Советтік ISU-152 зымырандық артиллериялық установкасы

Кіріспе

ISU 152 (Самоходная установка на базе танка ИС с орудием калибра 152мм, ИСУ 152, "ИС танкіге негізделген 152 мм калибрлі автоматты қондырғы") – Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде жасалған және қолданылған советтік өздігінен жүретін артиллериялық қондырғы. Негізгі неміс танктері мен артиллериялық қаруларына, соның ішінде "Тигра" мен "Пантера" танктеріне жауап ретінде бұл машинаға халық арасында "Зверобой" ("аң аулаушы") деген есім берілді. ISU 152-нің қаруы казематта орналасқандықтан, оны бағыттау қиын болды және осы үшін танкты табанымен жылжыту қажет болды. Сондықтан, ол жылдам қозғалатын жаяу әскер мен бронетехника шабуылын қолдау үшін қолданылатын жылдам артиллерия ретінде пайдаланылды. Бұл машина 1970 жылдарға дейін қолданыста болды және көптеген әскери операциялар мен елдерде қатысты.

Тарих

ISU-152 құралының бастауы 1943 жылдың 24 қаңтарында SU-152 прототипінің таныстырылуымен қадамдасты. Бұл KV-1S танк шассиінде орналасқан, толық жабық 152 мм гаубица болды. Ол "Объект 236" ("236 жобасы") деп аталды. 236 жобасы Челябинск қаласындағы №100 зауытта аяқталды және 1943 жылдың 24 қаңтарынан 7 ақпанына дейін сәтті сынақтан өтті. 14 ақпанда көлік КВ-14 (кв 14) белгісімен қабылданып, өндіріске енгізілді; 1943 жылдың сәуірінде белгісі SU-152 (СУ 152) деп өзгертілді. SU-152 жауынгерлік іс-қимылдарда сәтті болғанымен, KV-1S танк шассиінің өндірісі аяқталуға жақын болды, бұл көлікті жаңа IS танк шассиін пайдалана отырып жаңғыртуды қажет етті. 1943 жылдың 25 мамырында №100 зауыты SU-152 құралын жаңғыртуға тапсырыс берді, бұл броньдық қорғауды күшейту және басқа да жақсартуларды қамтыды. Дамыту жұмысы 1943 жылдың шілдесінде советтік ауыр танктерінің бас конструкторы Йозеф Котин мен жетекші конструкторы Г.Н. Москвиннің басшылығымен басталды. Жаңа конструкция, IS-152 (ИС 152) деп аталды, 1943 жылдың қыркүйегінен қарашасына дейін сынақтан өтті. Сынақтар көптеген кемшіліктерді анықтады, нәтижесінде оны одан әрі жетілдіру үшін қайта жіберді. 1943 жылдың 6 қарашасында жетілдірілген нұсқаны ISU-152 (ИСУ 152) белгісімен қабылдау туралы бұйрық шығарылды, ал желтоқсанда SU-152 орнына Челябинск Киров зауытында өндіріс басталды.

Дизайн

1942 жылдың 15 сәуірінде артиллерия комитетінің пленумында жаяу әскерге қолдау көрсету үшін шабуылдық зеңбіректерді жасау мәселесі талқыланғанда, бекіністі нысандарды жоюға қабілетті шабуылдық зеңбіректерді дамыту қажеттігі де мойындалды. Осы шабуылдық зеңбіректер 152,4 мм гаубицамен жабдықталып, 1942-1943 жылдарға жоспарланған шабуылдық операцияларда жаудың қорғанысын бұзу үшін қолданылуы тиіс болды. Бұл «Object 236» әзірлемесіне және, әрі қарай, SU-152 концепциясына әкелді, ол кейін ISU-152 концепциясымен жалғастырылып, дамытылды. ISU-152 көптеген советтік өзі жүретін артиллериялық қондырғылары сияқты бірдей конструкцияға ие болды. Толық брондалған корпусы экипаж, зеңбірек және оқ-дәрілер орналасқан алдыңғы бөлік және қозғалтқыш пен беріліс орналасқан артқы бөлік – екі бөлікке бөлінді. Зеңбірек корпустың ортасынан оңға қарай шамалы бұрышпен орнатылып, солға және оңға 12 градусқа бұрылу мүмкіндігіне ие болды. Экипаж төрт немесе бес адамнан тұрды, олар үстінге орналастырылды. Экипаждың үш мүшесі зеңбірекке сол жақта орналасты: алдында жүргізуші, одан кейін нысана көруші және соңында зарядтаушы. Көлік командирі мен құлыпшы (зеңбірек механизмін басқарған) оң жақта болды: алдында командир, артында құлыпшы. Экипаж төрт адамнан тұрған жағдайда зарядтауды құлыпшы жүзеге асырды. Жылдамдық сақтағыш жүйеде әр жақтағы алты жол дөңгелегіне арналған он екі бұралу тақтасы болды. Жетек дөңгелектер артқы жақта, ал алдыңғы бағыттағы дөңгелектер жол дөңгелектерімен бірдей болды. Әрбір тізбек 90 буыннан тұрды. Ішкі жағында үш жанармай бакі болды, екеуі экипаж бөлімінде, біреуі қозғалтқыш бөлімінде. Олар әдетте сыртқы жағындағы төрт жанармай бакімен толықтырылды. 12 және 24 вольт электр қуаты 1 кВт генератордан алынды, ол төрт аккумулятор батареясын қуатпен қамтамасыз етті. Іштен бақылау үшін барлық төбе люктерінде перископтар болды және екі нысана көру құрылғысы болды: телескопиялық СТ-10 және панорамалық. Экипаж арасында байланыс үшін TPU-4 BisF интеркомы, ал көліктер арасында байланыс үшін 10R немесе 10RK радиостанциясы орнатылды. Бұл жабдықтар соғыстың басындағы советтік жабдықтардан жақсырақ болғанмен, неміс аналогтарынан кем болды. Экипажға жақын қашықтықта өзін қорғау үшін 1491 оқ-дәріге толы екі ППШ автоматтары және 20 Ф-1 гранатасы берілді. ISU-152 SU-152 сияқты зеңбірекпен жабдықталған, бірақ KV-1S танкісінің орнына IS-1 танкісінің корпусын пайдаланған. Соғыстың соңында ISU-152 одан әрі жетілдірілді. Ол 1944 жылғы IS-2 немесе IS-2 моделіндегі танкінің корпусын пайдаланды, мантлеттің броньы арттырылды, зеңбірек жаңа үлгілермен ауыстырылды, оң жақ алдыңғы люкке 12,7×108 мм DShK зениттік пулеметі орнатылды және кейін оның оқ-дәрі сыйымдылығы арттырылды, 10R радиостанциясы 10RK үлгісіне жаңартылды және жанармай сыйымдылығы арттырылды. Кейбір ISU-152 зеңбіректерде одан да үлкен сыртқы жанармай бактері болды, екі бак артқы корпус палубасында, әрқайсысы төрт сыртқы жанармай бактерінен басқа, ең көп дегенде екі қосымша сыртқы жанармай бакі орнатылды. Бұл нұсқа соғыстан кейінгі ISU-152 үлгілерінде қолданылған болуы мүмкін. 1943 жылдың желтоқсаны мен 1945 жылдың мамыры аралығында 1885 ISU-152 зеңбірегі жасалды. Жаппай өндіріс 1947 жылы тоқтатылды, барлығы 3242 дана өндірілді. Соғыстан кейінгі ISU-152 модернизациясы түнгі көрініс құрылғыларын орнатуды, V-2IS қозғалтқышын V-54K қозғалтқышымен ауыстыруды, 12,7 мм пулеметті жаңа үлгімен ауыстыруды, оқ-дәрі сыйымдылығын 30 оққа дейін арттыруды, қосымша бронь қосуды, автомобильдік жақсартуларды және негізгі жанармай сыйымдылығын едәуір арттыруды қамтыды.

