Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
ISU 122 (Istrebitelnaja немесе Иосиф Сталиннің Samokhodnaya Ustanovka 122) – Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде, көбінесе танктерге қарсы қолданылған советтік өзі жүретін артиллериялық құрал.
Soviet self propelled gun
The ISU 122 (acronym of Istrebitelnaja or Iosif Stalin based Samokhodnaya Ustanovka 122) was a Soviet assault gun used during World War II, mostly in the anti tank role.
Тарих және мақсаты
ISU 122 (орысша ИСУ 122) ауыр өзі жүретін артиллериялық құрылғысының прототипі 1943 жылдың желтоқсанында Челябинск Киров зауытында (Челябинский Кировский завод (ЧКЗ), Челябинск, Ресей) жасалды. Дизайн ISU 152 өзі жүретін артиллериялық құрылғысының шассиін бөлісті және тек қарулануда ғана ерекшеленді, ISU 152 ML 20S артиллериялық зеңбірегінің орнына A 19S 122 мм зеңбіректі негізгі қару ретінде пайдаланды. Бұл зеңбіректердің сүйретілетін нұсқалары бірдей лафетті қолданды: 52 L 504A (орысша белгісі 52 Л 504А), сондықтан А 19 зеңбірегін ML 20 зеңбірегінің орнына орнату қиын болған жоқ. ISU 152 құралын әзірлеуді аяқтағаннан кейін, ЧКЗ инженерлері A 19 зеңбірегін ISU 152 шассиіне орнатып, "Объект 242" – алғашқы ISU 122 прототипін жасады. Ол сәтті сынақтан өтті, бірақ бірден жаппай өндіріске шығарылмады. Сол кезде ISU-дың барлық корпустары ML 20S артиллериялық зеңбірегімен жабдықталды, бірақ корпустар өндірісі тез өсті және 1944 жылдың басында ML 20S түтіктері жетіспеді. Мемлекеттік органдар бұл аяқталмаған корпустарды А 19 зеңбірегімен қаруландыруға тапсырыс берді (әсіресе А 19S нұсқасымен, өзі жүретін артиллериялық құрылғыға арналған сәл өзгертілген). ISU-ны қайта қаруландырудың тағы бір артықшылығы – ауыр неміс танктеріне қарсы тікелей атыс қашықтығын арттыру болды. Осы себептерге байланысты Мемлекеттік қорғаныс комитеті 1944 жылдың 12 наурызында 242-объектіні Қызыл Армияға ISU 122 ретінде қабылдады. 1944 жылдың сәуірінде бірінші сериялық ISU 122 ЧКЗ өндіріс желісінен шықты. Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін көптеген ISU 122 құрылғылары ірі калибрлі артиллериялық шассилер немесе жабдықтау көліктері ретінде қайта құрылды. Бастапқы қару-жарағын сақтап қалған аз сандағы ISU 122 1958 жылы жаңартылды. Бұл жаңарту ISU 152 сияқты толық емес еді. ISU 122 құрылғыларының көпшілігі жаңа қозғалтқыш алмады, тек қана қару-жарақ пен радиостанцияларын жаңартты. 1960 жылдың басында ISU 122 Кеңес Армиясының қызметінен шығарылды (ISU 152 әлдеқайда ұзақ қызмет етті). Кейбір қарусыздалған ISU 122 құрылғылары азаматтық ұйымдарға Совет теміржолдарында авариялық көлік ретінде немесе Совет Одағының Арктикалық аймақтарында рельсті көлік ретінде пайдаланылатын болды. Алайда, ISU 122 (екі нұсқасы да) көпшілігі Варшава келісімінің мемлекеттерінде ұзақ уақыт қызмет етті және расталмаған мәліметтер бойынша, Солтүстік Корея мен Қытайда қызмет етті, екі нұсқасы да бар.
