Кіріспе
WordStar – микрокомпьютерлер үшін мәтін өңдеу бағдарламасы. Ол MicroPro International баспасынан жарық көрді және бастапқыда CP/M 80 операциялық жүйесі үшін жазылды, кейіннен MS DOS және басқа 16 биттік PC операциялық жүйелеріне де қосылды. Роб Барнаби бағдарламаның алғашқы нұсқаларын жасаған жалғыз автор болды. WordStar 4.0 нұсқасынан бастап бағдарлама негізінен Питер Миэрау жазған жаңа кодқа негізделді. WordStar 1980-жылдардың басында және ортасында нарықта басымдық танытты, бұрынғы нарық көшбасшысы Electric Pencil-ді ығыстырды. WordStar операциялық жүйе мен аппараттық құралдар туралы мүмкіндігінше аз болжамдармен жазылды, бұл оны 1980-жылдардың басында кең таралған көптеген платформаларға оңай көшіруге мүмкіндік берді. Барлық нұсқаларда да салыстырмалы түрде ұқсас командалар мен басқару элементтері болғандықтан, пайдаланушылар платформалар арасында оңай көше алды. WordStar, Osborne 1 портативті компьютерімен бірге шыққан кезде танымал болды, соның арқасында бағдарлама шағын компьютерлерде мәтін өңдеу нарығының көп бөлігі үшін де-факто стандартқа айналды. IBM PC және кейіннен Microsoft Windows нарықты басып алған кезде, осы портативті дизайн бағдарламаға жаңа мүмкіндіктерді қосуды қиындатты және оның өнімділігіне әсер етті. 1980-жылдардың басында үлкен танымалдылыққа ие болғанына қарамастан, осы мәселелер WordPerfect-ке 1985 жылдан бастап WordStar-дың орнын ең көп қолданылатын мәтін өңдеуші ретінде иеленуге мүмкіндік берді.
WordStar is a word processor application for microcomputers. It was published by MicroPro International and originally written for the CP/M 80 operating system, with later editions added for MS DOS and other 16 bit PC OSes. Rob Barnaby was the sole author of the early versions of the program. Starting with WordStar 4.0, the program was built on new code written principally by Peter Mierau. WordStar dominated the market in the early and mid 1980s, succeeding the market leader Electric Pencil. WordStar was written with as few assumptions as possible about the operating system and machine hardware, allowing it to be easily ported across the many platforms that proliferated in the early 1980s. Because all of these versions had relatively similar commands and controls, users could move between platforms with equal ease. It was already popular when its inclusion with the Osborne 1 portable computer made the program the de facto standard for much of the small computer word processing market. As the market became dominated by the IBM PC and later Microsoft Windows, this same portable design made it difficult for the program to add new features, and affected its performance. In spite of its great popularity in the early 1980s, these problems allowed WordPerfect to take WordStar's place as the most widely used word processor from 1985 on.
Негізін қалау
Сеймур И. Рубинштейн ерте микрокомпьютерлік компания IMSAI-дың қызметкері болды, онда ол Digital Research және Microsoft компанияларымен бағдарламалық келісімшарттар жасасты. IMSAI-дан кеткеннен кейін Рубинштейн өз бағдарламалық компаниясын құруды жоспарлады, ол компьютер дүкендерінің жаңа желісі арқылы сауда жасауға тиіс болды. Ол 1978 жылдың қыркүйегінде MicroPro International Corporation компаниясын құрды және Джон Роббинс Барнабиді бағдарламашы ретінде жұмысқа алды, ол Intel 8080 тілінде WordMaster мәтін өңдеушісі мен SuperSort сұрыптау бағдарламасын жазды. Рубинштейн IBM, Xerox және Wang Laboratories компанияларының қазіргі заманғы дербес мәтін өңдеушілерінің мүмкіндіктерін талқылаған есеп алғаннан кейін, Барнаби WordMaster-ді CP/M операциялық жүйесіне ұқсас мүмкіндіктермен және қолдаумен жаңартып, жетілдірді. MicroPro 1979 жылдың маусым айында енді WordStar деп аталған өнімді сата бастады. Нұсқаулық құнымен бірге бағасы көрсетілген WordStar-ды 1980 жылдың басында MicroPro жарнамасында сегіз ай ішінде 5000 адам сатып алғанын мәлімдеді.
Алғашқы табыстары
WordStar поштаны біріктіру және мәтіндік WYSIWYG мүмкіндігін ұсынған алғашқы микрокомпьютерлік мәтін өңдеуші болды. Сөзді ораудан басқа (алғашқы микрокомпьютерлік бағдарламалар үшін маңызды мүмкіндік саналды), бұл мүмкіндік редакциялау кезінде экранда беттерді бөлу арқылы ең жақсырақ іске асырылды. Бағдарламаны орнату кезінде пайдаланушы көрсеткен бір беттегі жолдар санын пайдаланып, WordStar экранда қағазға басылғанда беттердің қай жерде бөлінетінін көрсету үшін тирелердің толық жолын көрсетті. Көптеген пайдаланушылар мұны өте пайдалы деп тапты, себебі редакциялау кезінде беттердің қайда аяқталып, қайда басталатынын, сондай-ақ мәтін қай жерде бөлінетінін алдын ала білді. Барнаби 1980 жылдың наурыз айында компанияны тастап кетті, бірақ WordStar-дың күрделілігі, компанияның кең ауқымды сату және маркетингтік жұмыстары, Осборн және басқа компьютер өндірушілермен жасалған келісімдердің арқасында MicroPro-ның сату көлемі 1979 жылдан 1984 қаржы жылында миллионға жетті, бұл бұрынғы нарық көшбасшысы – Electric Pencil-ден асып түсті. 1983 жылдың мамыр айында BYTE журналы WordStar-ды "күмәндісіз ең танымал және, мүмкін, ең көп қолданылатын жеке компьютерлік мәтін өңдеу бағдарламасы" деп атады. Компания 1983 жылдың маусым айында WordStar 3.3 нұсқасын шығарды; сол күзге қарай IBM PC және басқа компьютерлер үшін сатылған WordStar-дың 650 000 данасы екінші ең танымал мәтін өңдеушінің санын екі еседен асып түсті, ал сол жылы MicroPro жеке компьютерлік бағдарламалық қамтамасыз ету нарығының 10% -ын иеленді. 1984 жылы, алғашқы акциялық ұсынымын жасаған жылы, MicroPro мәтін өңдеуші нарығының 23% -ын иеленіп, әлемдегі ең ірі бағдарламалық қамтамасыз ету компаниясы болды. PC Magazine журналы "өте нашар" деп сипаттаған нұсқаулық көптеген авторларды оның орнына жаңа нұсқаулықтар жазуға итермеледі. Солардың бірі – "WordStar-ға кіріспе" кітабын болашақ Goldstein & Blair негізін қалаушы және Whole Earth Software Catalog-қа үлес қосушы Артур Найман жазды, ол бұл бағдарламаны ұнатпады және оның баспа келісімшартында кітапты жазу үшін WordStar-ды пайдалануға міндетті емес, WRITE бағдарламасын пайдалануға рұқсат беру туралы шартты қостырды.