On 15 April 1942, at the plenum of the artillery committee, where the development of assault guns for support of the infantry was discussed, the necessity of also developing assault guns capable of destroying fortified positions was acknowledged. It was intended these assault guns would be armed with a 152.4 mm gun howitzer and used for penetration of the enemy defence in the offensive operations planned for 1942–1943. This resulted in the development of the Object 236, and eventually the SU 152, which concept was later continued and further developed with the ISU 152. The ISU 152 followed the same design as most other Soviet self propelled guns. The fully armoured hull was divided into two compartments: fighting compartment for the crew, gun and ammunition in the front of the hull, and engine and transmission in the rear. The gun was mounted slightly to the right of centre with a limited traverse of 12 degrees left and right. The crew consisted of four or five men placed in the superstructure. Three of the crew were to the left of the gun: driver to the front, then gunner and last the loader. The vehicle commander and lockman (who operated the gun breech) were to the right: commander to the front and the lockman behind. When the crew consisted of four men, the loading was carried out by the lockman. The suspension consisted of twelve torsion bars for the six road wheels on either side. The drive sprockets were at the back, and the front idlers were identical to the road wheels. Each track was made up of 90 links. There were three internal fuel tanks, two in the crew area and one in the engine compartment. These were usually supplemented with four unconnected external fuel tanks. 12 and 24 volt electrical power supplies came from a 1 kW generator feeding four accumulator batteries. For observation from the interior, all roof hatches had periscopes and there were two gun sights: telescopic ST 10 (СТ 10) and panoramic. For crew communication a TPU 4 BisF intercom was fitted, and for inter vehicle communication there was a single 10R or 10RK radio. These were better than Soviet equipment at the start of the war but still inferior to German equivalents. The crew were given two PPSh submachine guns with 1491 rounds and 20 F 1 grenades for short range self defence. The ISU 152 was armed with the same gun as the SU 152, but it used the hull of the IS 1 tank instead of the KV 1S. Later in the war the ISU 152 was further improved. It used the hull of the IS 2 or IS 2 model 1944 tank, the armour of the mantlet was increased, the gun was replaced by newer variants, a 12.7×108 mm DShK anti aircraft machine gun was installed by the right forward hatch and later its ammunition capacity increased, the 10R radio set was upgraded to a 10RK and the fuel capacity was increased. Some ISU 152s were equipped with even larger external fuel tanks, two tanks on the rear hull deck, in addition to the four external fuel tanks — each, maximum — or with two smaller additional external fuel tanks, on the hull rear. This option was probably available for the post war ISU 152 variants. Between December 1943 and May 1945, 1,885 ISU 152s were built. Mass production ceased in 1947, with 3,242 vehicles produced in total. Post war ISU 152 modernisation included installation of night vision sights, replacing of the V 2IS engine with the V 54K, the 12.7mm machine gun was replaced by a newer variant, the ammunition capacity increased to 30 rounds, additional armor, automotive improvements and significant increase of the main fuel capacity.

