Кіріспе

Уидби аралы (тарихи жазулары Уидби, Уитби немесе Уитби) – АҚШ-тағы Вашингтон штатындағы Арал округын құрайтын аралдардың ең ірісі және Вашингтон штатындағы ең үлкен арал. Уидби Сиэтл қаласынан солтүстікке қарай шамамен 48 шақырым қашықтықта, Олимпиада түбегі мен батыс Вашингтонның I-5 дәлізі арасында орналасқан. Арал Пьюгет шығанағының солтүстік шекарасын құрайды. Бұл жерде Уидби әскери-әуе базасы орналасқан. Штаттық саябақтар мен табиғи ормандарда көптеген ежелгі ағаштар өседі. 2000 жылғы халық санауы бойынша Уидби аралында 67 000 тұрғын болды, олардың 29 000-ы ауылдық жерлерде тұрады. 2010 жылғы халық санауы бойынша бұл көрсеткіш 69 480 тұрғынға дейін сәл өсті, бұл АҚШ-тағы 40-шы үлкен арал екенін көрсетеді. Ұзындығы және ауданы бойынша ол АҚШ-тағы төртінші орында, Нью-Йорк штатындағы Лонг-Айленд, Техас штатындағы Падре аралы (әлемдегі ең ұзын тосқауыл арал) және Мичиган штатындағы Рояль аралынан кейін келеді. Вашингтон штатында ол ең үлкен арал, одан кейін Оркас аралы орналасқан.

Тарих

Уидби аралында Төменгі Скагит, Свиномиш, Суквамиш, Снохомиш және басқа да американдық тайпалар қоныстанған. Салишандықтар бұл аралға Цча-коле-чи деген ат берген. Бұл бейбіт топтар теңіз бен құрлықтан күнкөріс тауып, балық аулап, жаңғақ, жидек және тамыр жинап, қысқа дайындалған. Уидби аралын еуропалықтардың алғашқы көргені 1790 жылы Мануэль Кимпер мен Гонсало Лопес де Хароның «Принцесса Реал» кемесімен жасаған испан экспедициясы кезінде болды. 1792 жылы капитан Джордж Ванкувер аралды толыққанды зерттеді. Сол жылдың мамыр айында Корольдік теңіз флотының офицерлері және Ванкувер экспедициясының мүшелері – Джозеф Уидби (HMS Discovery кемесінің капитаны) және Питер Пьюгет (кемедегі лейтенант) – кейін Пьюгет шығанағы деп аталатын аймақтарды картаға түсіріп, зерттеуді бастады. 1792 жылдың маусымында Уидби аралды толық айналып келгеннен кейін Ванкувер аралды оның құрметіне атады. Сол кезде Ванкувер бұл аймақты Ұлыбританияның иелігі деп жариялаған еді. 1792 жылдың 4 маусымында, Корольдің туған күнінде, Уидби аралының оңтүстік жағындағы Иелік нүктесіне жақын жерде Ванкувер Хуан-де-Фука бұғазына және оған іргелес жатқан барлық жағалау мен ішкі аймақтарды «Жаңа Джорджия» деген атпен ресми түрде иеленді. Американдық емес адамның түнде алғашқы тоқтауы 1840 жылдың 26 мамырында, Пьюгет шығанағы арқылы сапар жасаған католик миссионері Франсуа Норберт Бланше жасады. Оны бас сақшы Цлалакум шақырған болатын. Бланше аралда бір жылға жуық болып, тұрғындарға жаңа ағаш шіркеу салуға жетекшілік етті. Вилкс төменгі шығанақты өзінің ассистент хирургы Сайлас Холмс есімімен Холмс Харбор деп атады. Осы уақыт ішінде ол Пьюгет шығанағының картасын жасады. Картоп пен бидай өсірумен қатар, Эби Порт Таунсенд, Вашингтон қаласының пошта бастығы қызметін де атқарды және жұмыс істеу үшін күн сайын қайықпен шығанақты кесіп өтті. Полковник Эби сонымен қатар Орегон территориясының заң шығарушы жиналысында өкіл, Арал округінің алғашқы бейбіт судьясы, мүліктік судья және Пьюгет шығанағы округінің кеден инспекторы болып қызмет етті. 1970 жылдың 8 тамызында аралдың шығыс жағалауындағы Пенн-Коувта бірнеше косаткалардың ұсталуы және бірнеше косаткалардың өлімі орын алды. 1984 жылдың желтоқсан айында аралда құқық қорғау органдары мен ақ нәсілшіл және ұйымдасқан қылмыс тобының басшысы Роберт Джей Мэтьюз арасында қақтығыс болды. Мэтьюз бен ФБР агенттері арасында үлкен атыс болды, нәтижесінде үй өртінде Мэтьюз қаза тапты. Содан бері Мэтьюздің ізбасарлары оның қайтыс болған күнін еске алу үшін ФБР агенттері өлтірген жеріне жиналады. 2022 жылдың 10 маусымында арал өзінің қоқыс контейнерлерінің бірін кешкі ток-шоу жүргізушісі Конан О'Брайенге арнады, О'Брайен контейнердің үстіне қара маркермен қол қойды. О'Брайен аралға оның әйелі Лайза О'Брайен жазған пьесаның премьерасына қатысу үшін келген еді.

