Кіріспе

Онтарио үкіметінің бірінші министрі – Онтарио премьер-министрі, Онтарионың үкімет басшысы. Вестминстер жүйесінде премьер-министр сайланған Заң шығарушы Ассамблеяның көпшілігінің сенімімен басқарады; осыған байланысты премьер-министр әдетте Провинциялық Парламенттің (ППП) депутаты болып отырады және ең ірі партияны немесе партиялар коалициясын жетекшілік етеді. Бірінші министр ретінде премьер-министр Атқарушы кеңес құрамына (облыстық кабинет) министрлерді тағайындайды және оның төрағасы болып табылады. Конституциялық тұрғыдан алғанда, Мемлекеттік билік Атқарушы кеңестің кеңесі бойынша атқарылады, ол заң шығарушы органға жауапты. Даг Форд – Онтарионың 26-шы және қазіргі премьер-министрі. Ол 2018 жылғы 29 маусымда, оның Прогрессивті консервативті партиясы (ПК) Онтарио Заң шығарушы Ассамблеясында көпшілік орындарды жеңіп алған 2018 жылғы Онтарио сайлауынан кейін қызметке кірді.

рөлдің пайда болуы

Премьер-министрдің рөлі заңмен нақты анықталмаған, тек Атқару кеңесі заңында белгіленген жалақы мөлшерімен байланысты. Премьер-министрді таңдау үшін провинциялық парламентте болуы міндетті емес. Көпшілік үкімет кезінде мұндай жағдай болуы өте күмән, бірақ үкіметке бұрынғы одақтастары сенімсіздік білдірген жағдайда, азшылық үкіметінде орын алуы мүмкін.

Тапсырманың ұзақтығы

Үкімет заң шығарушы органнан тәуелсіз болып табылады. Заң шығарушы орган сайлау үшін таратылуы мүмкін, бірақ атқарушы кеңес уақытша үкіметтік кезеңде қызметін жалғастырады, онда үкімет апат жағдайларына жауап беруден басқа маңызды саяси шешімдер қабылдауды тоқтатады. Премьер-министр 1914 жылдан бері үздіксіз қызмет етеді, ол кезде Джеймс Уитни мен Уильям Говард Херст арасында кеңседе бір апталық үзіліс болған. Қазіргі заманда премьер-министр ізбасары ант бергенге дейін қызметін атқарады. Премьер-министр лауазымына мерзімдік шектеулер қойылмаған, премьер-министр заң шығарушы органның сенімін сақтап тұрғанша қызметін жалғастыра береді.

Премьер-Министрдің орынбасары

Премьер-министрдің орынбасарларын премьер-министр тағайындауға болады және олар көбінесе кабинетте басқа да жоғары лауазымдарды бірге атқарады. Дегенмен, орынбасар премьер-министрдің өкілі ешқандай нақты ресми өкілеттікке ие болмайды, және премьер-министрдің қатысуынсыз немесе қайтыс болған жағдайында автоматты түрде қосымша өкілеттік алмайды.

Кабинет құрамын таңдау

Онтарионың саяси жүйесінде премьер-министр көптеген функцияларды атқарады, бұл Канада үкіметінің федералды деңгейінің көптеген қағидаларын көрсетеді. Премьер-министр кабинет құрамын анықтау, министрлерді таңдау және оларды қалауынша қызметтен босату үшін дерлік шексіз билікке ие, ал Атқарушы кеңес туралы заңда министрлік лауазымға кім тағайындалатынына ешқандай шектеу қойылмаған. Премьер-министр белгілі бір демократиялық нормалармен және конституциялық конвенциялармен шектеледі. Мысалы, жеке министрлік жауапкершілік принципіне сәйкес, әрбір министр провинциялық парламент депутаты (МПП) болуы керек немесе қосымша сайлауға қатысып, парламентте орын алуға ұмтылуы тиіс. Министрлер провинция тұрғындары болуы күтіледі. Бұдан өзге, үкімет құрамында географиялық факторларды ескере отырып, және биліктегі партияның МПП мүшелерінің санына қарай, белгілі бір деңгейде әртүрлілік болуы қажет. Премьер-министр министрлерді көптеген факторларға сүйене отырып таңдайды, соның ішінде әртүрлілікті қамтамасыз ету, бұрынғы немесе күтілетін адалдықты марапаттау, партия ішіндегі топтарды қанағаттандыру, таңдаулардың мағынасын және символизмін қалыптастыру, ең бастысы – саяси тұрғыдан табысты шешімдер қабылдай алатындай білікті тұлғаларды іріктеу. Премьер-министр кабинет комитеттерін құру, құрамын жасау және тарату мәселелерінде де кең өкілеттіктерге ие, бірақ Қазыналық кеңес заңмен белгіленген құрамы мен мөлшеріне ие.