Нұсқалар

Алғашқы нұсқасы 1943 жылы жасалды. Зауыттың атауы – "Объект 241" (Объект 241). Ол 152,4 мм ML 20S (МЛ 20С) 1937 жылғы үлгідегі гаубицамен қаруланды, оның ұзындығы 4,2 метрден астам (27,9 калибр). Бұл қарудың максималды атыс қашықтығы – . Бронетасырғыш снарядтың салмағы – , оның бастапқы жылдамдығы – , ал 90° бұрыштағы гомогенді броньға ену тереңдігі – . Оқ ату жылдамдығы минутына 2-3 оқ болды. ISU 152 экипажы 21 дана екі бөліктен (снаряд және заряд) тұратын бронетасырғыш және жарылғыш оқтармен жабдықталды. Кейінірек ISU 152 нұсқаларында аздап ұзын, 4,9 метрден астам (32,3 калибр) ұзындығы бар жаңа гаубица қолданылды, оның максималды атыс қашықтығы – . ISU 152-нің әртүрлі нұсқалары болды, олар гаубицада (кейінгі нұсқаларда), люктер санында немесе корпуста (IS-1, IS-2 немесе IS-2 1944 жылғы үлгідегі танктердің корпусы негізінде) өзгерістерге ие болды. IS-2 негізіндегі нұсқаларда қару қалқаны қалыңдатылып, жанармай бакінің көлемі ұлғайтылды. 1944 жылдың мамырына дейін негізгі қару-жарақ 152,4 мм ML 20 1937 жылғы үлгідегі гаубица болды. ISU-152 атыс жылдамдығы минутына 2-3 оқ. Алғашқы нұсқаларда жоғарғы құрылымның төбесінде үш люк және жүргізуші орнының артында, броньды қақпағы бар корпустың төменгі бөлігінде авариялық люк болды. Кейінірек жасалған нұсқаларда жоғарғы құрылым төбесінде оң жақта, сол жақтағы тікбұрышты люктің қасына қосымша дөңгелек люк орнатылды.

ISU-152-2

ISU 152BM (ИСУ 152БМ), кейде ISU 152BM 1 немесе ISU 152 1 деп аталады, зауыттық белгісі Object 246 (Объект 246) – 1944 жылдың сәуірінде №100 зауытта ISU 152-нің өрттік күшін арттыру мақсатымен жасалған жалғыз прототип. "BM" ("БМ") белгісінде "Жоғары қуатты" ("Большой Мощности") деген мағынаны білдіреді. ISU 152BM-нің басты мақсаты – "Элефант" және "Ягдтигр" сияқты ауыр броньды танктерге қарсы күрес. Ол 152,4 мм BL 8 (БЛ 8) ұзын стволды зеңбірекпен қаруланған, ол ISU 152-нің зеңбірегінен айырмашылығы, зеңбірек-гаубица емес еді. Зеңбіректің максималды ату қашықтығы , жарылғыш снарядының бастапқы жылдамдығы болды. Зеңбіректің жалпы ұзындығы , ал стволдың ұзындығы (50 калибр) құрады. Салмағы , бронебойғыш снарядтың бастапқы жылдамдығы болды. Әртүрлі қалыңдықтағы бронялық плиталарға сынақ ату кезінде ISU 152BM 90° бұрышта RHA-ның максималды қалыңдығын сәтті тесіп өтті. Алайда, 1944 жылдың шілдесіндегі сынақтар кезінде зеңбірек бірнеше кемшіліктерді көрсетті, мысалы, экипаж үшін пайдалану қиындығы, дулы тежегіш пен замканың сенімсіздігі және снарядтардың қанағаттандырмас нәтижелері. Сонымен қатар, зеңбірек корпустың алғы жағынан шамалы ілгері шығып тұрғандықтан, машинаның маневрлеу қабілетін шектеді. Өздігінен жүретін артиллериялық құрал екі бөліктен (снарядтан және зарядтан) тұратын 21 оқ-дәрі тасыды және минутына 2 оқ ату жылдамдығына ие болды. Ол ISU 122-нің қозғалтқышын, трансмиссиясын, жүріс бөлігін және электр жабдықтарын пайдаланды. 1944 жылдың тамызында BL 8 зеңбірегі жақсартылған 152,4 мм BL 10 (БЛ 10) ұзын стволды зеңбірекпен ауыстырылды, оның ствол ұзындығы сәл қысқа – (48,5 калибр) болды. Бұл машинаға ISU 152 2 (ИСУ 152 2) деген белгі берілді. Зауыттық белгісі Object 247 (Объект 247) болды. Ол сонымен қатар сыртқы жанармай бактерілерімен жабдықталған. Зеңбірегі модификацияланған дулы тежегіші және жартылай автоматты замкасы болды. Оның ату жылдамдығы минутына 3 оқ құрады. BL 10-ның максималды ату қашықтығы жарылғыш снарядпен болды. 1944 жылдың желтоқсанында ISU 152 2 сынақтан өтті, нәтижесінде стволдың беріктігі және көлденең бағыттау бұрышы қанағаттандырмас екені анықталды. Зеңбірек одан әрі жетілдіру үшін жіберілді, бірақ соғыс аяқталғанға дейін жұмыс аяқталмады. Машина қабылдану жоқ. Соғыстан кейін ISU 152 2-нің соңғы және ең жетілдірілген үшінші модификациясы аяқталды. Зеңбіректің максималды ату қашықтығы , жарылғыш снарядының бастапқы жылдамдығы болды.

ISU 152BM (ИСУ 152БМ), sometimes referred to as ISU 152BM 1 or ISU 152 1, with the factory designation Object 246 (Объект 246), was a single prototype developed in April 1944 in Factory No. 100 in attempt to increase the firepower of the ISU 152. The "BM" ("БМ") in the designation stands for "High Powered" ("Большой Мощности"). The main purpose of the ISU 152BM was to fight against heavily armored tank destroyers such as the Elefant and the Jagdtiger. It was armed with the 152.4 mm BL 8 (БЛ 8) long barreled gun, which unlike the ISU 152's gun was not a gun howitzer. The gun had a maximum range of , with the high explosive shell which had a muzzle velocity of The overall length of the gun was over , with a barrel length of (50 calibers). The armor piercing round, weighing , had a muzzle velocity of During test firing at armour plates with different thicknesses, the ISU 152BM successfully penetrated a maximum of of RHA at 90° at ranges of up to However, during trials in July 1944, the gun showed some deficiencies, such as being difficult for the crew to operate, unreliability of the muzzle brake and the breech block, and unsatisfactory performance of the shells. In addition, the gun, protruding far forward of the hull front, limited the maneuverability of the vehicle. The self propelled gun carried 21 rounds of two piece (shell and charge) ammunition, and had a rate of fire of 2 rounds per minute. It used the engine, transmission, running gear, and electric equipment of the ISU 122. In August 1944 the BL 8 gun was replaced with the improved 152.4 mm BL 10 (БЛ 10) long barreled gun, with a slightly shorter barrel of (48.5 calibers). This vehicle gun was designated ISU 152 2 (ИСУ 152 2). The factory designation was Object 247 (Объект 247). It was also equipped with external fuel tanks. The gun had a modified muzzle brake and a semi automatic breech block. It had a rate of fire of 3 rounds/min. The BL 10 had a maximum range of , with the high explosive shell. In December 1944 the ISU 152 2 underwent trials, revealing the barrel strength and the angle of horizontal guidance were unsatisfactory. The gun was sent for further improvement, but it was not completed before the war ended. The vehicle was never adopted. After the war, the final and most improved, third modification of ISU 152 2 was completed. The gun had a maximum range of , using a high explosive shell with a muzzle velocity of .