Үкімет

Уидби аралы, Камано аралы, Бен-Ур аралы және алты қоныстанбаған аралдармен бірге Вашингтон штатының Айленд округін құрайды. Округ орталығы Уидби аралындағы Купвиль қаласында орналасқан. Уидби аралының халық шоғырланған жерлеріне Оук-Харбор қаласы, Купевилл қаласы, Лэнгли қаласы, Фриленд ауылы, Гринбанк қауымдастығы, Клинтон ауылы және Бейвью қауымдастығы кіреді. Тек Оук-Харбор, Купевилл және Лэнгли ғана қала статусына ие, ал қалғандары (Гринбанк пен Бейвьюден басқа) халық санағы бойынша белгіленген елді мекендер болып табылады, және Бейвьюден басқаларының барлығы дерлік өз пошта бөлімшелері мен почталық индекс кодтарына ие.

Экономика

Уидби аралы экономикалық тұрғыдан екі бөлікке бөлінеді: аралдың солтүстік жағы (Оак-Харбор және Уидби әскери-әуе базасын қамтиды) және қалған бөлігі (Купевилл, Гринбанк, Фриланд, Лэнгли, Клинтон және олардың арасындағы кішігірім елді мекендерді қамтиды). Уидби аралының солтүстік жағының экономикасына Оак-Харбор маңындағы Уидби әскери-әуе базасының (N.A.S. Whidbey) ықпалы зор. N.A.S. Whidbey – Оак-Харбордың ең ірі жұмыс берушісі; сондықтан Оак-Харборда қызмет көрсетуге негізделген экономика басым және бірнеше ірі дүкендер желісі Оак-Харбор аймағына тартылған. Оак-Харбордың оңтүстігіндегі Уидби аралының экономикасы туризмге, шағын ауыл шаруашылығына және өнерге көп тәуелді. Туризм Уидби және Камано аралдары үшін ерекше маңызды. Уидбиде туристер Оак-Харбор, Купевилл, Фриланд және Лэнгли қалаларында көптеген мүмкіндіктерді табады. Купевиллдің Пенн Коув Молюска шаруашылығы өте танымал Пенн Коув молюскаларының көп көлемін экспорттайды. Бұл аквакультуралық кешен, сондай-ақ бірқатар шағын шаруашылықтар Уидби аралының орталық бөлігінің ауылдық сипатын көрсетеді. Көптеген шағын шаруашылықтарда өнімдерді, гүлдерді, ет, жұмыртқа және басқа да жергілікті өнімдерді тікелей шаруалардан сатып алуға болатын фермерлік дүкендер бар. Уидбиде көптеген суретшілер, жазушылар және артистер қызмет етеді. Олардың арасында белгілі суретшілер, мүсіншілер, шыны өнер шеберлері, ағаш өңдеушілер, металл өңдеушілер, түрлі техникада сурет салатындар, фотографтар, авторлар, ақындар, актерлер және музыканттар бар. Өнершілерге бейімді орын болумен қатар, Уидби аралының оңтүстік жағы Эверетт қаласының (Боинг Эверетт зауыдының орналасқан жері) және Сиэтл қалалары үшін шағын тұру орны ретінде де қызмет етеді. Бұл аймақтарға және олардан кететін жолаушылар Вашингтон штатының Клинтон мен Мукильтео арасындағы паром жүйесін пайдаланады.