MS-DOS
WordStar 3.0, MS DOS үшін алғашқы нұсқасы, 1982 жылдың сәуірінде пайда болды. DOS нұсқасы түпнұсқаға өте ұқсас болды, және IBM PC-де жебе пернелері мен жеке функция пернелері болғанымен, дәстүрлі "WordStar ромбы" және басқа Ctrl перне функциялары сақталды, бұл бұрынғы CP/M пайдаланушыларының оны тез қабылдауына себеп болды. WordStar-дың форматтаусыз мәтіндік файлдарды құру үшін "құжат емес" режимін пайдалану мүмкіндігі бағдарламашылар арасында код жазу үшін оны танымал етті. CP/M нұсқалары сияқты, DOS WordStar да IBM компьютерлері үшін емес, кез келген x86 машинасы үшін жасалған (8086 немесе 80186 процессорларын қолданатын IBM-ге үйлесімсіз компьютерлер болды). Ол тек DOS-тың API шақыруларын ғана қолданды және BIOS-ты пайдаланудан немесе тікелей аппараттық құралдарға қол жеткізуден аулақ болды. Бұл өкінішке орай, барлық нәрсені "қос рет" өңдеуді қажет етті (яғни DOS API функциялары алдымен экранды немесе пернетақта I/O-ны басқарады, содан кейін оларды BIOS-қа жібереді). Джим Фокс көрсеткен және 1982 жылдың сәуірінде ирланд бағдарламашылар тобы іске қосқан WordStar-дың алғашқы DOS нұсқасы, WordStar-дың CP/M 86 нұсқасының порты болды, ол өз кезегінде 1981 жылдың қыркүйегінде CP/M 80 нұсқасынан портталған. Бұл Диана Хажичек бастаған және ИГИЛ II астындағы ирланд бағдарламашылар тобы аяқтаған, мүмкін Intel-дің CONV86 трансляторын қолданған. Осылайша, негізгі бағдарламаның орындалатын файлы COM файлы болды, ол тек 64 кБ жадқа қол жеткізе алатын. Пайдаланушылар WordStar-ды RAM дискісіне орнату арқылы және оған WordStar бағдарлама файлдарын көшіру арқылы оны едәуір жылдамдатуға болатынын тез білді. WordStar дискіге қайта-қайта кіретін болса да, RAM дискісінің флешкаға қарағанда әлдеқайда жылдам қол жеткізуі айтарлықтай жылдамдыққа ие болды. Алайда, өңделген құжаттардың нұсқалары тек осы RAM дискісіне "сақталады" және қайта жүктеу алдында физикалық тасымалдағыштарға көшірілуі керек болды. InfoWorld WordStar-ды "күрделілігімен танымал" деп сипаттады, бірақ 1983 жылға қарай ол жетекші мәтін өңдеу жүйесі болды. Бәсекелестік ерте пайда болғанымен (WordPerfect-тің алғашқы нұсқасы 1982 жылы, ал Microsoft Word 1983 жылы пайда болды), WordStar 1985 жылға дейін x86 машиналарындағы басым мәтін өңдеуші болып қала берді. Ол Kaypro компьютерлерімен бірге келетін бағдарламалық жасақтама жиынтығының бір бөлігі болды. Сол кезде CP/M-нен MS DOS-қа "Alt" пернесімен эволюция болды. WordStar сол кезге дейін MS DOS пернетақтасын табысты пайдаланбаған, және бұл оның құлдырауының бір себебі. Осы уақытқа дейін MicroPro жалпы MS DOS қолдауын тоқтатты және WordStar 4.0 эксклюзивті түрде IBM үйлесімді компьютерлерге арналған, ол экрандық адрестеу тұрғысынан MS DOS-қа үйлесімді бағдарламалардан ерекшеленді. Бұл WordStar-дың каталогтарды қолдайтын алғашқы нұсқасы болды – қатаң дискілері бар машиналарда пайдалану үшін қажетті мүмкіндік. Сонымен қатар қарапайым макростар (қысқаша жазу) енгізілді және орнату бағдарламасы функция пернелерін қайта бағдарламалау және кең ауқымды принтерлерді қолдау сияқты мүмкіндіктерді қамтитын толық жаңартылды. 1980 жылдардың екінші жартысында толық жаңартылған WordPerfect оны сату көлемі бойынша басып өтті. WordStar 5 (1989 жылы шығарылған) аяқ-таңба және соңғы жазба мүмкіндіктерін, сондай-ақ жетілдірілген Page алдын ала қарау функциясын қосты. 5.5 және 6 нұсқаларында қосымша мүмкіндіктер болды, ал 7 нұсқасы (1991 жылы шығарылған) толық макро тілін және 500-ден астам принтерлерді қолдауды қамтыды. Сондай-ақ стильдік кестелер мен тышқанды қолдау енгізілді.
