Кіріспе
Көсаяқтар туысы
Leiocephalidae, сонымен қатар бұйра құйрықты кескелер деп те аталады, — Батыс Үнді аралдарында ғана кездесетін игуаналар отбасысы. Осы кескелердің ерекше белгісі — олардың құйрығы көбінесе иіліп тұрады. Бұрын олар Tropiduridae отбасының ішіндегі Leiocephalinae қосымша отбасының мүшелері деп есептелген. Қазіргі уақытта 30 түрі белгілі, барлығы Leiocephalus туысына жатады.
Таксономия
Филогенетикалық деректер Leiocephalidae кладының Pleurodonta кладындағы ең төменгі қанатын құрайтынын көрсетеді, ол шамамен 91 миллион жыл бұрын, соңғы бор дәуірінде қалған субтартыптан бөлініп шыққан. Кариб теңізіне ендемик басқа көптеген жоғары санаттағы таксондар сияқты, ол Кенезой дәуірінде Оңтүстік Америкадан Антиль аралдарына қоныстанған болуы мүмкін; алайда, оның басқа кесірткелерден ерте айырылу уақыты Батыс Үндістандағы басқа заманауи таксондарға қарағанда күрделірек және тікелей емес тарихты қолдайды. Филогенетикалық талдаулар қазір жойылған Кіші Антиль аралдарының Leiocephalus радиациясының кейбір мүшелерінің қазіргі Leiocephalus-тың ең төменгі қанатын құрайтынын көрсетеді, бұл топтың соңғы қалған мүшелері L. herminieri және L. roquetus, Үлкен Антиль аралдары мен басқа аймақтардағы басқа иілген құйрықты кесірткелерде кездеспейтін сипаттамаларды бөліседі, мысалы, үлкейтілген мұрын қабыршақтарының болмауы. Қазіргі иілген құйрықты кесірткелердің екінші ең төменгі түрі - бұл жақында жойылған тағы бір түр, Navassa-дан шыққан L. eremitus, одан кейін Багама аралдары мен Үлкен Антиль аралдарынан шыққан барлық басқа мүшелері. Кіші Антиль аралдарында тек қазба қалдықтары ғана белгілі болған тағы бір жойылған түр, Antigua және Barbuda-ның L. cuneus, Багама аралдары мен Үлкен Антиль аралдарындағы Leiocephalus-қа, мысалы L. carinatus, L. greenwayi және L. punctatus, басқа, төменгі Кіші Антиль және Navassa түрлеріне қарағанда жақын туыс деп саналады. Сонымен қатар, Leiocephalus carinatus және Leiocephalus schreibersii Флоридаға әкелінген.
Бұрынғы таратылуы
Бұрын қисық құйрықты кекіректердің табиғи ареалы Ямайкаға дейін оңтүстікке, Пуэрто-Рикоға дейін шығысқа және бірнеше Кіші Антиль аралдарына дейін жететін. Олар Квартерлік немесе Голоцен жойылу кезеңінде осы ареалдың көп бөлігінде жойылып кетті, бірақ Кіші Антиль аралдарындағы түрлердің кейбіреулері соңғы уақыттарға дейін сақталды, мүмкін еуропалық отарлаудан кейін де кең таралған. Кіші Антиль аралдарындағы соңғы тірі қалған түрлер – Гваделупадағы L. herminieri және Мартиникадағы L. roquetus 19 ғасырдың басында жойылып кетті. Ірі жемістілер шағын омыртқалылармен, тіпті анолис сияқты кесірткелермен де қоректенеді. Атынан көрініп тұрғандай, осы тұқымдастың көптеген түрлері құйрығын көтеріп, орамдайды. Бұл әрекетті әлеуетті жыртқыш болған кезде де, болмаған кезде де жасайды, бірақ кейбір түрлерде жыртқыш жақындағанда жиілеуі мүмкін. Бұл кекірек өзінің жақсы физикалық күйін жыртқышқа көрсетеді және шабуыл болған жағдайда назарды құйрығына аударады, бұл оның қашу мүмкіндігін арттырады. Оның аумақтық белгі ретінде де қолданылуы мүмкін деген болжам бар.