704 нысаны

Объект 704 (Объект 704) – 1945 жылы жасалған өзі жүретін артиллериялық құралдың прототипі. «Кировец-2» деп те аталады, ол «Кировец-1» шассиі негізінде құрастырылды, ал ол IS-3 жобасының алғашқы прототипі болды. Көліктің жалпы биіктігі төмендетілді, бұл суперструктураның енін арттыру арқылы өтеуге болды. Ол 152,4 мм МЛ-20СМ обр. 1944 үлгісіндегі (МЛ 20СМ обр. 1944 г.) гаубицамен қаруландырылды, оның ұңғысының ұзындығы 29,6 калибрден асты және оқтау тежегіші болмады. Оның максималды атыс қашықтығы . Өзі жүретін артиллериялық құралда 20 оқтан тұратын екі бөліктен (снаряд және заряд) тұратын бронебойғыш және жарылғыш оқ-дәрілер тасымалданды. Салмағы бар бронебойғыш снарядтың бастапқы жылдамдығы 1 минутта 1-2 оқ ату жылдамдығымен болды. Объект 704-тің суперструктурасының үстінде төрт люк және жүргізуші орнының артындағы корпустың төменгі бөлігінде броньды қақпағы бар бір авариялық люк болды. Өзі жүретін артиллериялық құралда екі сыртқы жанармай бакі бар, олар жанармаймен жабдықтау жүйесіне қосылмаған. Оқ ату құралының қосымша қаруларына екі 12,7×108 мм ДШК пулеметі кірді, оның біреуі зениттік, екіншісі осьтік болды. Қорғаныс қалың броняны көлбеу бұрыштармен орналастыру арқылы күшейтілді. Оқ ату құралының орналасқан жерінде, мантлет корпустың алдыңғы бөлігімен және оның артындағы керілу механизмінің корпусымен біріктірілген жерде броняның қалыңдығы болды. Объект 704 – Екінші дүниежүзілік соғыстағы барлық советтік өзі жүретін артиллериялық құралдарының арасында ең қорғалған құрал болды. Алайда, суперструктура қабырғаларының тік бұрышы және оқтау тежегішінің болмауынан туындаған оқтың кері соққысының күшеюі экипаж жұмысын айтарлықтай қиындатты, сондықтан ол қабылданылмады.

ISU-152K

Объект 241К (Объект 241К) – 1956 жылы жасалған ISU-152 зеңбірегінің жаңартылған нұсқасының зауыттық тағайындамасы. Ол T-54 танкысінің жаңа қозғалтқышымен, сондай-ақ салқындату жүйесімен және жылытқышымен жабдықталды. Басты ішкі отын бакінің сыйымдылығы арттырылды, бұл көліктің жолда жүру қашықтығын ұлғайтты. Экипаж бөлімінде орналасқан қосымша ішкі отын бакін алып тастағаннан кейін оқ-дәрілердің қоры 30 оққа дейін жеткізілді. Зеңбіректің максималды ату қашықтығы болды. Ол жаңа командирлік куполын және жаңа оптикалық көздерді алды. Жүріс бөлігі Т-10 танкысінің көптеген элементтерін пайдаланды. Зеңбірек қаптамасында оптикалық көзді қорғайтын қосымша бронь сақинасы болды. Кейбір ISU-152K зеңбіректерге 60 мм бронялық қаптаманың үстіне 15 мм қосымша бронялық пластина дәнекерленді. Сондай-ақ, кейбіреулеріне зеңбірек қаптамасының жоғарғы алдыңғы бөлігіне қосымша бронялық пластина дәнекерленді. Жаңарту Ленинградтағы Киров зауытында жүзеге асырылды.

Қолдану

ISU-152 өздігінен жүретін артиллериялық құрал үш жауынгерлік міндетті біріктірді: ауыр шабуылдық құрал, ауыр танктерге қарсы құрал және ауыр өздігінен жүретін артиллерия. 152,4 мм-лік зеңбірек әртүрлі қуатты (оқ және заряд) оқ-дәрілерді пайдаланды. Олардың кейбіреулері 43,56 кг салмақты жоғары жарылғыш оқ, немесе 48,78 кг салмақты бронебойғыш оқ, ал ең ауырсы – 56 кг салмақты оқпен жабдықталған 53 G 545 (53 Г 545) ұзын қашықтықты бетон тесіп өтетін оқ болды. ISU-152 жаяу әскер мен танктерге қолдау көрсету үшін, жаудың бекіністі нысандарына тікелей атыспен шабуылдауға, сондай-ақ, жаудың бронетехникасына қарсы тікелей атыспен күресуге және артиллериялық қолдауды тікелей емес атыспен ұйымдастыруға қолданылды.