Пираттық проблемалар
Колумнист Джон Дворак былай деп атап өтті: "WordStar әлемдегі ең көп көшірілген бағдарламалық жасақтама болған болуы мүмкін, бұл оның табысқа жетуіне көп жағынан себеп болды. (Бағдарламалық қамтамасыз ету компаниялары мұны мойындауға құлшынбайды.) WordStar туралы кітаптар қамырдан жасалғандай тез сатылды, ал авторлар WordStar-дың заңсыз көшірмелері үшін нұсқаулық сатуды білді. Компанияның өзі сатуды арттыру үшін тек нұсқаулықты сатуға тиіс еді. Бұл сол кездегі индустрияның жасырын келісімі еді және барлығы оны білді. Сондықтан WordStar 2000 бағдарламасы көшірмеден қорғау жүйесімен бірге келгенде, оның дереу құлауын болжаған болуы керек еді". WordStar-ды толыққанды түсіндіретін үшінші тараптан шыққан кітаптардың көп болуымен қатар, бағдарламаның кеңейтілген және конфигурацияланатын экрандық көмек жүйесі (көмек мәтіні экранның жоғарғы жағындағы өзгертіліп көшірілетін терезеде пайда болды) заңсыз көшірмені пайдалануды жеңілдетті.
WordStar 2000 (ағылш.
Ол кезде IBM Displaywriter System арнайы мәтін өңдеушілер нарығында үстемдік құрды. IBM-нің басты бәсекелесі – Wang Laboratories болды. Мұндай машиналар қымбатқа түсетін және көбінесе орталық мейнфреймдерге немесе орта деңгейдегі компьютерлерге қосылған терминалдар арқылы қолжетімді болатын. IBM DisplayWrite-ті PC-ге көшіретінін жариялағанда, MicroPro 1984 жылы WordStar 2000 деген атпен сатылған оның клонын жасауға күш салды. WordStar 2000 дискідегі каталогтар сияқты мүмкіндіктерді қолдады, бірақ бұрынғы WordStar нұсқаларының файл форматтарымен үйлесімді болмады, сонымен қатар интерфейске көптеген жағымсыз өзгерістер енгізді. WordPerfect сияқты бәсекелестер MicroPro-ның нарықтық үлесін азайтты. MultiMate, әсіресе, Wang мәтін өңдеушілеріндегідей пернелер тізбесін пайдаланды, бұл оны сол машиналардан PC-ге ауысқан хатшылар үшін танымал етті. BYTE журналы WordStar 2000-дың «моторлы шанадағы пілдің сұлулығына» ие екенін айтты, 1986 жылы IBM PC AT-ның қатты дискісімен бағдарламаны іске қосу өте қажет екенін ескертті, оны «қабақты, артық күрделендірілген және тартымсыз» деп сипаттады. «Мен оны пайдалануға ешқандай себеп таба алмаймын» деді. WordStar 2000 пайдаланушы интерфейсі түпнұсқа WordStar-дан айқай түрлі болды, ал компания мұны жарнамалауға көп көңіл бөлмеді. Дегенмен, мәтін өңдеу индустриясындағы оның маңызды жетістігі – әлі күнге дейін кеңінен қолданылатын үш пернетақта командасын енгізу болды: Ctrl+B – мәтінді қалың ету үшін, Ctrl+I – курсивтеу үшін және Ctrl+U – мәтіннің астын сызу үшін.
Жаңа жұлдыз
WordStar MicroPro болмаса да ірі компанияларда танымал болды. 1983 жылдың желтоқсанына дейін корпоративтік сату бағдарламасы болмаған компания клиенттер арасында жаман беделге ие болды. 1983 жылы PC Magazine MicroPro-ның "слоганы көбінесе: "Дилеріңізден сұраңыз" болып көрінеді" деп жазды. 1984 жылдың соңында компания, журналға сәйкес, WordStar-дың беделі әлсіреп бара жатқанын мойындады, ал 1985 жылдың басында оның сатылымы төрт тоқсанға төмендеді, ал Multimate және Samna-ның сатылымы өсті. Осы уақытта бірнеше MicroPro қызметкерлері бәсекелес Newstar компаниясын құрды. 1983 жылдың қыркүйегінде WordStar-дың клоны NewWord жарияланды, ол түпнұсқада болмаған бірнеше мүмкіндіктерді ұсынды, мысалы, орфографиялық тексеруші және лазерлік принтерлерді қолдау. Жарнамаларда: "WordStar тәжірибесі бар кез келген адам NewWord нұсқауларын оқудың қажеті жоқ. WordStar мәтіндік файлдары NewWord-пен жұмыс істейді" делінген. NewStar, Microsoft Word, WordPerfect және басқа да ондаған компаниялардың бәсекелестігіне қарамастан, олар әдетте бағдарламалық жасақтамасының жаңа нұсқаларын 12-18 ай сайын шығарып тұрды, MicroPro 1984 және 1985 жылдары WordStar-дың 3.3 нұсқасынан артық жаңа нұсқаларын шығармады, себебі 1984 жылдың қаңтарында жүрек талмасынан кейін Рубинштейн компанияның басқаруын бас тартты. Оның орнына келгендер үміттендіретін Starburst кеңсе пакетін тоқтатты, WordStar клонын сатып алды және оны 1984 жылдың желтоқсанында шыққан WordStar 2000 негізі ретінде пайдаланды. Ол 1985 жылдың сәуірінде PC Magazine-нің пікірінше, WordStar файлдарымен үйлесімсіздігі және басқа да кемшіліктері болғандықтан "қиын жағдайда қалды", сондай-ақ WordStar 3.3 сияқты бағамен сату клиенттерді шатастырды. Компания қызметкерлері WordStar және WordStar 2000 фракцияларына бөлінді, ал 1985 қаржы жылында сату миллионға дейін төмендеді. 1984 жылы NewWord екінші нұсқасын шығарды, және көптеген WordStar пайдаланушылары оған көшті. Үшінші нұсқа 1986 жылы пайда болды; The New York Times NewWord 3 "WordStar пайдаланушыларына бағдарламалық жасақтаманы ауыстыруға тамаша себеп береді, тіпті WordStar пайдаланушыларына себеп қажет болса да" деп жазды. 1985 жылдың ақпанында MicroPro WordStar 3.3 нұсқасын жаңартуға уәде берді, бірақ жаңа басшылық NewWord-ты сатып алып, оны 1987 жылы WordStar 4.0 негізі ретінде пайдаланғанға дейін, алдыңғы нұсқадан төрт жыл өткен соң ғана жаңартулар пайда болды. Алайда Word (1983 жылдан 1987 жылға дейін төрт нұсқа) және WordPerfect (бес нұсқа) нарық көшбасшылары болды. MicroPro-ның екі фракциясы арасындағы қайшылықтар WordStar 5.0 нұсқасын 1988 жылдың соңына дейін кешіктірді, бұл бағдарламаның сатылымына қайтадан зиян келтірді. 1989 жылы өзінің басты өнімімен аталғаннан кейін WordStar International 1993 жылы SoftKey-мен бірікті.