География

Уидби аралы көбінесе құрлықтағы АҚШ-тың ең ұзын аралы деп есептеледі (немесе басқа да ұқсас мәлімдемелер жасалады), бірақ «Сиэтл Таймс» газетінің мәліметінше, оны дұрыс деп санауға болмайды. Аралда бірнеше шығанақтар бар, оның ішінде шығыс жағында Оук-Харбор шығанағы мен оның түбінде Оук-Харбор қаласы, ал Пенн-Коув шығанағының оңтүстік жағалауында Купевилл, солтүстік жағалауында Сан-де-Фука қалалары орналасқан. Уидби аралының ішкі су жүйесінің бір бөлігін құрайтын төрт көлі бар: Кранберри көлі (Десепшн Пасс мемлекеттік паркінің ішінде), Елік көлі, Госс көлі және Лон көлі (екеуі де Лэнгли қаласына жақын орналасқан).

Парктер мен қорықтар

Уидби аралында Эбидің қону ұлттық тарихи қорығы орналасқан, ол АҚШ-та Ұлттық саябақтар қызметі құрған, аралдың ауылдық тарихы мен мәдениетін сақтау және аймақтың сирек және осал өсімдіктерін қорғау мақсатындағы алғашқы ұлттық тарихи қорық. Аралда орналасқан Вашингтон штатының саябақтары: Десепшн Пасс штаттық паркі (Вашингтондағы ең көп келушілерді қабылдайтын штаттық парк), Джозеф Уидби штаттық паркі, Форт-Эбей штаттық паркі, Форт-Кейси штаттық паркі, Посессион-Пойнт штаттық паркі және Оңтүстік Уидби штаттық паркі. Сонымен қатар, аралдың бойында округтік бірнеше саябақтар бар, олардың ішінде: Саратога Вудс – аралдың оңтүстік жағында орналасқан 120 акрлық парк, онда атпен жүруге, велосипед тебуге және жаяу серуендеуге арналған жолдар бар. Оның ішінде қолданыстан шығарылған әуежай және мұздық келеспесі де бар. Double Bluff County Park – жағажайға қол жеткізетін 3/4 акрлық парк, демалыс аймағы және иттерді бос жүргізуге арналған алаң. Earth Sanctuary – Уидби аралындағы табиғи қорық, мүсіндік бақ және демалыс орталығы. Көлдер мен батпақ кешені Уидби Одубон қоғамы және Айленд округінің маңызды аумақтар бағдарламасымен «жергілікті маңызы бар тіршілік ортасы» деп белгіленген. Прайс мүсін орманы 2020 жылдың қазан айында Купевиллде ашылды.

