Марстағы Эндюранс кратері

Кіріспе

Марстағы кратер

Марс планетасының Маргаритифер синус аймағында (MC 19) орналасқан соққыдан пайда болған кратер. 2004 жылдың мамыр айынан желтоқсан айына дейін Opportunity марсоходы осы кратерді зерттеді. Миссия ғалымдары кратерге 1914-1917 жылдар аралығындағы Жеңістікке қарсы Антарктикалық экспедицияда Уэдделл теңізі арқылы Антарктикаға баруға тырысқан "Endurance" кемесінің құрметіне ат қойды. Бұл экспедицияны Эрнест Шеклтон ұйымдастырған Антарктиканы зерттеудің Батырлық дәуірінің соңғы экспедициясы деп есептейді. Марсоход 134-ші миссия күні (15 маусым) кратерге кірді және 315-ші күні (14 желтоқсан) одан шықты. Осы кезеңде ол түрлі кедергілерді, тік еңістерді еңсерді және ұсақ құмда жүргенде дөңгелектерінің сырғанауымен күресті. ТОК

Мүмкіндікпен зерттеу

Кратерге жеткеннен кейін, Opportunity жергілікті геологияны зерттеудің келесі қадамдарын жоспарлау үшін кратерді зерттеу жүргізді. "Каратепе" деп аталған жер, кратерге кіру және тау жыныстарының қабаттасуын зерттеу үшін таңдалды. Оң жақтағы суретте тау жыныстарының түсінің өзгеруі көрсетілген. "А" қабаты роверге жақын және "В" мен "Е" қабаттарынан биік. Темеңдікке қарай тау жыныстарының текстурасы мен химиялық құрамы да өзгерді. Осылайша ғалымдар осы қабаттардың жасы ұқсас үлгіні ұстанады деген қорытынды жасады, яғни жоғары қабаттар төменгі қабаттардан жас. Содан кейін Opportunity құм төбелерін зерттеу үшін кратердің тереңіне түсті. Ровер төмен түскен кезде әртүрлі тау жыныстарының шығуы зерттелді. Ровердің құм төбелеріне батып қалу қаупі болғандықтан, құмдықтарға кірмеуге шешім қабылданды. Оның орнына, Opportunity кратер жиегіне қайта оралғанға дейін құм төбелерін қоршап тұрған тау жыныстарында жұмыс істеді. Жолда "Wopmay" деген атпен белгіленген үлкен тас кездесті, ол кратердің түбіне жақын тау жыныстары кратер пайда болғанға дейін және кейін судың әсеріне ұшырағанына нақты дәлел бола алмады. Содан кейін Opportunity Бёрнс-Клифке бет бұрды. MIT-тің қайтыс болған минералогі Роджер Бёрнстің құрметіне аталған Бёрнс-Клиф, Opportunity-мен мұқият зерттелді. Жоғары сырғанау деңгейі ровердің робот қолдарын пайдалануына кедергі келтірді, бірақ Pancam көмегімен жоғары ажыратымды суреттер түсірілді. Судың әсерінен пайда болған шөгінділердің қабаттары байқалды. Кейіннен жартастағы қабаттар кратерден оңтүстікке қарай ізделіп, геологиялық құрылым ретінде анықталды, осы жағдайда "Бёрнс формациясы". Бұл атаулар Халықаралық астрономиялық одақ бекіткенге дейін ресми емес. Бёрнс-Клиф "Эндюранс" ішіндегі соңғы ғылыми тоқталым болды. Ровердің шығуы қиын болды, сырғанау байқалды, бірақ ол жеңіске жетті. "Эндюранс" кратерін қалдырғаннан кейін, ол жылу қалқанына бет алды, онда ол "Меридиани Планум" метеоритін тапты, ол басқа планетада табылған алғашқы метеорит болды.

After arriving at the crater, Opportunity performed a survey of the crater to plan the further steps in exploring the local geology. A site dubbed "Karatepe" was chosen to enter the crater and investigate the layering of the bedrock. The picture to the right shows changes in the color of the bedrock layers. The layer "A" is closer to the rover and higher than the layers "B" to "E". Texture and rock chemistry also differed with depth. Thus scientists infer that the age of these layers is following a similar pattern, with the higher layers being younger than the lower layers. Opportunity then went farther down into the crater to investigate the sand dunes. Various rock outcrops were investigated while the rover descended. It was decided not to drive into the dunes, for fear the rover might get stuck permanently. Instead, Opportunity did some work on some rocks surrounding the dunes before heading back up to the rim of the crater. On the way, it encountered a boulder, nicknamed 'Wopmay', that provided inconclusive evidence that rocks near the bottom of the crater were affected by water before and after the crater formed. The rover then headed off to Burns Cliff. Burns Cliff, named for the late mineralogist Roger Burns of MIT, was studied closely by Opportunity. High amounts of slippage prevented the rover from using its robotic arm, however high resolution imaging was conducted with the Pancam. It shows layers of sediment that might indicate deposition by a liquid. The layers in the cliff would later be followed south of the crater to identify it as a geologic formation, in this case the "Burns Formation". These names are not official until made so by the International Astronomical Union. Burns Cliff was the final science stop inside Endurance. The rover had some trouble making it out, noticing slippage, but prevailed. Leaving Endurance it headed for its heat shield where it would find the Meridiani Planum meteorite, which happened to be the first meteorite discovered on another planet.

ылғалдылық тарихы

Опортьюнити шамамен жарты жыл "Эндюранс" аймағын зерттеді. Осы уақыт ішінде марсоходтан алынған деректер Мердиани Планумындағы су тарихы туралы бұрынғы білімді толықтырып, кеңейтті, сондай-ақ ежелгі заманда мұнда сұйық су болғанын растады. "Эндюранс" Марстың осы бөлігіндегі тау жыныстарының қимасын ұсынды, осы арқылы судың бір рет қана жер бетімен аққан жоқ екенін, ал эпизодтық сипатта болғанын, тұрақты түрде болмай, мезгіл-мезгіл су тасқыны шайып, кейін кеуіп қалғанын көрсетті. "Эндюранс" аймағындағы булану шөгінділеріндегі материалдарды (мысалы, сульфаттарды) зерттеу нәтижесінде ғалымдар осы аймақтағы терең емес теңіздің қышқыл болуы мүмкін деген қорытындыға келді, бірақ бір кезде өмірдің болу мүмкіндігін толығымен жоққа шығара алмады.