Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Балықтардың пішіні мен морфологиясын зерттеу
Study of the form or morphology of fishes
Балық анатомиясы – балықтардың пішіні мен морфологиясын зерттейтін ғылым. Оны балық физиологиясымен салыстыруға болады, ол тірі балықтардың құрамдас бөліктерінің қалай жұмыс істейтінін зерттейді. Іс жүзінде балық анатомиясы мен балық физиологиясы бірін-бірі толықтырады: біріншісі балықтың құрылымын, оның мүшелерін немесе құрамдас бөліктерін және олардың қалай біріктірілгенін зерттейді (мысалы, кесу үстелінде немесе микроскоп астында байқалатындай), ал екіншісі – осы құрамдас бөліктердің тірі балықтарда қалай жұмыс істейтінін зерттейді. Балықтардың анатомиясы көбінесе судың физикалық қасиеттерімен қалыптасады, ол балықтардың тіршілік ететін ортасы. Су балықтарға қарағанда тығыз, еріген оттегінің мөлшері салыстырмалы түрде аз және ауаға қарағанда жарықты көбірек сіңіреді. Балықтың денесі бас, дене және құйрық бөліктеріне бөлінеді, бірақ бұл бөліктердің арасындағы шекаралар әрқашан сырттан көрінбейді. Балықтың ішіндегі тірек құрылымын құрайтын қаңқа – кеніршектен (кәсірлі балықтар) немесе сүйектен (сүйекті балықтар) тұрады. Негізгі қаңқа элементі – омыртқа бағанасы, ол жеңіл, бірақ берік омыртқалардан тұрады. Қабырғалар омыртқаға жалғанады және аяқ-қолдар немесе аяқ-қол белдіктері болмайды. Балықтың негізгі сыртқы белгілері – қанаттары, олар сүйекті немесе жұмсақ тікендерден (сәулелерден) тұрады. Құйрық қанаттарынан басқа, олар тікелей омыртқамен байланыспайды. Оларды дененің негізгі бөлігін құрайтын бұлшық еттер қолдайды. Көздер су астында көруге бейімделген және тек жақын арада көруге қабілетті. Ішкі құлағы бар, бірақ сыртқы немесе ортаңғы құлағы жоқ. Балықтың төмен жиілікті дірілдерін балықтың денесінің бойымен созылатын сезім мүшелерінің бүйірлік желісі анықтайды, ол жақын жердегі қозғалыстарға және су қысымының өзгеруіне жауап береді. Акулалар мен шағалалар – көне балықтарға ұқсас, қаңқасы кеніршектен тұратын, бастапқы анатомиялық ерекшеліктері бар балықтар. Олардың денелері жоғарыдан және төменнен жапырақты болып келеді, әдетте бес жұп қабырға жарықтары және бас астында орналасқан үлкен ауызы болады. Дерма бөлек плакоидты қабықшалармен жабылған. Оларда зәр және жыныс жолдары ашылатын клоака бар, бірақ жүзу қабы барлығы жоқ. Кәсірлі балықтар аз мөлшерде ірі сары жұмыртқалар туады. Кейбір түрлері іштей дамып, жас туады (ововивипарлық), ал басқалары жұмыртқа туады және личинкалар жұмыртқа қабығында сырттай дамиды (овопарлық). Сүйекті балықтардың тегі көбірек дамыған анатомиялық белгілерді көрсетеді, көбінесе ежелгі балықтардың ерекшеліктерінен үлкен эволюциялық өзгерістерге ұшырайды. Оларда сүйекті қаңқа бар, әдетте бүйірінен жапырақты, бес жұп қабырға жарықтары бар, олар оперкулуммен қорғалған, және ауызы мұрын ұшында немесе оған жақын орналасқан. Дерма бір-біріне жабысқан қабықшалармен жабылған. Сүйекті балықтарда сулы қап бар, ол су бағанында тұрақты тереңдікті сақтауға көмектеседі, бірақ клоака жоқ. Олар көбінесе су бағанына таратылатын аз сарысы бар көптеген кішкентай жұмыртқалар туады. Балықтардың дене құрылымы әртүрлі. Ең жалпы деңгейде олардың денесі бас, дене және құйрық бөліктеріне бөлінеді, бірақ бұл бөліктер әрқашан сырттан көрінбейді. Денесі көбінесе жылдам қозғалатын балықтарда кездесетін, ағысты дене пішінін құрайды. Олар сондай-ақ жіп тәрізді (күлтегек пішіндес) немесе құрт тәрізді пішіндес болуы мүмкін. Балықтар көбінесе бүйірлі қысылған (жақтық жағынан жұқа) немесе жоғарыдан және төменнен жапырақты (арқасы және іш жағынан тегіс) болады.
Fish anatomy is the study of the form or morphology of fish. It can be contrasted with fish physiology, which is the study of how the component parts of fish function together in the living fish. In practice, fish anatomy and fish physiology complement each other, the former dealing with the structure of a fish, its organs or component parts and how they are put together, such as might be observed on the dissecting table or under the microscope, and the latter dealing with how those components function together in living fish. The anatomy of fish is often shaped by the physical characteristics of water, the medium in which fish live. Water is much denser than fish, holds a relatively small amount of dissolved oxygen, and absorbs more light than air does. The body of a fish is divided into a head, trunk and tail, although the divisions between the three are not always externally visible. The skeleton, which forms the support structure inside the fish, is either made of cartilage (cartilaginous fish) or bone (bony fish). The main skeletal element is the vertebral column, composed of articulating vertebrae which are lightweight yet strong. The ribs attach to the spine and there are no limbs or limb girdles. The main external features of the fish, the fins, are composed of either bony or soft spines called rays which, with the exception of the caudal fins, have no direct connection with the spine. They are supported by the muscles which compose the main part of the trunk. The eyes are adapted for seeing underwater and have only local vision. There is an inner ear but no external or middle ear. Low frequency vibrations are detected by the lateral line system of sense organs that run along the length of the sides of fish, which responds to nearby movements and to changes in water pressure. Sharks and rays are basal fish with numerous primitive anatomical features similar to those of ancient fish, including skeletons composed of cartilage. Their bodies tend to be dorso ventrally flattened, and they usually have five pairs of gill slits and a large mouth set on the underside of the head. The dermis is covered with separate dermal placoid scales. They have a cloaca into which the urinary and genital passages open, but not a swim bladder. Cartilaginous fish produce a small number of large yolky eggs. Some species are ovoviviparous, having the young develop internally, but others are oviparous and the larvae develop externally in egg cases. The bony fish lineage shows more derived anatomical traits, often with major evolutionary changes from the features of ancient fish. They have a bony skeleton, are generally laterally flattened, have five pairs of gills protected by an operculum, and a mouth at or near the tip of the snout. The dermis is covered with overlapping scales. Bony fish have a swim bladder which helps them maintain a constant depth in the water column, but not a cloaca. They mostly spawn a large number of small eggs with little yolk which they broadcast into the water column. Fish have a variety of different body plans. At the broadest level, their body is divided into head, trunk, and tail, although the divisions are not always externally visible. The body is often fusiform, a streamlined body plan often found in fast moving fish. They may also be filiform (eel shaped) or vermiform (worm shaped). Fish are often either compressed (laterally thin) or depressed (dorso ventrally flat).
