Кіріспе

Friday the 13th сериясының басты кейіпкері Джейсон Вурхис (Jason Voorhees) – Friday the 13th сериясының кейіпкері. Ол алғаш рет «Жұма күні 13-ші» (1980) фильмінде лагерьдегі асханашының, кейіннен кісі өлтірушіге айналған әйелі Миссис Вурхистің жас ұлы ретінде көрсетілді, осы рөлді Ари Леман сомдады. Виктор Миллер жасаған, Рон Курц, Шон С. Каннингэм және Том Савинидің қатысуымен құрылған Джейсон бастапқыда сериалды басты қарсыласы ретінде алып жүруге арналмаған. Кейіннен бұл кейіпкер романдар, бейне ойындар, комикстер және тағы бір танымал қорқыныш фильмінің кейіпкері Фредди Крюгермен түсірілген кроссовер фильмдері сияқты әртүрлі медиада бейнеленді. Персонаж фильмдерде негізінен қарсыласы болып келеді, ол басқа кейіпкерлерді қуалап өлтіру арқылы немесе «Жұма күні 13-ші: Жаңа басталған» сияқты жағдайда, басты кейіпкерге психологиялық қауіп тудыру арқылы әрекет етеді. Леманның сомдауынан кейін, кейіпкерді көптеген актерлер мен каскадерлер бейнеледі, кейде бір уақытта бірнеше адам; бұл кейіпкерді сомдаған үшін кімге мақтау бергені жөн деген дауға себеп болды. Кейн Ходдер Джейсон Вурхисті сомдаған каскадерлердің ең танымал тұлғасы, ол кейіпкерді қатарынан төрт фильмде ойнады. Кейіпкердің сыртқы келбеті көптеген өзгерістерге ұшырады, әртүрлі арнайы макияж эффектілерін жасаушылар, соның ішінде Стен Уинстон, кейіпкердің дизайнына өз үлесін қосты. Том Савинидің бастапқы дизайны кейінгі нұсқаларының көптеген негізі болды. Хоккей қақпашысының маскасы «Жұма күні 13-ші» үшінші бөліміне дейін пайда болған жоқ. «Жұма күні 13-ші» алтыншы бөлімінен бастап: Джейсон тірі, фильм жасаушылар Джейсонға адамнан асып түсетін күш, жаңару қабілеті және дерлік зардап шекпеушілік сияқты қасиеттер берді. Кейбір түсіндірулер көрермендердің Джейсонға көңіл бөлетінін көрсетеді, оның кісі өлтіруіне оның құрбандарының әрекеттері және бала кезінде суға батып кеткеніне деген ашуы себеп болған деп айтылады. Джейсон Вурхис түрлі юморлық журналдарда жарияланды, көркем фильмдерде есімдері аталды, телесериалдарда пародияланды және қорқыныш панк-тобына шабыт берді. «Жұма күні 13-ші» фильмдеріндегі кейіпкердің әртүрлі нұсқаларына негізделген бірнеше ойыншықтар жинағы шығарылды. Джейсон Вурхистің хоккей маскасы – халық мәдениетінде кең танылған бейне.

Көріністер

Джейсон Вурхис алғаш рет түпнұсқа «Жұманың 13-і» фильміндегі басты кейіпкер Элис Хардидің (Адриен Кинг) түсінде пайда болады; ол одан кейінгі фильмдерде сериалдың басты қарсыласы болады. Фильмдерден өзге, Джейсонның әлемін кеңейткен немесе оның шағын жақтарына негізделген кітаптар мен комикстер де жарық көрді.