Ауыр шабуыл қаруы

ISU 152 ауыр шабуылдық зеңбірек ретінде Берлин, Будапешт және Кенигсберг шайқастары сияқты қалалық ұрыс операцияларында өте құнды қару болды. Көліктің тамаша броньдық қорғанысы 152,4 мм-лік зеңбіректі неміс танкке қарсы зеңбіректерден жақсы қорғады, бұл оған танкке қарсы тікелей атысқа қарсы тұруға мүмкіндік берді, ал үлкен, төмен жылдамдықты, жоғары жарылғыш снарядтар тіпті ең қатты қорғалған және нығайтылған жау бекіністерін жарылуға өте жақсы кемелді. Мұндай әрекеттер дәстүрлі буксирленетін артиллерия үшін әлдеқайда қауіпті және тиімсіз болар еді, олардың экипажының көп болуы және төмен қозғалыс қабілеті, тіпті танктердің кіші негізгі қарулары да. Танктерді қолдағанда, ISU 152-нің әдеттегі тактикасы шабуылдаушы танктердің екінші қатарында, шабуылдаушы танктердің артында қолданылуы керек еді, олар әдетте тең қозғалыс қабілеті бар IS танктері болатын. ISU 152, бұрынғы SU 152 және қазіргі ISU 122 сияқты, тәуелсіз ауыр өзі жүретін артиллерия полкімен жұмыс істеді. 1943 жылдың мамыр айынан 1945 жылға дейін осы полктердің 53-і құрылды. Олардың көпшілігі танк полктеріне айналдырылды және жаяу әскерді қолдаған кезде танктер қолданған тікелей атыс тактикасына ұқсас тактиканы қолданды. Әр ауыр полк 21 зеңбірекке ие болды, олар бес көлік және командирлік көлігі бар төрт артиллериялық батареяға бөлінді. Бұл ауыр полктерді қолдау үшін жүк көліктері, джиптер немесе мотоциклдер сияқты қосымша бронекадрсыз көліктер болды. 1944 жылдың желтоқсан айында танк армияларына ауыр оттық қолдау көрсету үшін Гвардиялық ауыр өзі жүретін артиллерия бригадалары құрылды. Олар танк бригадаларының үлгісінде ұйымдастырылды, әрқайсысы 65 ISU 152 немесе ISU 122 өзі жүретін зеңбірекке ие болды. Қалалық операциялар кезінде Panzerfaust қаруланған бөлімшелерден жойылу қаупін азайту үшін ISU 152 әдетте бір немесе екі көлік құралынан жаяу әскер отрядымен бірге қорғаныс мақсатында әрекет ететін. Жаяу әскер отрядына арнайы снайпер (немесе кем дегенде шебер мерген), бірнеше автоматтарыштер және кейде отты тастағыш кіретін. ISU 152-нің ауыр калибрлі DShK пулеметі қала ғимараттарының жоғарғы қабаттарында немесе қорғаныс жамылғылары мен қорғаныс бекіністерінің артында жасырынған Panzerfaust мергендерін нысанаға алу үшін де пайдалы болды. ISU 152 экипажы мен қолдаушы жаяу әскер арасындағы тиімді ынтымақтастық оларға өз мақсаттарына ең аз шығынмен қол жеткізуге мүмкіндік берді, бірақ егер мұндай тактика сақталмаса, шабуылдаушы көліктер оңай шабуылға ұшырап, жойылды, әдетте шатыры немесе артқы бөлігіндегі нашар бронясы арқылы.

As a heavy assault gun, the ISU 152 was an extremely valuable weapon in urban combat operations such as the Battle of Berlin, Budapest and Königsberg. The vehicle's excellent armour protection finally provided the 152.4 mm gun with good protection from most German anti tank guns, allowing it to advance into the face of direct anti tank fire, while the huge, low velocity, high explosive rounds were excellent at blasting open even the most heavily fortified and reinforced enemy strongpoints. Such actions would be much more dangerous and much less effective for a conventional towed artillery piece, with their high crew exposure and low mobility, or even a tank, with their smaller main guns. When supporting tanks, the usual tactics of the ISU 152 were to be used in the second line of the attack order, behind the attacking tanks, which were usually IS tanks with equal mobility. The ISU 152, like the earlier SU 152 and contemporary ISU 122, was employed by Independent Heavy Self propelled Artillery Regiments. Between May 1943 and 1945, 53 of these regiments were formed. Many of them were re formed tank regiments, and employed similar direct fire tactics as used by tanks when supporting infantry. Each of the heavy regiment had 21 guns, divided into four artillery batteries of five vehicles and the commander's vehicle. For support, these heavy regiments had some supplementary unarmoured vehicles such as trucks, jeeps, or motorcycles. In December 1944, Guards Heavy Self propelled Artillery Brigades were formed, to provide heavy fire support to the tank armies. They were organized along the model of tank brigades, each with 65 ISU 152 or ISU 122 self propelled guns. To minimize the risks of being knocked out by Panzerfaust equipped units during urban operations, the ISU 152 usually acted in one or two vehicle detachments alongside infantry squads for protection. The infantry squad would include a specialist sniper (or at least a sharpshooter), some submachine gunners and sometimes a flamethrower. The ISU 152's heavy calibre DShK machine gun was also useful for targeting Panzerfaust gunners hiding on upper floors of city buildings or behind protective cover and defensive barricades. Effective teamwork between the ISU 152 crew and supporting infantry allowed them to achieve their goals with minimal losses, but if such tactics were not adhered to, the attacking vehicles were easily attacked and destroyed, usually through the weaker armor on the roof or rear compartment.