Скелет
Скелеттің екі түрлі түрі бар: экзоскелет – организмнің тұрақты сыртқы қабығы, ал эндоскелет – ағзаның ішкі тірек құрылымын құрайды. Балықтың қаңқасы шеміршектерден (шеміршекті балықтар) немесе сүйектен (сүйекті балықтар) тұрады. Балықтың эндоскелеті екі негізгі бөліктен тұрады: бас сүйек пен омыртқа бағанасынан құралған осьтік скелет және қанаттарды тіреп тұратын қосымша скелет. Қанаттар сүйекті қабырғалы сәулелерден тұрады және құйрық қанатынан басқа тікелей омыртқамен байланысы жоқ. Оларды тек бұлшықеттер ғана ұстап тұрады. Қабырғалар омыртқаға бекітіледі. Сүйектер – омыртқалы жануарлардың эндоскелетінің құрамына кіретін қатты мүшелер. Олар дене мүшелерін қозғауға, тіреуге және қорғауға, сондай-ақ қызыл және ақ қан жасушаларын жасауға, минералдарды сақтауға қатысады. Сүйек тіні – тығыз байланыстырылған тінінің бір түрі. Сүйектердің пішіні әртүрлі, және олардың ішкі және сыртқы құрылымы күрделі. Олар жеңіл, бірақ берік және қатты, сонымен қатар көптеген басқа да биологиялық функцияларды атқарады.
There are two different skeletal types: the exoskeleton, which is the stable outer shell of an organism, and the endoskeleton, which forms the support structure inside the body. The skeleton of the fish is made of either cartilage (cartilaginous fishes) or bone (bony fishes). The endoskeleton of the fish is made up of two main components: the axial skeleton consisting of the skull and vertebral column, and the appendicular skeleton supporting the fins. The fins are made up of bony fin rays and, except for the caudal fin, have no direct connection with the spine. They are supported only by the muscles. The ribs attach to the spine. Bones are rigid organs that form part of the endoskeleton of vertebrates. They function to move, support, and protect the various organs of the body, produce red and white blood cells and store minerals. Bone tissue is a type of dense connective tissue. Bones come in a variety of shapes and have a complex internal and external structure. They are lightweight, yet strong and hard, in addition to fulfilling their many other biological functions.
Омыртқалар
Балықтар - омыртқалы жануарлар. Барлық омыртқалы жануарлар негізгі хордалы дене жоспары бойынша құрылған: жануардың ұзындығы бойымен өтетін қатты таяқ (омыртқа бағанасы немесе нотокорд), оның үстінде жүйке тінінің (жұлынның) қуыс түтігі және астындағы асқазан-ішек жолы. Барлық омыртқалы жануарларда ауыз жануардың алдыңғы шетінде немесе одан төмен орналасқан, ал анус дененің соңына дейін сыртқа ашылады. Анустан тыс қалған дененің бөлігі омыртқалары мен жұлынмен құйрықты құрайды, бірақ ішегі жоқ. Омыртқалы жануарлардың ерекшелігі – омыртқа бағанасы, онда барлық хордалы жануарларда кездесетін нотокорд (біркелкі құрамдағы қатты таяқ) жылжымалы буындармен (омыртқааралық дискілер, эмбрионалды және эволюциялық жолмен нотокордтан пайда болған) бөлінген, қатты элементтердің (омыртқалардың) сегменттелген қатарымен алмастырылған. Дегенмен, кейбір балықтар бұл анатомияны екінші рет жоғалтып, нотокордын ересек күйіне дейін сақтайды, мысалы, бекіре. Омыртқа бағанасы орталықтан (омыртқаның орталық денесі немесе омыртқасы), орталықтан жоғары және төмен қарай шығып тұратын омыртқалық доғалардан және орталықтан немесе доғалардан шығатын әртүрлі өскіндерден тұрады. Орталықтан жоғарыға қарай созылған доға – жүйке доғасы, ал гемальдік доға немесе шеврон балықтардың құйрық омыртқаларында орталықтың астында орналасқан. Балықтың орталығы әдетте екі шетінде де ойыс (амфикоэлюс), бұл балықтың қозғалысын шектейді. Керісінше, сүтқоректілердің орталығы екі шетінде де жалпақ (ацелюс), бұл қысым күштерін ұстап тұруға және таратуға мүмкіндік беретін пішін. Жаналы қанатты балықтардың омыртқалары үш бөлек сүйек элементінен тұрады. Омыртқалық доға жұлынды қоршап тұрады және пішіні жағынан көптеген басқа омыртқалы жануарлардағыдай. Доғаның астында нотокордтың жоғарғы бетін қорғайтын плевроцентрге ұқсас кішкентай пластина жатыр. Одан төмен, үлкен арка тәрізді интерцентр төменгі шекараны қорғайды. Бұл екі құрылым да бір цилиндрлі хрящ массасына енген. Осыған ұқсас құрылым алғашқы тетраподтарда да табылды, бірақ бауырымен жорғалаушыларға, сүтқоректілерге және құстарға әкелген эволюциялық желіде интерцентр толық немесе ішінара кеңейтілген плевроцентрмен алмастырылды, ол өз кезегінде сүйекті омыртқа денесіне айналды. Көптеген сәулелі қанатты балықтарда, соның ішінде барлық телеостарда, бұл екі құрылым бірігіп, сүтқоректілердің омыртқа денесіне ұқсайтын қатты сүйек ішіне енген. Тірі қосмекенділерде омыртқалық доғаның астында тек цилиндр тәрізді сүйек бөлігі болады, ал ертедегі тетраподтарда болған жеке элементтердің іздері жоқ. Алайда, шаянбалықтарда бас сүйегі бар. Осы себепті омыртқалылардың кішітәлімдерін морфологияны талқылау кезінде кейде "Craniata" деп атайды. 1992 жылдан бері жүргізілген молекулалық талдаулар шаянбалықтардың лампарейлерге ең жақын туыс екенін және осылайша монофилеттік мағынада омыртқалы жануарлар екенін көрсетті. Басқалар оларды Craniata жалпы таксонында омыртқалы жануарлардың бауырлас тобы деп санайды.
Fish are vertebrates. All vertebrates are built along the basic chordate body plan: a stiff rod running through the length of the animal (vertebral column or notochord), with a hollow tube of nervous tissue (the spinal cord) above it and the gastrointestinal tract below. In all vertebrates, the mouth is found at, or right below, the anterior end of the animal, while the anus opens to the exterior before the end of the body. The remaining part of the body beyond the anus forms a tail with vertebrae and the spinal cord, but no gut. The defining characteristic of a vertebrate is the vertebral column, in which the notochord (a stiff rod of uniform composition) found in all chordates has been replaced by a segmented series of stiffer elements (vertebrae) separated by mobile joints (intervertebral discs, derived embryonically and evolutionarily from the notochord). However, a few fish have secondarily lost this anatomy, retaining the notochord into adulthood, such as the sturgeon. The vertebral column consists of a centrum (the central body or spine of the vertebra), vertebral arches which protrude from the top and bottom of the centrum, and various processes which project from the centrum or arches. An arch extending from the top of the centrum is called a neural arch, while the haemal arch or chevron is found underneath the centrum in the caudal vertebrae of fish. The centrum of a fish is usually concave at each end (amphicoelous), which limits the motion of the fish. In contrast, the centrum of a mammal is flat at each end (acoelous), a shape that can support and distribute compressive forces. The vertebrae of lobe finned fishes consist of three discrete bony elements. The vertebral arch surrounds the spinal cord, and is broadly similar in form to that found in most other vertebrates. Just beneath the arch lies the small plate like pleurocentrum, which protects the upper surface of the notochord. Below that, a larger arch shaped intercentrum protects the lower border. Both of these structures are embedded within a single cylindrical mass of cartilage. A similar arrangement was found in primitive tetrapods, but in the evolutionary line that led to reptiles, mammals and birds, the intercentrum became partially or wholly replaced by an enlarged pleurocentrum, which in turn became the bony vertebral body. In most ray finned fishes, including all teleosts, these two structures are fused with and embedded within a solid piece of bone superficially resembling the vertebral body of mammals. In living amphibians, there is simply a cylindrical piece of bone below the vertebral arch, with no trace of the separate elements present in the early tetrapods. Hagfishes do, however, possess a cranium. For this reason, the vertebrate subphylum is sometimes referred to as "Craniata" when discussing morphology. Molecular analysis since 1992 has suggested that the hagfishes are most closely related to lampreys, and so also are vertebrates in a monophyletic sense. Others consider them a sister group of vertebrates in the common taxon of Craniata.
