Гринвич саябағы: тарих пен табиғаттың қаруы

Кіріспе

Гринвичтегі Корольдік парк және бұрынғы аңшылық парк, Лондон.

Гринвич паркі – Гринвичтегі бұрынғы аңшылық парк және Оңтүстік-Шығыс Лондондағы ең ірі жасыл кеңістіктердің бірі. Лондонның Корольдік парктерінің бірі және алғаш рет қоршалған (1433 жылы), ол Гринвичтің Бүкіләлемдік мұрасының бір бөлігі болып табылады. Тау үстіндегі Корольдік обсерваторияны (1676 жылы ашылған) қоршап, Гринвичтің бастапқы меридианымен кесіп өтетін бұл парк Темза өзені, Иттер аралы және Лондон қаласына көтеріңкі көріністер ұсынады. Парк жыл бойы ашық болып, гүлді бақтармен, жасыл алаңдармен, балалар ойын алаңымен, кафелермен және басқа да ыңғайлы жайлармен, музыкалық орталықпен, қайық тебуге арналған көлмен, тоғанмен, орманды аймақтармен және «Жабайы жер» деп аталатын жануарлар мекендейтін ортамен қамтылған. Паркте римдік және англосаксондық қалдықтары бар, сондай-ақ ол тарихи парктер мен бақтар тізілімінде І санатқа жатады. 2020 жылы тарихи ескерткіштерді қалпына келтіру және жаңа келушілерге арналған жабдықтарды қосу үшін Ұлттық лотерея гранты берілді. Бұл парк 2012 жылғы Лондон жазғы Олимпиадасында Олимпиадалық және Паралимпиадалық ат спорты жарыстарын қабылдады, сондай-ақ жыл сайынғы Лондон марафонының басталуына дейін жүгірушілерді күтеді.