By late 1984 the company admitted, according to the magazine, that WordStar's reputation for power was fading, and by early 1985 its sales had decreased for four quarters while those of Multimate and Samna increased. Several MicroPro employees meanwhile formed rival company Newstar. In September 1983 it published WordStar clone NewWord, which offered several features the original lacked, such as a built in spell checker and support for laser printers. Advertisements stated that "Anyone with WordStar experience won't even have to read NewWord's manuals. WordStar text files work with NewWord". Despite competition from NewStar, Microsoft Word, WordPerfect, and dozens of other companies, which typically released new versions of their software every 12 to 18 months, MicroPro did not release new versions of WordStar beyond 3.3 during 1984 and 1985, in part because Rubinstein relinquished control of the company after a January 1984 heart attack. His replacements canceled the promising office suite Starburst, purchased a WordStar clone, and used it as the basis of WordStar 2000, released in December 1984. It received poor reviews—by April 1985 PC Magazine referred to WordStar 2000 as "beleaguered"—due to not being compatible with WordStar files and other disadvantages, and by selling at the same price as WordStar 3.3 confused customers. Company employees were divided between WordStar and WordStar 2000 factions, and fiscal year 1985 sales declined to million. By 1984 NewWord had released a second version, and many WordStar users switched to it. A third version appeared in 1986; The New York Times wrote that NewWord 3 "provides the perfect excuse for WordStar users to switch software, as if WordStar users needed an excuse". In February 1985 MicroPro promised updates to WordStar 3.3, but none appeared until new management purchased NewWord and used it as the basis of WordStar 4.0 in 1987, four years after the previous version. Word (four versions from 1983 to 1987) and WordPerfect (five versions), however, had become the market leaders. More conflict between MicroPro's two factions delayed WordStar 5.0 until late 1988, again hurting the program's sales. After renaming itself after its flagship product in 1989, WordStar International merged with SoftKey in 1993.
Windows үшін WordStar
DOS-тің басқа да көптеген табысты бағдарламаларын жасаушылар сияқты, WordStar International коммерциялық тұрғыдан сәтті болған Windows 3.0 үшін нұсқа жасауды шешуге дейін күшін сақтады. Компания 1991 жылы WordStar for Windows ретінде өзгертіліп шығарылған, бұрыннан бар Windows негізделген мәтін өңдеуші Legacy-ді сатып алды. Бұл өнім жақсы бағаланды және әдетте тек қымбат үстелдік басылым пакеттерінде ғана кездесетін көптеген мүмкіндіктерді қамтыды. Дегенмен, оның кешігіп шығуы Microsoft Word-тің алдыңғы екі жылдың ішінде корпоративтік стандарт ретінде берік орныққанын көрсетті.
Тастауы
WordStar енді жасалмайды, қолдау көрсетілмейді және иелерімен сатылмайды. Ол "Riverdeep, Inc." компаниясының мүлігі болып табылады.
Белгілі пайдаланушылар
WordStar консервативті интеллектуал Уильям Ф. Бакли, кіші үшін таңдаулы бағдарлама болды, ол осы бағдарламаны көптеген еңбектерін, соның ішінде соңғы кітабын жазу үшін пайдаланды. Оның ұлы Кристофер Бакли әкесінің WordStar-ға деген адалдығын, жаңа компьютерлерге орнату қиындықтарына қарамастан баяндады. Ол WordStar туралы: «Маған жақсырақ бағдарламалар бар екенін айтты, бірақ жақсырақ алфавиттер де бар екенін айтты» деді. Ральф Эллисон да WordStar қолданды. Канадалық ғылыми-фантастика жазушысы Роберт Дж. Сойер өзінің романдарын жазу үшін WordStar-дың DOS 7.0 нұсқасын (соңғы шығарылымы) пайдалануын жалғастыруда. «Мұз бен от әні» авторы Джордж Р. Р. Мартин әлі де (2020 жылға дейін) WordStar 4.0-тың MS DOS нұсқасын қолданып келеді. «Монк» сериалының авторы Энди Брекман WordStar-дың жанкүйері. Вампир туралы әңгімелердің авторы Энн Райс WordStar-дың тағы бір адал қолданушысы болды, ол оны жаңа компьютерлерге орнатуға тырысып, соңында мүлдем мүмкін болмай қалды. Одан кейін ол Microsoft Word-ке көшті, оның дизайнын салыстырмалы түрде түсініксіз және логикасыз деп санады: «WordStar тамаша болды. Мен оны жақсы көрдім. Ол логикалық, әдемі, мінсіз болды», - деп қосты ол. «Оған қарағанда, бүгін қолданатын MS Word – таза безумие».