Бас
Бас немесе бас сүйегі бас сүйегінің шатырын (миды, көздерді және мұрынды жабатын сүйектер жиынтығы), мұрынды (көзден жоғарғы жақ сүйегінің ең алдыңғы нүктесіне дейін), оперкулумды немесе жамбас жамылғысын (акулаларда және жауы жоқ балықтарда болмайды) және бетті қамтиды, ол көзден преоперкулумға дейін созылады. Оперкулум мен преоперкулумда тікендер болуы мүмкін немесе болмауы мүмкін. Акулаларда және кейбір алғашқы сүйекті балықтарда әр көздің артында кішкентай қосымша желкелік тесік табылады. Балықтардың бас сүйегі бір-бірімен бекем байланысқан сүйектерден тұрады. Жауы жоқ балықтар мен акулаларда тек қана шеміршекті эндокраний болады, ал шеміршекті балықтардың жоғарғы және төменгі жақтары бас сүйегіне тіркелмеген жеке элементтер болып табылады. Сүйекті балықтарда қосымша тері сүйектері болады, ол өкпелі және холост балықтарда көбінесе біртұтас бас сүйегінің шатырын құрайды. Төменгі жақ жақ сүйегін анықтайды. Лампреяларда ауыз ауыздық дискіге айналады. Дегенмен, жауы бар балықтардың көпшілігінде үш негізгі конфигурация бар. Ауыз бастың алдыңғы бөлігінде (терминалды), жоғары (жоғарғы) немесе төменге қарай немесе балықтың астында (төменгі немесе субтерминалды) орналасуы мүмкін. Ауыз жылдам ағыста заттарды ұстап тұруға бейімделген сору аузына айналуы мүмкін. Ең қарапайым құрылым жауы жоқ балықтарда кездеседі, онда бас сүйегі шеміршекті элементтердің себет сияқты құрылымымен бейнеленеді, ол миды жартылай қоршап тұрады және ішкі құлақтар мен жалғыз мұрын тесігінің капсулаларымен байланысты. Бұл балықтарда жақ болмайды. Қанатты балықтарда да бастапқы үлгіден елеулі өзгерістер болған. Бас сүйегінің шатыры әдетте жақсы қалыптасқан, ал оның сүйектерінің төрт аяқтылардың сүйектерімен нақты байланысы белгісіз болса да, оларға ыңғайлылық үшін әдетте бірдей атаулар беріледі. Дегенмен, бас сүйегінің басқа элементтері кішіреюі мүмкін; үлкейтілген орбиталардың артында жақ аймағы шамалы, ал олардың арасында сүйектердің болуы аз немесе жоқ. Жоғарғы жақ көбінесе премаксилладан құралады, ал максималла одан артта орналасқан, ал қосымша сүйек – симплетик, жақты бас сүйегінің қалған бөлігімен байланыстырады. Ол сондай-ақ биологиялық жүйелерге өте қолайлы жаңа жіктеу жүйесін жасады. Буыстық механизмдер, әсіресе, көптеген мамандандырылған су ортасында тамақтану механизмдерін дамытқан, мысалы, балықтардың басында жиі кездеседі және әртүрлі болады. Әсіресе, жақтың ілгері жылғалы буыстық механизмдері жетілген. Сору арқылы тамақтану үшін ауыздың үйлесімді ашылуына және ауыз қуысының 3D кеңеюіне байланысты төрт таяқшалы буыстық жүйе жауап береді. Премаксилланың ілгері жылғалы қозғалысына басқа буыстар да себепші.
The head or skull includes the skull roof (a set of bones covering the brain, eyes and nostrils), the snout (from the eye to the forward most point of the upper jaw), the operculum or gill cover (absent in sharks and jawless fish), and the cheek, which extends from the eye to the preopercle. The operculum and preopercle may or may not have spines. In sharks and some primitive bony fish the spiracle, a small extra gill opening, is found behind each eye. The skull in fishes is formed from a series of only loosely connected bones. Jawless fish and sharks only possess a cartilaginous endocranium, with the upper and lower jaws of cartilaginous fish being separate elements not attached to the skull. Bony fishes have additional dermal bone, forming a more or less coherent skull roof in lungfish and holost fish. The lower jaw defines a chin. In lampreys, the mouth is formed into an oral disk. In most jawed fish, however, there are three general configurations. The mouth may be on the forward end of the head (terminal), may be upturned (superior), or may be turned downwards or on the bottom of the fish (subterminal or inferior). The mouth may be modified into a suckermouth adapted for clinging onto objects in fast moving water. The simpler structure is found in jawless fish, in which the cranium is represented by a trough like basket of cartilaginous elements only partially enclosing the brain and associated with the capsules for the inner ears and the single nostril. Distinctively, these fish have no jaws. In the ray finned fishes, there has also been considerable modification from the primitive pattern. The roof of the skull is generally well formed, and although the exact relationship of its bones to those of tetrapods is unclear, they are usually given similar names for convenience. Other elements of the skull, however, may be reduced; there is little cheek region behind the enlarged orbits, and little if any bone in between them. The upper jaw is often formed largely from the premaxilla, with the maxilla itself located further back, and an additional bone, the sympletic, linking the jaw to the rest of the cranium. who also designed a new classification system which is especially well suited for biological systems. Linkage mechanisms are especially frequent and various in the head of bony fishes, such as wrasses, which have evolved many specialized aquatic feeding mechanisms. Especially advanced are the linkage mechanisms of jaw protrusion. For suction feeding a system of connected four bar linkages is responsible for the coordinated opening of the mouth and 3 D expansion of the buccal cavity. Other linkages are responsible for protrusion of the premaxilla.
Көздер
Балық көздері құстар мен сүтқоректілер сияқты құрлықтағы омыртқалы жануарларға ұқсас, бірақ олардың линзасы дөңгелек болады. Олардың тор қабатында әдетте таяқша және конус жасушалары (қараңғыда және жарықта көру үшін) болады, сондай-ақ көптеген түрлер түсті көреді. Кейбір балықтар ультракөк сәулені, ал кейбіреулері поляризацияланған жарықты көре алады. Жанағы жоқ балықтардың ішінде лампреяның көздері жақсы жетілген, ал миксиманың көздері тек қарапайым жарық сезгіш жайлар ғана. Қазіргі миксималардың ата-тегі, протовертебраттар болған деп есептеледі, олар терең, қараңғы суларға тығылып, көре алатын хищниктерден қорғанып, дөңгелек жарық сезгіш жайлары арқылы көбірек жарық жинауға бейімделген. Адамдардан айырмашылығы, балықтар көру қабілетін жақсарту үшін линзаны тор қабатқа жақындатып немесе алыстатып реттейді.
Fish eyes are similar to terrestrial vertebrates like birds and mammals, but have a more spherical lens. Their retinas generally have both rod cells and cone cells (for scotopic and photopic vision), and most species have colour vision. Some fish can see ultraviolet and some can see polarized light. Amongst jawless fish, the lamprey has well developed eyes, while the hagfish has only primitive eyespots. The ancestors of modern hagfish, thought to be protovertebrate, were evidently pushed to very deep, dark waters, where they were less vulnerable to sighted predators and where it is advantageous to have a convex eyespot, which gathers more light than a flat or concave one. Unlike humans, fish normally adjust focus by moving the lens closer to or further from the retina.
Қалқандары
Жабыршықтар, қақпақ астында орналасқан, судан оттегі алу және көмірқышқыл газын шығаруға арналған тыныс алу органы. Олар көбінесе көрінбейді, бірақ кейбір түрлерде, мысалы, қырлы акулаларда байқауға болады. Анабантоидей және Клариидтердің лабиринт мүшесі балықтарға ауадан оттегі алуға мүмкіндік береді. Жанама сүзгідер – бұл жабыршық доғасынан шығып, сүзілген жемді ұстап тұруға арналған, сүзгімен қоректенетін балықтардағы саусақ сияқты өскіндер. Олар сүйекті немесе шеміршекті болуы мүмкін.
