Кіріспе

Жобаны нәтижелерге бағытталған кішігірім құрамдас бөліктерге бөлу. Жобаларды басқару және жүйелік инженериядағы жұмыс бөлінісі құрылымы (WBS) – жобаны кішігірім компоненттерге нәтижелерге бағытталған бөлінуі. Жұмыс бөлінісі құрылымы – жобаны басқарудың маңызды элементі, ол команданың жұмысын басқарылатын бөлімдерге ұйымдастырады. Жобалық басқару білімінің жиынтығы жұмыс бөлінісі құрылымын "жобалық мақсаттарға жету және қажетті нәтижелерді жасау үшін жобалық команда орындауы тиіс жұмыстың жалпы көлемінің иерархиялық жіктелуі" деп анықтайды. WBS егжей-тегжейлі шығындарды бағалау және бақылау үшін қажетті базаны қамтамасыз етеді, сонымен қатар кесте жасау және бақылау бойынша нұсқаулар береді.

Шолу

WBS – жобаның иерархиялық және сатылы түрде жеткізілімдерге (фазалар сияқты негізгілерінен бастап ең кішілеріне дейін, кейде жұмыс пакеттері деп аталады) бөлінуі. Бұл мақсатқа жету үшін қажетті күш-жігерді көрсетіп, бөліп көрсететін ағаш құрылымы, мысалы, бағдарлама, жоба және келісімшарт. Жұмыс бөлінісі құрылымы келісімшарттың жалпы жоспарлау және бақылауының табиғи дамуы үшін ортақ негіз береді және жұмысты анықталатын кезеңдерге бөлудің негізі болып табылады, одан жұмыс туралы есеп дайындалып, техникалық, кестелік, шығындар және жұмыс сағаттары туралы есеп беру құрылады. Бұл техника (кейде жүйелік бөлініс құрылымы деп аталады) жобаның жалпы көлемін анықтау және ұйымдастыру үшін қолданылады. WBS жобаның негізгі өнімдері (немесе жоспарланған нәтижелер) бойынша ұйымдастырылады, өнімдерді өндіруге қажетті жұмыстың (жоспарланған іс-шаралардың) орнына. Жоспарланған нәтижелер – жобаның тікелей мақсаттары болғандықтан, олар салыстырмалы түрде тұрақты санаттар жиынтығын құрайды, онда оларды жүзеге асыру үшін қажетті жоспарланған іс-қимылдардың шығындарын жинақтауға болады. Жақсы жобаланған WBS әрбір жобалық іс-әрекетті WBS-тің бір және жалғыз терминалдық элементіне тағайындауды жеңілдетеді. Шығындарды есепке алудағы функциясымен қатар, WBS жүйелік сипаттаманың бір деңгейінен екінші деңгейіне талаптарды бейнелеуге де көмектеседі, мысалы, функционалдық талаптарды жоғары немесе төмен деңгейлі жобалау құжаттарына сәйкестендіретін тік сілтеме матрицасы. WBS көлденең контур түрінде немесе тік ағаш құрылымы ретінде (ұйымдық кесте сияқты) көрсетілуі мүмкін. WBS-ті әзірлеу әдетте жобаның басында және жоба мен тапсырмаларды егжей-тегжейлі жоспарлаудың алдында жүргізіледі. Жобаларды басқару білімінің итеративтік процесі арқылы жобаны басқару жоспарының егжей-тегжейі мен ақпарат көлемі артады, ал жобаның ауқымын сипаттау, жоспарлау, бюджет және т.б. сияқты элементтердің бастапқы бағалаулары нақтырақ болады. Бұл жобалық командаға жобалық жоспарды толыққанды жасауға көмектеседі.

100% ережесі

Жұмыс бөлінісі құрылымаларының маңызды жобалау принципі 100% ережесі деп аталады. Ол былай анықталған:

100% ережесі жобаның көлемімен анықталған жұмыстың 100% -ын ЖБҚ қамтуын және жоба басқаруын қоса, аяқталуға тиіс барлық нәтижелерді – ішкі, сыртқы, аралық – қамтуын білдіреді. 100% ережесі – ЖБҚ әзірлеу, жіктеу және бағалауды басшылыққа алатын ең маңызды принциптердің бірі. Бұл ереже иерархияның барлық деңгейлерінде қолданылады: «бала» деңгейіндегі жұмыстың қосындысы «ата» деңгейіндегі жұмыстың 100% -ына тең болуы керек, ал ЖБҚ жобаның нақты көлемінен тыс жұмысты қамтуға болмайды, яғни ол жұмыстың 100% -ынан артық емес болуы керек. 100% ережесі іс-шаралар деңгейінде де қолданылатынын есте ұстаған жөн. Әрбір жұмыс тобындағы іс-шаралар білдіретін жұмыс, сол жұмыс тобын аяқтау үшін қажетті жұмыстың 100% -ын құрауы тиіс.