Leiocephalus тұқымдасының бірнеше түрі қазірдің өзінде жойылып кеткен, оның ішінде Ямайка, Пуэрто-Рико және Кіші Антиль аралдарындағы барлық түрлер бар. Олардың кейбіреулері тек қазба қалдықтарынан белгілі және плейстоцен немесе Колумбқа дейінгі кезеңде жойылып кеткен, ал екі Кіші Антиль аралдарындағы және Навассадағы бір түр 19 ғасырда салыстырмалы түрде жақында ғана сақталған. Leiocephalus – еуропалық отарлаудан кейін Кіші Антиль аралдарынан толығымен жойылған жалғыз белгілі сквамат туысы. Буа немесе Диплоглоссус сияқты Кіші Антиль аралдарында маңызды жойылуларға ұшыраған басқа сойғыртқылар туыстары әлі де кем дегенде Доминика және Монтсеррат сияқты кейбір аралдарда реликтік популяцияларын сақтап қалған. Leiocephalus-тың Кіші Антиль аралдарынан жаппай жоғалуының себебі олардың алғашқы отарлаушылар қатты пайдаланған және орманды кескен жағалау аймақтарындағы құрғақ ормандарда мекендегендігі болуы мүмкін. Кіші Антиль аралдарынан ерте Голоценнен кейінгі Leiocephalus қазбаларының расталған қалдықтары аз ғана табылған, бұл олардың осы аймақтан жақында ғана жойылғандығы туралы күмән тудырады; алайда Leiocephalus қазба сүйектері кішкентай және басқа кесірткелердің сүйектеріне ұқсас, бұл ең тәжірибелі палеогерпетологтардан басқа осы аймақтардан Leiocephalus қазбаларын табудың қиындығын түсіндіруі мүмкін.
Жаңадан табылған түрлер
Бұл тұқымдас сарғаяқтар күндізгі өмір салтына ие және әдетте әлемнің жақсы зерттелген бөлігіндегі ашық жерлерде мекендейді. Осының салдарынан, көптеген түрлер мен түршелер ондаған жылдар бұрын-ақ ғылыми тұрғыдан сипатталған. 2016 жылы 1980-ші жылдардың басынан бері алғашқы жаңа қисық құйрықты сарғаяқ сипатталды. Бұл түр Доминикан Республикасының оңтүстік-батысындағы Баия-де-лас-Кальдерас жағажайындағы құмды төбелерде табылды. Бұл түр Leiocephalidae тұқымдасының қалған түрлерінен сүйекті шатыршасы U пішіндес, ал емес V пішіндес болуымен, еркектерде 3-4 ұлғайтылған постклоакальдық қабыршақтары бар болса, қалғандарында 2 қабыршақ болады және жыныстық ерекшелік белгілеріне ие болуымен ерекшеленеді.
Түрлер мен түрлік түрлері
Келесі түрлер мен түршелер ғылыми атаулары бойынша әліппелік тәртіппен тізімделген және "Жерігушілер туралы деректер базасы" жарамды деп мойындайды.
Қазіргі және жуырда жойылған түрлер
Сурет Ғылыми атауы Жалпы атауы Кіші түрі Таралу L. b. altavelensis Alto Velo қисық құйрықты қылқаяқ, Alto Velo қисық құйрықты қылқаяқ (бәлкім, жеке түр ретінде қарастырылуы мүмкін) L. b. aureus L. b. barahonensis L. b. beatanus L. b. oxygaster Hispaniola Leiocephalus carinatus тісті қабықты қисық құйрық, солтүстік қисық құйрықты қылқаяқ L. c. carinatus Gray, 1827 L. c. aquarius Schwartz & Ogren, 1956 L. c. armouri Barbour & Shreve, 1935 L. c. cayensis Schwartz, 1959 L. c. coryi K. P. Schmidt, 1936 L. c. granti Rabb, 1957 L. c. hodsdoni K. P. Schmidt, 1936 L. c. labrossytus Schwartz, 1959, Оңтүстік-Орталық Куба, Playa Larga L. c. microcyon Schwartz, 1959 L. c. mogotensis Schwartz, 1959 L. c. virescens Stejneger, 1901 L. c. zayasi Schwartz, 1959 Багам аралдары, Кайман аралдары және Куба Leiocephalus cubensis Кубалық қоңыр қисық құйрық, Кубалық қисық құйрықты қылқаяқ L. c. cubensis L. c. gigas L. c. minor L. c. pambasileus L. c. paraphrus