Ауыр танк жойғышы

ISU 152 сондай-ақ тиімді ауыр танк жойғыш ретінде де жұмыс істей алады. Ол осы рөлге арналған болмаса да, көлік өзінің алдыңғы адамы SU 152-ден Zveroboy ("аждаһа өлтіруші") деген лақап есімді мұра етті, өйткені ол ең жақсы қорғалған неміс жауынгерлік көліктерін сенімді түрде жоя алады: «Пантера» танкісі, «Тигр I» және «Тигр II» танкілері, тіпті сирек кездесетін «Элефант» және «Ягдтигр» танк жойғыштары. 152,4 мм снарядтардың үлкен салмағы минутына екі-үш рет атуға мүмкіндік беретін өте төмен ату жылдамдығына әкелді, және жоғары жылдамдықты танкке қарсы зеңбіректерге қарағанда алыс қашықтықта дәлдігі төмен еді. Дегенмен, ауыр жарылғыш снарядтың күшті жарылысы «Тигр» танкісінің мұнарасын толығымен қиратуға қабілетті болды. Тіке соққанда нысананың жүргізілмелі бөліктері мен серіппелі жүйесі зақымданып, оны қозғалмай қалады. Төмен жылдамдықты 152 мм жарылғыш снаряд көбінесе ауыр броняны тесіп өтпейтін, бірақ жарылыстан туындаған сынықтар (фрагментация) және контузия салдарынан экипаждың өліміне немесе ауыр жарақаттануына себеп болатын. Соғыстың соңғы кезеңдерінде неміс танктерінің болаттарының нашарлығына байланысты, соққыға ұшқан броня пластиналары жарылып, немесе дәнекерлеу тігістері үзіліп, бүкіл броня бөлігі түсіп қалуы жиі кездесетін. Аман қалған экипаж көбінесе қозғалмайтын көлікпен қалады, оны жоюдан бұрын асығыс тастауға мәжбүр болады. 1943 жылдың шілдесіндегі Курск шайқасынан кейін танкке қарсы операциялар үшін броняны тесуші оқ-дәрілер әзірленді, бұл гаубицаға дәстүрлі танкке қарсы қабілет беруді мақсат етті. Алайда, бұл снарядтар қымбатқа түсіп, жеткілікті мөлшерде болмады және стандартты, броняны тесіп өтпейтін жарылғыш снарядтарға қарағанда айтарлықтай тиімді болған жоқ. ML 20S гаубицасы жылдамдық пен дәлдікті салмақ пен қашықтыққа айырбастады және нағыз танкке қарсы зеңбіректермен бәсекелесуге арналмаған. Кейде бетонды тесуші оқ-дәрілер танкке қарсы рөлде қолданылды. Сондай-ақ, жарылыс күшіне негізделген, бастапқы пішінді оқ-дәрілер жасалды. Оның 90° бұрышта RHA-ның 250 мм-ге дейін броняны тесіп өту қабілеті болды, бірақ ол соғыс кезінде қолданылмады. ISU 152-нің 90 мм көлбеу алдыңғы бронясы, SU 152-нің 65 мм-ге қарағанда, кең таралған Panzer IV және StuG отбасының 75 мм KwK 40 зеңбірегінен жақсы қорғаныс берді, бірақ ең жақын аралықта, сонымен қатар түпнұсқа «Тигр I» танкін, 88 мм KwK 36 зеңбірегімен, көлікке ену үшін орташа қашықтыққа жақындауға мәжбүр етті, оның дәстүрлі ұзақ қашықтықтағы басымдығын жоққа шығарып, оны кеңестік Т-34-85 орта танкілерінің тиімді қашықтығына қойды. ISU 152 арнайы мақсатта жасалған танк жойғыш емес еді. Оның ату жылдамдығы неміс «Ягдпантер» немесе совет «SU 100» сияқты арнайы танк жойғыштарға қарағанда өте төмен болды, олар минутына бестен сегіз рет атуға қабілетті еді. Алайда, SU 100 енгізілгенге дейін ол неміс ауыр танкілеріне сенімді түрде қарсы тұра алатын жалғыз совет бронетранспортты құралы болды, ал оның бірнеше рөлді орындай алу қабілеті SU 100-ге қарағанда оны көптеп өндіруге мүмкіндік берді. Жасыруға назар аудару, атыс позицияларын жылдам өзгерту және төрт немесе бес көліктің бір нысананың қанаттарына сальвомен ату арқылы атыс жылдамдығының төмендігінің зияны азайтылды.

The ISU 152 could also operate as an effective heavy tank destroyer. Though it was not designed for the role, the vehicle inherited the nickname Zveroboy ("beast killer") from its predecessor, the SU 152, for its ability to reliably kill the best protected German fighting vehicles; the Panther tank, the Tiger I and Tiger II tanks, and even the rare Elefant and Jagdtiger tank destroyers. The sheer weight of the 152.4 mm shells resulted in an extremely low rate of fire, only two to three rounds per minute, and were not as accurate at long range as high velocity tank and anti tank guns. However, the massive blast effect from the heavy high explosive warhead was capable of blowing the turret completely off a Tiger tank. A direct hit usually destroyed or damaged the target's tracks and suspension, immobilizing it. While the low velocity 152mm high explosive shell did not generally penetrate heavy armor, it frequently killed or severely wounded the crew through spalling (splintering) inside the hull as well as injuries caused by blast concussion. Due to the brittle nature of German tank steel during the latter stages of the war, it was common for impacted armor plates to shatter from the concussive blast, or for weld lines to break, allowing the entire armor piece to fall away. Surviving crew were often left with an immobilized vehicle which had to be hurriedly abandoned before being destroyed. For anti tank operations following the July 1943 Battle of Kursk, armour piercing ammunition was developed, with an eye towards giving the howitzer a more traditional anti tank capability. However, these rounds were expensive, in short supply, and only moderately more effective than the standard non penetrating high explosive round. As a howitzer the ML 20S exchanged velocity and accuracy for throw weight and distance, and was not intended to compete with true anti tank guns. Sometimes the concrete piercing ammunition was used for the anti tank role. A primitive shaped charge ammunition, with a shell, was also developed. It had a maximum penetration of 250 mm of RHA at 90°, but it was not used during the war. The ISU 152's 90 mm of sloped frontal armor, in contrast to the SU 152's 65 mm, provided excellent frontal protection from the 75mm KwK 40 gun of the ubiquitous Panzer IV and StuG family at all but the closest ranges, while also forcing the original Tiger I, with its vaunted 88 mm KwK 36 gun, to close to medium ranges in order to successfully penetrate the vehicle, negating its traditional long range superiority and putting it within effective range of the Soviet T 34 85 medium tanks. The ISU 152 was not a true purpose built tank destroyer. It had a very low rate of fire compared with specialised tank destroyers such as the German Jagdpanther or the Soviet SU 100, which could manage a brief burst of five to eight rounds per minute. However, prior to the introduction of the SU 100 it was the only Soviet armored vehicle capable of tackling the German heavy tanks with any kind of reliability, and its ability to satisfy multiple roles meant it was produced in far greater numbers than the SU 100. Attention to camouflage, quick relocation between firing positions, and massed ambushes of four or five vehicles firing in salvo at a single target's flanks reduced the disadvantage of the low rate of fire.