15-18 ғасырлар

Кейбірлердің меншігі бастапқыда Генттегі Сент-Петр аббаттығына тиесілі болған, бірақ 1427 жылы тәжге қайтарылды және Генрих VI оны өзінің ағасы Глостер герцогы Хамфриге берді. Ол өзен жағасында Белла Корт үйін және төбеде Гринвич қамалы немесе герцог Хамфри мұнарасы деп аталатын шағын сарай салдырды. Біріншісі алдымен Плаценцияның Тюдор сарайына, содан кейін Корольдік үйге және Гринвич ауруханасына айналды. Гринвич қамалы 1675 жылы сэр Кристофер Реннің кеңесі бойынша Корольдік обсерваторияның орнын таңдады. Осы шешімнің нәтижесінде Гринвичтің негізгі меридианы Гринвич паркін кесіп өтеді, Корольдік обсерваторияның солтүстігі мен оңтүстігінен өтеді. Обсерватория ауласындағы тот баспайтын болаттан жасалған жолақ сызықты белгілейді; ол сондай-ақ обсерваторияның солтүстігіндегі жолдың қабырғасында белгіленеді және парктің сыртында, оңтүстікке қарай Честерфилд аллеясында және солтүстікке қарай Парк Вистада қабырға тақталары бар. 1884 жылы ол әлемнің ресми негізгі меридианы деп келісілді, ол бір ғасыр бойы сақталды, оны шығысқа қарай 102 метр бойы Гринвич меридианына параллель жүретін IERS анықтамалық меридианы алмастырғанға дейін. 15 ғасырда парк негізінен дала болды және оны шұңқыр аулау үшін қолданған болар. Келесі ғасырда Генрих VIII аң аулау үшін елендерді әкелді, ал оңтүстік-шығыстағы аймақта елендердің шағын тобы сақталды. Джеймс I саябақты 4 метр биіктігі мен 3 шақырым ұзындығы бар кірпіш қабырғамен қоршады, оның көп бөлігі қазіргі шекараны анықтайды. Парктің оңтүстік-батыс бұрышындағы қабырғаның кішкентай бөлігі бұрын Монтегю үйінің бөлігі болған, ол Каролина Брансуиктің бір кездері тұратын жері, 1815 жылы қиратылған, бірақ королева Каролинаның ваннасы (шамамен 1806) паркте сақталған. Джеймс I 1619 жылы парктегі алғашқы заманауи мұз үйін салдырды. 17 ғасырда парк көрікті жерге айналдырылды, мүмкін, Андре Ле Нотр оның жоспарларын жасаған. Екі дүниежүзілік соғыс кезінде парктің солтүстік шетінде, Корольдік үйдің оңтүстігінде бау-бақшалар орналастырылды. 1918 жылы наурыз айында жергілікті отбасыларға көкөніс өсіру үшін 139 учаске беру туралы келісімге қол жеткізілді, жалға алушылар өз учаскелері үшін жылына 7 шиллинг 6 пенни төлейді. 1921 жылдың ақпанына дейін жалға алушылар учаскелерін сақтады, содан кейін парк бұрынғы мақсатына оралды. 1939 жылдан бастап парк қайтадан соғыс бау-бақшаларына айналды. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде парктегі гүл бағында әуе шабуылына қарсы қарулар орналастырылды, ал атыс жолын ашық ету үшін кейбір ағаштардың бастары кесілді. 2012 жылғы Лондон жазғы Олимпиадасында Гринвич паркі Олимпиадалық ат спорты жарыстарының және қазіргі заманғы пентальон жарыстарының атпен жүгіру және жүгіру бөлімдерінің өткізілген орны болды. Сонымен қатар, бұл жерде Паралимпиадалық ат спорты жарыстары өтті. Гринвич паркін Олимпиадалық ат спорты үшін пайдалану бұған дейін Лондонның 2012 жылғы Олимпиадалық және Паралимпиадалық ойындарды ұйымдастыру комитеті (LOCOG) мен жергілікті тұрғындардың арасында керішіліктер тудырды. NOGOE (Гринвич Олимпиадалық Ат спорты сайыстарына қарсы) атты қоғамдық іс-қимыл тобы Гринвич паркі сайыстарға қолайлы орын емес деп сенді және ат спорты сайыстарын ауыстыру үшін (сәтті болмаған) петиция бастады; 2009 жылдың ақпанына дейін бұл 12 000-нан астам қол жинады. Паркті Олимпиадалық мақсаттар үшін пайдалануды Гринвич кеңесі 2010 жылдың наурыз айында мақұлдады, келесі жылы сынақ шаралары өткізілді. 2021 жылы "Гринвич паркі ашылды" атты төрт жылдық 12 миллион фунт стерлингтік жоба парктің бұрынғы және қазіргі ерекшеліктерін ашу, қалпына келтіру, қорғау және жақсарту, парктің биологиялық әртүрлілігін арттыру және мүгедектер үшін жақсы қолжетімділікті қамтамасыз ету үшін басталды. Жоба аясында генерал Вулфтың мүсіні орналасқан жерді қайта жаңғырту, "Ұлы көтерілу" (Вулф мүсінінің солтүстігіндегі алып шөп баспалдақтары), басқа да ландшафтық нысандарды қалпына келтіру, ағаш көшелерін қайта отырғызу және 1,2 миллион фунт стерлингтік білім беру орталығы (Архитип жобалаған), кафе және басқа да қонақтарға арналған нысандар салынады. Жұмыстармен қатар бірнеше археологиялық зерттеулер жүргізілді, соның ішінде 2021 және 2022 жылдардағы саксондық қабір үйіндісін қазу, 'Ұлы көтерілу' орнында 2023 жылы қазу, Екінші дүниежүзілік соғыстың әуе шабуылынан баспананы Шығыс бір ағаш төбесіндегі қазба жұмыстары, және Джон Пондтың магниттік обсерваториясының қалдықтарын зерттеу, 1817 жылы Жердің магниттік өрісін талдау үшін салынған.