Фильмдер

Джейсон өзінің алғашқы кинолық дебютін 1980 жылғы 9 мамырда «Жұманың 13-і» фильмінде жасады. Бұл фильмде Джейсон (Ари Леман) анасы Миссис Вурхиздің (Бетси Палмер) естеліктерінде және фильмнің басты кейіпкері Элис (Адриен Кинг) үшін қорқыныш ретінде бейнеленген. Ол фильмнің басты кейіпкері болмаса да, фильмнің сюжетіне түрткі болады – басты қарсыласы Миссис Вурхиз ұлының суға батып қайтысына кек қайтаруға тырысады, ол мұны лагерь кеңесшілерінің немқұрайлылығынан деп есептейді. Джейсонның екінші рет пайда болуы «Жұманың 13-і» 2-бөлімінде (1981) болды. Өмірде екені анықталған ересек Джейсон алғашқы фильмде анасының басын кескені үшін Элиспен есеп айдасады. Джейсон (Стивен Даш және Уоррингтон Жилет) Кристалл көліне оралады, онда ол оқшауланған өмір сүріп, оны барлық бұзушылардан қорғайды. Бес жылдан кейін жасөспірімдер тобы жаңа лагерь құру үшін келеді, бірақ оларды бетін жасыру үшін қап киген Джейсон бірінен соң бірі өлтіреді. Жалғыз аман қалған Джинни (Эйми Стил) орманнан Миссис Вурхиздің кесілген басымен безендірілген, мәйіттермен қоршалған уақытша шатырды табады. Джинни қарсы тұрып, Джейсонның иығына балтамен соғады. Джинниді жедел жәрдеммен алып кеткенде, ол әрекетке қабілетсіз болып қалады. «Жұманың 13-і» 3-бөлімінде (1982) Джейсон (Ричард Брукер) жарақатынан жазылу үшін жақын маңдағы курортқа, Хиггинс-Хейвенге қашады. Сонымен қатар, Крис Хиггинс (Дана Киммелл) таныстарымен бірге отбасылық жеріне оралады. Маскасыз және оңаша өмір сүретін Джейсон өзінің жасырынған қорасына кірген кез келген адамды өлтіреді. Ол өзінің бетін жасыру үшін құрбаннан хоккей маскасын алып, қалған топты өлтіру үшін қорадан шығады. Крис Джейсонның басына балтамен соққы беріп, оны қорғайды, бірақ түнгі оқиғалар оны полиция алып кеткенде истерияға ұшыратады. «Жұманың 13-і: Соңғы тарау» (1984) оқиғаны жалғастырады, өлі деп саналатын Джейсонды (Тед Уайт) полиция тауып, моргқа жеткізеді. Джейсон моргта оянып, сот дәрігері мен медбикені өлтіріп, Кристалл көліне қайта оралады. Жастар тобы сол жерде үй жалдап, Джейсонның ашу-ызасына ұшырайды. Кейін Джейсон Тришті (Кимберли Бек) және Томми Джарвисті (Кори Фельдман) көрші үйден іздеп табады. Триш Джейсонды алаңдатып жатқанда, Томми оны мачетемен өлтіреді. «Жұманың 13-і: Жаңа басталған» (1985) фильмінде Томми Джарвис (Джон Шепард) соңғы тараудағы оқиғалардан кейін психиатриялық ауруханаға жатқызылып, Джейсонның (Том Морга) қайтып оралуынан үнемі қорқып өседі. Джейсонның денесі Томми оны өлтіргеннен кейін өртеліп тасталды. Рой Бернс (Дик Виэнд) Джейсонның бейнесін пайдаланып, Томми ауыстырылған жартылай үйінде көшірмеші кісі өлтіруші болады. Джейсон фильмде тек Томмидің армандары мен галлюцинациялары арқылы көрінеді. «Жұманың 13-і» 6-бөлімі: «Джейсон тірі» (1986) Томми (Том Мэтьюс), психиатриялық мекемеден қашып, Джейсонның қабірін зияраттап, оның денесі ешқашан өртелімегенін, Кристалл көлінің жанындағы зиратта жерленгенін біледі. Оның денесін жоюға тырысқанда Томми Джейсонды (С. Дж. Грэм) найзағайдың қондырғысы ретінде әрекет ететін зираттың қоршауы арқылы қайта тірілтеді. Енді адамнан гөрі күшті қабілеттерге ие болған Джейсон Кристалл көліне қайта оралады, оның аты Орман жасылы болып, ол қайтадан кісі өлтіруді бастайды. Томми Джейсонды бала кезінде суға батып кеткен көлге қайта тартып, көлдің түбіндегі тасқа шынжырлайды, бірақ бұл процесте өлімге жуықтап келеді. Томмидің досы Меган Гаррис (Дженнифер Кук) Джейсонның мойнын қайық винтімен кесіп өлтіреді. «Жұманың 13-і» 7-бөлімі: «Жаңа қан» (1988) Джейсонның тірілігеннен кейін белгісіз уақыттан басталады. Джейсонды (Кейн Ходдер) әкесін қайта тірілтуге тырысқан телекинетик Тина Шепард (Лар Парк Линкольн) шынжырларынан абайсызда босатып алады. Джейсон Кристалл көлінің тұрғындарын өлтіре бастайды, ал Тинамен шайқастан кейін, Тинаның әкесінің көрінісі оны көлдің түбіне сүйреп апарып, жоғалады. «Жұманың 13-і» 8-бөлімі: «Джейсон Манхэттенді алады» (1989) Джейсонның қабірден қайта оралғандығын, су асты электр кабелі арқылы өмірге қайта оралғандығын көрсетеді. Ол студенттердің Манхэттенге сапарына шығады, олар Лазареске отырып, апатқа ұшырайды. Манхэттенге жеткенде Джейсон аман қалғандардың бәрін өлтіреді, бірақ Ренни (Дженсен Даггет) және Шонды (Скот Ривз) қуып жетеді; ол оларды канализацияға қуып, улы қалдықтарға батып, өледі. «Джейсон тозаққа кетеді: соңғы жұма» (1993) фильмінде ол түсіндірілмеген қайта тірілу арқылы Кристалл көлге қайта оралады, онда оны ФБР аңдайды. ФБР Джейсонды өлтіру үшін жемқорлық операциясын ұйымдастырады, ол сәтті аяқталады. Алайда, мистикалық иелену арқылы Джейсон тірі қалады, өзінің демонмен толған жүрегін бір адамнан екіншісіне өткізеді. Фильмнің көп бөлігінде Джейсон физикалық түрде көрінбесе де, оның жартылай қарындасы мен қарындас қызы бар екені және олар оның денесін қайта алып, иеленуі үшін олардың қажет екені белгілі болады. Оны қайта тірілгеннен кейін, оның қарындас қызы Джессика Кимбл (Кари Киган) пышақтап, тозаққа сүйреп апарып, жоғалады. «Джейсон X» (2001) Кейн Ходдердің Джейсон рөліндегі соңғы өнері болды. Фильм 2010 жылдан басталады; Джейсон тағы да түсіндірілмейтін қайта тірілуден кейін оралды. 2008 жылы АҚШ үкіметімен ұсталған Джейсон зерттеу орталығында тәжірибеге алынып жатыр, онда оның жаңару қабілеті бар екені және оны тоқтатудың жалғыз жолы криогендік тоқтату екені анықталды, өйткені оны өлім жазасына кесуге жасалған көптеген әрекеттер сәтсіз аяқталды. Джейсон қашып, құрылтайдың біреуін ғана өлтіріп, криогендік камераны қиратып, бөлмеге криогендік сұйықтық құйып, өзін және жалғыз аман қалған Роуэнды (Лекса Доиг) мұздатып жібереді. 445 жылдан кейін студенттер тобы Джейсонның денесін табады. Команданың ғарыш кемесінде Джейсон криогендік тоқтатудан оянып, экипажды өлтіре бастайды. Соңында, ол жаңару нанотехнологиясымен күшейтіліп, бұзуға келмейтін металл денеге ие болады. Соңында, ол ғарышқа шығарылып, жердің екінші планетасына құлайды, атмосферада өртеліп кетеді. «Фреддиге қарсы Джейсон» (2003) – «Құбыжық көшедегі» кейіпкері Фредди Крюгердің (Роберт Энглунд) қатысқан кроссовер фильмі, ол адамдарды олардың армандарынан өлтіретін табиғаттан тыс кісі өлтіруші. Фредди өзінің туған қаласы Спрингвудтағы адамдар оның қорқынышын басып тастағандықтан әлсіреген. Фредди, Джейсонның анасының рөлін ойнап (Паула Шоу), Джейсонды (Кен Кирзингер) тозақтан тірілтіп, Спрингвудқа үрей мен қорқыныш тудыру үшін жібереді. Джейсон бұл міндетті орындайды, бірақ кісі өлтіруді тоқтарудан бас тартады. Арман әлемінде де, Кристалл көлінде де шайқас болады. Жеңімпаздың кім екені белгісіз, өйткені Джейсон көлден Фреддидің кесілген басын ұстап шығады, ол жымиып күліп, көз ілмейді. 2009 жылғы «Жұманың 13-і» фильмінде жас Джейсон (Калеб Гасс) анасының (Нана Визитор) басы кесілгенін бала кезінде көреді және оның ізімен еріп, Кристалл көліне келген кез келген адамды өлтіреді. Ересек Джейсон (Дерек Мирс) Джейсонға ұқсайтын қыз Уитни Миллерді (Аманда Ригетти) ұрлап, оны жер асты тоннельдерінде тұтқынға алады. Бірнеше айдан кейін Уитнидің ағасы Клей (Джаред Падалеки) Кристалл көліне келіп, оны құтқарады. Соңында, Уитни Джейсонның анасына деген адалдығын оған қарсы пайдаланып, ол алаңдағанда оның өзінің мачетесімен жарақаттайды. Оның денесі көлге тасталғанда, Джейсон судан шығып, Уитниді ұстап алады және олардың тағдыры белгісіз болып қалады.