A prototype of the ISU 122 (in Russian ИСУ 122) heavy self propelled gun was built at the Chelyabinsk Kirov Plant (Chelyabinskiy Kirovskiy Zavod (ChKZ), Chelyabinsk, Russia), in December 1943. The design shared the chassis of the ISU 152 self propelled gun and differed only in armament, having an A 19S 122 mm gun as its main weapon instead of the ISU 152's ML 20S gun howitzer. Towed versions of these guns used the same carriage: 52 L 504A (Russian designation 52 Л 504А), so installation of an A 19 instead of an ML 20 gun was not a difficult task. After completing development of the ISU 152, ChKZ engineers mounted the A 19 gun on the ISU 152 chassis to create "Object 242" — the first ISU 122 prototype. It was successfully tested, but not immediately launched into mass production. At that time, all ISU hulls were being equipped with the ML 20S gun howitzer, but the production of hulls increased quickly and there was a lack of ML 20S tubes in the beginning of 1944. State authorities ordered these uncompleted hulls armed with an A 19 gun (specifically with the A 19S variant, slightly modified for the self propelled gun mount). A further advantage of rearming the ISU was increased direct fire range against heavy German tanks. For these reasons, the State Defense Committee adopted Object 242 for Red Army service as the ISU 122 on 12 March 1944. In April 1944, the first series ISU 122 left the ChKZ production lines. After World War II, many surviving ISU 122s were rebuilt as very large calibre gun chassis or supply vehicles. The small number of ISU 122s that kept their original armament were modernized in 1958. This modernization was not as complete as that of the ISU 152. Most ISU 122s did not receive a new engine, only upgraded gun sights and radio sets. In the beginning of 1960, the ISU 122 was withdrawn from Soviet Army service (the ISU 152 served much longer). Some disarmed ISU 122s were transferred to civil organizations, to be used as emergency vehicles on Soviet railways or as tracked transport in Arctic areas of the Soviet Union. However, most ISU 122s (both variants) remained in service longer in Warsaw Pact states and, with unconfirmed reports, in service in North Korea and China, having both variants.
Нұсқалар
Кейбір көліктер 12,7 мм DShK әуеге қарсы пулеметпен жабдықталған. ISU 122S. Кейінгі үлгілерде А 19 зеңбірегі жартылай автоматты құлпып тартқыш блогымен жаңартылды. Бұл зеңбірек D 25S деп белгіленді, ал оны орнататын көлік ISU 122S аталды. Жаңарту атыс жылдамдығын минутына 1,5 оқтан 3 оққа дейін арттырды. ISU 122S түрі шар тәрізді зеңбірек манжеті және екі бөліктен тұратын тұмсық тежегішімен танылады. ISU 122S үлгісі немістердің есептерінде "249 типті" деп белгіленген.
Some vehicles were fitted with a 12.7 mm DShK anti aircraft machine gun. ISU 122S In later models, the A 19 gun was modified to have a semi automatic breech block. This gun was designated D 25S, and the vehicle mounting it ISU 122S. The modification increased rate of fire from 1.5 rounds/minute to 3 rounds/minute. The ISU 122S variant is recognizable by its ball shaped gun mantlet and double baffle muzzle brake. The ISU 122S model was coded 'type 249' by the German's in their reporting.
Құрылыс және жобалау
ISU 122 және ISU 152 құрастырылуы, қару орнатылуы, көздеу құралдары және оқ-дәрі сақталымынан басқа, бірдей. ISU 122-нің A 19S немесе D 25S зеңбірекшелерінің 18 градус көтерілу бұрышы және 30 оқтан тұратын оқ-дәрі жиынтығы болды (ал ISU 152-де тиісінше 20 градус және 20 оқтан тұратын жиынтық болды). A 19S зеңбірекшесі ST 18 (СТ 18) телескопиялық көздеуішімен, ал D 25S зеңбірекшесі TSh 17 (ТШ 17) көздеуішімен жабдықталған. Екі типтегі көздеуіштің де максималды дәл нысана алу қашықтығы 1,5 км болды (ал ISU 152 тек 900 м-ге дейін көре алды). A 19S немесе D 25S зеңбірекшелерінің максималды тікелей ату қашықтығы 5 км-ге жетеді, бұл осы көздеуіштердің нысана алу мүмкіндігінен әлдеқайда артық. 1,5 км-ден аса қашықтықта тікелей немесе жанама оқ ату үшін зеңбірекші екінші, панорамалық көздеуішті пайдаланды. ISU 122 экипажы бес адамнан тұрды; олардың орналасуы және міндеттері ISU 152 экипажының мүшелеріне ұқсас болды. ISU 122S экипажы төрт немесе бес адамнан тұрып жұмыс істеді, себебі жартылай автоматты құрылым төрт адамнан тұратын экипажмен де оқ ату жылдамдығын қамтамасыз етті; болмаған оқ тиеушінің орны көбінесе қосымша оқ-дәрілермен толтырылды. Бес адамнан тұратын экипажпен (екі оқ тиеуші) ISU 122S төрт адамнан гөрі жоғары оқ ату жылдамдығын көрсетті.
