Ғылыми-фантастикада болашақ қарулардың бейнесі

Кіріспе

Ғылыми фантастика жанрында ойдан шығарылған футуристикалық қарулардың қолданылуы

Ғылыми фантастикада ерекше және экзотикалық қарулар жиі кездесетін құбылыс. Кейде ғылыми фантастикада алғаш рет таныстырылған қарулар шындыққа айналады, ал басқалары мүлдем ойдан туған нәрсе болып қалады және белгілі физикалық заңдардан асып түседі. Ең қарапайым түрінде ғылыми фантастикада тапаншалар мен қылыштар сияқты нақты қарулардың көптеген түрлері бейнеленеді. Олардың ең танымал мысалдары – «Жұлдыздар жолы» телесериалында, фильмдерінде және романдарында қолданылатын фазер, сондай-ақ «Жұлдыздар соғысы» фильмдерінде, комикстерінде, романдарында және телешоуларында кездесетін жарық қылыш және бластер. Қару-жарақ ғылыми фантастикаға әрекет пен ойын-сауық қоса ғана қоймай, кейде терең мәселелерге тоқталатын тақырыпқа айналады, көбінесе заманауи проблемалармен байланыстырылады. Мысалы, жаппай қырып-жоятын қарулар туралы ғылыми фантастика туындылары.

Ертедегі ғылыми фантастикада

Ертедегі ғылыми фантастикалық романдардағы қарулар көбінесе дәстүрлі қарулардың үлкен және жақсырақ нұсқалары болатын, бұл нысанаға жарылғыш заттарды жеткізудің тиімді әрі жетілдірілген тәсілдері еді. Мұндай қарулардың мысалдарына Жюль Верннің "фулгураторы" және Конте де Вильер де Л’Иль Адамның "шыны жебесі" жатады. Ғылыми фантастиканың классикалық қаруы, әсіресе британдық және американдық ғылыми фантастикалық романдар мен фильмдерде, сәулелік қару болып табылады. Сәулелік қарудың ерте мысалы – Г.Г. Уэллстің "Әлемдер соғысы" (1898) кітабындағы жылу сәулесі. 19 ғасырдың соңында Х-сәулелері мен радиоактивтіліктің ашылуы осы қарулар тобының танымалдылығын арттырды, 20 ғасырдың басында көптеген мысалдар келтірілді, мысалы Джордж Гриффиттің болашақ соғыс романы "Еңбек иесі" (1911) кітабындағы ыдырату сәулелері. 1960 жылы лазердің ойдағыдай табылуынан кейін ол ғылыми фантастика жазушылары үшін қысқа мерзімге өлім сәулесіне айналды. Мысалы, "Жұлдыз жолы" пилоттық эпизоды "Қоңыр" (1964) және "Ғарышта жоғалғандар" (1965–1968) телесериалының кейіпкерлері қолда ұсталатын лазерлік қарулармен қаруланған. 1960 және 1970 жылдардың соңында лазердің қару ретіндегі шектеулері айқын болғанда, сәулелік қарулар оған ұқсас, бірақ құрылғының жойғыш қабілеттерін жақсы көрсететін атаулары бар қарулармен ауыстырыла бастады. Бұл атаулар жалпы "импульстік мылтықтан" бастап, "Жұлдыз жолы" сериясының фазерлері сияқты серияға тән қаруларға дейін ауқымды болды. Warhammer 40,000 франшизасында Императорлық гвардия деп аталатын адамдар тобының "лазғаны" бар, ол қолда ұсталатын лазерлік қару ретінде сипатталады, олардың негізгі қаруы, ал үлкенірек нұсқалары танктерге орнатылып, ғарыш теңізшілерімен тасымалданады. Ал эльфтерге ұқсас Аэльдарилерде "ласбластермен" жабдықталған "Свопинг Хоукс" деп аталатын арнайы бөлімше бар. Command & Conquer видео ойындары сериясында әртүрлі топтар лазерлік және бөлшектік сәулелік технологияны кеңінен пайдаланады. Ең танымалдары – Red Alert 2-ден Prism Tank және Red Alert 3-тен Athena Cannon, Tiberium Wars-тан Nod-тың Avatar және Light Obelisk, сондай-ақ USA фракциясы құрастырған Generals ойынының әртүрлі бөлімшелері, оның ішінде олардың "супер қаруы" – бөлшектік пулеметтері.