Басқа көріністер

Джейсон бес видео ойында пайда болған. Ол алғаш рет 1985 жылы шыққан Commodore 64 ойынында, «Жұманың 13-і» атты ойында көрінді. Одан кейін 1989 жылы LJN, 1980-ші және 1990-шы жылдардың басындағы танымал фильмдер негізінде ойын шығарған американдық ойын компаниясы, «Жұманың 13-і» ойынын Nintendo Entertainment System жүйесі үшін жарыққа шығарды. Ойынның негізгі идеясы – ойыншы алты лагерь кеңесшісінің біреуін таңдап, оларды Джейсоннан құтқаруға тырысу, сонымен қатар ойын барысында түрлі қарсыластармен күресу. 2006 жылдың 13 қазанында ұялы телефондарға арналған «Жұманың 13-і» ойыны шықты. Ойын пайдаланушыны Джейсонның роліне енгізеді, ол зомбилармен шайқасады. Джейсон Mortal Kombat X әрекет ойынында да жүктеліп алынатын контент ретінде ойналатын кейіпкер болып табылады. 2017 жылы жаңа «Жұманың 13-і» видео ойыны шықты, ол ойыншыларға Джейсон немесе лагерь кеңесшілерін көп ойыншылық форматта басқаруға мүмкіндік береді, мұнда Джейсон кеңесшілер қашып кетпес бұрын немесе уақыт бітіп қалмас бұрын оларды өлтіруге тырысады.