Construction of the ISU 122 and ISU 152 is the same except for the gun mounting, sights and ammunition stowage. The A 19S or D 25S cannons of the ISU 122 had 18 degrees elevation angle and 30 rounds of ammunition (the ISU 152 had 20 degrees and 20 rounds respectively). The A 19S cannon was equipped with an ST 18 (СТ 18) telescopic sight and the D 25S cannon was equipped with a TSh 17 (ТШ 17) sight. Both types of sights had maximal exact targeting distance of 1.5 km (the ISU 152 could manage only 900 m). Maximum direct fire range of the A 19S or D 25S cannons was 5 km, much further than these sights' targeting abilities. For direct or indirect firing on distances over 1.5 km the gunner used the second, panoramic sight. The ISU 122 had a five man crew; their location and roles were identical to those of ISU 152 crewmen. The ISU 122S was used with either four or five man crews since the semi automatic breech allowed for a reasonable fire rate with a crew of four; the place of the absent loader was often taken up with additional ammunition. With a five man crew (two loaders), the ISU 122S demonstrated a better fire rate than with four men.
Ұйым
122 ИСУ-ды қолданатын әскери бөлімдердің ұйымдастырылуы 152 ИСУ-дікімен ұқсас болды. Кеңес Армиясының командирлері ISU 122 және ISU 152-ні бір полк немесе бригадада араластырмауға тырысты, дегенмен екі түрімен де жабдықталған бөлімдер кездесті. ISU 122 және ISU 152-нің әртүрлі қарулануы оқ-дәрімен қамтамасыз ету және логистикалық қиындықтар тудырды. Аралас типтегі бөлімдердің тағы бір кемшілігі – жаппай жанама отқа қажетті есептеулердің көбейіп, күрделенуі.
The organisation of military units utilizing the ISU 122 was the same as with the ISU 152. Soviet Army commanders tried not to mix the ISU 122 and the ISU 152 in one regiment or brigade, although there were some units equipped with both types. The different armament of the ISU 122 and the ISU 152 caused problems with ammunition supplies and logistics. Another disadvantage of mixed type units was a doubling of the calculations required for massed indirect fire.
Жауынгерлік тарихы
ISU 122 күшті шабуылдық қару, өздігінен жүретін гаубица және ұзақ қашықтықтағы танк жойғыш ретінде қолданылды, SU 152 және ISU 152 ауыр өздігінен жүретін артиллериялық жүйелер сияқты. Дегенмен, бұл машиналар соғыста қолданылуымен ерекшеленді. ISU 122 негізінен танк жойғыш ретінде қолданылса, SU/ISU 152 көбінесе шабуылдық қару рөліне бейімделді. IS-2 корпусын бөлісетін ISU 122 жақсы броньдық көрсеткіштерге ие болды, сонымен қатар жарылғыш снарядтармен өте тиімді жұмыс істеді. 122 мм-лік зеңбірек үлкен әлеуетке ие болғанмен, қолда бар оқ-дәрілер мен дәлдігінің жетіспеуі оның мүмкіндіктерін шектеді. 1944 жылы BR 471 – бронебойғыш снарядтың жалғыз түрі болды. 1945 жылдың басында BR 471B (БР 471Б) жақсартылған нұсқасы жасалды, бірақ ол Екінші дүниежүзілік соғыс аяқталғаннан кейін ғана жеткілікті мөлшерде қолжетімді болды. Шұғыл жағдайларда ISU 122 жаудың ауыр броньды техникасына қарсы OF 471 (ОФ 471) жоғары жарылғыш снарядтарымен шабуыл жасады. Бұл снарядтардың массасы 25 кг, бастапқы жылдамдығы 800 м/с, ал жарылғыш заряды 3 кг TNT құрады. Механикалық соққы мен жарылыс көбінесе жаудың бронетехникасын броньды тесіп өтусіз іс-қимылдан шығаруға жеткілікті болды. Қалалық шайқастарда ISU 122 шабуылдық қару ретінде пайдаланылды, бірақ SU/ISU 152-мен салыстырғанда тиімділігі төмен болды. Жалпы, Қызыл Армия командирлері ISU 122-ні жақсы шабуылдық машина деп есептеді. OF 471 снаряды қоршалған және бекініске кірген жаяу әскерге, пулеметтік ұяларға және нығайтылған ғимараттарға қарсы тиімді болды. Қалалық шайқастарда 122 мм-лік зеңбіректің ұзын стволы кейде маневрлеуді қиындатты. ISU 122 өздігінен жүретін гаубица ретінде сирек қолданылды, бірақ оның максималды ату қашықтығы 14 км-ден асты. Көбінесе ISU 122 сүйреулі артиллерия қолжетімді болмаған кезде қарқынды шабуылдар кезінде жауға жанама оқ атып, қолдау көрсетті.