Интерфейсі
WordStar-ға дейін мәтін өңдеушілер мәтінді енгізу мен пішімдеуді бөлек функцияларға бөліп жіберді; соңғысы құжатты басып шығаруға дайын тұрғанда ғана көбінесе жасалатын. WordStar – дәл жол үзілістері мен бет үзілістерін көрсететін алғашқы WYSIWYG мәтін өңдеушілердің бірі болды. Егер қаласа, жазу кезінде жол үзілістері мен бет үзілістерінің қайда болатынын көруге (және күштеп орналастыруға) мүмкіндік болғаны үлкен жетістік еді. Бірақ WordStar мәтінге негізделген бағдарлама болғандықтан, 5.0 нұсқасына дейін қалың және көлбеу сияқты әртүрлі қаріптерді дәл көрсетпеді. 25 жолды экранда стандартты орнату кезінде, экранның жоғарғы үштен бірі командалар мен күй жолынан тұрды; ал төменгі үштен екі бөлігі пайдаланушының құжатының мәтінін көрсетті. Көмек деңгейін орнатуға арналған пайдаланушы баптамалы опция, пайдаланушы мәтіні үшін осы кеңістікті босататын. Көмек жүйесі, командалар тізбегінің бірінші пернесі енгізілгеннен кейін қысқа уақыттан соң көмек көрсету үшін конфигурациялануы мүмкін. Пайдаланушылар командалар тізбегімен танысқан сайын, көмек жүйесі экрандағы барлық мәзірлер мен күй туралы ақпарат өшірілгенге дейін азая түсетін көмек көрсетуге орнатылуы мүмкін. WordStar әзірленген бастапқы компьютерлік терминалдар мен микрокомпьютерлерде, олардың көпшілігі CP/M операциялық жүйесін қолданды, функциялық пернелер немесе курсорды басқару пернелері (жебе пернелері, Page Up/Page Down) болмады. WordStar "Control" пернесімен біріктірілген әріптік пернелер тізбегін пайдаланды, ол сол кездегі пернетақталарда әдетте Caps Lock пернесінің орнында A әрпімен қатар орналасқан. Сонымен қатар, сенсорлық басу әдісімен терушілер үшін функциялық және курсорлық пернелерге жету үшін саусақтарын "бастапқы пернелерден" алып тастау қажет болды, бұл басу ырғағының жоғалуына әкелді. Мысалы, Ctrl S/E/D/X "алмазы" (s=солға, e=жоғары, d=оңға, x=төмен) курсорды бір таңба немесе жолды солға, жоғары, оңға немесе төмен жылжытты. Ctrl A/F ("алмаздың" сыртында) курсорды бір сөз солға/оңға жылжытты, ал Ctrl R/C (Ctrl пернелерінен "өткенде") бір бетті жоғары/төмен жылжытты. Бұл пернелерді Ctrl Q пернесімен басу олардың әрекетін кеңейтеді, курсорды жолдың соңына/басына, құжаттың соңына/басына және т.б. жылжытты. Ctrl G пернесі курсор астындағы таңбаны жояды. Ctrl H артқа жылжып, жояды. Қалың немесе көлбеу әріптерді қосу, басып шығару, мәтінді көшіру немесе жою, файлдарды дискіден сақтау немесе алу сияқты командалар әдетте кілт тізбегімен орындалатын, мысалы, Ctrl P B – қалың үшін немесе Ctrl K S – файлды сақтау үшін. Экранға ^B – қалың әріптер, ^Y – көлбеу әріптер, ^S – асты сызу сияқты пішімдеу кодтары пайда болады. Бұл пернелерді басу реті өзінен-өзі түсінікті болмаса да, олар есте сақтау құрылғыларына бейімделді (мысалы, Ctrl Print Bold, Ctrl blocK Save), және тұрақты пайдаланушылар оларды тез арада бұлшық жады арқылы үйренді, бұл оларға "Ctrl S = курсор солға" жаттап алудың орнына құжаттарды жанасу арқылы жылдам шарлауға мүмкіндік берді. WordStar-дың алғашқы нұсқаларында басқа мәтін өңдеушілерде кездесетін мүмкіндіктер болмады, мысалы, мәтін қосылғанда немесе жойылғанда, қолданыстағы шеттерге сәйкес келуі үшін абзацтарды автоматты түрде қайта пішімдеу мүмкіндігі; қайта пішімдеуді мәжбүрлеу үшін команда беру қажет болды. Кейінгі WordStar 2000 (және DOS үшін WordStar-дың кейінгі нұсқалары) автоматты абзацты қайта пішімдеуді қосты (және WordStar-дың барлық нұсқаларында абзацты (^B) немесе құжаттың қалған бөлігін (^QQ^B және кейінірек синоним ретінде ^QU) қолмен қайта пішімдеуге арналған командалар болды). WordStar мәтін өңдеу бағдарламаларының арасында сирек кездесетін, өйткені ол пайдаланушыға мәтін блогын белгілеп (жарқын көрсету) ^KB және ^KK командаларымен) және оны орнында қалдырып, құжаттың басқа орнына барып, кейін (басқа нәрселер бойынша едәуір жұмыс істегеннен кейін де) блокты көшіріп алуға (KC-мен) немесе оны жаңа жерге (KV-мен) жылжытуға мүмкіндік берді. Көптеген пайдаланушылар бұл жолмен блоктармен жұмыс істеуді әлдеқайда оңай деп тапты, бұл Microsoft Word жүйесінде тышқанмен ерекшеленіп, содан кейін Word-тің таңдауымен таңдалғанынан кейін оны бірден өңдеуге мәжбүр болды, әйтпесе кез-келген жазу оны алмастырмайды. Кейінгі WordStar 2000 блокты өңдеу үшін WordStar-дың ерекше функционалдығын сақтады. ^K тіркесімдер тізбегінің бөлігі ретінде ол редакторға үлкен құжаттарда оңай жүруге мүмкіндік беретін шын бетбелгілерді (^K1 - ^K9) ұсынды. Баған режимін өңдеу WordStar-да ғана болды. Негізгі мәтін редакторы ретінде интерфейс барлық таңбалардың ені бірдей болатынын көрсетті, демек 80 жолды экранда 80 бағанды ажыратымдылық болды. Баған режимін өңдеуді қосу арқылы бірнеше таңбаны және бірнеше жолды қамтитын тіктөртбұрыш мәтінді таңдап, өңдеуге болады. Бұл сандар бағаналарын және стандартты емес файлдарды өңдеуге өте ыңғайлы болды. Таңдалғаннан кейін, бұл мүмкіндікті бағандағы сандардың қосындысын есептеу және нәтижені енгізу орнына орналастыру үшін де пайдалануға болады. WordStar-мен пішімдеу, пішімделуге тиіс мәтіннен бұрын орындалды, көптеген басқа мәтін өңдеушілерде абзацтың пішімделуі әдетте жасырылған абзац белгісінің соңында "жасырылған" болды. Соңғы әдіс пайдаланушыға пішімдеудің қайдан басталатыны туралы түсініксіздік тудырады. Қалыпты