Тұжырымдама және шығармашылық

Бастапқыда Виктор Миллер жасаған, Джейсонның соңғы дизайны Миллер, Рон Курц және Том Савинидің бірлескен еңбегі болды. "Джейсон" атауы Миллердің екі ұлы "Джош" пен "Ианның" бірігуінен туындады, ал "Ворхиз" Миллердің жоғары мектепте танысқан Ворхиз есімді қыздың тегінен шабыт алды. Миллер бұл есімді "қорқынышты естілетін" деп санады, бұл оның кейіпкеріне өте сай келді. Миллер бастапқыда Джейсонды қалыпты бала ретінде жазған, бірақ фильмнің тобы оны деформациялау қажет деп шешті. Виктор Миллер Джейсонды сценарийінде "Қара лагунадан" келген жаратылыс ретінде емес, ақыл-жағынан кемістігі бар жас бала ретінде бейнелегенін түсіндірді; Джейсонды деформациялаған Савини болды. Рон Курц Миллердің Джейсон нұсқасының қалыпты бала екенін растады, бірақ Джейсонды "монголоидты жаратылысқа айналдыру және оны фильмнің соңында көлден секіру" идеясының өзіне тиесілі екенін мәлімдеді. Миллер кейінірек "егер ол сегіз жасар Бетси Палмерге ұқсаса, аяғы жақсы болмас еді" деп келісті. Миллер Элис Джейсоннан каноэде шабуылға ұшыраған түсін жазады, содан кейін ол аурухана төсегінде оянады. Миллердің мақсаты Кэрридің аяқталуына мүмкіндігінше жақын болу еді. Савини Джейсонның көлден секіріп шығуы көрермендерді психологиялық тұрғыдан мазалайтынына сенді, ал Әлиса түс көріп тұрғандықтан, топқа қалағандарын қосуға болады. Джейсон рөліне кастинг кезінде Шон Каннингхэмнің "Мэннидің жетімдері" фильмінде рөл алған Ари Леман Джек рөлін оқуға келді. Ол бастамай-ақ Каннингхэм кіріп келіп, оған басқа рөлді ұсынды: Джейсон. Бірде-бір сөз оқымай, Каннингхэм тек Ариге қарап: "Сен дұрыс бойдасың, сенде барлық қабілетің бар" деді. "Жұма күні 13-ші" фильмінің бастапқы сахнасында Ари Леман тек қысқаша флэшбэк ретінде көрінеді, ол сюрприздік аяқтаудың бөлігі болып табылады. Кейінірек жас Джейсон рөлін Тимоти Бёрр Миркович ("Джейсон Манхэттенді алады") және Спенсер Стамп ("Фредди мен Джейсон") сомдады. Ересек Джейсон Вурхистің рөлін әртүрлі актерлер ойнады, кейбіреулері тізімде көрсетілмеген, ал кейбіреулері өз рөлдеріне үлкен мақтаныш сезінеді. Ересек кейіпкердің физикалық талаптары жоғары болғандықтан және эмоционалдық тереңдік көрсетілмегендіктен, көптеген актерлер каскадерлер болды. Олардың ішіндегі ең танымал - Кейн Ходдер, ол рөлді ең жақсы орындаған актер деп есептеледі. "Жұма күні 13-ші" фильмінің жалғасы үшін көптеген идеялар ұсынылды, соның ішінде атауды сериалданған фильмдер сериясының бөлігіне айналдыру, онда әрбір келесі фильм өзінің жеке тарихы болады және "Жұма күні 13-ші" атты фильмдерге қатысты емес. Фильмнің продюсерлерінің бірі Фил Скудери Джейсонды жалғастыру үшін қайта әкелуді ұсынды. Режиссер Стив Майнер бұл сериалды дамытудың дұрыс бағыты екенін сезінді, өйткені ол көрермендердің көлде Алисаға шабуыл жасаған бала туралы көбірек білгісі келетініне сенді. Майнер Алисаның "нағыз Джейсонды" көрмегенін көрсетуге шешім қабылдады, ал Джейсон бала кезінде суға батып, аман қалғаннан кейін өскен. "Соңғы тарауда" Джейсонды өлтіргеннен кейін режиссер Джозеф Зито студияға Томми Джарвис басты антагонист ретінде тағы да фильмдер түсіруге мүмкіндік беру үшін есікті ашық қалдыруды көздеді. Сценарист Барни Коэн Джарвис Джейсонның орнын басатынына сенді, бірақ бұл идея "Жаңа бастама" фильмінде толыққанды дамытылмады. Режиссер және сценарийдің авторы Дэнни Стейнман Джейсонның кісі өлтіруші емес екендігі туралы идеяны ұнатпады, бірақ Томмидің Джейсоннан қорқуын негізгі оқиға ретінде пайдалануға шешім қабылдады. Бұл идея "Джейсон тірі" фильмінде бірден тасталды, өйткені "Жаңа бастама" студия күткен "шығармашылық табысқа" жете алмады. Атқарушы продюсер Фрэнк Манкузо Джейсонды қайта әкелгісі келді, оған бұл қалай жүзеге асырылғаны маңызды емес еді. Сериалдың сабақтастығын тағы бір өзгертіп, Том Маклауглин Джейсонның суға батып өлмегендігі туралы ойды елемеуді шешті, оның орнына оны әрқашан табиғаттан тыс күш ретінде көрсетті.