Өздігінен жүретін артиллерия

ISU 152 кейде майданға және дайындық бомбалауларына қолдау көрсету үшін өздігінен жүретін артиллерия ретінде пайдаланылды, бірақ оның оқтың орташа қашықтығы және қайта жүктеудің баяу жылдамдығы болды. Кеңес әскері бұл мақсатта арнайы көлік құралын әзірлемеген. Олардың танктері мен механикаландырылған бөлімшелері сүйретілетін артиллериямен жақсы жабдықталған, бірақ сүйретілетін қарулар қозғалған кезде өте осал болды және олар жау позициясына жылдам алға жылжу кезінде танктерді және мотоатқыштарды қолдап тұра алмады, әсіресе оларға ISU 152 сияқты толық жабық бронетранспорт құралы болмаған кезде. Ішкі сақтауға тек 20 немесе 21 оқ-дәрі ғана сыйып, қосымша оқ-дәрілер көбінесе артқы палубада сақталды. Көліктің оқ-дәрілерін толықтыру 40 минуттан астам уақыт алды және снарядтардың үлкен көлемі мен салмағына байланысты өте күшті жүк тиеуші қажет болды. Тікелей атыс үшін пайдаланылатын ST 10 телескопиялық көзқарасы екінші, панорамалық көзқарасқа дейін градуировкаланған, ол тікелей атыс үшін пайдаланылды. Дегенмен, атысшы үшін екі көзқарас арасында ауысу қиын болды. Оны өтеу үшін бірнеше көліктердің отын нысанаға шоғырландыру, отын қуатының көлемі үшін дәлдікті құрбан ету оңайырақ болды. Жарылғыш снарядтар тіпті ауыр броньды көліктерді немесе одан да ауыр, ұзақ қашықтықтағы бетонды перфорациялайтын снарядтары бар бекіністерді де жоюға жеткілікті болды. Әдеттегі оқ-дәрі жиынтығы 13 жарылғыш және 7 бронебойғыш немесе бетонды тесуші снарядтардан тұрды. Оқ-дәрілер Оқ-дәрі түрі Снаряд түрі Снаряд салмағы Ену (максималды) 1000 м 1500 м 2000 м 53 OF 540 Ұзақ қашықтықтағы жарылғыш қару болат қабығы 53 OF 530 Ұзақ қашықтықтағы жарылғыш гаубица болат қабығы 40 кг 53 BR 540 Бронебойғыш ұшты мұрынды снаряд (баллистикалық қақпақсыз) 48.78 кг 125 мм RHA 90° (500 м) 115 мм (123 мм) 105 мм 90 мм 53 BR 540B (1944 жылдың соңында қабылданған) Бронебойғыш жалпақ мұрынды снаряд (баллистикалық қақпақпен) 46.5 кг 130 мм RHA 90° (500 м) 120 мм 115 мм 105 мм 53 BP 540 (Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде қолданылмаған) Бронебойғыш жинақы заряд 27.44 кг 250 мм RHA 90° (220 мм тік бұрыштан 30°) (120 мм тік бұрыштан 60°) Теңіздік, 1915/1928 үлгісі Жартылай бронебойғыш 51.07 кг 136 мм RHA 90° (100 м) (128 мм 500 м) 119 мм 111 мм 105 мм 53 G 530 Ұзақ қашықтықтағы бетонды тесуші гаубица снаряды 40 кг шамамен 1 метр темір бетон 53 G 545 Ұзақ қашықтықтағы бетонды тесуші қару снаряды 56 кг

The ISU 152 was also sometimes used as self propelled artillery for support on the battlefield and preparatory bombardments, though it had a medium range of fire and a slow speed of reloading. The Soviet army had not developed specialized vehicles for this purpose. Their tank and mechanized units were well equipped with towed artillery, but the towed guns were very vulnerable while moving and they could not support tanks and motorized infantry during rapid advances into enemy positions, especially when they lacked the armored fully enclosed design of vehicles like ISU 152. The internal stowage was limited to only 20 or 21 rounds of ammunition, with extra rounds often stowed on the rear deck. Replenishing the vehicle's ammunition supply took over 40 minutes and required a very strong loader, due to the large size and weight of the shells over The ST 10 telescopic sight used for direct fire was graduated up to A second, panoramic, sight was used for direct fire up to range no direct fire. However, it was problematic for the gunner to switch between the two. To compensate it was simpler to concentrate the fire of several vehicles onto the target, sacrificing accuracy for volume of firepower. The high explosive shells were large enough to take out even a heavily armoured vehicle, or a fortification with the even heavier long range concrete piercing shells. The usual complement of ammunition was 13 high explosive and 7 armour piercing or concrete piercing. Ammunition Ammunition type Shell type Shell weight Penetration (maximum) 1,000 meters 1,500 meters 2,000 meters 53 OF 540 Long range high explosive gun steel shell 53 OF 530 Long range high explosive howitzer steel shell 40 kg 53 BR 540 Armor piercing pointed nose shell (without a ballistic cap) 48.78 kg 125 mm of RHA at 90° (at 500 meters) 115 mm (123 mm) 105 mm 90 mm 53 BR 540B (adopted in late 1944) Armor piercing flat nose shell (with a ballistic cap) 46.5 kg 130 mm of RHA at 90° (at 500 meters) 120 mm 115 mm 105 mm 53 BP 540 (not used during World War II) Armor piercing shaped charge 27.44 kg 250 mm of RHA at 90° (220 mm at 30° from vertical) (120 mm at 60° from vertical) Naval, model 1915/1928 Semi armor piercing 51.07 kg 136 mm of RHA at 90° (at 100 meters) (128 mm at 500 meters) 119 mm 111 mm 105 mm 53 G 530 Long range concrete piercing howitzer shell 40 kg about 1 meter of reinforced concrete 53 G 545Long range concrete piercing gun shell 56 kg

