Кіріспе

Көп панелге бөлінген суретшілік форматы. Полиптих (полиптик; грекше: poly – "көп" және ptychē – "қатпар") – кескіндеме (әдетте панельдік сурет), ол бөлімдерге немесе панельдерге бөлінген. Атап айтқанда, диптих – екі бөліктен тұратын өнер туындысы; триптих – үш бөліктен тұратын өнер туындысы; тетраптих немесе квадриптих – төрт бөліктен тұрады, ал полиптих – бірден көп құрамдас бөліктен тұратын өнер туындысын білдіреді. Тарихи тұрғыдан алғанда, полиптихтерде әдетте "орталық" немесе "негізгі" панель болған, ол әдетте қосымша панельдердің ең үлкені еді; қалған панельдер "жанама" панельдер немесе "қанаттар" деп аталады. Кейде, Гент және Изенаим туындыларында көрініп тұрғандай (төменде қараңыз), біріктірілген панельдер әртүрлі "көріністерді" немесе "жағдайларды" көрсету үшін әртүрлі орналастырылуы мүмкін. Жоғарғы панельдерде көбінесе өзгермейтін көріністер бейнеленген, ал төменгі бөлігінде, пределлада, көбінесе шағын сюжеттік көріністер бейнеленген. Полиптихтер көбінесе ерте Ренессанс суретшілерімен жасалған, олардың көпшілігі өз туындыларын шіркеулер мен кафедральдардағы алтарь ретінде пайдалануды көздеген. Полиптих өнер түрі Эдо дәуіріндегі Жапонияның укиё-э гравюра шеберлерінің арасында да кең таралған. Кейбір ортағасырлық қолжазбалар да полиптихтер болып табылады, әсіресе Каролингтер кезеңіне жататын еңбектерде, онда беттің бағандары полиптихтік суреттерге ұқсас шекаралармен белгіленген.

Тарих және дамуы

Полиптих бастапқыда қасиетті өнердің бір түрі ретінде пайда болған, бірақ жалпы өнерді сипаттау үшін қолданылғанда, мүсін, фотосурет немесе бейне және мәтінге негізделген өнер сияқты бірнеше бөліктен құралған кез келген өнер туындысын қамтиды. Еуропалық Ренессанс кескіндемесінде полиптихтер көбінесе діни мақсатта қолданылып, әдетте алтарьларда кездеседі. Полиптих өнерінің нақты бастауы белгісіз болғанымен, ең ерте мысалдар 14-шы ғасырдың басында Италияда пайда болған деп есептеледі. 13-шы ғасырдағы шіркеу өнерінің дамуы византиялық иконостас пен готикалық сәулет стилінің бірігуіне әкелді. Осы екі үлкен ықпалдың нәтижесінде бүгін таныс Ренессанс полиптихы қалыптасты. 14-шы ғасырдың ортасында Сиена қаласында жұмыс істеген Дуччо ди Буоннисеньяның туындылары ерте византиялық ықпалы бар полиптих түрінің алғашқы үлгісін көрсетеді.