өңдеу кезінде WordStar пішімдеу белгілерін жасырады, бірақ оларды ^OD командасымен оңай көрсетуге болады. Пішімдеу туралы ақпарат содан кейін қалыпты мәтін аймағында көрсетіледі, нақты мәтінді ығыстырады. Дегенмен, бұл пішімдеудің қайдан басталатыны мен аяқталатынын толыққанды анық көрсетті. Бет және бөлім пішімдеуі пішімдеу жолдарының қосылуымен өзгеше шешілді. Пішімдеу жолы толық нүктемен басталатын жолмен белгіленді. Кейбір үшінші тарап WordStar кітаптары пішімдеу жолдарына "нүктелі командалар" деп атады. Бірнеше мысалдар: lh (жол биіктігі) lm (сол жақ шеті) rm (оң жақ шеті) – әрқайсысы санмен жазылған. Сан сантиметрде (pt) деп есептелді, бірақ дюймдерге немесе мм-ге " немесе мм қосымшасымен оңай өзгертілуі мүмкін. lm және rm екеуі де бірдей болмады, өйткені екі мән де беттің сол жақ шетінен алынды. rm-ды 0-ге орнату мәтін жолдарының шексіз ұзын болуына әкелді. Шеттерді абсолютті немесе салыстырмалы түрде де орнатуға болады (мәндің алдына немесе + қою арқылы). Егер басып шығару кезінде WordStar (кем дегенде 3.3 нұсқасы) жарамсыз пішімдеу командаларына тап болса, ол жолды (жолдың соңына дейін аяқтайтын әрбір жол) елемейді. Бұл жаңа пайдаланушыларды шатастыруы мүмкін, олар қателікпен жолды нүктемен бастады және WordStar жолды басып шығармайды. Мысалы, ".05 процент мәтін мәтін мәтін" деген жол басып шығарылмайды, бірақ құжат қате туралы ескертусіз басып шығарыла береді. WordStar 2000 жаңа командаларды қоспады, бірақ пайдаланушы интерфейсін толығымен жазды, қарапайым ағылшын тіліндегі есте сақтау құрылғыларын пайдаланды (мысалы, сөзді жою командасы, WordStar-да ^T болған, WordStar 2000-да ^RW болды; курсордың оң жағындағы мәтінді жою командасы ^QY-дан ^RR-ға өзгерді). Дегенмен, WordStar-дың үлкен орнатылған пайдаланушыларының көпшілігі бастапқы WordStar интерфейсіне қанағаттанды және өзгерістерді жақсарту деп санамады. WordStar 2000 WordStar-дың мұрагері болуға арналған болса да, ол едәуір нарық үлесіне ие бола алмады. Бастапқы WordStar интерфейсі үлкен мұра қалдырды, және оның көптеген басқару пернесі командалары әлі де басқа бағдарламаларда қол жетімді (немесе әдепкі бойынша) қол жетімді, мысалы, қазіргі кездегі платформалық мәтін өңдеу бағдарламасы TextMaker және MS DOS, Linux және басқа UNIX түрлерінде жұмыс істейтін көптеген мәтін редакторлары. Көптеген Borland өнімдері, соның ішінде танымал Turbo Pascal компиляторы және Borland Sidekick, WordStar пернетақта командаларының жиынтығын пайдаланды, бұл IDE-де және соңғыда "Notepad" редакторында. TRS 80 Model 100 портативті компьютерінің құрылғылық бағдарламасына енгізілген TEXT редакторы WordStar курсорын жылжыту командаларының жиынтығын қолдады (өзінің командаларына қоса). Write&Set сияқты үй мәтін өңдеу бағдарламалары WordStar-ды қолданды...
Қосымшалар мен қосымша өнімдер
MailMerge – клиенттерге жіберілетін іскерлік хаттар сияқты жаппай пошта жіберуді жеңілдететін қосымша бағдарлама (WordStar 4 нұсқасынан бастап біріктірілді). Екі файл қажет болды: дерек файлы – бұл құжат емес, үтірмен бөлінген қарапайым ASCII мәтін файлында сақталатын алушылар тізімі, әдетте «Клиенттер.dat» деп аталады (бірақ WordStar нақты файл кеңейтімін талап етпеді). Файлдағы әрбір келесі жол нақты бір клиентке арналды, ал клиентке арналған жолда аты-жөні мен мекенжайының ақпараты үтірлермен бөлінеді, солдан оңға қарай оқылады. Мысалы: Mr., Michael, Smith, 7 Oakland Drive. WordStar бұл деректер үшін Lotus123 электрондық кесте файлдарын (*.wk1) да қолданатын болды, егер деректерде WordStar-дың деректерді өңдеуін бастау және тоқтату үшін белгілер болса, онда белгілі бір «клиенттерді» шығару ағынынан алып тастау үшін белгілерді орнатуға болады. Екінші файл – хаттың мәтінін қамтитын негізгі құжат, қажет болған жағдайда стандартты абзацтарды (яғни, үлгілік мәтін) пайдалана отырып. Бұл абзацтар қажеттікке қарай біріктіріліп, сәйкестендіріледі, ал тиіс жағдайда, абзацтарды қосымша құжаттарға сыртқы сілтеме арқылы енгізуге болады. Автор негізгі құжатқа амперсандтармен шектелген орналастырғыштарды енгізеді, мысалы, &TITLE&, &INITIAL&, &SURNAME&, &ADDRESS1&. Хаттың әрбір көшірмесінде орналастырғыштар DAT файлынан оқылған мәтіндермен алмастырылады. Осылайша, әрбір хаттың көшірмесі жеке адрестелген жаппай пошта жіберуге болады. Басқа қосымша бағдарламаларға SpellStar – кейіннен WordStar бағдарламасының тікелей бөлігі ретінде қосылған орфографиялық тексеру бағдарламасы; және DataStar – біріктіру үшін қолданылатын дерек файлдарын жасауды жеделдетуге арналған бағдарлама кірді. Бұл 1980-жылдардың басында жеке компьютер пайдаланушылары үшін революциялық мүмкіндіктер болды. Сондай-ақ, WordStar сияқты интерфейсті пайдалана отырып, CalcStar серіктес электрондық кестесі жасалды; WordStar (мәтін өңдеу), DataStar/ReportStar (деректер базасын басқару, басқаша айтқанда InfoStar) және CalcStar (электрондық кесте) бірлесіп StarBurst құрады – жеке компьютер бағдарламаларының алғашқы кеңсе пакеті. Өнімді жақсарту мақсатында 1980-жылдардың соңында WordStar 5 нұсқасымен бірге Калифорниядағы Brown Bag Software, Inc. компаниясынан қол жетімді болған PC Outline DOS контурлық бағдарламасы бірге келді. PC Outline мәтінін WordStar форматындағы файлға экспорттау қажет болды, өйткені бағдарламалар өзара үйлесімді болу үшін жасалмаған.