Маска астындағы адамдар

Джейсон Вурхис «Жұманың 13-і» 2-бөлімінде қайтыс болған баладан толыққанды еркекке айналды, ал осы рөлді ойнау үшін Уоррингтон Жилетт жалданып алынды. Жилетт Пол рөліне кастингке қатысты, бірақ ақырында бұл рөл Джон Фьюриге берілді. Ол Голливуд каскадерлер мектебінде оқыған деген сеніммен Жилеттке Джейсон Вурхистің рөлі ұсынылды. Бастапқыда Жилетт кейіпкерге толық сенімді болмады, бірақ оның алғашқы фильмінде түсу мүмкіндігі Жилеттке ұнады, сонымен қатар ол рөлді қызықты деп ойлады. Жилетт қажетті каскадтарды орындай алмайтыны анық болғандықтан, каскад координаторы Клифф Кадни Стив Даскавизді шақырды. Даскавиз ашылу тізбегінен және соңындағы бетпердені шешу көрінісінен басқа барлық көріністерді түсірді, ал Жилетт бетпердені шешу көрінісіне қайтадан қатысты. Жилетт Джейсонды сомдағаны үшін, ал Даскавиз каскадтық дубль ретінде көрсетілді. Келесі жылы 3-бөлім шыққанда, Даскавиз фильмнің кульминациялық бөлігінен алынған қайта пайдаланған кадрлар үшін Джейсон ретінде көрсетілді. 2009 жылғы қайта түсірілім үшін каскадер Дерек Мёрс макияж және арнайы эффекттер бойынша бақылаушы Скотт Стоддардтың ұсынысымен Джейсон Вурхисті сомдау үшін жалданып алынды. Мёрс-тің жағымды мінезі студияны осындай қауіпті кейіпкерді экранда бейнелей алатынына күмәндандырды, бірақ Мёрс оларға рөлді орындай алатынына сендірді.