The gills, located under the operculum, are a respiratory organ for the extraction of oxygen from water and for the excretion of carbon dioxide. They are not usually visible, but can be seen in some species, such as the frilled shark. The labyrinth organ of Anabantoidei and Clariidae is used to allow the fish to extract oxygen from the air. Gill rakers are finger like projections off the gill arch which function in filter feeders to retain filtered prey. They may be bony or cartilaginous.
Тері
Балықтың терісі екі қабаттан – эпидермистен және дермистен тұратын тегіс қабық жүйесінің бір бөлігі болып табылады. Эпидермис эктодермадан пайда болады және тек минимал мөлшерде кератин қамтитын, тірі жасушалардан тұратын ең сыртқы қабатты құрайды. Ол көбінесе өткізгіш болады. Дерма мезодермадан дамиды және сүйекті балықтарда кездесетін, негізінен коллаген талшықтарынан тұратын аздаған дәнекер тініне ұқсайды. Кейбір балық түрлерінде дермадан шығып, эпидермис пен дерма арасындағы базалық мембрананың жұқа қабатынан өтіп, сырттан көрінетін және эпидермис қабатын жабатын қабықшалар болады. Жалпы, теріде сүтқоректілерге тән тер және май бездері де кездеседі, бірақ балықтарда тері бездерінің қосымша түрлері де бар. Эпидермисте балықтарда көбінесе шырыш бөлетін көптеген жеке жасушалар – шырыш клеткалары (гоблет клеткалары) болады, олар тері бетіне шырышты зат шығарады. Бұл бактериялық инфекциядан қорғауға және жылуды сақтауға көмектеседі. Көптеген сүтқоректілердің тері түсі көбінесе олардың эпидермисіндегі меланинге байланысты. Ал балықтарда тері түсі көбінесе дермадағы хроматофорларға байланысты, олар меланиннен басқа гуанин немесе каротиноид пигменттерін де қамтуы мүмкін. Көптеген түрлер, мысалы, тілбурыштар, хроматофорларының салыстырмалы мөлшерін өзгерту арқылы тері түсін өзгерте алады. Кейбір балықтарда дермада у бездері, фотофорлар немесе көбірек сулы серозды сұйықтық шығаратын жасушалар да болуы мүмкін.
The skin of the fish are a part of the integumentary system, which contains two layers: the epidermis and the dermis layer. The epidermis is derived from the ectoderm and becomes the most superficial layer that consists entirely of live cells, with only minimal quantities of keratin. It is generally permeable. The dermis is derived from the mesoderm and resembles the little connective tissue which are composed of mostly collagen fibers found in bony fish. Some fish species have scales that emerge from the dermis, penetrate the thin layer of the basement membrane that lies between the epidermis and dermis, and becomes externally visible and covers the epidermis layer. Generally, the skin also contains sweat glands and sebaceous glands that are both unique to mammals, but additional types of skin glands are found in fish. Found in the epidermis, fish typically have numerous individual mucus secreting skin cells called goblet cells that produce a slimy substance to the surface of the skin. This aids in insulation and protection from bacterial infection. The skin colour of many mammals are often due to melanin found in their epidermis. In fish, however, the colour of the skin are largely due to chromatophores in the dermis, which, in addition to melanin, may contain guanine or carotenoid pigments. Many species, such as flounders, change the colour of their skin by adjusting the relative size of their chromatophores. Some fishes may also have venom glands, photophores, or cells that produce a more watery serous fluid in the dermis.
Қайырмақ
Сондай-ақ, балықтың тегінің жүйесіне көптеген жақты балықтардың сыртқы денесін жауып тұрған қабыршақтар жатады. Көбінесе белгілі қабыршақтар дермадан немесе мезодермадан пайда болады және құрылысы жағынан тістерге ұқсас болуы мүмкін. Кейбір түрлердің денесі қабыршақтардың орнына қалқаншалармен жабылған. Ал кейбір түрлерде сыртқы денесін жабатын қабыршақтар жоқ. Балықтың дермасынан пайда болатын төрт негізгі қабыршақ түрі бар. Плакоидты қабыршақтар, сондай-ақ дермальды тісшелер деп те аталады, үшкір келеді. Олар тістердің құрылысына ұқсас, яғни дентиннен тұрады және эмальмен жабылған. Олар хрящевой балықтарға тән (бірақ химераларда тек қана ұстағыштарында кездеседі). Ганоидты қабыршақтар жазық, негізгі түрінде болады. Плакоидты қабыршақтардан пайда болған, олардың қалың эмаль қабаты бар, бірақ дентиннің астындағы қабаты жоқ. Бұл қабыршақтар балықтың денесін аздап жамылып тұрады. Олар гар және бичирге тән. Циклоидты қабыршақтар кішкентай, сопақ пішіндес, ағаш сақиналары сияқты өсу сақиналары бар. Оларда эмаль, дентин және қантамырлы сүйек қабаты жоқ. Бауфин және реморада циклоидты қабыршақтар кездеседі. Ктеноидты қабыршақтар циклоидты қабыршақтарға ұқсас, сонымен қатар өсу сақиналары бар, эмаль, дентин және қантамырлы сүйек қабаты жоқ. Оларды бір шетіндегі тікендер немесе өскіндермен ажыратуға болады. Палтус осы типтегі қабыршақтарға ие. Таразының тағы бір, сирек кездесетін түрі – қалқанша, ол сыртқы, қалқан тәрізді сүйек пластинасы болуы мүмкін; өзгертілген, қалыңдаған қабыршақ, көбінесе тікенекті немесе қырлы; немесе шығып тұрған, өзгертілген (қалың және күшті қырлы) қабыршақ. Қалқаншалар көбінесе бүйірлік сызықпен байланысты, бірақ олар құйрық педункулында (құйрық қырларын қалыптастыратын жерде) немесе құрсақ профилі бойымен де кездесуі мүмкін. Кейбір балықтар, мысалы, қарағай балық, толығымен немесе жартылай қалқаншалармен жабылған. Олардың функциясы – балықты сыртқы ортаның әсерінен және басқа түрлердің шабуылдарынан қорғау үшін дене бронясы ретінде қызмет ету.
Also part of the fish's integumentary system are the scales that cover the outer body of many jawed fish. The commonly known scales are the ones that originate from the dermis or mesoderm, and may be similar in structure to teeth. Some species are covered by scutes instead. Others may have no scales covering the outer body. There are four principal types of fish scales that originate from the dermis. Placoid scales, also called dermal denticles, are pointed scales. They are similar to the structure of teeth, in which they are made of dentin and covered by enamel. They are typical of cartilaginous fish (even though chimaeras have it on claspers only). Ganoid scales are flat, basal looking scales. Derived from placoid scales, they have a thick coat of enamel, but without the underlying layer of dentin. These scales cover the fish's body with little overlapping. They are typical of gar and bichirs. Cycloid scales are small, oval shaped scales with growth rings like the rings of a tree. They lack enamel, dentin, and a vascular bone layer. Bowfin and remora have cycloid scales. Ctenoid scales are similar to cycloid scales, also having growth rings, lack enamel, dentin, and a vascular bone layer. They are distinguished by spines or projections along one edge. Halibut have this type of scale. Another less common type of scale is the scute, which may be an external, shield like bony plate; a modified, thickened scale that is often keeled or spiny; or a projecting, modified (rough and strongly ridged) scale. Scutes are usually associated with the lateral line, but may be found on the caudal peduncle (where they form caudal keels) or along the ventral profile. Some fish, such as pineconefish, are completely or partially covered in scutes. Their function are intended for protection as a body armor for fish against environmental abrasions and predations from other species.