Weapons of early science fiction novels were usually bigger and better versions of conventional weapons, effectively more advanced methods of delivering explosives to a target. Examples of such weapons include Jules Verne's "fulgurator" and the "glass arrow" of the Comte de Villiers de l'Isle Adam. A classic science fiction weapon, particularly in British and American science fiction novels and films, is the raygun. A very early example of a raygun is the Heat Ray featured in H. G. Wells' The War of the Worlds (1898). The discovery of X rays and radioactivity in the last years of the 19th century led to an increase in the popularity of this family of weapons, with numerous examples in the early 20th century, such as the disintegrator rays of George Griffith's future war novel The Lord of Labour (1911). After the invention of the laser in 1960, it briefly became the death ray of choice for science fiction writers. For instance, characters in the Star Trek pilot episode The Cage (1964) and in the Lost in Space TV series (1965–1968) carried handheld laser weapons. By the late 1960s and 1970s, as the laser's limits as a weapon became evident, the raygun began to be replaced by similar weapons with names that better reflected the destructive capabilities of the device. These names ranged from the generic "pulse rifle" to series specific weapons, such as the phasers from Star Trek. In the Warhammer 40,000 franchise, a human faction known as the Imperial Guard has a "lasgun", which is described as being a handheld laser weapon, as their main weapon, and larger cannon versions being mounted onto tanks and being carried around by Space Marines. The elf like Aeldari, meanwhile, have a special unit called the Swooping Hawks equipped with a "lasblaster". In the Command & Conquer video game series, various factions make extensive use of laser and particle beam technology. The most notable are Allied units Prism Tank from Red Alert 2 and Athena Cannon from Red Alert 3, the Nod's Avatar and Obelisk of Light from Tiberium Wars, as well as various units from Generals constructed by USA faction, including their "superweapon" particle cannon.

Жаппай қырып-жою қарулары

Ядролық қару ғылыми-фантастикалық романдардағы маңызды элементтің бірі. "Атом бомбасы" деген тіркес олардың өмірге келуіне дейін пайда болған, алғаш рет 1914 жылы Х.Г. Уэллстің "Дүние бостандыққа шықты" романында қолданылған. Онда ғалымдар радиоактивті ыдырау атомдық бөлшектердің ішінде шексіз энергияға толы екенін жариялаған (Уэллстің атом бомбалары дәстүрлі жарылғыш заттармен салыстырылатын қуатқа ие болған, бірақ бірнеше күн бойы жарыла беретін). Клив Картмилл 1944 жылы жариялаған "Deadline" атты ғылыми-фантастикалық әңгімесінде тізбекті реакцияға негізделген ядролық бомбаны болжаған, бұл ФБР-ді Манхэттен жобасының қауіпсіздігіне қатысты алаңдау тудырып, оны тергеуге итермелеген. Радиологиялық, биологиялық және химиялық қарулардың қолданылуы да ғылыми-фантастикада жиі кездесетін тақырып. Бірінші дүниежүзілік соғыстан кейін химиялық қарудың, әсіресе у газдың қолданылуы үлкен алаңдаушылық тудырды және осы кезеңнің ғылыми-фантастикалық туындыларында жиі суреттелді, мысалы Нил Беллдің 1931 жылы жазылған "1940 жылғы газ соғысы" романы. Уильям Гибсонның "Нейроманс" романы "киберкеңістік" терминін енгізді, ол бағдарламалық қару мен қарсы қаруды қолдану арқылы шайқастар жүретін виртуалды соғыс алаңы. "Жұлдызды жол" телесериалының "Армагеддонның дәмін татып көр" эпизоды да осы санатқа жатады. Кейбір Дейл Браун романдары кибер қаруларды әртүрлі рөлдерде бейнелейді. Біріншісі – АҚШ Әуе күштері қолданатын "нетрузия" технологиясы. Ол қарсы келе жатқан зымырандарды жою үшін, сондай-ақ жау ұшақтарына жүйелерін біртіндеп өшіруге бұйрық беру арқылы бұрмаланған деректерді жібереді. Бұл технология жауға жалған хабарлар жіберіп, соғыстың бағытын Американың пайдасына өзгерту үшін де қолданылады. Кейін Ресей Федерациясы Йемендегі Сокотра аралындағы бақылау станциясынан американдық баллистикалық зымыранға қарсы спутниктерді жою үшін осы технологияны кері инженерия арқылы қайта жасайды. Киберсоғыс теориялық идеядан қазіргі заманғы мемлекеттер үшін нақты қауіп ретінде қарастырылатын деңгейге жетті. Ұқсас, бірақ байланыссыз оқиғалар сериясында Үндістан мен Пәкістаннан шыққан хакерлердің әртүрлі топтары бір-бірінің елдеріндегі компаниялар мен үкіметтік ұйымдардың веб-сайттарын бұзып, өзгертіп жазды. Бұл әрекеттерді екі елде де орналасқан, бірақ Үндістан немесе Пәкістан үкіметтерімен байланысы жоқ әртүрлі топтар жасады. Киберсоғыс 2008 жылы Мумбайда болған шабуылдан кейін басталды деп есептеледі, оны үнділік хакерлер тобының пәкістандық веб-сайттарға жасаған шабуылы деп санайды. Кибершабуылдардан кейін бірнеше сағаттан соң, пәкістандық хакерлердің тобы үнділік веб-сайттарға (мемлекеттік және жеке) шабуыл жасады, бұл үнділік шабуылға жауап ретінде жасалғанын мәлімдеді. Одан бері осылайша қарсы шабуылдар кейде жалғасып келеді.