The ISU 122 was used as a powerful assault gun, a self propelled howitzer, and a long range tank destroyer, the same as with the SU 152 and ISU 152 heavy self propelled guns in general. However, these vehicles differed in their combat use. The primary application of the ISU 122 was as a tank destroyer, while the SU/ISU 152 tended more towards the assault gun role. With the same hull as the IS 2, the ISU 122 had good armour performance but very good performance with high explosive rounds. The 122 mm gun had great potential, although the gun's abilities were somewhat reduced by the available projectiles and its lack of accuracy. In 1944, the BR 471 was the sole armour piercing round available. An improved version, the BR 471B (БР 471Б), was developed in early 1945, but was available in quantity only after World War II ended. In extremis, the ISU 122 engaged enemy heavy armour with OF 471 (ОФ 471) high explosive projectiles. These shells had a mass of 25 kg, a muzzle velocity of 800 m/s, and were equipped with a 3 kg TNT charge. Mechanical shock and explosion was often enough to knock out enemy AFVs without any armour penetration. For urban combat, ISU 122s were utilized as assault guns, but with a lower efficiency in comparison to the SU/ISU 152. In general, Red Army commanders viewed the ISU 122 as a good assault gun. The OF 471 projectile was powerful enough against unprotected and entrenched infantry, pillboxes, and fortified buildings. In urban combat, the long barrel of the 122 mm cannon sometimes made maneuvering difficult. Use of the ISU 122 as a self propelled howitzer was rare, although its maximum range of fire exceeded 14 km. Usually, the ISU 122 delivered indirect fire to the enemy during rapid advances when support from towed artillery was not available.
Тірі қалған мысалдар
ISU-122 танкілерінің көпшілігі Екінші дүниежүзілік соғыстан аман қалды, бірақ сақталғандарының тек азы ғана бастапқы түрін сақтап қалған. Көптегендері 1960 жылдардың ортасында қайта жаңартылды немесе жойылды. Музейлер мен ескерткіштерде сақталған ISU-122 танкілерінің саны, сақталған ISU-152 танкілерінен әлдеқайда кем. ISU-122 танкілерін Санкт-Петербургтегі Әскери тарих мұражайында (Артиллерия, инженерлік және байланыс корпусы), Кубинка танк мұражайында, Ресей армиясының Орталық мұражайында, Киевтегі Украинаның Екінші дүниежүзілік соғыстағы тарихының ұлттық мұражайында (қосалқы D-25T зеңбірегімен дөңгеленген ISU-152, ISU-122 деп белгіленген) және Польша мен Беларусьтегі басқа да танк мұражайларында, соғыс ескерткіштерінде көруге болады.
Most of the ISU 122s produced survived the Second World War and examples remain, but only a few of the surviving ISU 122s kept their initial appearance. Many were rebuilt or scrapped in the mid 1960s. The number of ISU 122s preserved in museums and memorials is substantially lower than surviving ISU 152s. ISU 122s can be seen in the Military Historical Museum of Artillery, Engineers and Signal Corps in St Petersburg, the Kubinka Tank Museum, the Central Museum of the Russian Army, the National Museum of the History of Ukraine in the Second World War in Kyiv (where it is ISU 152 crudely modified with spare D 25T gun, labeled as ISU 122) and other tank museums and World War II memorials in Poland and Belarus.