Дизайн

Джейсон Вурхистің физикалық дизайны өзгеріске ұшырады, кейбіреулері айқын, ал кейбіреулері күрт. «Жұманың 13-і» фильмі үшін Джейсонның сыртқы келбетін жасау міндеті Том Савиниге жүктелді, оның дизайны Савини бала кезінде таныс болған, көзі мен құлағы тік келмеген адамнан шабыт алды. Бастапқы жоспар бойынша Джейсонның шашы болуы керек еді, бірақ Савини мен оның командасы оны жалаңаш қалдыруды жөн көрді, осылайша ол «гидроцефалиялық, монғолдық бассүйекке» ұқсап, күмбез тәрізді басқа ие болды. Савини Ари Леманның басынан қалып жасап, одан оның бетіне арналған протездер шығарды. Леман өзінің «шымшықтай» көрінуі үшін көлдің түбінен алынған лайды бүкіл денесіне жақты. «Жұманың 13-і» фильмінің екінші бөлімі үшін Стив Майнер макияж эффекттерінің супервайзері Карл Фуллертоннан Савинидің бастапқы дизайнын сақтауын сұрады, бірақ Фуллертонға жаңа бас дизайнын жасауға және мүсіндеуге бір күн ғана берілді. Фуллертон Джейсонның қалай болуын қалағанын эскизбен бейнеледі және оны Майнер бекітті. Фуллертон кейіпкерге ұзын шаш қосты. Жильетт бірнеше сағат бойы креслода отырып, оның бетіне резеңке формалар жабылды, ал «көккөзді» жабық ұстау кезінде бір көзін жұмып отыруға мәжбүр болды. Жильетт фильмнің түпкілікті сахналарын түсіргенде, оның көзі он екі сағат бойы жабық болды. Жергілікті стоматолог жасаған жалған тістер Жильетттің бетін бұрмалау үшін қолданылды. Фуллертонның негізгі тұжырымдамасының көп бөлігі үшінші бөлімде жойылды. Майнер Том Савини мен Карл Фуллертонның дизайндарын біріктіргісі келді, бірақ жұмыс барысында дизайн Савинидің тұжырымдамасына қарай көбірек иілді. Стен Уинстон Джейсонның басын жасау үшін шақырылды, бірақ көздері тегіс болды, ал үшінші бөлімнің макияж суретшісі Дуг Уайт оң көзіне құлап кетуді қалады. Уайт Уинстонның дизайнын бастың артқы жағына сақтап қалды, өйткені команданың Джейсонға жаңа бас дизайнын жасауға уақыты болмады. Джейсонның келбетін жасау Уайт үшін қиын болды, ол Рихард Брукердің бет-әлпетіне түсірудің соңғы күніне дейін үнемі өзгерістер енгізуге мәжбүр болды. Үшінші бөлімнің сценарийінде Джейсон екінші бөлімде басынан қап кигендей, бетін жабатын маска киюі керек еді. Бірақ сол кезде ешкім таңдалған маска кейіпкердің танылған белгісіне айналып, оны мәдениетте бірден танитынын білмеді. Стоддард Джейсонның хоккей маскасын жасағанда үшінші және төртінші фильмдерден шабыт алды. Макияж жасаушы түпнұсқалық реквизиттердің бірін сатып алып, оны зерттеді, содан кейін мүсіндеді. Оның түпнұсқалық маскалардың бірінің үлгісі болғанымен, Стоддард оны толықтай көшірмеді. Стоддард түсіндіргендей: «Мен бұрыннан бар нәрсені алмағым келмеді, сондықтан керемет деп ойлаған нәрселер болды, бірақ мен біршама өзгертетін нәрселер де болды. Оны жекелеген етіп жасаңыз, бірақ барлық негізгі элементтерді сақтаңыз. Әсіресе маңдай мен беттегі белгілер. Оларды сәл азайтыңыз, бөліп көрсетіңіз». Соңында Стоддард масканың әрқайсысы әртүрлі дәрежеде тозығы бар алты нұсқасын жасады. Джейсон фильмдер сериясы бойынша көбінесе толыққанды үнсіз болып бейнеленеді. Бұған ерекшелік ретінде үшінші бөлімде ол ауырсынудан бірнеше рет ыңқылдап, соңғы қыз Крис оны пышақтап жарақаттай алады (бір рет қолынан, бір рет тізеден жоғары), Джейсонның бала кезіндегі флэшбэктер, Джейсон Манхэттенді алады сахнасында кейіпкер «Ана, маған суға батпауға көмектес!» деп бала дауысымен айқайлайды, улағыш қалдықтарға батып кеткенге дейін, және оның рухы басқа адамдарды иеленетін «Тозаққа Джейсон» фильмінде. «Салондар» журналындағы Эндрю О’Хехир Джейсонды «сұмсақтық, сөзсіз бос тақта» деп сипаттады. Шон С. Каннингем Джейсонды психологиялық тұрғыдан талқылағанда: «Оның ешқандай жеке тұлғасы жоқ. Ол үлкен ақ акулаға ұқсайды. Оны шын мәнінде жеңе алмайсың. Сен тек аман қалуға үміттенсең ғана болады». «Жұманың 13-і» фильмінің алтыншы бөлімінен бастап: Джейсон «практикалық түрде жойылмас» болды. Фильмнің режиссері Том Маклауглин Джейсонның бұған дейін бетперде киген, адамдарды солға да, оңға да өлтіретін, бірақ соңында «қаһарманның соққыға ұшырап, құлатуы» ақымақтық деп санады. Маклауглин Джейсонды «қауіпті, тоқтатылмас жынды» етіп көрсетуді қалады. Джейсонды өлімнен қайта тірілтуде Маклауглин оған Кристалл көлінің сулары астында тұтқындалған жағдайда көмектеспейтін әлсіздік берді. Вампирлер туралы аңыздан шабыт алып, Маклауглин Джейсон бала кезінде суға батып кеткенін және оны бастапқы демалыс орнына қайтару оны қозғалмайтын етіп қоятынын шешті. Бұл әлсіздік «Жаңа қан» фильмінде қайтадан таныстырылды, ал Джейсон бала кезінде суға батқаны туралы идеяны режиссер Роб Хедден «Джейсон Манхэттенді алады» фильмінде сюжеттік элемент ретінде қолданды. Джейсонның кісі өлтіру мотивациясы туралы көптеген ұсыныстар айтылды. Кен Кирзингер Джейсонды «психоздық аналық бала, қатты бұзылған, өте төзімді» деп сипаттайды. «Оны өлтіре алмайсың, бірақ ол басқалар сияқты емес ауыруды сезінеді». Кирзингер Джейсонды «психо савант» деп атап, оның әрекеттері анасын қуантуға негізделгенін, ешқандай жеке себептерге емес деп санайды. Эндрю О’Хехир былай деді: «Гормондар Джейсонның ұяттылығын оятып, Вильям Беннеттің құндылықтарын қатаң сақтайтын күзетшіге айналдырады». «Фредди және Джейсон» фильмінің алғашқы нұсқасында кейіпкерлердің біріне кешірімділік қасиеті керек болды. Алғашқы нұсқаның қоавторы Рональд Д. Мур Джейсонды кешірімді ету оңай болды, өйткені ешкім бұрын кейіпкердің психологиясын зерттемеген. Мур кейіпкерді «бос тақта» деп қарады және оның көрермендерге ұнайтынын сезінді. Марк Протосевич жазған келесі нұсқада Мурдің Джейсонның кешірімді қасиеті туралы идеясы қолданылды. Нұсқада Джейсон жүкті әйел Рэйчел Дэниелсті қорғайды. Протосевич түсіндіргендей: «Бұл екі түрлі жындылар туралы идеяға айналады. Фредди – таза зұлымдық, ал Джейсон – оның өмірін лайықсыз деп санайтын адамдарды жазалайтын кекшіл тұлға. Соңында олар қақтығысады және Джейсон ардақты жындыға айналады». 2009 жылғы фильмде Джейсон кейіпкерінің өзгеруіне байланысты Дерек Мирс оны Джон Рамбо, Тарзан және «Луни Түнс» анимациялық фильмінен алынған Адам-Қарға ұқсас деп санайды. Оның пікірінше, бұл Джейсон Рамбо сияқты басқа кейіпкерлерді өз тұзақтарына түсіруге дайын. Рамбо сияқты, ол өзіне жасалған қиянатқа наразы болып, қарсы шабуылдайды, сондықтан бұл фильмде оның жаны ашырады. Фуллер мен Форм Джейсонға көрермендердің жаны ашымауы үшін тырысты. Брэд Фуллер түсіндіргендей: «Біз оның жаны ашырғымыз келмейді. Джейсон комедиялық кейіпкер емес, оның жаны ашымайды. Ол – өлтіру машинасы. Қарапайым және түсінікті». 2005 жылы Калифорния штатының университетінің Медиа Психологиялық зертханасы 16-дан 91 жасқа дейінгі 1166 американдықтан фильмдегі жындылардың психологиялық тартымдылығы туралы сауалнама жүргізді. Сауалнамаға қатысушылар Джейсон Вурхистің көптеген қасиеттерін тартымды деп тапты. Сауалнамада Джейсон «тоқтатылмас өлтіру машинасы» деп есептелді. Қатысушылар «көлемді кесу және кесу мүмкіндіктері, көбінесе ересектердің қатысуымен, сондай-ақ жасөсперімдердің шексіз саны» таң қалдырды. Сауалнамада қолданылған он жындының ішінде – вампирлер, Фредди Крюгер, Франкенштейннің монстры, Майкл Майерс, Годзилла, Чаки, Ганнибал Лектер, Кинг Конг және «Шегініс» – Джейсон барлық өлтіру айнымалыларын қамтитын санаттарда ең жоғары балл алды. Қатысушыларға тартымды болған басқа да қасиеттер Джейсонның «өлімсіздігі, оның өлтіруден алатын көңілі және оның үстін адамдық күшін» қамтыды.