Фестивальдар

Уидби аралында жыл бойы көптеген фестивальдар мен мерекелер өтеді. Whidbey Island Area Fair ("Island County Fair" 2012 жылға дейін), шілде айының үшінші демалыс күндері, аттракциондар, тамақ және жануарлар көрмелері бар. "Вагн'Волк" тамыз айының соңында өтеді, бұл Батыс Вашингтонның иттер мен итке қатысты барлық нәрсені тойлаудың ең басты мерекесі. Оған сатушылар, ойындар, жарыстар, көрсетулер және "Ваг'н'Волк" өтеді. Whidbey Island Kite Festival, қыркүйек айында өтеді және балаларға үрмелі жасау сабақтары, спорттық үрмелі жарыстары және спорттық үрмелі сабақтары бар. Лэнглидің құпия демалыс күні наурыз немесе ақпан айларында өтеді. Апта соңына дейін Лэнгли қаласы ойдан шығарылған қылмыс жұмбағының оқиға орнына айналады. Пенн-Коув мүсіл фестивалі наурыз айында теңіздің, әсіресе мүсілдің молшылығын тойлайды. Орал Шекспир фестивалі шілде мен қыркүйек аралығында өтеді. Логанберри фестивалі Гринбанк фермасында шілдеде (Бұл 2014 жылғы фестивальден кейін тоқтатылды). Максвелтон жағажайындағы 4 шілдедегі парад пен отшашу көрсетілімі, Максвелтон жолының оңтүстік жағындағы Дейв Макки паркінде өтеді. Парадтан кейін барлық жастағы адамдарға арналған іс-шаралар өтеді, оның ішінде жас топтарына бөлінген үш аяқты жарыстар және ең танымал іс-шара – жұмыртқа лақтыру. Choochokam - 1975 жылы басталған, шілде айының екінші демалыс күндері Лэнгли қаласының орталығында өткізілетін жыл сайынғы көше жәрмеңкесі және өнер фестивалі. Соңғы Choochokam 2016 жылы өтті. Tour de Whidbey, қыркүйек айында, Уидби аралының әртүрлі маршруттарымен ұйымдастырылған велосипедпен саяхат. Уидби аралы марафоны және жартылай марафон 2002 жылдан бері сәуір айында өтеді. Whidbey Island Race Week: Оак-Харбордан басталатын, күн сайын Пенн-Коув және/немесе Саратoга шығанағында (жел жағдайына байланысты) өтетін апталық желкендік регата. Әдетте шілде айының үшінші аптасында өтеді, бірақ жауын-шашын жағдайына байланысты сәл өзгеруі мүмкін. Уидби аралындағы тау ойындары – тамыздың екінші сенбісі. Шотландияның ауыр атлетикасы, тау билері, сырнай және барабан тобы бойынша жарыстар өтеді. Уидби аралының қабақ фестивалі – Уидби аралының тұрғындарының үйде өсірілген қабақтың көптігінен туған жыл сайынғы фестивалі. Фестивальге қабақтан жасалған музыкалық қойылымдар, қабақтан жасалған немесе тақырыптық бейнелеу өнерінің әртүрлі түрлері, қабақтан жасалған барлық тағамдар, қабақпен ойындар мен жарыстар және алып қабақтан жасалған шаңғы кіреді. Оак-Харбор музыка фестивалі – аралдағы ең үлкен қалада, Оак-Харборда жыл сайынғы музыка фестивалі өтеді. Ол Еңбек күні демалыс күндері өтеді және әртүрлі музыкалық топтардан тұрады. DjangoFestNW – Джанго Рейнхардттың музыкасын тойлайтын, қыркүйек айының ортасында Уидби аралындағы өнер орталығында өтетін жыл сайынғы 5 күндік музыка фестивалі.

Климат

Уидби аралы батыстағы Олимпиада тау тізбегінің жаңбыр көлеңкесінде жартылай орналасқан және әртүрлі климат аймақтарына ие. Бұл жауын-шашын мөлшері бойынша байқалады: оңтүстікте орташа жауын-шашынмен ең ылғалды, Купевильдің орталық ауданында орташа жауын-шашынмен ең құрғақ, ал солтүстікке қарай ылғалдылық қайтадан артады. Суға жақындығы, биіктігі және басым желдер микроклиматтардың қалыптасуына әсер етеді.