Бүйірлік сызық
Жандық сызық – судың қоршаған ортасындағы қозғалыс пен дірілді сезуге арналған сезім органы. Мысалы, балықтар қашып бара жатқан жемнің қозғалғанда тудыратын айналмалы тоқтарды жандық сызық жүйесі арқылы анықтай алады. Көптеген түрлерде ол балықтың әр жағында бойлық орналасқан қабылдағыштардан тұрады.
The lateral line is a sense organ used to detect movement and vibration in the surrounding water. For example, fish can use their lateral line system to follow the vortices produced by fleeing prey. In most species, it consists of a line of receptors running along each side of the fish.
Фотофоралар
Фотофорлар – кейбір балықтардың денесінде жарқыраған дақтар түрінде көрінетін жарық шығаратын мүшелер. Бұл жарық, жемтің қорытылуы кезінде түзілетін қосылыстардан, фотоциттер деп аталатын организмдегі арнайы митохондриялық жасушалардан немесе симбиоздық бактериялардан пайда болуы мүмкін. Фотофорлар жемді тартып алу немесе жыртқыштарды жаңылыстыру үшін қолданылады.
Photophores are light emitting organs which appear as luminous spots on some fishes. The light can be produced from compounds during the digestion of prey, from specialized mitochondrial cells in the organism called photocytes, or from symbiotic bacteria. Photophores are used for attracting food or confusing predators.
Қалқандары
Қауырсындар – балықтардың ең айқын ерекшелігі. Олардың құрамында сүйекті тікендер немесе қабыршақтан шығып, денемен жабылған терімен біріккен сәулелер болады. Көптеген сүйекті балықтарда көрінетіндей, олар торлы немесе акулалардағыдай қанатқа ұқсас болуы мүмкін. Құйрық немесе құйрық қанатынан басқа қауырсындар тікелей омыртқамен байланыспайды және тек бұлшықеттермен ғана демеу алады. Олардың басты қызметі – балыққа жүзуге көмектесу. Қауырсындар сорғалап немесе жерге сүйреліп жүру үшін де қолданылуы мүмкін, мысалы, ұшатын балықтар мен бақабалықтарда көрінеді. Балықтың әртүрлі бөліктерінде орналасқан қауырсындар әртүрлі мақсаттарға қызмет етеді, мысалы, алға жылжуға, бұрылуға және тік күйде ұстауға. Әрбір қауырсынға қатысты, эволюция барысында осы қауырсыны жоғалтқан балық түрлерінің саны бар.
Fins are the most distinctive features of fish. They are either composed of bony spines or rays protruding from the body with skin covering them and joining them together, either in a webbed fashion as seen in most bony fish, or similar to a flipper as seen in sharks. Apart from the tail or caudal fin, fins have no direct connection with the spine and are supported by muscles only. Their principal function is to help the fish swim. Fins can also be used for gliding or crawling, as seen in the flying fish and frogfish. Fins located in different places on the fish serve different purposes, such as moving forward, turning, and keeping an upright position. For every fin, there are a number of fish species in which this particular fin has been lost during evolution.
Тікендер мен шашақтар
Сүйекті балықтардың көпшілігінде қанаттары тікенді немесе сәулелі болуы мүмкін. Бір қанатта тек тікенді сәулелер, тек жұмсақ сәулелер немесе олардың араласы болуы мүмкін. Егер екеуі де болса, тікенді сәулелер әрқашан алдыңғы жағында орналасады. Тікендер әдетте қатты, өткір және сегменттелмеген болады. Сәулелер әдетте жұмсақ, икемді, сегменттелген және тармақталған болуы мүмкін. Сәулелердің сегменттелген болуы – оларды тікендерден ерекшелейтін басты айырмашылық; тікендер кейбір түрлерде икемді болғанымен, ешқашан сегменттелмейді. Тікендердің түрліше қолданыстары бар. Мысықбалықтарда олар қорғану құралы ретінде қолданылады; көптеген мысықбалықтар тікендерін сыртқа қарай бекіте алады. Триггербалықтар да тікендерін пайдаланып, тірекке бекініп, сыртқа тартылып кетпеуіне қол жеткізеді. Лепидотрихиялар – сүйекті балықтарда кездесетін сүйекті, екі жақты жұпталған, сегменттелген қанат сәулелері. Олар актинотрихиялардың айналасында дермалық экзоскелеттің бір бөлігі ретінде дамиды. Лепидотрихиялардың құрамында шеміршек немесе сүйек болуы мүмкін. Олар шындығында сегменттелген және бірінің үстіне бірі үйілген дискілер тізбегі түрінде көрінеді. Қанат сәулелерінің қалыптасуының генетикалық негізі актинодин 1 және актинодин 2 ақуыздарын кодтайтын гендер деп саналады.
In bony fish, most fins may have spines or rays. A fin may contain only spiny rays, only soft rays, or a combination of both. If both are present, the spiny rays are always anterior. Spines are generally stiff, sharp and unsegmented. Rays are generally soft, flexible, segmented, and may be branched. This segmentation of rays is the main difference that distinguishes them from spines; spines may be flexible in certain species, but never segmented. Spines have a variety of uses. In catfish, they are used as a form of defense; many catfish have the ability to lock their spines outwards. Triggerfish also use spines to lock themselves in crevices to prevent them being pulled out. Lepidotrichia are bony, bilaterally paired, segmented fin rays found in bony fishes. They develop around actinotrichia as part of the dermal exoskeleton. Lepidotrichia may have some cartilage or bone in them as well. They are actually segmented and appear as a series of disks stacked one on top of another. The genetic basis for the formation of the fin rays is thought to be genes coding for the proteins actinodin 1 and actinodin 2.
Ішек-қарын
Басқа омыртқалы жануарлар сияқты балықтардың ішегі де екі бөліктен тұрады: жұқа ішек және жуан ішек. Көптеген жоғары сатыдағы омыртқалы жануарларда жұқа ішек он екі елі ішек және басқа бөліктерге бөлінеді. Балықтарда жұқа ішектің бөлінісі соншалықты анық емес, сондықтан он екі елі ішектің орнына алдыңғы ішек немесе проксималды ішек терминдері қолданылуы мүмкін. Сүйекті балықтарда ішек салыстырмалы түрде қысқа, әдетте балық денесінің ұзындығынан бір жарым есеге дейін болады. Оның бойымен тамақты қорытуға көмектесетін, кішкентай қалта тәрізді пилорикалық тұмшалар орналасқан, бұл органның жалпы бетін ұлғайтуға себін тигізеді. Телеосттерде илеоцекаль клапаны жоқ, жұқа ішек пен тік ішек арасындағы шекара тек ас қорыту эпителийінің аяқталуымен белгіленеді. Пилорикалық тұмшалардың саны түрлер арасында кең ауқымда өзгереді, ал кейбір балық түрлерінде тұмшалар мүлдем болмайды. Аз немесе мүлдем тұмшасы жоқ түрлер оның жетіспеушілігін ұзын ішектерімен немесе биік немесе бұрылып өскен ішек түкшелерімен толықтырады, осылайша сіңіру бетінің ұқсас деңгейіне жетеді.
As with other vertebrates, the intestines of fish consist of two segments, the small intestine and the large intestine. In most higher vertebrates, the small intestine is further divided into the duodenum and other parts. In fish, the divisions of the small intestine are not as clear, and the terms anterior intestine or proximal intestine may be used instead of duodenum. In bony fish, the intestine is relatively short, typically around one and a half times the length of the fish's body. It commonly has a number of pyloric caeca, small pouch like structures along its length that help to increase the overall surface area of the organ for digesting food. There is no ileocaecal valve in teleosts, with the boundary between the small intestine and the rectum being marked only by the end of the digestive epithelium. The number of pyloric caeca varies widely between species, and in some species of fish no caeca are present at all. Species with few or no caeca compensate for their lack by having longer intestines, or by have taller or more convoluted intestinal villi, thereby achieving similar levels of absorptive surface area.