Куба. Leiocephalus endomychus Hinche қисық құйрығы, Орталық Гаитидің қисық құйрығы (мүмкін жойылған, соңғы рет 1976 жылы көрінді) Гаити †Leiocephalus eremitus Navassa қисық құйрықты қылқаяқ (жойылған, 19 ғасыр) Navassa аралы Leiocephalus greenwayi Шығыс Plana қисық құйрығы, Plana Cay қисық құйрықты қылқаяқ Багам аралдары †Leiocephalus herminieri Мартиника қисық құйрықты қылқаяқ (жойылған, 19 ғасыр) Тринидад және Тобаго Leiocephalus inaguae Inagua қисық құйрықты қылқаяқ Багам аралдары Leiocephalus loxogrammus Сан-Сальвадор қисық құйрығы, Rum Cay қисық құйрықты қылқаяқ L. l. loxogrammus L. l. parnelli Багам Leiocephalus lunatus Hispaniolan маскасыз қисық құйрық, Санто-Доминго қисық құйрықты қылқаяқ L. l. arenicolor L. l. lewisi L. l. louisae L. l. lunatus L. l. melaenoscelis L. l. thomasi Доминикан Республикасы Leiocephalus macropus Кубалық бүйірлік дақты қисық құйрық, Monte Verde қисық құйрықты қылқаяқ L. m. aegialus L. m. asbolomus L. m. felinoi L. m. hoplites L. m. hyacinthurus L. m. immaculatus L. m. koopmani L. m. lenticulatus L. m. macropus L. m. phylax L. m. torrei Куба. Leiocephalus melanochlorus Tiburon қисық құйрығы, Jérémie қисық құйрықты қылқаяқ L. m. hypsistus L. m. melanochlorus Гаити. Leiocephalus onaneyi Гуантанамо жолақты қисық құйрық, Гуантанамо жолақты қисық құйрықты қылқаяқ, Sierra қисық құйрықты қылқаяқ Куба. Leiocephalus personatus Hispaniolan маскалы қисық құйрық, Гаитилік қисық құйрықты қылқаяқ Hispaniola. Leiocephalus pratensis Гаитилік жолақты қисық құйрық, Atalaye қисық құйрықты қылқаяқ (мүмкін жойылған, соңғы рет 1966 жылы көрінді) L. p. chimarus L. p. pratensis Гаити. Leiocephalus psammodromus Түркі және Кайкос аралдары, Bastion Cay қисық құйрықты қылқаяқ L. p. aphretor L. p. apocrinus L. p. cacodoxus L. p. hyphantus L. p. mounax L. p. psammodromus Түркі және Кайкос аралдары Leiocephalus punctatus Бұрақты Акллинс қисық құйрығы, дақты қисық құйрықты қылқаяқ Багам аралдары. Leiocephalus raviceps ақшыл қисық құйрық, таулық қисық құйрықты қылқаяқ L. r. delavarai L. r. jaumei L. r. kilinikowski L. r. raviceps L. r. uzzelli Куба. Leiocephalus rhutidira Гаитилік қара тамақталған қисық құйрық, Lapierre қисық құйрықты қылқаяқ (мүмкін жойылған, соңғы рет 1978 жылы көрінді) Гаити. †Leiocephalus roquetus Bochaton, Charles, and Lenoble, 2021 La Désirade қисық құйрықты қылқаяқ, қисық құйрықты roquet (жойылған, 19 ғасырдың соңы) Гваделупа. Leiocephalus schreibersii қызыл жақты қисық құйрық, қызыл жақты қисық құйрықты қылқаяқ L. s. nesomorus L. s. schreibersii Hispaniola Leiocephalus semilineatus Hispaniolan ақшыл құйрықты, Thomazeau қисық құйрықты қылқаяқ, Ақшыл құйрықты Hispaniolan қисық құйрық Hispaniola. Leiocephalus sixtoi Hispaniolan құмдық қисық құйрық Hispaniola. Leiocephalus stictigaster Кубалық жолақты қисық құйрық, Cabo Corrientes қисық құйрықты қылқаяқ L. s. astictus L. s. celeustes L. s. exotheotus L. s. gibarensis L. s. lipomator L. s. lucianus L. s. naranjoi L. s. ophiplacodes L. s. parasphex L. s. septentrionalis L. s. sierrae L. s. stictigaster Куба. Leiocephalus varius Кайман қисық құйрығы, Кайман қисық құйрықты қылқаяқ Кайман аралдары. Leiocephalus vinculum Gonave қисық құйрығы, Cochran's қисық құйрықты қылқаяқ Гаити.