Өзара ерекшеленетін элементтер

Өзара сәйкес келмейтін: 100% ережесінен өзге, жұмыс бөлінісінің құрылымының әртүрлі элементтерінің ауқымдары бір-бірімен тоғыспауы тиіс. Мұндай беймаздық жұмыстың қайталануына немесе жауапкершілік және өкілеттік туралы дұрыс түсініксіздіктерге әкелуі мүмкін. Сондай-ақ, мұндай тоғысу жобаның құн есебін шатастыруы да мүмкін.

Іс-әрекетті емес, нәтижелерді жоспарлаңыз

Егер жұмыс бөлінісінің құрылымын жобалаушы WBS-де іс-әрекеттерге бағытталған егжей-тегжейлі ақпаратты қамтуға тырысса, онда жобалаушы тым көп немесе тым аз іс-әрекеттерді қосуы мүмкін. Іс-әрекеттердің көп болуы ата-аналық элементтің көлемін 100% асырып түседі, ал тым аз болса – 100% көлемге жетпейді. 100% ережені сақтаудың ең жақсы тәсілі – WBS элементтерін іс-әрекеттер емес, нәтижелер немесе соңғы өнімдер тұрғысынан анықтау. Бұл сондай-ақ WBS әдістерге тым көп шектеу қоймайтынын қамтамасыз етеді, жобаға қатысушылардың еңбекқорлығы мен шығармашылық ойлауына кең мүмкіндік береді. Егер жоба кәсіби қызметтер ұсынса, жиі қолданылатын тәсіл – жоспарланған барлық нәтижелерді жинап, нәтижеге бағытталған WBS құру. Жұмысты жоба кезеңдері бойынша бөлетін жұмыс бөлінісінің құрылымдары (мысалы, алдын ала жобалау кезеңі, маңызды жобалау кезеңі) кезеңдердің кіру және шығу критерийлерін анықтау үшін де қолданылатын нәтиже арқылы анық бөлінгенін қамтамасыз етуі керек (мысалы, мақұлданған алдын ала немесе маңызды жобалау туралы есеп).

Өнімнің бөліну құрылымы (PBS)

Жаңа өнімдерді әзірлеу жобаларында нәтижеге бағытталған ЖСҚ-ны (жұмыс жоспары құрылымын) қамтамасыз етудің ең көп қолданылатын тәсілі – өнімнің құрылымдық декомпозициясын (PBS) пайдалану.

Өзіндік ерекшеліктерге негізделген даму

Функционалдық бағдарламалық жобалар WBS сияқты ұқсас тәсілді қолдануы мүмкін, атап айтқанда, функциялық жіктеу құрылымын пайдалану.

Деректер деңгейі

Жұмысты кішігірім элементтерге бөлуді қашан тоқтату керектігін шешу қажет. Көптеген жобалар үшін екі-төрт деңгейлі иерархия жеткілікті болады. Бұл WBS-де анықталған нәтижені алу үшін қажетті жұмыстардың ұзақтығын анықтауға көмектеседі. WBS-де анықталған нақты нәтижені алу үшін қажетті жұмыстардың немесе жұмыс топтарының тиісті ұзақтығын анықтауда бірнеше эвристикалар немесе "бас бармақ ережелері" қолданылады. Біріншісі – "80 сағаттық ереже", яғни WBS-тің ең төменгі деңгейіндегі бір жұмыс немесе жұмыс тобы бір нәтижені алу үшін 80 сағаттан аспауы керек. Екінші бас бармақ ережесі – WBS-тің ең төменгі деңгейіндегі бір жұмыс немесе жұмыс тобы бір есеп беру кезеңінен ұзақ болмауы тиіс. Егер жобалық команда ай сайын үлгерім туралы есеп берсе, онда бір жұмыс немесе жұмыстар тізбегі бір айдан аспауы керек. Соңғы эвристика – "ақылға қонымды болса" ережесі. Осы бас бармақ ережені қолдану арқылы WBS-де анықталған нәтижені алу үшін қажетті бір жұмыстың немесе жұмыс топтарының ұзақтығын құру кезінде "саналы шешім" қабылдауға болады.