Флора

Аралдың әр шетінде өсімдік жамылғысы өте әртүрлі. Оңтүстік бөлігіндегі өсімдіктер Вашингтон штатының материктік бөлігіне көбірек ұқсас. Басты ағаштар – Дуглас шыршасы, қызыл шаған, үлкен жапырақты кеспе, батыс қызыл кедрі, батыс гемолока және Тынық мұхиты мадроны. Батыс Вашингтон штатының қалған бөлігімен салыстырғанда, жүзімша жалбызы (вайнил мепл) егілмеген жерлерде кездеспейді. Басқа төменгі қабаттағы өсімдіктерге мәңгі жасыл жиде, ұзын жапырақты Орегон жүзімі, қарақат, салал, теңіздік бұта және түйіншөп түрлері жатады. Сонымен қатар, жергілікті емес, әкелінген өсімдіктер, мысалы, сарыбас, аңыз және жиде де көзге түседі. Бірақ аралдың солтүстік бөлігіне қарай, қысқа Орегон жүзімі мен көк жиде сирек кездеседі, ал биік Орегон жүзімі мен қызыл жиде басым болады. Жергілікті Тынық мұхиты рододендроны көбірек көрінеді. Жапырақты ағаштардың ішінде Гари емені (Ок Харбор осы ағаштан атын алған) аралдың солтүстік бөлігінде жиі кездеседі. Қосымша, шыршалардың ішінде үлкен шырша, Ситка қарағайы және жағалау қарағайы Уидби аралының солтүстік бөлігінде көптеп таралған. Уидби аралында үш ашық далалық аймақ бар: Смит-Прейри, Крокет-Прейри және Эби-Прейри. Партридж Пойнт маңындағы беткейлерде тікенді жұқа қабықты кактустың шағын алқаптары кездеседі.

Фауна

Март және сәуір айларында сұр киттер Уидби мен Камано аралдары арасында көшіп-қонып, оларды кемеден де, жағалаудан да көруге болады. Дөңгелек тісті киттер де Уидби аралын қоршаған суларды пайдаланады. Бұл жерде молдау шабақ пен устрица өседі және оларды кейбір мемлекеттік жағажайлардан жинауға болады. Вашингтон штатының Денсаулық сақтау департаменті жұмсақ денелілердің түрлерін анықтауға көмектесетін және нақты түрлерін қайдан табуға болатындығы туралы нұсқаулар беретін онлайн нұсқаулық ұсынады. Уидби Одубон қоғамының мәліметінше, аралдағы әртүрлі орталарда шамамен 230 құс түрі кездеседі.

Мемлекеттік мектептер округтері

Уидби аралы үш мемлекеттік мектеп округімен қамтамасыз етілген. Оак-Харбор мектеп округі Оак-Харборда жұмыс істейді. Округ ішінде бір жоғары мектеп, бір балама жоғары мектеп, екі орта мектеп және бес бастауыш мектеп бар. Вашингтон мектептер аралық спорт қауымдастығында Оак-Харбор жоғары мектебі 3A санатында тіркелген. Купевилл мектеп округі Купевилл және Гринбанк қалаларында жұмыс істейді. Округ ішінде бір жоғары мектеп, бір орта мектеп және бір бастауыш мектеп бар. Вашингтон мектептер аралық спорт қауымдастығында Купевилл жоғары мектебі 1A санатында тіркелген. Оңтүстік Уидби мектеп округі аралдың оңтүстік бөлігін, оның ішінде Фриленд, Лэнгли және Клинтон қалаларын қамтиды. Округ ішінде бір жоғары мектеп (9–12 сыныптар), бір балама мектеп (K–12 сыныптар), екі кампуста орналасқан бір орта мектеп (5–8 сыныптар) және бір бастауыш мектеп (K–4 сыныптар) бар. Вашингтон мектептер аралық спорт қауымдастығында Оңтүстік Уидби жоғары мектебі 1A санатында тіркелген.

