Кіріспе

Әл Дамун (الدامون, al Dâmûn) – 1948 жылғы араб-израиль соғысы кезінде тұрғындары қоныс аударған, Акра қаласынан орналасқан палестиналық араб ауылы. 1945 жылы ауылда 1310 адам тұрған, олардың көпшілігі мұсылман, ал қалғаны христиан. Әл Дамун әл Наамин өзенімен (Белус өзені) шектесетін, ауыл тұрғындары оны суару және орнатылған құдықтардан ішуге пайдаланған. Бұл Рим дәуірінде белгілі болған Төменгі Галилеядағы Дамун ауылы болуы мүмкін. Әл Дамун 11-шы ғасырдағы араб және парсы деректерінде еске алынған. Жергілікті дәстүр бойынша, ауылда Құранда екі рет аталған Зұл-Кифл пайғамбардың қабірі орналасқан. Ислам дәстүрі қабірдің Наджаф маңындағы әл-Кифльде немесе Наблус маңындағы Кифль-Харесте екенін мәлімдесе де, 1047 жылы бұл аймаққа келген Насир Хусраул: «Мен Дамундағы кішкентай үңгірге жеттім, онда зиярат еттім, себебі ол Зұл-Кифлдің қабірі деп айтылады» деп жазған. Әл Дамун 1099 жылы Левантты басып алған кезде крестшілер тарапынан жаулап алынып, олар оны «Дамар» немесе «Дамор» деп атаған; және 1187 жылы Сұлтан Саладин басшылығымен Әйюбидтер басып алған Палестинаның көп бөлігінен өзгеше, бұл ауыл олардың қолында қалды. Ол 1283 жылы Акрадағы крестшілер мен Мамлюктер арасындағы худна (келісім) келісімінде крестшілердің иелігінің бір бөлігі ретінде көрсетілген.

Осман империясы

Әл-Дамун, Палестинаның қалған бөлігі сияқты, 1517 жылы Осман империясына қосылды. 1596 жылғы халық санауында ауыл Акка Нахиясында (Акканың кіші ауданы), Сафед Санжағының (Сафед ауданы) құрамында орналасқан. Халықтың құрамында 33 шаңырақ және екі жалғыз ер адам болды, барлығы мұсылман. Тұрғындар бидай, арпа, жеміс ағаштары, мақта, ешкілер мен ара уларына 20% мөлшерінде белгілі бір салық төледі, сонымен қатар "кездейсоқ кірістер" де болды; жалпы кіріс 6,045 акче құрады. 18 ғасырдың соңына дейін ауылды араб Зайдани тайпасы басқарды, ол шейх Захир әл-Умардың жорықтары арқылы Ғалилеяда маңызға ие болды. Пьер Жакотиннің 1799 жылғы Наполеон жорығынан жасалған картасында бұл жер Дамун деп белгіленген. 1875 жылы Әл-Дамун гүлденген, шамамен 800 тұрғыны болды, олардың көп бөлігі мұсылман және екі мешіт салынған. Дхул Кифлдің бейіті болуы мүмкін, сонымен қатар жақын төбеде шейх Абдаллаға арналған қасиетті орын да болды. 1886 жылы Осман империясы ұлдарға арналған бастауыш мектеп ашты. 1887 жылға қарайғы халық тізімінде Х. Эд-Дамунда 725 тұрғын болды, барлығы мұсылман.

Британдық мандат

1922 жылы Палестинада халық санағы кезінде әл-Дамунның халқы 727 адамды құрады, оның 687-сі мұсылман, ал 40-ы христиан болды. Барлық христиандар римдік католиктер еді. 1931 жылғы санақта халық саны 917-ге дейін өсті: 870 мұсылман және 47 христиан, олар 183 үйde тұрды. 20-шы ғасырдың басында әл-Дамунның үйлері бір жол бойында орналасқан еді, ал 1935 жылдан бастап тұрғындар оларды темірбетоннан салуға кірісті. Тұрғындар ішетін суын жақын жердегі бұлақтардан алды және егістіктерін Наамин өзенінен суарды. Олар сондай-ақ, қосалқы шаруашылықпен айналысты, әсіресе эспарто шөбінен төсеніштер мен себеттер тоқыды. Әл-Дамунның негізгі егіндері бидай, сорго, арпа және зәйтүн болды, бірақ ол қарбыз бен қауынға да әйгілі болды. Ресми жер және халық санағына сәйкес, ауылдың жалпы жер ауданы 20 357 дунамды құрады, ал 111 дунамы салынған (қалалық) жерлер еді. 1948 жылғы Араб-Израиль соғысына дейін Хагана Палестинаның барлық ауылдары туралы мәліметтерді сақтап келді. 1947 жылғы әл-Дамунға қатысты жазбада Палестиналық ұлтшыл қозғалысқа қатысы бар деген күдікпен 25 адам тізілген. 1948 жылдың сәуір айында Хагананың хабарлауынша, жергілікті ірі жер иесі Садық Караманның ұлы жергілікті АЛА гарнизонына 5000 фунт стерлинг төлеп, ауылды 1948 жылғы Палестина соғысына араластырудан сақтауға тырысқан.

Израиль

Декель операциясының бірінші кезеңінде Галилеяның орталық бөлігінде Израильдің алғашқы табыстарынан кейін, Хагананың Шева бригадасының бөлімшелері батысқа қарай жылжып, 1948 жылдың 15-16 шілдесінде операцияның екінші кезеңінде әл-Дамун және басқа араб елді мекендерін басып алды. Дегенмен, палестиналық тарихшы Ареф әл-Ареф оның басып алынуын 1948 жылдың мамыр айында, Акра түскеннен кейін болғанын айтады. Израиль тарихшысы Бенни Моррис тұрғындардың Акра мен Назарет түскеннен кейін көңілдері құлап, ауылға шабуыл жасалмас бұрынғы бомбалау кезінде қашқандарын мәлімдеді. Қалған тұрғындары жер аударылды, ал әл-Дамунның өзі екі тарихшының айтуынша толығымен қиратылды. 1992 жылы палестиналық тарихшы Уәлид Халидидің сөзіне қарағанда, қазіргі күні бұл жер "тікен, кактус, зәйтүн ағаштары мен қарағайларға толы. Айналасына тас және бетон қирандылары шашырап жатыр. Бұрынғыда судың басты көзін қорғап, ағысын реттеген құрылыс күтімсіз қалғандықтан бірнеше жерде құлап жатыр. Қабірстан әлі сақталған, бірақ бірнеше қабір тастары құлап жатыр".