Оқ-дәрілердің партиялары мен әртүрлі гомогенді броня арасында броняны тесу өзгеруі мүмкін.

Финляндия

1944 жылдың маусым айында Ұзақ соғыс кезінде фин әскері тұтқынға алынған ISU-152 қолданды. Ол Кярстиленярви көлі маңындағы қарсы шабуыл кезінде советтік Т-34-85 орта танктерінен көптеген оқтардан зардап шегіп, тастап кетілді. Бұл фин экипажының ISU-152 техникасын пайдаланудағы тәжірибесінің және дайындығының жетіспеушілігінен туындаған тікелей салдар болды. Тағы бір тұтқынға алынған машина Финляндияның Варкаус қаласында жөнделді, бірақ ешқашан жауынгерлік қимылдарға қатыспады.

Польша

1944 жылы Польша Халық Армиясына 30-дан астам ISU 152 жеткізілді. Ұзақ өтпей, польша әскері 10 ISU 152 және 22 ISU 122 машинасынан тұратын 25-ші поляк өзін-өзі қозғалтатын артиллерия полкін құрды. 1-ші поляк танк корпусының құрамында (Т-34-76 және Т-34-85 танктерімен қаруланған) бұл полк 1945 жылдың наурыз айында Польшаның оңтүстік-батысындағы Ниса өзені бойындағы жауынгерлік қимылдарға қатысты. 1945 жылдың басында польша басшылығы тағы бір ISU 152 полкін құруға кірісті, бірақ жеткілікті машина болмағандықтан, жаңадан құрылған 13-ші поляк өзін-өзі қозғалтатын артиллерия полкі екі ISU 152 және SU-85-тен тұратын екі батарея алды. Бұл полк 1945 жылдың сәуір және мамыр айларында Берлин шайқасына қатысты. Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін ISU 152 машиналары 1960 жылдардың басына дейін польша әскерінде қызмет етті.

Чехословакия

Кеңес Одағының әлемдегі достық немесе кеңесшіл елдерге әскери көмек көрсету аясында, Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін бірнеше ISU-152 танктері Чехословакия әскеріне берілді, олар оларды 1950 жылдардың соңына дейін пайдаланды. Ол бірнеше онжылдық бойы Чехословакия Халық Армиясының ең ауыр броньды машинасы болды және оны жаңадан әзірленген танкке қарсы кедергілерді сынау үшін қолданды.

Румыния

Екінші дүниежүзілік соғыста түсірілген. Румын армиясы 1950 жылдары 20 ISU-152 танкін алған; олар Румын армиясының 6-шы, 7-ші және 57-ші танк дивизияларының артиллериялық бөлімдеріне берілді. Румынияда олар T 152 деп аталды.

Югославия

Югославия армиясында тек бір ғана ISU 152 болды. Бұл жалғыз машина 1944 жылы Кеңес Қызыл Армиясының 2-ші Украина майданының бөлімдері тастап кеткен. 1946 жылы Югославияның 2-ші танк бригадасының бірінші батальонының мүшелері, техникалық офицер Стожимир Илиевич – Партизан жетекшілігімен, бес күн жұмыс істегеннен кейін өзі жүретін артиллериялық құралды қалпына келтірді. Армияның Бела-Керквадағы танк мектебі оны бірегей машина ретінде пайдаланды. Қызметтен алынғаннан кейін, бұл жалғыз югославиялық ISU 152 Маньяча атыс полигонында оқу нысанасы ретінде қолданылды.

Қытай

1955 жылы Кеңес әскері Қытайдың солтүстік-шығысындағы Далянь қаласынан шығып кетіп, 10 жылдық әскери оккупацияны ресми түрде аяқтады. Кеңес Одағы қалдырған барлық қару-жарақ пен әскери техника Қытай Халық Азаттық Армиясына сатылды, оның ішінде 67 ISU-152; 45-і жаңа құрылған ҚХА-ның 1-ші механикаландырылған дивизиясына берілді.

Корея Халықтық Демократиялық Республикасы

Корея соғысы барысында және одан кейін ISU-152 танкілері КХДР Корея халық армиясы қолданысында болды. Солтүстік Корея, хабарлама бойынша, әлі де ISU-152 танкілерін белсенді және резервтік бөлімшелерде пайдаланады, бірақ нақты саны белгісіз.

Мысыр

1960 жылдардың басында Мысыр армиясы ISU-152 өзі жылға шабуылдық зеңбіректің кем дегенде бір полкін алды. Олар 1967-1973 жылдар аралығындағы араб-израиль соғыстарында қолданылды. Олар көбінесе тиімсіздік танытып, бірнешеуі Израиль қорғаныс күштеріне түсті; соның бірі қазір Яд-ла-Ширьонда қойылған.

Ирак

Кейбір сақталған мысалдары Иран-Ирак соғысы мен Бірінші шығанақ соғысы кезінде жұмыс істеді.