Кіріспе

Шелли Дон Мари Мартель (1963 жылдың 8 сәуірінде туған) – Канаданың Онтарио провинциясының бұрынғы саяхатшысы. 1987 жылдан 2007 жылға дейін Онтарио заңнамалық құрылысының Жаңа демократиялық партиясының мүшесі болды. Ол Садбери-Ист және Никель-Белт сайлау округтерін өкілдік етті. Боб Рей үкіметінде министр қызметін атқарды.

Өмірбаян

Мартель Онтарионың Садбери қаласында төрт баланың екіншісі болып дүниеге келді. Оның әкесі – Эли Мартель, Онтарио заң шығарушы жиналысының ұзақ жылдар бойы НДП мүшесі болған. Оның анасы – тағы бір аймақтық саясаткер Норман Фосетттің қызы, ол Капреол қаласының мэрі және 1965 жылдан 1968 жылға дейін Никель белдеуінің федералды депутаты қызметін атқарды. Ол Торонто университетінде халықаралық саясатты, ал Сорбоннада француз тілін оқыды. Содан кейін Онтарио жұмысшыларының өтемақы төлеу кеңесінде талаптарды қараушы болып жұмыс істеді. Мартель мен Онтарионың бұрынғы НДП басшысы Говард Хэмптон 1994 жылы үйленді және Сара мен Джонатан есімді екі балалары бар. Екеуі де сол кездегі Боб Рей үкіметінің кабинет мүшелері болды. Оның қызы Сара 2007 жылы заң шығарушылардың көмекшісі (page) болып қызмет етті. Мартельдің өзі де әкесі заң шығарушы жиналысында қызмет еткен кезде көмекші (page) болған. 2003 жылы Мартель мен Хэмптон Билл Блейкидің федералды Жаңа демократиялық партияның төрағасы болу үшін өткізген науқанын қолдады. Қазір ол Онтарионың Торонто қаласында тұрады.

Саясат

1987 жылы 24 жасында Мартель Судбери-Шығыс сайлау округінде Жаңа демократиялық партияның үміткері болып сайланды, либералдық қарсыласы Клод Майерді 6005 дауыспен жеңіп шықты. Ол партияның мәдениет және франкофондық мәселелер жөніндегі саяси өкілі болып тағайындалды. 1990 жылғы провинциялық сайлауда қайта сайланды, нәтижесінде НДП көпшілік дауыспен үкімет құрды.

Кабинетте

1990 жылдың 1 қазанында Мартель Боб Рей кабинетінде Солтүстік даму министрі және Үкімет үйінің басшысы болып тағайындалды. 1991 жылдың 31 шілдесінде Рей шағын кабинет қайта құруын жүзеге асырды. Мартельдің портфелі Гилль Пулиодан Кендер министрлігін қабылдағанда кеңейтілді, ол Солтүстік даму және Кендер министрі болды, бірақ ол Үкімет үйінің басшысы лауазымын Дейв Кукке жоғалтты. 1991 жылдың маусымында ол және әріптес министр Анн Свабрик төрт жасөспірім қыз пациенттерді жыныстық тұрғысынан зорлағаны үшін сотталған дәрігердің лицензиясын тоқтату туралы өтінішпен Онтарио дәрігерлер мен хирургтар колледжіне хат жазғанда, ұсақ дауға қатысты. Хаттар мүдделердің қақтығысуына қатысты ережелерді бұзғандықтан, ол және Свабрик кабинетінен кетуге ниет білдірді. Алайда, премьер-министр Рей олардың отставкасын қабылдамады. Ол: «Осы жағдайдағы әрбір қателік отставкаға әкеп соғуы керек емес», - деді. Либералдық партияның лидері Роберт Никсон Онтарио заң шығарушы жиналысына өз пікірін білдірді, бұл кабинет мүшелері үшін тиімді әрекет болмаса да, олардың қызметтен босатылуына себеп болмауы керек екенін айтты. Ол: «Олардың беделі мен адалдығы бұл мәлімдемелерден зардап көрген жоқ», - деді. 1991 жылдың шілдесінде Мартель Капускансингтегі қағаз фабрикасын жабылудан құтқаруға күш салды. Келісім бастапқыда кабинет тарапынан қабылданбады, бірақ тамыз айында Рей Кимберли Кларктан Смоки Фолс су электр стансасын сатып алуға келіскеннен кейін қайта жандандырылды және фабрикаға 10 жылға тегін электр энергиясын беруге уәде берді. 1991 жылдың желтоқсанында ол Садберидегі дәрігерді үкіметтің төлемдер шегі туралы сынағаны туралы ойдан шығарған сөздері үшін тағы дауға қатысты. Кездесуге қатысушылардың бірі Эвелин Доддс, Тундэр-Бэй қалалық кеңесінің мүшесі және бұрынғы Прогрессивті консервативті партияның үміткері болды. Доддс бұл әңгіме туралы партия лидері Майк Харриске хат жазды, ол оны заң шығарушы жиналыста оқыды. Мартель оқиға туралы: «Мен негізсіз және дәлелсіз бірнеше мәлімдемелер жасадым» және олар «қызған жеке әңгіме» кезінде айтылғанын мәлімдеді. Оппозиция Мартельдің отставкаға кетуін талап етті, бірақ Рей бұл талапты қабылдамады. «Министр жеке әңгімеде болған жағдай үшін өтініш білдірді және қателік жасағанын мойындады, мен үшін бұл (оқиғаның соңы)», - деді ол. 1992 жылдың наурыз айында барлық партиялық комиссия оқиғаны тергеді. Мартель дәрігердің құпия құжаттарын көру туралы айтқан сөзін шындыққа сәйкес емес екенін көрсету үшін полиграфтан тексеруге келісті. Комиссия Мартельдің отставкаға кетуінің қажеті жоқ деген қорытындыға келді. Алайда, комиссия мүшелерінің либералдық және консервативтік өкілдері азшылықта болды және Мартельдің отставкаға кетуін талап етті. Мартель комиссияның есебімен ақталғанымен, дау келесі бірнеше жыл бойы оны мазалады және кабинеттегі оның ықпалы шектелді. Ол 1994 жылдың 7 қазанында өз лауазымынан кетті. Мартельдің отставкасы Онтарионың жеке өмірге қатысты комиссарының ол Оттавадағы шахтерлік мақсаттармен жер иеленген адам туралы жеке қаржылық ақпаратты өткізгенін анықтағаннан кейін болды.