Саяси шешім қабылдау

Онтариода саяси шешімдер қабылдаудың орталығы – премьер-министр. Кабинеттің ұжымдық жауапкершілігі (әйтпесе кабинеттік ынтымақтастық) – егер министр үкіметтің немесе премьер-министрдің бағытымен келіспесе, ол премьер-министрді ашық сынамай, қабылданған шешімге мойынұғуы немесе отставкаға кетуі керек екенін көрсететін қағида. Бұл әдет кабинет министрлеріне премьер-министр өз ұстанымын кабинетте білдірген жағдайда, оның қалауына қарсы билік жүзеге асыруға немесе шешім қабылдауға мүмкіндік бермейді. Кішігірім шешімдер көбінесе жеке министрлер тарапынан қабылдалса да, 1999 жылғы бір құжат саясаттағы өзгерістерді, маңызды жаңа саясатты, ведомствоаралық байланыстарды, саяси тұрғыдан сезімтал мәселелерді немесе айтарлықтай қаржылық шығындарды қарастыратын кез келген мәселені кабинет отырысына әкелуді ұсынады. Премьер-министр саяси шешімдер қабылдау билігін Министрлер кабинеті мен Премьер-министр кеңсесі арқылы жүзеге асырады. Министрлер кабинеті саясатты талдаумен және Онтарио мемлекеттік қызметін бақылаумен айналысады, ал Премьер-министр кеңсесі саяси талдау, министрлер кеңселерімен координация және коммуникация стратегиясын жүзеге асыру үшін жауапты. Маңызды саяси шешімдер әдетте кабинет комитеттері немесе кабинет деңгейінде ұсыныстар мен талқылаулар арқылы қабылдалады, онда ведомствоаралық байланыстар немесе саяси мәселелер туралы ашық пікір алмасу үкіметтің орталығындағы жоғары құпиялы ортада жүзеге асырылады. Бұл, әдетте, министрлер кеңселері мен қызметкерлері, сондай-ақ мемлекеттік қызмет саясатын талдаушылардың жан-жақты дайындық жұмысынан кейін жүреді. Бұл – саяси лидерлердің кәсіби мемлекеттік қызметкерлердің кеңестеріне бағыт-бағдар беруі, үлес қосуы және саяси бақылау жасауы тиіс сын функциясының ең толық көрінісі.

Байланыс

Премьер-министр – провинциядағы партияның бейнесі болып табылады және партиялық саясаттағы рөлін жалғастыра береді. Премьер-министр сондай-ақ жеке министрлік жауапкершілікпен байланысты және кем дегенде кейде сұрақ-жауап сессиясына қатысуы күтіледі. Олар үкіметтің басымдықтарын БАҚ арқылы қалыптастыруға, үкіметтік дауларды бақылауға алуға немесе оппозициялық партиялардың басшыларымен айырмашылықтарды көрсетуге тырысуы мүмкін. Соңғы кезде коммуникациялық рөл әлеуметтік желілерді қамтуға дейін кеңейді, премьер Дуг Форд әлеуметтік желілер арқылы сайлаушыларға тікелей хабарлау үшін жаңалықтар стиліндегі коммуникация стратегиясын іске қосты. Премьер-министр үкіметтің барлық деңгейінде коммуникацияның тонын белгілейді, көшбасшы әдетте түрлі деңгейде "бренд" құруға тырысады. Премьер-министр провинциялық парламенттегі кейбір дауыс берулерді "сенімсіздік дауысы" деп жариялауда да маңызды рөл атқарады, егер дауыс беру сәтсіз аяқталса, премьер-министр генерал-губернатордан сайлау тағайындауды сұрайды, бұл оппозиция лидерлерін сайлауға дайындықтарын қарастыруға мәжбүр етеді. Бюджеттер және басқа да қаржыландыру туралы заңдар әрқашан сенімсіздік дауысы болып табылады, сондай-ақ әр парламенттік сессияның басындағы тақтан сөйлеуге жауап ретіндегі мәлімдемелер де солай. Оппозиция күн тәртібін бақылайтын күндері оппозиция сенімсіздік туралы ұсыныс енгізе алады. Алайда, ең маңыздысы, премьер-министр кез келген дауыс беруді сенімсіздік дауысы деп жариялауға құқылы.