L. b. aureus
L. b. barahonensis
L. b. beatanus
L. b. oxygaster Hispaniola Leiocephalus carinatus saw scaled curlytail, northern curly tailed lizard L. c. carinatus Gray, 1827
L. c. aquarius Schwartz & Ogren, 1956
L. c. armouri Barbour & Shreve, 1935
L. c. cayensis Schwartz, 1959
L. c. coryi K. P. Schmidt, 1936
L. c. granti Rabb, 1957
L. c. hodsdoni K. P. Schmidt, 1936
L. c. labrossytus Schwartz, 1959, South Central Cuba, Playa Larga
L. c. microcyon Schwartz, 1959
L. c. mogotensis Schwartz, 1959
L. c. virescens Stejneger, 1901
L. c. zayasi Schwartz, 1959 Bahama Islands, the Cayman Islands and Cuba Leiocephalus cubensis Cuban brown curlytail, Cuban curlytail lizard L. c. cubensis
L. c. gigas
L. c. minor
L. c. pambasileus
L. c. paraphrus Cuba. Leiocephalus endomychus Hinche curlytail, Central Haitian curlytail (possibly extinct, last seen in 1976) Haiti †Leiocephalus eremitus Navassa curlytail lizard (extinct, 19th century) Navassa Island Leiocephalus greenwayi East Plana curlytail, Plana Cay curlytail lizard Bahama Islands †Leiocephalus herminieri Martinique curlytail lizard (extinct, 19th century) Trinidad and Tobago Leiocephalus inaguae Inagua curlytail lizard Bahamas Leiocephalus loxogrammus San Salvador curlytail, Rum Cay curlytail lizardL. l. loxogrammus
L. l. parnelli Bahamas Leiocephalus lunatus Hispaniolan maskless curlytail, Santo Domingo curlytail lizardL. l. arenicolor
L. l. lewisi
L. l. louisae
L. l. lunatus
L. l. melaenoscelis
L. l. thomasi Dominican Republic. Leiocephalus macropus Cuban side blotched curlytail, Monte Verde curlytail lizardL. m. aegialus
L. m. asbolomus
L. m. felinoi
L. m. hoplites
L. m. hyacinthurus
L. m. immaculatus
L. m. koopmani
L. m. lenticulatus
L. m. macropus
L. m. phylax
L. m. torrei Cuba. Leiocephalus melanochlorus Tiburon curlytail, Jérémie curlytailed lizard L. m. hypsistus
L. m. melanochlorus Haiti. Leiocephalus onaneyi Guantanamo striped curlytail, Guantanamo striped curly tailed lizard, Sierra curlytail lizard Cuba. Leiocephalus personatus Hispaniolan masked curlytail, Haitian curlytail lizard Hispaniola. Leiocephalus pratensis Haitian striped curlytail, Atalaye curlytail lizard (possibly extinct, last seen in 1966) L. p. chimarus
L. p. pratensis Haiti. Leiocephalus psammodromus Turks and Caicos curlytail, Bastion Cay curlytail lizard L. p. aphretor
L. p. apocrinus
L. p. cacodoxus
L. p. hyphantus
L. p. mounax
L. p. psammodromus Turks and Caicos Islands Leiocephalus punctatus Crooked Acklins curlytail, spotted curlytail lizard Bahamas. Leiocephalus raviceps pallid curlytail, mountain curlytail lizard L. r. delavarai
L. r. jaumei
L. r. kilinikowski
L. r. raviceps
L. r. uzzelli Cuba. Leiocephalus rhutidira Haitian black throated curlytail, Lapierre curlytail lizard (possibly extinct, last seen in 1978) Haiti. †Leiocephalus roquetus Bochaton, Charles, and Lenoble, 2021 La Désirade curlytail lizard, curlytail roquet (extinct, late 19th century) Guadeloupe. Leiocephalus schreibersii red sided curlytail, red sided curly tailed lizard L. s. nesomorus
L. s. schreibersii Hispaniola Leiocephalus semilineatus Hispaniolan pale bellied curlytail, Thomazeau curlytail lizard, Pale bellied Hispaniolan curlytail Hispaniola. Leiocephalus sixtoi Hispaniolan dune curlytail Hispaniola. Leiocephalus stictigaster Cuban striped curlytail, Cabo Corrientes curlytail lizardL. s. astictus
L. s. celeustes
L. s. exotheotus
L. s. gibarensis
L. s. lipomator
L. s. lucianus
L. s. naranjoi
L. s. ophiplacodes
L. s. parasphex
L. s. septentrionalis
L. s. sierrae
L. s. stictigaster Cuba. Leiocephalus varius Cayman curlytail, Cayman curly tailed lizard Cayman Islands. Leiocephalus vinculum Gonave curlytail, Cochran's curlytail lizard Haiti.