Бүйрек
Балықтың бүйректері әдетте тар, сопақ мүшелер болып келеді және денесінің маңызды бөлігін құрайды. Олар жоғары омыртқалы жануарлардың (қосмекенділер, құстар және сүтқоректілер) мезонефросына ұқсас. Бүйректерде нефрондардың шоғырлары болады, оларға жинақталатын түтіктер арқылы қызмет көрсетіледі, бұл түтіктер көбінесе мезонефрик түтікшесіне құяды. Дегенмен, жағдай әрқашан осылай болмайды. Қалқалы балықтарда бүйректің артқы (метанефрик) бөлігінен сұйықтықты шығаратын және мезонефрик түтікшесімен қабылдағышта немесе клоакада қосылатын тағы бір қысқа түтікше бар. Шындығында, көптеген қалқалы балықтарда бүйректің алдыңғы бөлігі ересек жасында дегенерацияға ұшырауы немесе толығымен қызметін тоқтатуы мүмкін. Аңқа мен шаянбалықтың бүйректері ерекше қарапайым. Олар бір қатар нефрондардан тұрады, олардың әрқайсысы тікелей мезонефрик түтікшесіне ағылады.
The kidneys of fish are typically narrow, elongated organs, occupying a significant portion of the trunk. They are similar to the mesonephros of higher vertebrates (reptiles, birds, and mammals). The kidneys contain clusters of nephrons, serviced by collecting ducts which usually drain into a mesonephric duct. However, the situation is not always so simple. In cartilaginous fish, there is also a shorter duct which drains the posterior (metanephric) parts of the kidney, and joins with the mesonephric duct at the bladder or cloaca. Indeed, in many cartilaginous fish, the anterior portion of the kidney may degenerate or cease to function altogether in the adult. Hagfish and lamprey kidneys are unusually simple. They consist of a row of nephrons, each emptying directly into the mesonephric duct.
Қылқалам
Қарынша дерлік барлық омыртқалы жануарларда кездеседі. Бұл өмірлік маңызы жоқ орган, құрылысы жағынан ірі лимфа түйініне ұқсас. Ол негізінен қанды сүзгі ретінде жұмыс істейді және қызыл қан жасушалары мен иммундық жүйеге қатысты маңызды рөл атқарады. Қылқанды және сүйекті балықтарда ол негізінен қызыл қатынан тұрады және әдетте біраз созылған мүше болып келеді, себебі ол ішектің серозалық қабығының ішінде орналасқан. Қарыншасы жоқ жалғыз омыртқалы жануарлар – лампреялар мен миксималар. Тіпті осы жануарларда да ішек қабырғасында қызыл қатыға ұқсас құрылымды гематопоэтикалық тіндің тараған қабаты бар, және ол жоғары омыртқалы жануарлардың қарыншасына гомологты деп саналады.
The spleen is found in nearly all vertebrates. It is a non vital organ, similar in structure to a large lymph node. It acts primarily as a blood filter, and plays important roles in regards to red blood cells and the immune system. In cartilaginous and bony fish it consists primarily of red pulp and is normally a somewhat elongated organ as it actually lies inside the serosal lining of the intestine. The only vertebrates lacking a spleen are the lampreys and hagfishes. Even in these animals, there is a diffuse layer of haematopoietic tissue within the gut wall, which has a similar structure to red pulp, and is presumed to be homologous to the spleen of higher vertebrates.
Жүрек
Балықтардың жүрегі көбінесе екі камералы деп сипатталады, оның бірі қанды қабылдау үшін, екіншісі – сору үшін арналған атриум мен қарыншадан тұрады, немесе қан таразына байланысты төрт камералы болады. Атриум мен қарынша кейде "нағыз камералар" деп есептеледі, ал қалғандары "қосымша камералар" деп аталады. Жапырақ тәрізді жалғанатын тіндерден тұратын остиалды клапандар, қанның бөлімдер арқылы кері ағуына кедергі келтіреді. Ересек балықтарда төрт бөлік тік қатарға орналаспайды, керісінше S пішінін құрайды, мұнда соңғы екі бөлік алдыңғы екеуінің үстінде орналасқан. Осы салыстырмалы түрде қарапайым құрылым қалқалы балықтарда және сәуле қанатты балықтарда кездеседі. Телеосттарда артериялық конус өте кішкентай болады және оны жүректің өзінен гөрі аортаның бөлігі деп дәлірек сипаттауға болады. Артериялық конус ешқандай амниоттарда табылмайды, бұл оның эволюция барысында қарыншаларға сіңгендігін көрсетеді. Сол сияқты, синус венозус кейбір дернәсілдер мен құстарда қалдық құрылым ретінде кездеседі, ал қалған жағдайларда оң атриумға сіңіріліп, енді ажыратылмайды.
Fish have what is often described as a two chambered heart, consisting of one atrium to receive blood and one ventricle to pump it, or four chambered, depending on what is counted as a chamber. The atrium and ventricle are sometimes considered "true chambers", while the others are considered "accessory chambers". Ostial valves, consisting of flap like connective tissues, prevent blood from flowing backward through the compartments. In the adult fish, the four compartments are not arranged in a straight row, instead forming an S shape with the latter two compartments lying above the former two. This relatively simpler pattern is found in cartilaginous fish and in the ray finned fish. In teleosts, the conus arteriosus is very small and can more accurately be described as part of the aorta rather than of the heart proper. The conus arteriosus is not present in any amniotes, presumably having been absorbed into the ventricles over the course of evolution. Similarly, while the sinus venosus is present as a vestigial structure in some reptiles and birds, it is otherwise absorbed into the right atrium and is no longer distinguishable.
Вебер аппаратурасы
Остариофизи суперрежіміне жататын балықтарда Вебер аппараты деп аталатын құрылым болады, ол оларға жақсырақ естуге мүмкіндік беретін өзгеріс. Осы қабілет остриофизиялық балықтардың айқын табысқа жетуін түсіндіруі мүмкін. Аппарат Вебер сүйекшелері деп аталатын сүйектер жиынтығынан тұрады, ол балықтардың есту жүйесін жүзу қапшығымен байланыстыратын кішкентай сүйектер тізбегі.
Fishes of the superorder Ostariophysi possess a structure called the Weberian apparatus, a modification which allows them to hear better. This ability may explain the marked success of ostariophysian fishes. The apparatus is made up of a set of bones known as Weberian ossicles, a chain of small bones that connect the auditory system to the swim bladder of fishes.
Ұрық түзу мүшелері
Балықтардың көбею мүшелеріне ұрықтар және жұмыртқалық бездер жатады. Көптеген түрлерде жыныс бездері ұқсас өлшемдегі жұптасқан мүшелер болып табылады, олар ішінара немесе толығымен бірігуі мүмкін. Тестідегі сперматогенез – бұл митоз және мейоз процесі арқылы сперматогонияның сперматоциттерге дифференциалдануы, нәтижесінде хромосомалар саны екі есе азайып, гаплоидты сперматидтер пайда болады. Спермиогенез, сперматогенездің соңғы сатысы, гаплоидты сперматидтердің сперматозоидтарға дамуын қамтиды. Жұмыртқалықтарда, оогенез кезінде, огониялар да митоз және мейозға түседі, бұл біріншілік ооциттердің, содан кейін жұмыртқа клеткасының пайда болуына әкеледі. Біріншілік ооцит бөлініп, екіншілік ооцит пен полярлық денешіктерді жасайды, ал екіншілік ооцит гаплоидты оотидке айналады.
Fish reproductive organs include testicles and ovaries. In most species, gonads are paired organs of similar size, which can be partially or totally fused. Spermatogenesis in testes is a process in which spermatogonia differentiates into spermatocytes through mitosis and meiosis, which halves the number of chromosomes, creating haploid spermatids. During spermiogenesis, the last stage of spermatogenesis, the haploid spermatids develop into spermatozoa. In the ovaries, oogonia also undergo mitosis and meiosis during oogenesis, and this gives rise to primary oocytes and then eventually the ovum. The primary oocyte divides and produces the secondary oocyte as well as a polar body, before the secondary oocyte develops into the haploid ootid.