a data file, being a list of recipients stored in a non document, comma delimited plain ASCII text file, typically named Clients. dat (although WordStar had no requirement for a specific file extension). Each subsequent line of text in the file would be dedicated to a particular client, with name and address details separated on the line dedicated to a client by commas, read left to right. For example: Mr., Michael, Smith, 7 Oakland Drive, WordStar would also access Lotus123 spreadsheet files (*. wk1) for this data and if the data contained flags to start and stop WordStar processing the data then flags could be set so that certain 'clients' are omitted from the output stream. a master document containing the text of the letter, using standard paragraphs (a. k. a. boilerplate text) as required. These would be mixed and matched as needed, and where appropriate, paragraphs could be inserted through external reference to subordinate documents. The writer would insert placeholders delimited by ampersands into the master document, e. g., &TITLE&, &INITIAL&, &SURNAME&, &ADDRESS1&. In each copy of the letter the placeholders would be replaced with strings read from the DAT file. Mass mailings could thereby be prepared with each letter copy individually addressed. Other add on programs included SpellStar, a spell checker program, later incorporated as a direct part of the WordStar program; and DataStar, a program whose purpose was specifically to expedite creating of the data files used for merge printing. These were revolutionary features for personal computer users during the early to mid 1980s. A companion spreadsheet, CalcStar, was also produced using a somewhat WordStar like interface; collectively, WordStar (word processing), DataStar/ReportStar (database management, a. k. a. InfoStar), and CalcStar (spreadsheet) comprised StarBurst, the first ever office suite of personal computer programs. As a product enhancement, in the late 1980s WordStar 5 came bundled with PC Outline, a popular DOS outliner then available from Brown Bag Software, Inc. in California. PC Outline text had to be exported to a WordStar format file, as the programs were not developed to be internally compatible.
Файл түрлері
WordStar файлдарды «құжат» немесе «құжат емес» деп белгіледі, бұл пайдаланушылардың арасында шатасу тудырды. «Құжат» дегеніміз – WordStar мәтін өңдеу файлдары, ішінде мәтінді өңдеу және форматтау командалары бар. «Құжат емес» файлдары – форматтау командалары жоқ қарапайым ASCII мәтін файлдары еді. WordStar-ды «Құжат емес режимінде» пайдалану, негізінен, дәстүрлі мәтін редакторын пайдаланумен бірдей болды. WordStar 5 құжат режимінде «басып шығару алдынан қарау» мүмкіндігін ұсынды, бұл пайдаланушыға мәтіннің WYSIWYG нұсқасын, енгізілген графикамен бірге, қағазға басылғанда қандай боларын көруге мүмкіндік берді.
Орнату
WordStar-дың алғашқы нұсқаларын орнату, әсіресе CP/M үшін, қазіргі заманғы бағдарламалардан өте ерекше болды. Кейінірек шыққан нұсқаларда принтерлер мен терминалдарды мәзірден таңдауға мүмкіндік беретін толыққанды орнату бағдарламалары болса, алғашқы нұсқаларда терминал мен принтерге қажетті басқару тізбектері аппараттық құжаттамада анықталып, содан соң бағдарлама жадының резервтелген бөлімдеріне қолмен (он алтылық санау жүйесінде) енгізілуі керек еді. Бұл сол кездегі CP/M бағдарламаларының кең таралған кемшілігі еді, себебі қолданба бағдарламасынан негізгі аппараттық құрылғының күрделілігін жасыру мүмкіндігі болмады. Бағдарламаны басқа принтермен пайдалану үшін оны қайта орнату қажет болатын. Кейде WordStar-да арнайы экран эффекттерін жасау немесе нақты принтерлермен жұмыс істеу үшін қысқа машиналық код бағдарламаларын түзету бөліміне енгізуге тура келді. Мұндай орнатуды зерттеу, сынау және тексеру көп уақытты және білімді қажет ететін процесс болды, сол себепті WordStar-ды орнату және баптау сол кездегі CP/M пайдаланушылары тобының басты тақырыптарының біріне айналды. DOS нұсқалары WordStar-дың экранды стандарттаған, бірақ оны әртүрлі принтерлерге бейімдеу қажеттігін сақтап қалды.
Заманауи платформаларда жұмыс істеу
WordStar 3.x нұсқасы MS DOS файл басқару блогы (FCB) интерфейсін қолданды, бұл CP/M файлдық деректерді енгізу/шығару функцияларына тікелей негізделген файлдық деректерді енгізу/шығару үшін жасалған алғашқы дерек құрылымы. FCB интерфейсін ұсыну (ассемблерлік тілде) жазылған бағдарламаларды CP/M жүйесінен жаңа MS DOS жүйесіне ауыстыруды жеңілдету мақсатында болды. MS DOS Unix сияқты файлдық тұтқалар интерфейсін қабылдағаннан кейін, FCB интерфейсі кері үйлесімділік үшін қолданылатын ескі интерфейске айналды. FCB интерфейсіне қатысты үйлесімділік сақталмағандықтан, WordStar 3.x қазіргі Windows нұсқаларында дұрыс жұмыс істемейді. Атап айтқанда, WordStar 3.x файлдарды сақтай алмайды. Бір шешім – Linux жүйесінде FCB интерфейсін дұрыс эмуляциялайтын DOSEMU эмуляторын пайдалану. DOSBox эмуляторы, тіпті Linux жүйесінде де, мұны істемейді. WordStar 4.0 мұндай мәселеге тап болмайды, себебі ол енгізу/шығару үшін жаңа MS DOS интерфейсін қолданады. OS/2 жүйесі WordStar бағдарламасын DOS сессиясында іске қоса алады. Тағы бір мүмкіндік – FreeDOS операциялық жүйесін пайдалану. Сондай-ақ, CP/M эмуляторын қолдану арқылы WordStar-дың CP/M нұсқаларын іске қосуға болады, мысалы, Linux және Raspberry Pi үшін CPMEmu, ал macOS үшін CP/M for OS X. 2014 жылдың қазан айында vDos-қа WordStar қолдауы қосылды, ол бизнес-қосымшаларға бағытталған DOSBox-тың бір түрі; vDos WordStar 4.0 және одан жоғары нұсқаларын Microsoft Windows-тың 32 және 64 биттік нұсқаларында (XP-ден 10-ға дейін) іске қосуға мүмкіндік береді.