Nuclear weapons are a staple element in science fiction novels. The phrase "atomic bomb" predates their existence, and dates back to H. G. Wells' The World Set Free (1914), when scientists had discovered that radioactive decay implied potentially limitless energy locked inside of atomic particles (Wells' atomic bombs were only as powerful as conventional explosives, but would continue exploding for days on end). Cleve Cartmill predicted a chain reaction type nuclear bomb in his 1944 science fiction story "Deadline", which led to the FBI investigating him, due to concern over a potential breach of security on the Manhattan Project. The use of radiological, biological, and chemical weapons is another common theme in science fiction. In the aftermath of World War I, the use of chemical weapons, particularly poison gas, was a major worry, and was often employed in the science fiction of this period, for example Neil Bell's The Gas War of 1940 (1931). William Gibson's Neuromancer coined the phrase cyberspace, a virtual battleground in which battles are fought using software weapons and counterweapons. The Star Trek episode "A Taste of Armageddon" is another notable example. Certain Dale Brown novels place cyberweapons in different roles. The first is the "netrusion" technology used by the U. S. Air Force. It sends corrupt data to oncoming missiles to shut them down, as well as hostile aircraft by giving them a "shutdown" order in which the systems turn off one by one. It is also used to send false messages to hostiles, to place the tide of battle in the favor of America. The technology is later reverse engineered by the Russian Federation to shut down American antiballistic missile satellites from a tracking station at Socotra Island, Yemen. Cyberwarfare has moved from a theoretical idea to something that is now seriously considered as a threat by modern states. In a similar but unrelated series of incidents involved various groups of hackers from India and Pakistan who hacked and defaced several websites of companies and government organizations based in each other's country. The actions were committed by various groups based in both countries, but not known to be affiliated with the governments of India or Pakistan. The cyber wars are believed to have begun in 2008 following the Mumbai attacks believed to be by a group of Indian cyber groups hacking into Pakistani websites. Hours after the cyber attacks, a number of Indian websites (both government and private) were attacked by groups of Pakistani hackers, claiming to be retaliation for Indian attacks on Pakistani websites. The back and forth attacks have persisted on occasions since then.