Сынақтар
Көптеген аталық балықтардың екі ұрығы шамалас мөлшерде болады. Акулаларда оң жақ ұрық көбінесе ірі болады. Примитивті, жақсыз балықтардың дене ортасында тек бір ғана ұрықшесі болады, бірақ тіпті ол да эмбрионда жұптасқан құрылымдардың қосылуынан қалыптасады. Сперматогониялардың таралуы тұрғысынан телеост ұрықтарының құрылымы екі типті: ең көп кездесетінінде сперматогониялар тұқым түтікшелерінің бойымен орналасады, ал Atherinomorpha-да олар осы құрылымдардың дистальді бөлігімен ғана шектеледі. Балықтарда тұқым жасушаларының цисталардан тұқым түтікшелерінің люменіне шығарылу фазасына байланысты цистикалық немесе жартылай цистикалық сперматогенез байқалуы мүмкін.
Most male fish have two testes of similar size. In the case of sharks, the testis on the right side is usually larger. The primitive jawless fish have only a single testis located in the midline of the body, although even this forms from the fusion of paired structures in the embryo. In terms of spermatogonia distribution, the structure of teleost testes have two types: in the most common, spermatogonia occur all along the seminiferous tubules, while in Atherinomorpha, they are confined to the distal portion of these structures. Fish can present cystic or semi cystic spermatogenesis in relation to the release phase of germ cells in cysts to the lumen of the seminiferous tubules.
Жұмыршектер
Жұмыртқалықтарда кездесетін көптеген ерекшеліктер барлық омыртқалы жануарларға тән, оның ішінде фолликулярлық жасушалар мен альбугинея қабығының болуы да солардың қатарында. Балықтың жұмыртқалығында кез келген уақытта жүздеген, тіпті миллиондаған дамыған жұмыртқалар болуы мүмкін. Жаңа жұмыртқалар өмір бойы герминативтік эпителийден дами береді. Corpora lutea тек сүтқоректілерде және кейбір акула тәрізді балықтарда кездеседі; басқа түрлерде фолликуланың қалдықтары жұмыртқалықта тез сіңіріледі. Гимноварийлер – өкпелі балықтарда, майшабақта және шоқмұрынды балықтарда кездесетін бастапқы жағдай. Цистоварийлер көбінесе сүйекті балықтарға тән, онда жұмыртқалық қуысы жұмыртқа жолымен жалғасады. Дегенмен, кейбір балықтардың миы салыстырмалы түрде үлкен, әсіресе мормиридтер мен акулалардың миы, олардың дене салмағына шаққандағы массасы құстар мен сумкалы жануарлардың миына шамалас. Балық миы бірнеше аймаққа бөлінеді. Алдыңғы бөлігінде иіс сезу бүйірлері орналасқан, олар екі иіс сезу нерві арқылы мұрыннан сигналдарды қабылдап, өңдейді. Екі жақтан орналасқан көздер ортаңғы мидан өсіп шығады, бірақ бұл екінші деңгейде жоғалған жағдай болуы мүмкін. Алдыңғы миы жақсы дамыған және көптеген төрт аяқты жануарларда бөлінген, ал ортаңғы миы көптеген балықтар мен кейбір саламандраларда басым. Алдыңғы мидың көпіршіктері әдетте жұптасып, сүтқоректілердің ми жарты шарларына ұқсас жарты шарларды құрайды. Сонымен қатар, баспаяқтылар сияқты жақсы дамыған миы бар сегізаяқтыларда да ұқсас ми құрылымы бар. Бұл миы бар барлық жануар түрлері үшін маңызды функцияларды атқаратынын көрсетеді. Мидың мөлшері мен пішіні омыртқалы жануарлардың әртүрлі түрлерінде айтарлықтай өзгешеленеді. Екі түлік, лампарей және миксиналарда мишақша аз дамыған; соңғы екі топта оны ми сабағынан ажырату қиын. Бұл топтарда спиноцеребеллум болғанымен, негізгі құрылымдар – вестибулоцеребеллумға сәйкес келетін кішкентай жұптасқан ядролар. Балықтар мен қосмекенділердің көпшілігі судағы қысым толқындарын сезе алатын бүйірлік желі жүйесіне ие. Сызықтық органнан негізгі сигналдарды қабылдайтын мидың бір аймағы – медиалдық октаволатеральді ядро, түйіршік жасушалары мен параллель талшықтары бар мишақшаға ұқсас құрылымға ие. Электр сезімтал балықтарда электросенсорлық жүйенің сигналдары мидың құрылысына ұқсас дорсальді октаволатеральді ядроға жетеді. Сүйекті балықтарда (ең ірі топ) оптикалық тектонда мишақшаға ұқсас қабат – шеткі қабат бар. Омыртқалылардың жүйке жүйесінде өте аз нейрондар осы мағынада "таңдалады" (адамда мұндайлар жоқ деп есептеледі). Қарапайым жүйке жүйелерінде кейбір немесе барлық нейрондар ерекше болуы мүмкін. Омыртқалы жануарларда ең танымал таңдамал нейрондар – балықтардың алып Маутнер жасушалары. Әр балықтың ми сабағының төменгі бөлігінде, біреуі сол жағында, екіншісі оң жағында орналасқан екі Маутнер жасушасы бар. Әрбір Маутнер жасушасы аксонға ие, ол ми деңгейінде орналасқан нейрондарды иннервациялап, содан кейін жұлын арқылы төмен қарай жүреді, көптеген байланыстарды жасайды. Маутнер жасушасы құратын синапстар соншалықты күшті, бір ғана әрекет потенциалы үлкен мінез-құлық реакциясын тудырады: бірнеше миллисекунд ішінде балық денесін С пішініне иіп, содан кейін түзеп, осылайша өзін жылдам алға жылжытады. Функционалдық тұрғыдан алғанда, бұл балықтың бүйірлік желі органына әсер ететін күшті дыбыс толқыны немесе қысым толқынымен оңай іске қосылатын жылдам қашқылау реакциясы. Маутнер жасушалары – балықтардың жалғыз таңдамал нейрондары емес, олардың тағы 20 түрі бар, оның ішінде әр жұлын сегменттік ядросындағы "Маутнер жасушаларының аналогтары" жұптары да бар. Маутнер жасушасы өздігінен қашқылау реакциясын тудыра алғанымен, әдеттегі мінез-құлық жағдайында басқа жасушалар әдетте жауаптың амплитудасы мен бағытын қалыптастыруға көмектеседі. Маутнер жасушалары командалық нейрондар ретінде сипатталған. Командалық нейрон – белгілі бір мінез-құлықты өздігінен басқара алатын нейрон ретінде анықталатын нейронның ерекше түрі. Мұндай нейрондар әртүрлі түрлердің жылдам қашқылау жүйелерінде жиі кездеседі – кальмардың алып аксоны мен кальмардың алып синапсы, олардың үлкен өлшемдеріне байланысты нейрофизиологиядағы тәжірибелерге пайдаланылады, екеуі де кальмардың жылдам қашқылау схемасына қатысады. Алайда командалық нейрон тұжырымы даулы болып қалады, өйткені зерттеулер көрсеткендей, бастапқыда сипаттамаға сәйкес келген кейбір нейрондар шектеулі жағдайларда ғана жауап беруге қабілетті екен.