Колледждер

Скагит Вэлли колледжі Оук-Харборда орналасқан бір кампуске ие. Сиэтл Пасифик Университеті Купевилл қаласының жанындағы Кейси лагеріне ие, бұл лагерь бұрынғы Форт Кейси бекінісінің казармасы болған.

Көлік

Уидби аралына жететін жалғыз көпір – Десепшн пас көпірі, 20-шы мемлекеттік тас жолы. Ол Уидбидің солтүстік жағын Фидалго аралы арқылы материкке жалғастырады. 1935 жылы көпір салынғанға дейін Уидби аралы 1924 жылдан 1935 жылға дейін жүрген Десепшн асуы паром арқылы Фидалго аралымен байланысты болған. Қазіргі паром қызметі 20-шы мемлекеттік тас жолымен Купевилл – Порт Таунсенд бағытында, сондай-ақ 525-ші мемлекеттік тас жолымен оңтүстік-шығыс жағалаудағы Клинтон – Мукильтео паром қызметі арқылы қолжетімді. Арал ішінде саяхаттау үшін кең ауқымды округтік жол жүйесі немесе орналасқан жеріне қарай қалалық инфрақұрылым пайдаланылады. Олардың барлығы 525-ші және 20-шы мемлекеттік тас жолдарына қосылатын бағыттар болып табылады. Уидби аралының 525/20 мемлекеттік тас жолы – аралдағы жалғыз ұлттық деңгейдегі көрнекті жол. Ол тиімді түрде «Уидби аралының көрнекті аралдық жолы» деп аталған. Бұл сонымен қатар Каскадтық айналымның бір бөлігі. Қоғамдық көлікті Island Transit қамтамасыз етеді, ол округтегі сатудан түсетін салықтың 6/10 бөлігімен қаржыландырылатын, ақысыз автобус қызметін ұсынады. Қазіргі уақытта Уидби аралын 11 автобус маршруты қамтиды. Жексенбі күндері мен мерекелерде қызмет көрсетілмейді. Уидби аралына екі мемлекеттік әуежай қызмет көрсетеді. Уидби әуе саябағы Лэнглиден оңтүстік-батысқа қарай 3 шақырым жерде орналасқан, ал ұшу-қону жолағының ұзындығы 753 метрді құрайды. А.Ж. Айзенберг әуежайы Оак-Харбордан оңтүстік-батысқа қарай 5 шақырым жерде орналасқан, ұшу-қону жолағының ұзындығы 995 метрге жетеді. Сонымен қатар, аралда шамамен алты жеке топырақты ұшу жолағы бар. Kenmore Air Express 2006 жылдан 2009 жылға дейін Оак-Харбор әуежайына жоспарлы рейстермен Уидби аралына әуе қызметін көрсеткен. АҚШ Әскери-теңіз күштері Уидби аралында екі әуежайды пайдаланады. Ең ірісі – Оак-Харбордың солтүстігіндегі Уидби аралы Әскери-теңіз базасындағы екі ұшу-қону жолағы бар әуежай. Сонымен қатар, Әскери-теңіз күштері Купевильдің оңтүстік-шығысында орналасқан Копевиль әскери-теңіз базасының (Coupeville OLF) ұшу оқу орталығын да басқарады. Теңіз күштері аралдың құрметіне USS Whidbey Island (LSD 41) деп атады.

Денсаулық сақтау жүйелері

Уидби денсаулық сақтау – аймақтық, округ басқаратын аурухана. Купевиллде орналасқан, ал Оук-Харборда филиалы бар. Оак-Харбордағы Әскери-теңіз әуе стансасында әскери қызметшілерге, зейнеткер ардагерлерге және олардың отбасы мүшелеріне шектеулі көлемде қызмет көрсететін аурухана бар.