Конституциялық кеңес

Премьер-министрдің соңғы міндеті – вице-губернаторға кеңес беру болып табылады. Кеңес көбінесе реттеу, тағайындаулар және шығындарға қатысты болады, оған вице-губернатор ешқашан бас тартпайды. Алайда, вице-губернатор резервтік өкілеттіктерді сақтайтын және мәселелерде белгілі бір дискрециялық құқыққа ие болатын жағдайлар да бар. Премьер-министр вице-губернаторға провинциялық парламентті жабылуға (пrorogue) ұсынуы мүмкін, бұл азшылық парламентте сенімсіздік дауысынан немесе парламенттік тергеуден қашудың даулы жолы болуы мүмкін, сондай-ақ, беделін жаңартпақ болып, үзілістен кейін жаңа имидж жасауға тырысуы мүмкін. Ерекше жағдайларда вице-губернатор бұл кеңестен бас тарта алады, бірақ жалпы алғанда, премьер-министрлерге парламентті жабуды сұрауға кең мүмкіндік беріледі. Премьер-министр вице-губернаторға мерзімінен бұрын сайлау шақыруға кеңес бере алады, яғни талап етілген мерзімнен ертерек сайлау өткізуге, бұл халыққа қолдау көрсетіп жүрген үкіметтік партияның жоғары деңгейдегі қолдауын пайдаланып сайлауда жеңіске жетуіне немесе қазіргі уақытта азшылықты құрап отырғанда көпшілік парламентті құруға тырысуы мүмкін. Бұл шешім азшылық үкіметінде даулы болуы мүмкін. Егер соңғы сайлаудан аз уақыт өткен болса және вице-губернатор басқа лидер парламентте сенімділікке қол жеткізе алады деп сенсе, ол премьер-министрдің кеңесінен бас тартып, премьер-министрді қызметтен босатып, басқа лидерді келесі премьер-министр болуға шақыруы мүмкін.

Федерализмдегі рөлі

Премьер-министр Канада федерализмінде белгілі бір рөл атқарады, федералды саясатқа пікір білдіруге немесе оған жауап беруге құқылы, мысалы, сол кездегі премьер-министр Кэтлин Уинн Онтарио зейнетақы жоспарын ұсынғанда, ол федералды үкіметті Канада зейнетақы жоспарын кеңейтуге итермеледі. Бұл әрекеттер нәтижесіз болуы да мүмкін. Премьер-министр Дуг Форд премьер-министр Джастин Трюдоның көміртегі баға белгілеу режиміне қатысудан бас тартты, бірақ қатысудан бас тарту бағдарламаға ешқандай өзгеріс енгізбеді. Канада конституциясын өзгерту кезінде премьер-министр провинциялық заң шығарушы органның басымдықтары мен кестесіне ықпал етеді, бұл кез келген конституциялық түзетуді қабылдауда маңызды рөл атқарады. Канада конституциясында түзетулерді бекіту тәртібі бар, онда көптеген өзгерістерге Канада халқының 50 пайызын құрайтын жеті провинцияның қолдауы қажет, ал қалған түзетулердің көпшілігіне барлық провинциялардың мақұлдауы керек. Халық санының көптігіне байланысты Онтарио, егер Квебек қолдамаса, кез келген конституциялық өзгеріске вето қоюға құқылы, бірақ Квебек конституциялық жүйені заңдыландырудан бас тартуының салдарынан, оларға конституциялық өзгерістерге толық вето құқығы берілмейді, сондықтан мұндай жағдай сирек кездеседі. Бірінші министр ретінде премьер-министр Онтарионың Бірінші министрлер конференцияларына және Федерация кеңесіне өкілі болып табылады, басқа Канаданың бірінші министрлерімен провинциялар арасындағы ынтымақтастық қажет немесе тиімді болуы мүмкін мәселелерді талқылайды. Премьер-министр кабинет арқылы немесе бас прокурормен кеңесу арқылы Онтарио үкіметінің федералды үкіметке қарсы үкіметаралық сот процестерін мақұлдауы мүмкін. Мысалы, Онтарио үкіметі жақында көміртегі баға белгілеуінің конституциялықтығына қатысты сот ісіне қатысты. Федерализмнің рөлі де өзгерді, провинциялық жауапкершілік салалары енді федералды қаржымен қолдалады, бұл премьер-министрлер осы қаржыға қоса берілетін шарттарды қабылдай ма деген мәселеге байланысты интеграцияланған рөлге әкелді. Мұндай мәселе 2021 жылы туындады, онда Онтарио бала күтіміне қатысты федералды қаржылық міндеттемелерді кеңейтуге қол қоймаған жалғыз провинция болды.