Many of the features found in ovaries are common to all vertebrates, including the presence of follicular cells and tunica albuginea There may be hundreds or even millions of fertile eggs present in the ovary of a fish at any given time. Fresh eggs may be developing from the germinal epithelium throughout life. Corpora lutea are found only in mammals, and in some elasmobranch fish; in other species, the remnants of the follicle are quickly resorbed by the ovary. Gymnovaries are the primitive condition found in lungfish, sturgeon, and bowfin. Cystovaries characterize most teleosts, where the ovary lumen has continuity with the oviduct. However, some fish have relatively large brains, most notably mormyrids and sharks, which have brains about as massive relative to body weight as birds and marsupials. Fish brains are divided into several regions. At the front are the olfactory lobes, a pair of structures that receive and process signals from the nostrils via the two olfactory nerves. Two laterally placed eyes form around outgrows from the midbrain, except in hagfish, though this may be a secondary loss. The forebrain is well developed and subdivided in most tetrapods, while the midbrain dominates in many fish and some salamanders. Vesicles of the forebrain are usually paired, giving rise to hemispheres like the cerebral hemispheres in mammals. There is also an analogous brain structure in cephalopods with well developed brains, such as octopuses. This has been taken as evidence that the cerebellum performs functions important to all animal species with a brain. There is considerable variation in the size and shape of the cerebellum in different vertebrate species. In amphibians, lampreys, and hagfish, the cerebellum is little developed; in the latter two groups, it is barely distinguishable from the brain stem. Although the spinocerebellum is present in these groups, the primary structures are small paired nuclei corresponding to the vestibulocerebellum. Most species of fish and amphibians possess a lateral line system that senses pressure waves in water. One of the brain areas that receives primary input from the lateral line organ, the medial octavolateral nucleus, has a cerebellum like structure, with granule cells and parallel fibers. In electrosensitive fish, the input from the electrosensory system goes to the dorsal octavolateral nucleus, which also has a cerebellum like structure. In ray finned fishes (by far the largest group), the optic tectum has a layer—the marginal layer—that is cerebellum like. In vertebrate nervous systems, very few neurons are "identified" in this sense (in humans, there are believed to be none). In simpler nervous systems, some or all neurons may be thus unique. In vertebrates, the best known identified neurons are the gigantic Mauthner cells of fish. Every fish has two Mauthner cells, located in the bottom part of the brainstem, one on the left side and one on the right. Each Mauthner cell has an axon that crosses over, innervating neurons at the same brain level and then travelling down through the spinal cord, making numerous connections as it goes. The synapses generated by a Mauthner cell are so powerful that a single action potential gives rise to a major behavioral response: within milliseconds the fish curves its body into a C shape, then straightens, thereby propelling itself rapidly forward. Functionally, this is a fast escape response, triggered most easily by a strong sound wave or pressure wave impinging on the lateral line organ of the fish. Mauthner cells are not the only identified neurons in fish—there are about 20 more types, including pairs of "Mauthner cell analogs" in each spinal segmental nucleus. Although a Mauthner cell is capable of bringing about an escape response all by itself, in the context of ordinary behavior, other types of cells usually contribute to shaping the amplitude and direction of the response. Mauthner cells have been described as command neurons. A command neuron is a special type of identified neuron, defined as a neuron that is capable of driving a specific behavior all by itself. Such neurons appear most commonly in the fast escape systems of various species—the squid giant axon and squid giant synapse, used for pioneering experiments in neurophysiology because of their enormous size, both participate in the fast escape circuit of the squid. The concept of a command neuron has, however, become controversial, because of studies showing that some neurons that initially appeared to fit the description were really only capable of evoking a response in a limited set of circumstances.
Иммундық жүйе
Иммундық мүшелер балық түріне қарай әртүрлі болады. Жасқақты балықтарда (лампреялар мен миксималар) нақты лимфоидты мүшелер жоқ. Бұл балықтар иммундық жасушаларды өндіру үшін басқа мүшелердегі лимфоидты тіндердің аймақтарына тәуелді болады. Мысалы, эритроциттер, макрофагтар және плазмалық жасушалар алдыңғы бүйректе (немесе пронефроста) және ішектің кейбір бөліктерінде (гранулоциттер жетілетін жерде) түзіледі. Миксималарда олар примитивті сүйек миына ұқсайды. Кеміршекті балықтардың (акулалар мен скаттардың) иммундық жүйесі одан да жетілген. Оларда хондрихтилерге ғана тән үш ерекше орган бар: эпигональды органдар (сүмектес сүйектерге ұқсас лимфоидты тіндер), жыныс бездерін қоршап тұрады, асқазан қабырғасындағы Лейдиг органы және ішектегі спиральды клапан. Бұл органдарда әдеттегі иммундық жасушалар (гранулоциттер, лимфоциттер және плазмалық жасушалар) орналасқан. Олар сонымен қатар анық тимусқа және жақсы дамыған көкбауырға (олардың ең маңызды иммундық органы) ие, онда әртүрлі лимфоциттер, плазмалық жасушалар мен макрофагтар дамиды және сақталады. Хондростеялық балықтар (штуржон, мүйіз балық және бичир) орталық нерв жүйесін қоршап тұрған қабықшалар – менингелермен байланысты массада гранулоциттер өндірудің негізгі орнына ие. Олардың жүрегі көбінесе лимфоциттер, торлы жасушалар және аздаған макрофагтар бар тіндермен қапталған. Хондростеялық бүйрек – маңызды гемопоэтикалық орган; эритроциттер, гранулоциттер, лимфоциттер және макрофагтар осы жерде дамиды. Хондростеялық балықтар сияқты, сүйекті балықтардың (телеостея) негізгі иммундық тіндеріне бүйрек (әсіресе алдыңғы бүйрек) кіреді, онда көптеген иммундық жасушалар орналасқан. Сонымен қатар, телеост балықтарында тимус, көкбауыр және шырышты қабықшалардағы шашыраңқы иммундық аймақтар (мысалы, теріде, жеңілдіктерде, ішекте және жыныс бездерінде) бар. Сүтқоректілердің иммундық жүйесіне ұқсас, телеост эритроциттері, нейтрофилдер және гранулоциттер көкбауырда орналасқан деп есептеледі, ал лимфоциттер тимуста табылған негізгі жасуша түрі болып табылады. 2006 жылы сүтқоректілердегіге ұқсас лимфа жүйесі телеост балықтарының бір түрінде, зебра балығында сипатталды. Бұл жүйе әлі расталмаған болса да, антигенді күтіп тұрған кезде стимуляцияланбаған жаңа Т-жасушалары жиналатын орын болады деп есептеледі.
Immune organs vary by type of fish. In the jawless fish (lampreys and hagfish), true lymphoid organs are absent. These fish rely on regions of lymphoid tissue within other organs to produce immune cells. For example, erythrocytes, macrophages and plasma cells are produced in the anterior kidney (or pronephros) and some areas of the gut (where granulocytes mature). They resemble primitive bone marrow in hagfish. Cartilaginous fish (sharks and rays) have a more advanced immune system. They have three specialized organs that are unique to chondrichthyes; the epigonal organs (lymphoid tissues similar to mammalian bone) that surround the gonads, the Leydig's organ within the walls of their esophagus, and a spiral valve in their intestine. These organs house typical immune cells (granulocytes, lymphocytes and plasma cells). They also possess an identifiable thymus and a well developed spleen (their most important immune organ) where various lymphocytes, plasma cells and macrophages develop and are stored. Chondrostean fish (sturgeons, paddlefish and bichirs) possess a major site for the production of granulocytes within a mass that is associated with the meninges, the membranes surrounding the central nervous system. Their heart is frequently covered with tissue that contains lymphocytes, reticular cells and a small number of macrophages. The chondrostean kidney is an important hemopoietic organ; it is where erythrocytes, granulocytes, lymphocytes and macrophages develop. Like chondrostean fish, the major immune tissues of bony fish (teleostei) include the kidney (especially the anterior kidney), which houses many different immune cells. In addition, teleost fish possess a thymus, spleen and scattered immune areas within mucosal tissues (e. g. in the skin, gills, gut and gonads). Much like the mammalian immune system, teleost erythrocytes, neutrophils and granulocytes are believed to reside in the spleen whereas lymphocytes are the major cell type found in the thymus. In 2006, a lymphatic system similar to that in mammals was described in one species of teleost fish, the zebrafish. Although not confirmed as yet, this system presumably will be where unstimulated naive T cells accumulate while waiting to encounter an antigen.