Танымалдық

Джейсон Вурхис – американдық танымал мәдениеттің маңызды тұлғаларының бірі. 1992 жылы Джейсон MTV өмірлік жетістіктері сыйлығымен марапатталды. Ол осы сыйлықты алған үш толыққанды ойдан туған кейіпкердің алғашқысы болды; Годзилла (1996) және Чубакка (1997) – қалғандары. «Wizard» журналы Джейсонды «Барлық уақыттың 100 ең ұлы жаулары» тізімінде 26-орынға қойды. 2020 жылдың маусым айында Джейсон COVID-19 пандемиясы кезінде адамдарды маска тағуға шақыру мақсатындағы қоғамдық үгітте (PSA) пайда болды. 2021 жылдың қазан айында IGN Джейсонды «Барлық уақыттың ең ұлы кино слэшері» деп атады, ал USA Today журналисі Скотт Глисон Джейсонды ең қорқынышты фильмдердің екінші «қорқынышты жау» деп атады. Red Bull Джейсонды барлық уақыттың ең қорқынышты бейне ойындардағы жауларының бірі деп атады, себебі «Джейсон рөлінде ойнау қатты қызықты, бірақ одан қашып, жасырыну да қорқынышпен бірге қуатты сезім сыйлайды». Кейіпкер жылдар бойы тауар ретінде өндіріліп, сатылып келеді. 1988 жылы Screamin' Toys компаниясы модельдік жиынтықты шығарды, онда иесі өзінің Джейсон мүсінін жасауға мүмкіндік алады. Жиынтыққа фигураны құрастыру үшін әртүрлі бөліктерді кесіп, бояу қажет болды. Алты жылдан кейін Screamin' Toys «Джейсон тозаққа барады» фильміне арналған жаңа модельдік жиынтықты шығарды. Екі жиынтық та қазір өндірілмейді. McFarlane Toys екі ойыншық желісін шығарды, біреуі 1998 жылы, екіншісі 2002 жылы. Біріншісі – «Джейсон тозаққа барады» фильмінен жасалған фигура, ал екіншісі – «Джейсон X» фильмінен жасалған Über Jason фигурасы. 2002 жылы McFarlane-ның соңғы ойыншық желісінен бері, әрекеттік фигуралар, қуыршақтар мен мүсіндер тұрақты түрде өндірілуде. Олардың ішінде «Фредди және Джейсон» (2003) фильмімен байланысты ойыншықтар да бар. 2010 жылдың сәуір айында Sideshow Toys 2009 жылғы қайта түсірілімде пайда болған нұсқаға негізделген Джейсонның полистондан жасалған мүсінін шығарды. NECA және Mezco Toyz да өздерінің әрекеттік фигуралар сериясында Джейсон фигураларын шығарды.