The estate of some was originally owned by Saint Peter's Abbey, Ghent, but reverted to the Crown in 1427 and was given by Henry VI to his uncle Humphrey, Duke of Gloucester. He built a house by the river, Bella Court, and a small castle, called Greenwich Castle or Duke Humphrey's Tower, on the hill. The former evolved first into the Tudor Palace of Placentia and then into the Queen's House and Greenwich Hospital. Greenwich Castle, by now in disrepair, was chosen for the site of the Royal Observatory by Charles II in 1675, on the advice of Sir Christopher Wren. As a result of this decision, the Greenwich Prime Meridian crosses Greenwich Park, passing due north and south of the Royal Observatory. A stainless steel strip in the Observatory's courtyard marks the line; it is also marked on the wall of a path just north of the Observatory and there are wall plaques just outside the park, in Chesterfield Walk to the south and Park Vista to the north. In 1884 it was agreed to be the official Prime Meridian of the world, a status it held for a century until it was superseded by the related IERS Reference Meridian, which runs parallel to the Greenwich Meridian some 102 metres to its east. In the 15th century the park was mostly heathland and probably used for hawking. In the next century, deer were introduced by Henry VIII for hunting, and a small collection of deer was maintained in an area to the south east. James I enclosed the park with a brick wall, 12 feet (4 m) high and two miles (3 km) long at a cost of £2000, much of which remains and defines the modern boundary. A small section of the boundary wall in the southwest corner of the park was formerly part of Montagu House, one time residence of Caroline of Brunswick, demolished in 1815, though Queen Caroline's bath (c. 1806) is preserved inside the park. James I also commissioned the first modern ice house in 1619 in the Park. In the 17th century, the park was landscaped, possibly by André Le Nôtre who is known at least to have designed plans for it. During the two World Wars, allotments were sited on the northern edge of the park, south of the Queen's House. Agreement for 139 plots for local families to grow vegetables was reached in March 1918, with tenants paying 7s 6d a year each for their plots. Tenants kept their allotments until February 1921 when the park returned to its former use. From 1939, the park was again used for wartime allotments. During World War II anti aircraft guns were positioned in the park’s flower garden with some tree tops removed to clear the line of fire. During the London 2012 Summer Olympics, Greenwich Park was the venue for the Olympic equestrian events and for the riding and running parts of the modern pentathlon events. It was also the venue for the Paralympic equestrian events. The use of Greenwich Park for Olympic equestrian events had earlier caused some tension between the London Organising Committee for the Olympic and Paralympic Games 2012 (LOCOG) and some local area residents. A community action group, NOGOE (No to Greenwich Olympic Equestrian Events), believed Greenwich Park was not a suitable venue for the events and started an (ultimately unsuccessful) petition to get the equestrian events relocated; by February 2009 this had gathered over 12,000 signatures. Olympic use of the park was approved by Greenwich Council in March 2010, with test events held the following year. In 2021, a £12 million four year project, 'Greenwich Park Revealed', was instigated to reveal, restore, protect and enhance the park's past and current features, enhance the park's biodiversity, and provide better access for people with disabilities. the project will remodel the area around the General Wolfe statue viewpoint, restore the 'Grand Ascent' (a series of giant grass steps, north of the Wolfe statue), restore other landscape features, replant tree avenues, and add a £1.2m learning centre (designed by Architype), a café and other visitor facilities. Several archaeological investigations have been undertaken in parallel with the work, including 2021 and 2022 digs of a Saxon burial mound, a 2023 dig on the site of the 'Grand Ascent', a community excavation of a World War II air raid shelter east of One Tree Hill, and exploration of the remains of John Pond’s Magnetic Observatory, an enclosure built in 1817 to analyse Earth's magnetic field.

География

Парк шамамен тікбұрышты пішіндес, қабырғалары 1000 метрге 750 метр және ұзын жақтары солтүстік-батыстан оңтүстік-шығысқа бағытталған. Бұдан әрі түсіндіру үшін бұл бағыт солтүстік-оңтүстік деп есептеледі. Парк екі деңгейлі, олардың арасындағы өтуді бірнеше ойыстар мен шатқалдар көрсетеді. Төменгі деңгей (Ұлттық теңіз мұражайына, Корольдік үйге және одан әрі Темзаға жақын орналасқан) солтүстікте жатыр; одан тік көтеріліп, оңтүстік бөлігін – Блэкхид үстіртінің жабық кеңейтілген жазық алаңына айналады. Шамамен ортасында, төбесінде Корольдік обсерватория және генерал Джеймс Вулфтың ескерткіші орналасқан (Саймон Дженкинс Корольдік аурухананың көрінісін, алыста Канар Уорфпен бірге Англиядағы үздік он көрініс қатарына қосты). Солтүстік жиегінде Ұлттық теңіз мұражайы мен Корольдік үй, ал одан әрі Гринвич ауруханасы орналасқан. Шығыс жағында Ванбру қамалы орналасқан. Оңтүстікте Блэкхид, ал оңтүстік-батыс бұрышында Рейнджер үйі орналасқан, ол далаға қарайды. Батысында Chesterfield Walk және Croom's Hill сәулеттік жағынан әдемі көшелер орналасқан.