WBS сөздігі

Егер WBS элементтерінің атаулары белеңдес болса, WBS сөздігі WBS элементтері арасындағы ерекшеліктерді нақтылауға көмектеседі. WBS сөздігі WBS-тің әрбір құрауының маңызды кезеңдерін, нәтижелерін, іс-шараларын, көлемін, кейде мерзімдерін, ресурстарын, құнын және сапасын сипаттайды. Жобалық басқару институтының мәлімдемесіне сәйкес, WBS сөздігі – "жұмыстың құрылымдық декомпозициясындағы әрбір құрау туралы толыққанды нәтижелер, іс-шаралар және кестелік ақпаратты ұсынатын құжат" деп анықталады.

Терминал элементі

Ағаш құрылымындағы ең төменгі элемент, соңғы элемент, бұдан әрі бөлінбейтін элемент болып табылады. Жұмыс бөлінісі құрылымында мұндай элементтер (іс-әрекет немесе нәтиже), сондай-ақ жұмыс пакеттері деп аталады, ресурстар қажеттілігі, бюджет және мерзімдік шегі бойынша бағаланады; тәуелділіктермен байланыстырылады және жоспарға енгізіледі. WBS элементі мен ұйымдық бөлімшенің қиылысында бақылау тіркелмелері мен жұмыс пакеттері құрылады, ал орындалу жоспарланады, өлшенеді, тіркеледі және бақыланады. WBS кез келген қажетті деңгейге дейін егжей-тегжейлі көрсетілуі мүмкін. Ең төменгі ұсынылатын деңгей – үш деңгей, ал жоғары құн немесе жоғары тәуекел бар элементтер үшін қосымша деңгейлер қарастырылады. Жүйелік инженерия немесе бағдарлама басқаруы сияқты жағдайларда екі деңгейлік егжей-тегжейлілік қолданылады, стандартта әртүрлі тереңдіктегі WBS мысалдары келтірілген, мысалы, бағдарламалық құралды әзірлеу 5 деңгейге дейін немесе өрт сөндіру жүйесі 7 деңгейге дейін жетеді.

Нормаларға сәйкес келеді

Жоғары деңгейдегі ЖСҚ құрылымы ұйымда немесе сала бойынша қолданылатын нормалар мен үлгілерге сәйкес болуы керек. Мысалы, АҚШ Әскери-теңіз күштері үшін кеме құрылысы кезінде теңіз терминологиясы мен оның MIL STD стандартындағы иерархиялық құрылымы, теңіз архитектурасының негізгі бөлігі болып табылады. Сондай-ақ, осы теңіз архитектурасы құрылымына сәйкес әскери-теңіз кеңселері мен процедуралары құрылғандықтан, иерархиядағы ЖСҚ элементтерінің нөмірленуіне немесе атауына кез келген маңызды өзгеріс қабылдана алмайды.

Мысал

Қоса берілген суретте 100% ережесі мен "кезеңдемелі толықтыру" әдісін көрсететін жұмыс бөлінісі құрылымын құру техникасы көрсетілген. WBS 1-деңгейінде тапсырманың жалпы көлемі ретінде жеке велосипедті жобалау және құрастыру жобасы үшін 100 бірлік жұмыс көрсетілген. WBS 2-деңгейінде 100 бірлік жеті элементке бөлінеді. Әрбір жұмыс элементіне бөлінген бірліктер саны күш-жігерге немесе шығындарға негізделуі мүмкін; бұл тапсырманың мерзімін бағалау емес. WBS 2-деңгейінің ең үлкен үш элементі 3-деңгейде одан әрі бөлінеді. 3-деңгейдегі ең үлкен екі элемент жобаның жалпы көлемінің тек 17% құрайды. Бұл үлкен элементтерді жоғарыда сипатталған кезеңдемелі толықтыру әдісін пайдаланып одан әрі бөлуге болады. Бұл өнімге негізделген тәсілдің (соңғы өнім, тапсырылған жұмыс немесе атқарылған жұмыс негізінде болуы мүмкін) мысалы, кезеңдік тәсілмен (жүйелік дамудың ресми өмірлік циклындағы бақыланатын кезеңдер) немесе міндетті оқиғалармен (мысалы, тоқсандық есеп берулер немесе қаржы жылының қайта бюджеттелуі) немесе дағдыларға/қызметтік рөлдерге негізделген тәсілмен салыстырылады. WBS жобалауды бағдарламалық қамтамасыз ету (мысалы, электрондық кесте) қолдау арқылы автоматты түрде сандық мәндерді жинауға мүмкіндік береді. Күш-жігерді немесе шығындарды бағалау жобалық топ мүшелері арасындағы талқылаулар арқылы жасалуы мүмкін. Бұл бірлескен әдіс ауқымды анықтау, негізгі болжамдар және жобаларды басқару үшін қажетті деңгейдегі нақтылыққа келуге көмектеседі.