Қарсылық

Министрліктегі жарқын мансабына және НДП-ның жалпы құлдырауына қарамастан, Мартель 1995 жылғы провинциялық сайлауда Садбери-Ист округінен қайта сайланды, либералдық қарсыласы Пол Менарды жеңді. Ол осы науқанда қайта сайланған жалғыз он жеті жаңа демократтық партияның депутаты болды. Ол партияның табиғи ресурстар жөніндегі сыншысы болып тағайындалды. 1996 жылы Мартель және оның әріптесі Питер Кормос отбасылық қолдау жөніндегі жаңа бөлімге қарасты үкіметтік ғимаратқа жасырын кірді. Олар жаңа орталықтандырылған кеңседегі тәртіпсіздікті көрсетуді ниеттенді. Олар бос үстелдерге, қораптарға және ажыратылмаған компьютерлерге толы кеңсеге бейнежазба түсірді. Екеуіне де заңсыз кіру айыбы тағылмады, бірақ Кормос сапар барысында күзетшіге шабуыл жасады деген айыптан босатылды. 1999 жылғы сайлауда Садбери-Ист округі жойылғаннан кейін, ол қайтадан қайта бөлінген Никель-Белт округінен сайланды. Никель-Белт округінің бұрынғы депутаты Блейн Морин, Флойд Лаугрен зейнеткерлікке шыққаннан кейін сегіз ай бұрын өткен қосымша сайлауда жеңіске жеткен болатын, Мартельге партияның кандидаттығына қарсы тұрмауға шешім қабылдады. Ол либералдық қарсыласын 4344 дауыспен жеңді. 2000 жылы Мартель, басқа НДП мүшесі Мэрилин Чурлимен бірлесіп, экологиялық тұрғыдан сезімтал Оук Риджс Моренасындағы құрылысқа тыйым салуды талап ететін жеке мүшелік заң жобасын демеушілік етті. Заң жобасы қабылданбаса да, ол мәселеге назар аударуға көмектесті және 2001 жылы алты айлық құрылыс мораторийіне әкелді. Жеке мүшелік заң жобасының элементтері 2002 жылғы Оук Риджс Моренасын сақтау туралы заңға енгізілді. 2002 жылы Мартель медициналық пациенттердің құқықтарына қатысты тағы бір жеке мүшелік заң жобасын ұсынды. Ол «Томми Дуглас заңы» деп атаған заң жобасы пациенттерге күтім көрсету стандарттарын белгілеп, ұзақ мерзімді күтімге қолжетімділікті қамтамасыз ететін еді. 2003 жылғы сайлауда ол либерал Алекс Маккоулиді 3000-нан аз дауыс айырмасымен жеңіп, заң шығарушы органға соңғы, бесінші рет сайланды.

Зейнеткерлік

2007 жылдың 18 мамырында Мартель қайта сайлануға түспейтінін және 2007 жылғы сайлаудан кейін саясаттан кететінін, отбасымен көбірек уақыт өткізу үшін және басқа мансаптық мүмкіндіктерді іздеу үшін хабарлады. Сайлау науқаны барысында Прогрессивті консервативтер партиясының лидері Джон Тори сайланған жағдайда, Мартельді аутизммен ауыратын балаларға қазіргі үкіметтік медициналық және әлеуметтік қызметтерді тексеру үшін тағайындайтынын мәлімдеді – бұл мәселеде Мартель жиналыста жиі қозғаған болатын. Осыған жауап ретінде Хэмптон: «Мен Тори мырзаға сәттілік тілеймін, бірақ әйелім кіммен араласатынына өте талапкер. Мен сеніңізге сенемін, өйткені мен білемін. Ол үшін шамамен алты жыл кетті», – деді. Дегенмен Мартель, өзінің ізбасары, Жаңа демократиялық партиясынан Никель белдеуі округінен кандидат болған Франс Гелинасқа қолдау көрсетуге уәде берді. Сайлау күні Гелинас либералдық кандидат Рон Дупуиді жеңіп, округті сәтті сақтап қалды.