Патшалық обсерваториясы

Обсерватория төбенің үстінде орналасқан. Сыртта генерал Джеймс Вулфтың мүсіні (Гринвичтегі Сент-Альфеж шіркеуінде жерленген) кішкентай алаңда тұр, одан бұрынғы Гринвич ауруханасы (Ескі Корольдік теңізшілер колледжі, қазір Гринвич университеті) көрінеді, содан кейін өзенге, Канар Уорфтың көкжайларына, солтүстік-батысқа қарай Лондон қаласына және солтүстікке қарай O2 Аренаға көрініс ашылады.

Ыңғайлылықтар

Парктің төменгі деңгейінде танымал балалар ойын алаңы (солтүстік-шығыс бұрышы, Maze Hill теміржол стансасына жақын), іргелес қайық көлі және шағын жеміс бақшасы ("Каралеваның жеміс бақшасы") орналасқан. Сондай-ақ, шөп бақшасы да бар (Гринвич қаласының орталығына кіреберіске жақын). Жоғарғы деңгейде үлкен үйрек тоғаны, роза бағы, крикет алаңы, теннис корттары, музыкалық орын (bandstand), римдік ескерткіштер, ежелгі емен ағашы (Елизавета I патшайыммен байланысты, "Елизавета I емені" деп белгілі), көптеген 17 ғасырлық бұдыраңқы, иілген сабақты тәтті каштан ағаштары, жабайы желеңдерді ұстауға арналған ("Жайлау" деп аталатын) қоршау және көктемде гүлдейтін вишня ағаштарының аллеясы бар. Обсерваторияның батысында бұрынғы Корольдік Астрономының бағы орналасқан – тыныш, усақ-түйексіз орын, ол пикниктерге өте ыңғайлы, сондай-ақ кейде театр ұжымдары ("Жазғы түнгі арман" сияқты) пайдаланады. Оның қарсы жағында (Вулф ескерткішінің оңтүстік-шығысында) Павильон кафесі орналасқан. Солтүстік-батыс қақпасының жанында тағы бір кішкентай кафе және балалар ойын алаңында шағын дәмхана бар. 2024 жылдың наурыз айында "Гринвич паркі ашылды" бағдарламасы аясында Ванбру қақпасының жанындағы жаңартылған ғимаратта Игнатиус Санчо кафесі ашылды. Блэкхиттен кіретін басты жолдардың бойында (ақы төлеп тұрақтау) тұрақтап қоюға болады (бірақ көбінесе бос орын табу қиын). Парк ішінде велосипед жолдары торы тәрізді өтеді (сондай-ақ жүгірушілер, роликтер, үй жануарларын серуендетушілер де бар). 2020 жылға дейін, басқа көлік құралдары (автомобильдер мен мотоциклдер) апта ішіндегі жұмыс сағаттарында Блэкхит пен Гринвичті байланыстыратын парктің жолын пайдаланатын. Сынақ жабылудан кейін, 2022 жылы жол транзиттік көлік үшін толығымен жабылды.

Спорт

Лондон марафонының үш старт нүктесінің бірі, "қызыл старт" Гринвич паркінің оңтүстігінде, Чарлтон Уэйде орналасқан. Жүгірушілер старт алдында паркте күтіп тұрады. 2008 жылдан 2012 жылға дейін Лондон жарты марафоны Run to the Beat парктен өтті; 2013 жылы 13,1 мильдік жарыстың соңғы өткізілісі паркте басталды және аяқталды. 2018 жылдан бері паркте қыркүйек айында өткізілетін The Big Half жарты марафонының мақтаншасы орналасқан. Мамыр айында балаларға арналған 2,62 мильдік қайырымдылық "мини-марафон" ұйымдастырылады, сондай-ақ паркте кездейсоқ коммерциялық ұйымдастырылған 5 км және 10 км жүгіру шаралары өткізіледі. 2006 жылғы Ұлыбритания веложарысының соңғы кезеңі де осы парктен басталды (3 қыркүйек). Парктің оңтүстік-батыс бұрышында крикет алаңы және оған іргелес павильон бар. Теннис корттары крикет алаңынан солтүстікке қарай орналасқан.

Гринвич паркі танымал мәдениетте

Гринвич паркі 2009 жылғы "Жас Виктория" фильмінде (Эмили Блант пен Руперт Френдтің қатысуымен) Конституция төбесіндегі көшені бейнелеуге қоса, Лондонның ашық ауадағы сахналарын түсіру үшін пайдаланылды.