық оқытуды қоса алғандағы білім беру семинарлары сияқты оқу мүмкіндіктерін де ұсынады.

Үкімет

Сент-Альберт дәстүрлі түрде Канада консервативтік партиясының мүшелерін федералдық заң шығарушы органға сайлап келген. Канаданың Реформа партиясының күшеуі және оның кейіннен Канадалық Альянсқа айналуынан кейін Джон Г. Уильямс сайланды және қаланың парламент мүшесі ретінде бес мерзім қызмет етті. Альянстың 2003 жылы Прогрессивті консервативтік партиямен бірігуінен кейін ол консервативтік депутат атанды, ал 2008 жылы қызметтен қанағаттанды. Қазіргі уақытта Канада консервативтік партиясының өкілі Майкл Купер Сент-Альберт үшін парламент мүшесі болып табылады. Аймақтық деңгейде Сент-Альберттің көп бөлігін Альбертаның Жаңа демократиялық партиясының депутаты (Мари Рено) заң шығарушы органға өкілдік етеді, сондай-ақ қаланың солтүстік бөлігі мен Моринвиллді Біріккен консервативтік партияның депутаты ұсынады. Бұрынғы сайлауларда өкілдік либералдар мен консерваторлар арасында кезекпен алмасып келген. Сент-Альберт басқарушы органы қала әкімінен (қазіргі уақытта Кэти Херон) және алты қалалық кеңесшіден тұрады. Қалалық сайлаулар төрт жылда бір рет өтеді. Соңғы сайлау 2021 жылдың 18 қазанында өткен, ал келесісі 2025 жылдың 20 қазанында болады.

Ту

Сент-Альберт туы – қызыл, ақ және көк түстерден тұрады, ал жоғары, тік жағында стильдес герб бейнеленген. Бұл туды Сент-Альберт тұрғындары қалалық референдумда таңдап, 1980 жылы қалалық кеңес бекітті. Квебекпен ортақ көк және ақ түстер Сент-Альбертке алғаш қоныстанған франкофондар мен метис халқының символы. Ал қызыл, ақ және көк түстер Ұлыбритания мен Сент-Альберт қаласын дамытқан ағылшын тілді халықты бейнелейді.

Ұдайы білім беру

Сент-Альберт жоғары білім беру орталығы, "Further Ed" деп белгілі, Сент-Альберт тұрғындарына оқу мүмкіндіктерін ұсынады. STAR сауаттылық бағдарламасы оқу және жазу дағдыларын жақсартқысы келетін ересектерді ерікті оқытушылармен байланыстырады.

Басып шығару

Қазіргі уақытта Сент-Альберт қаласында екі мерзімді басылым жарық көреді: екі апталық «Сент-Альберт Газетт» газеті және ай сайын шығатын «T8N» журналы. Сент-Альберттегі алғашқы басылым 1909 жылы шыға бастаған «Le Progrès» деп аталатын француз газеті болды. 1912 жылы екі тілде шығатын «St. Albert Star» немесе «Étoile de St. Albert» газеті жарық көрді, ол ағылшын және француз тілдерінде шығарылды. Газеттің екі нұсқасында да бір-бірінде жоқ, ерекше жаңалықтар жарияланды. 1914 жылы «The Star» газеті басылымын тоқтатты, ал «Le Progrès» Эдмонтонға көшірілді. Келесі газет тек 1949 жылы жарық көрді, оның алғашқы саны «St. Albert Gazette» газеті болды. 1953 жылы газеттің бұл нұсқасы «Morinville Journal» газетімен бірікті. 1961 жылы осы атаумен жаңа газет шыға бастады. Бұл нұсқаның атауы жылдар бойы бірнеше рет өзгерді, бірақ ол бүгінгі күнге дейін сақталып келеді. 1998 жылы «Saint City News» газеті құрылды, ол 2011 жылы жабылғанға дейін 13 жыл бойы «Газетт» газетінің басты бәсекелесі болды. Сондай-ақ 2011 жылы «Сент-Альберт Лидер» газеті жарық көрді. Ол қысқа мерзімге таратылды, бірақ 2015 жылы басылымы тоқтатылды. Ай сайын шығатын «T8N» журналы 2014 жылы таратыла бастады, ол қала және оның тұрғындары туралы жазады. 1995 жылы радиостанса тағы бір өзгеріс жасап, «EZ Rock» деп атаумен таныстырылды. Бұл өзгеріс радиостансаның AM-нен FM-ге ауысуына және 104.9 FM жиілігінде хабар таратуына әкелді. 2007 жылы радиостанса «Astral Media» компаниясына сатылды. Сент-Альберт радиостансасын 2011 жылы соңғы өзгерістен кейін жоғалтты, ол ересектерге арналған қазіргі заманғы форматтан топ 40 форматқа өтіп, «104.9 Virgin Radio» болып Эдмонтонға көшірілді. Батысқа қарай Вильнёв әуежайы орналасқан, ал Стерджон қауымдық ауруханасында науқастарды қабылдау және тасымалдау үшін тікұшақ алаңы бар.

Қоғамдық көлік

Қала St. Albert Transit (StAT) қоғамдық көлік агенттігін басқарады. Ол Эдмонтонға 21 жергілікті бағыт және 7 қала маңы бағытын іске қосады. Ауылдық транзит станциясы Гейт даңғылы мен Грендж драйв көшелерінің қиылысында орналасқан. Сент-Альберт транзит орталығы Риверкрест Крессент және Сент-Витал даңғылында орналасқан. Эдмонтондағы метро желісі қала шегіндегі төрт станциямен Сент-Альбертке дейін ұзартылуы мүмкін.