Мәдени әсері

Кейіпкерге сілтеме жасалды немесе әртүрлі ойын-сауық құралдарында эпизодтық рөлдерде пайда болды. Әдебиеттік көздерден басқа, Джейсонға негізделген түрлі журналдар мен комикстерде кездесесіз. "Cracked" журналы Джейсонның пародийалық бейнесін көрсететін бірнеше нөмір шығарды, оның екі мұқабасында оның суреті болды. "Mad" журналы кейіпкерді оншама әңгімеге енгізді. Ол "Мама гусь және Гримм" комиксінде екі рет пайда болды. Көптеген музыкалық орындаушылар Джейсон Вурхиске сілтеме жасады. Ари Леман өзінің тәжірибесінен шабыдаланып "First Jason" тобын құрды. Леманның тобы хоррор-панк жанрына жатады және Dead Kennedys мен Misfits тобының музыкалық әсеріне тап болды. Топтың аты Леманның "Жұманың 13-і" фильміндегі Джейсон Вурхисті сомдауына құрмет көрсету болып табылады. Топтың әндерінің бірі "Jason is Watching" деп аталады. Раппер Эминем бірнеше әнінде Джейсонға сілтеме жасаған. "The Marshall Mathers LP" альбомындағы "Criminal" әнінде Джейсон есімді кейіпкер туралы айтылады, ал "Amityville" және "Off the Wall" әндерінде (соңғысында Redman қатысқан) Гарри Манфрединидің "ki, ki, ki ma, ma, ma" музыкасы қолданылған. Эминем концерттерде хоккей маскасын киеді. Джейсонды атаған басқа рэп орындаушылар: Тупак Шакур, Доктор Дре, LL Cool J және Insane Clown Posse. Бұл ән аралда соншалықты танымал болды, сондықтан Вико С "Viernes 13, Parte II" деп аталатын екінші бөлімін жазды. VH1 Vogue Fashion Awards үшін "Жұманың 20-ы" деп аталған жарнама шығарды, онда Джейсонның маскасы страздан жасалған. Джейсон басқа фильмдерде де көрсетілді немесе пародияланды. 1988 жылғы британдық "Unmasked Part 25" фильмінің атауы "Жұманың 13-і" сияқты слэшер фильмдерінің көп бөлімдерін мазақтайды, онда Джексон есімді хоккей маскасын киген серийлі кісі өлтіруші, өзінің әдеттегі қырқынынан жалыққаннан кейін жас әйелге ғашық болады. 1996 жылғы "Шыңырау" фильмінде, "Элм-стрит" киносының авторы Уэс Крейвеннің режиссерлік еткен, актриса Дрю Бэрримор кейіпкерін үй телефонынан қоңырау шалып аңдып жүрген кісі өлтіруші қудалайды. Тірі қалу үшін ол ер адамның викторина сұрақтарына жауап беруі керек. Сұрақтардың бірі: "Жұманың 13-і" фильміндегі кісі өлтірушінің есімін атаңыз". Ол қателікпен Джейсонды атайды, ол фильм сериясында екінші бөлімге дейін кісі өлтіруші болған жоқ. Жазушы Кевин Уильямсон бұл сахнаға шабыттанғанын, ол кино туралы викторина ойнап жатқанда барда бұл сұрақты қойғанын айтады. Ол тегін сусын алды, өйткені ешкім дұрыс жауап бермеді. Вес Крейвеннің тағы бір фильмі "Қарғыс" фильмінде "Жейсон тозаққа кетеді" фильмінен Джейсонның балауыз мүсінін балауыз музейінде көруге болады. 2014 жылы Джейсон RadioShack Super Bowl XLVIII "The '80s Called" жарнамасында эпизодтық рөлде пайда болды. Джейсон бірнеше телешоуда да айтылды. "Robot Chicken" анимациялық телесериалында Джейсон үш комедиялық скетчте пайда болады. Он жетінші эпизодта "Operation: Rich in Spirit" Скуби Дудан құпияны шешуші жасөспірімдер Джейсон Вурхис кісі өлтірулерін тергеу үшін Кристалл көлге келеді және Дон Ноттсты өлтіргеннен кейін бірінен соң бірі өлтіріледі. Велма жалғыз аман қалған, және әдеттегі Скуби Ду стилімен, ол Джейсонның маскасын алып тастап, оның шынайы жеке басын ашады: Ескі адам Филлипс. "That Hurts Me" эпизодында Джейсон "Қорқыт фильмінің үлкен бауыры" сияқты басқа да атақты слэшер фильмдерінің кісі өлтірушілерімен бірге, мысалы Майкл Майерс, Фредди Крюгер, Лезерфейс, Пинхед және Ghostface сияқты тағы бір рет пайда болады. Үш жылдан кейін, 62-ші эпизодта Джейсон 13 жұлдызының жұма күніне дейінгі және кейінгі күндері көрсетіледі. Джейсон "Family Guy" сериалының бесінші маусымында "It Takes a Village Idiot, and I Married One" деп аталатын эпизодта пародияланды. "Мистер Вурхис" деп аталатын адам Азиялық журналист Триша Таканаваға Куахог көлінің тазаланып, қайта қалпына келтірілгенін көріп, жергілікті жануарлар дүниесінің қайта оралғандығына қуанышты екенін түсіндірді. Ол кейінірек эпизодта "Britches and Hose" киім дүкенінің менеджері ретінде қайта пайда болады. Фильмдегі сұмдық тұлғасына қарағанда, Джейсон мұнда сыпайы және сөзге шешен, бірақ психопат ретінде суреттелген; ол кездейсоқ жүзушілерді өлтіреді және егер ол қателік жасаса, өзінің қызметкерін өлтіремін деп қорқытады. "The Simpsons" эпизодының бірінде Джейсон Фредди Крюгермен бірге диванда отырып, отбасының келуін күтіп отырған Хэллоуин эпизодында пайда болады. Фредди отбасының қайда екенін сұрағанда, Джейсон: "Не істейсің?" деп жауап береді және теледидарды қосады. Ол сондай-ақ "The Simpsons" эпизодында "Stop, or My Dog Will Shoot!" Бартқа қатер төндіретін фантастикалық сахнада Пинхедпен бірге пайда болады. "South Park" эпизодтары "Imaginationland Episode II" және "III" Джейсонды Imaginationland-тың "жаман жағының" тұрғыны ретінде, басқа да жамандықтар мен монстрлермен бірге көрсетеді. Бұл нұсқада Джейсон әйелшең дауыспен сөйлейді және Strawberry Shortcake-тың көзін алып тастауды "өте қатал" деп сипаттайды. Эксперименталды поп-суретші Эрик Милликин 2013 жылы "Totally Sweet" сериясының бөлігі ретінде Хэллоуин тәттілері мен мойындарынан жасалған Джейсон Вурхистің үлкен мозаикалық портретын жасады.