Премьер-министрдің кеңсесі

Премьер-министрдің кеңсесі – үкіметтің партиялық орталығы болып табылады, саяси талдау, коммуникация стратегиясы, мәселелерді шешу, БАҚ мониторингі және Премьер-министрдің мүддесі үшін қажетті басқа да функцияларды қамтамасыз етеді. Кеңсеге Премьер-министрдің бас штаб жетекшісі басшылық етеді, және әдетте, аға кеңесшілер, мүдделі тараптармен байланыс мамандары, мәселелерді шешу қызметкерлері, саясат кеңесшілері, саяхаттарды ұйымдастыру және логистикалық қолдау қызметкерлері, БАҚ мамандары, заңнамалық мәселелер жөніндегі қызметкерлер және мемлекеттік тағайындаулар қызметкерлері болады. Кеңсенің мөлшері премьер-министрдің провинциялық бюджетте еркін анықтау және бекіту құқығында болады, себебі қызметкерлер мемлекеттік қызметке жатпайды, олар партиялық принцип бойынша жұмысқа алынады және партиялық сипаттағы жұмыстарды атқарады. Бұл салаға жұмсалатын жалпы қаржы жылына шамамен 3 миллион долларды құрайды және әдетте 75 шамасындағы қызметкерді қамтиды. Сондай-ақ, егер Премьер-министр қажет деп тапса, кеңсе Премьер-министрдің парламенттік көмекшісіне арналған қаржы орталығы болып табылады. Осы кеңседегі жұмысқа қабылдау және жұмыстан босату шешімдері, мемлекеттік қызметтен өзгеше, әдетте Премьер-министрдің қалауына сәйкес қабылданады.

Жалақы және жәрдемақылар

Премьер-министрдің жалақысы, егер ол заң шығарушы органның депутаты болса, Заң шығару жиналысы туралы заңмен реттелетін депутаттың жалақысымен анықталады. Бұдан бөлек, Атқарушы кеңес туралы заңда депутаттың жалақысынан 79,3% үстеме, премьер-министр лауазымы үшін 37% және егер ол Үкіметаралық істер министрлігін сақтайтын болса, қалған 42,3% үстеме қарастырылған. Бұл шамамен 209 000 долларға тең. Премьер-министр, Атқарушы кеңес мүшесі ретінде, лауазымында "Құрметті" аталымын қолдануға құқылы, бірақ Канада Королінің жеке кеңесіне ант бермейді, сондықтан федералды министрлерден өзгеше, провинциялық премьерлер Атқарушы кеңестегі қызметін тоқтатқаннан кейін бұл аталымды пайдалануға құқығы жоқ.

Қызметтен кейінгі өмір

Көптеген премьер-министрлер жұмыс істеп жүргенде премьер-министрліктен қанағат етеді. Осының салдарынан премьер-министрлердің кейін не істеуге қатысты көптеген мүмкіндіктері бар. Кейбір жағдайларда, егер олар мандатты жеңіп алса, бірақ енді заң шығарушы жиналыстың сенімін жоғалтса, олар депутат ретінде қалуы мүмкін. Кэтлин Уинн премьер-министрліктен кейін бір толық парламенттік мерзім бойы қызмет етті. Көптеген басқалары кеңес беру жұмысына, корпоративтік немесе коммерциялық емес ұйымдардың директорлар кеңесіне немесе академиялық салаға жүгінеді. Тағы бір мүмкіндік – саясатты басқа бағытта жалғастыру. Боб Рей федералдық либералдық парламент депутаты болып, сондай-ақ Канада либералдық партиясының уақытша төрағасы болды. Ал қазіргі премьер-министр Дуг Форд бұрын Торонто қаласының әкіміне кандидат болған. Кейбір адамдар, соның ішінде CBC журналисі, егер провинциялық саясат оған қолайсыз болса, ол үшін бұл қызығушылық тудыратын лауазым болуы мүмкін деп болжады, тіпті олар осы мәселені сұхбатта сұрауға лайық деп санады.