Эмуляция
Қазіргі операциялық жүйелер үшін WordStar-дың ең соңғы нұсқасы қолжетімді болмаса да, кейбір бұрынғы WordStar қолданушылары оның интерфейсін, әсіресе осы мақалада бұрын сипатталған курсор алмазы командаларын әлі де артық көреді. Олар командаларды беру үшін қолдың аз қозғалысын қажет ететінін, демек, осы интерфейспен жазу тиімдірек екенін айтады. Қолданушы жақын жердегі Ctrl пернесін, содан кейін әріп немесе әріптердің комбинациясын басады, осылайша қолын арнайы пернеге немесе тышқанға жету үшін алыстатудың орнына, үй қатарында немесе оған жақын ұстайды. Осындай қолданушылардың қажеттілігін қанағаттандыру үшін WordStar эмуляциялық бағдарламалары жасалды. Мұндай бағдарламалардың бірі – Yoji Hagiya-ның CtrlPlus бағдарламасы, ол стандартты PC пернетақтасын қайта баптау арқылы көптеген WordStar командаларын көптеген Windows бағдарламаларында қолжетімді етеді. CtrlPlus Control және Caps Lock пернелерін ауыстырады, соның салдарынан Ctrl пернесі ескі пернетақталардағыдай, A пернесіне жақын орналасады. Бұл бағдарлама сонымен қатар осы мақалада айтылған негізгі курсор алмазы командаларына да функционалдық мүмкіндіктер қосады. WordStar эмуляциясының тағы бір құралы – Майк Петридің «WordStar Command Emulator for Microsoft Word» бағдарламасы, сонымен қатар «WordStar for Word» деп те аталады. CtrlPlus-пен бірге жұмыс істеуге арналған Command Emulator, CtrlPlus-тың өзінен гөрі MS Word-ке WordStar командаларын көптеп қосады, сондай-ақ Word 97 XP мәзірлерін WordStar 7.0 DOS-қа ұқсас етеді, ол WordStar-дың DOS үшін соңғы нұсқасы болды. Мысалы, Ctrl+K? WordStar-да сөздерді санау командасы болса, ал Ctrl+QL – орфографиялық тексеру командасы еді. WordStar эмуляторында осы командаларды орындау Word-тың сәйкес командаларын іске қосады. WordStar for Word WordStar блокты басқару командаларын да қосады, атап айтқанда, Ctrl+KB блоктың басын белгілеу үшін, Ctrl+KK блоктың соңын белгілеу үшін және Ctrl+KV блокты жылжыту үшін. Блокты көшіру үшін Ctrl+KC қолданылуы мүмкін. WordStar for Word Word 97-ден 2010-ға дейінгі барлық нұсқаларымен жұмыс істейді. WordStar Command Emulator Microsoft Visual Basic for Applications (VBA) тілінде жазылған, бұл Microsoft Word-ке кіріктірілген Visual Basic-ке негізделген макро бағдарламалау тілі, ол жоғары деңгейде бейімдеуге мүмкіндік береді. Word-қа қосымшалардың көпшілігі осы тілде жазылған. GNU Emacs бұрын ‘wordstar mode.el’ кітапханасымен бірге келген, ол WordStar эмуляциясын қамтамасыз ететін, бірақ ол 24.5 нұсқасынан бастап қолданыстан шығарылды. WordStar эмуляциясын қамтамасыз ететін vi үшін макрос жиынтығы да бар. JOE кроссплатформалық редакторы WordStar-ға ұқсас балама болып табылады. Jstar ретінде іске қосылғанда, JOE көптеген WordStar пернелік комбинацияларын эмуляциялайды. JOE пішімдеу опцияларынан мүлдем құрылақан және негізінен құжат емес режимде жұмыс істейді, бірақ пішімделген құжаттар HTML/CSS, Markdown немесе басқа таңбалау тілінде жазылуы мүмкін.
Екі бағыттағы мәтін
1978 жыл шамасында Израильдегі Elbit Systems компаниясы DS2100 деп аталатын CP/M мүмкіндігі бар микрокомпьютерді жасады. CP/M машиналары кеңінен қолжетімді болды, ал Elbit өнімдерін басқалардан ерекшелендіру үшін бір нәрсе қажет болды. MicroPro компаниясымен келісім шартқа отырып, ағылшын және иврит тілдерінде мәтін енгізуді қолдайтын WordStar нұсқасын жасауға келісті. Бұл тұжырым революциялық болды, себебі иврит тілі оңнан солға жазылады, ал сол кездегі барлық мәтін өңдегіштер солдан оңға жазылатынын болжайтын. Elbit әзірлеген WordStar екі бағытта мәтін енгізуді және әріптердің қосылған комбинацияларын ұсынатын алғашқы мәтін өңдегіш болды. Elbit бастапқы кодқа құқықтарды алды және Хайфадағы Elbit-тегі әзірлеу тобы жоба бойынша жұмыс істеді. Бірнеше жыл бойы иврит-ағылшын WordStar WYSIWYG мәтін өңдегіштер арасында де-факто көшбасшы болып табылды, бірақ сөзсіз жаңа бәсекелестер оны ығыстырды.
Мұра
Newstar 1980 жылдардың ортасында Amstrad PCW 8256, PCW 8512 компьютерлері үшін CP/M операциялық жүйесінде 3 дюймдік дискеталарда жұмыс істейтін New Word бағдарламасын шығарды. NewWord сонымен қатар MS DOS және Concurrent CP/M үшін де қолжетімді болды. Бұл бағдарлама WordStar-ға өте ұқсас еді. LapStar – TRS 80 Model 100 портативті компьютері үшін жасалған қысқартылған көшірме. 2013 жылдан бері WordTsar деген атпен WordStar бағдарламасының ішінара көшірмесі жасалып келеді. Сонымен қатар, неміс бағдарламашысы Мартин Вирег 1990 жылдардың екінші жартысынан бері Microsoft Windows және OS/2–eComStation, сондай-ақ Linux және OS X үшін shareware GUI негізіндегі WordStar көшірмесі – Write&Set пакетін сатуда.