Ақыл-ойға қарсы соғыс

Миды жуу, кондициялау, есте сақтауды жою және басқа да ақыл-ойды басқару әдістері сияқты тақырыптар 1950 және 1960 жылдардағы көптеген ғылыми фантастика туындыларында кездеседі. Бұл, коммунистік миды жуу туралы заманауи үрейге, ұйықтаған агенттердің болуына және Үкіметтердің MK ULTRA сияқты бағдарламаларда мұндай нәрселерді іске асыруға жасаған нақты әрекеттеріне паралель келеді. Дэвид Лэнгфордтың "BLIT" (1988) атты әңгімесінде адам миына зиян келтіретін бейнелер (базилискілер деп аталады) бар екендігі айтылады. Олар террор қарулары ретінде қолданылады, олардың көшірмелері оларды көруі мүмкін жерлерге орналастырылады. Лэнгфорд 1999 жылы Nature ғылыми журналында жарияланған бейнелерге арналған ойдан шығарылған жиі қойылатын сұрақтар жинағында бұл идеяны қайта қарады. "Қара киімдегілер" фильмдеріндегі нейролизерлер – куәгерлердің қысқа мерзімді естеліктерін жоюға және өзгертуге қабілетті шағын құрылғылар. Бұл, қысқа сәуле арқылы жасалады, соның нәтижесінде ешкім шетелдіктермен немесе агенттермен кездескенін есіне алмайды. "Қошемет үйі" (2009) телесериалында адамдардың санасын "тазартатын" (оларды "активтерге" немесе "көшеметтерге" айналдыратын) және олардың табиғи тұлғаларын басқа біреуімен алмастыратын технология бейнеленген. Бұл тұлға "нағыз" (басқа адамның санасынан алынған), жасалма (мысалы, көптеген жауынгерлік стильдер мен қару-жараққа оқытылған немесе ауырсынуды сезіне алмайтын) немесе екеуінің қосындысы болуы мүмкін. Сериалдың болашақ уақытында бұл технология жаппай қолданылатын қару ретінде жетілдірілді, ол кез келген адамның санасын "қашықтан тазарта" алады және оны кез келген тұлғамен алмастырады. Осылайша, активтерді басқарушылар мен "нақты адамдар" (өзінің бастапқы тұлғасын сақтап қалғандарды сипаттау үшін қолданылатын термин) арасында соғыс басталады. Байқоңыр технологиясы нақты адамдарға өздерінің тұлғаларын жаңартуға мүмкіндік береді (мысалы, жауынгерлік дағдылар немесе тілдер), бұл процесс "Матрица" фильмінде көрінгенге ұқсас, бірақ бір уақытта тек бір дағдыны ғана жаңартуға болады.

Ғылыми фантастика мен шынайы қару-жарақ арасындағы ұқсастықтар

Кейбір жаңа қару-жарақ түрлері бұрын ғылыми фантастикада көрініс берген қаруларға ұқсайды. 1980 жылдардың басындағы Стратегиялық қорғаныс жобасы, АҚШ-ты баллистикалық стратегиялық ядролық қару шабуылынан (континенттер аралық баллистикалық зымырандар және су астынан ұшырылатын баллистикалық зымырандар) қорғауға арналған зымыранға қарсы қорғаныс жүйесі, Джордж Лукас жасаған танымал франшизадан кейін "Жұлдыз соғыстары" деген атаққа ие болды. Кейбір жағдайларда, ғылыми фантастиканың қару-жарақ бағдарламаларына тигізген әсері анық мойндалды. 2007 жылы ғылыми фантастика авторы Томас Истон, өзінің "Sparrowhawk" романында сипатталғандай, қаруланған киборг-жәндіктерді жасау үшін DARPA бағдарламасында жұмыс істейтін инженерлерге лекция оқуға шақырылды. Әскери мақсаттағы қуатты экзоскелеттерді зерттеудің тарихы ұзақ, ол 1960 жылдардағы General Electric компаниясының Hardiman қуатты экзоскелет жобасымен басталды және 21-ғасырға дейін жалғасты. Фикция мен шындық арасындағы байланыс екі жаққа да әсер етті, "Жаугерлер" фильміндегі қуат жүктегіш, Hardiman жүйесінің прототиптеріне ұқсас болды. Американдық әскерилердің жоғары қуатты лазерлік қарулар бойынша зерттеулері 1960 жылдары басталды және бүгінге дейін жалғасуда, 2008 жылдан бастап АҚШ армиясы майдандық лазерлік қаруларды енгізуді жоспарлап отыр. Төмен қуатты лазерлер қазіргі уақытта лазерлік нысаналарды белгілеу және әскери қашықтықты өлшеу үшін қолданылады. Соқырландыруға арналған лазерлік қарулар да жасалды, бірақ қазіргі уақытта Соқырландыратын лазерлік қарулар туралы хаттамамен тыйым салынған, алайда соқырландырмай, көзді күйдіретін төмен қуатты үлгілер тәжірибелік жолмен әзірленді. Тапаншаға орнатылған лазерлер психологиялық қару ретінде де қолданылды, қарсыластарға олар нысанаға алынғанын білдіріп, оларды жасыруға немесе қашуға итермелеу үшін, тікелей атуға қатысты емес.