Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Кіріспе
Dude – әдетте еркек адамды білдіретін, американдық сленгте қолданылатын жеке тұлғаға арналған сөз.
American slang for an individual
Dude is American slang for an individual, typically male.
Тарих
"Дюд" термині 18-ғасырдағы "дудл" сөзінен шыққан болуы мүмкін, мысалы, "Янки Дудл Дэнди" әніндегідей. 1880 және 1890 жылдардағы танымал баспасөздерде "дюд" – "дэнди" деген жаңа сөз болды, яғни "өте әдемі киінген еркек", сыртқы түріне ерекше мән беретін адам. XIX ғасырдың соңы мен XX ғасырдың басындағы кафелер мен "Жас ақын" тобында дюдер көптеп кездесетін. Олар киімдерін көрсету үшін бәсекелестікке түсетін. Осы типтің ең танымал өкілі – 1880 жылдардағы Нью-Йоркте "Дюдтердің патшасы" атанған және өмірі бойы сәнді киімдерге деген беделін сақтаған Эвандер Берри Уолл болса керек. Бұл сөздің мағынасы, бүгінде көпшілікке толыққанды белгілі болмаса да, кейде американ тілінде сақталып қалған, мысалы, "әдемі киім киіп алған" деген сөз тіркесінде кездеседі. Бұл сөз Американың шығыс жағынан келген адамдарды сипаттау үшін қолданылған, әсіресе "дүкеннен сатып алынған киімдері" барларды. Ковбойлар бұл сөзді қала тұрғындарына қарсы айтқан. Оның бір түрі – "ірі қаладан тыс өмірге бейімделмеген, әдемі киінген адам". 1883 жылғы "Үй және шаруашылық туралы нұсқаулықта" автор Джонатан Периам "дюд" терминін бірнеше рет қолданып, қаладан келген, білімсіз, бірақ мақтанғақ адамды білдірген. Қалалық өмірден тыс өмірдің қиындықтарымен таныс емес адамның бейнесі "қалалық алаяқ" немесе "Америка батысындағы шығыс адамы" деген анықтамаға әкелді. Осылайша, "дюд" сөзі 19 ғасырда Америка Құрама Штаттарының кеңею кезеңінде бай адамдарды сипаттау үшін қолданылған. Бұл қолданыс "дюд ранчосында" көрініс тапқан, ол қала тұрғындарына ауылдық өмірмен танысуға мүмкіндік беретін қонақ үй. Батыс Америкада 20 ғасырдың басында бай шығыс адамдары үшін "ковбой өмірін" сезіну үшін мұндай ранчолар пайда болды. Бұл сөздің мағынасы шекаралық, ауыл шаруашылығы, кен өндіру немесе басқа да ауылдық ортаға бейімделген адамдармен салыстыру арқылы түсіндіріледі. "Дюд" сөзін осылай қолдану Америкада 1950 жылдарға дейін сақталған, ол жергілікті мәдениетке ұқсап киінуге тырысқан, бірақ сәтті болмаған туристерді сипаттау үшін қолданылған. Бұл сөздің кері мағынасы – "redneck", ол кедей шаруалар мен білімсіз адамдарды сипаттайтын американ тіліндегі сөз, ол өзін кемсітуші болып саналады және бүгінде де қолданылуда. Сөз танымал бола бастағанда, АҚШ жағалауларына жеткенде және шекаралар арасында тарағанда, "dudette" және "dudines" сияқты әйелдерге арналған түрлері пайда болды, бірақ олар ұзаққа соқпады, себебі "дюд" сөзі жынысқа қатысты бейтарап мағынаға ие болды және кейбір тіл білімі мамандары әйелдерге арналған түрлерін жасанды деп санайды. Сөздің қолданылуы 20 ғасырдың басында біртіндеп төмендеді, АҚШ-тың басқа субмәдениеттері оны жиі қолдана бастаған кезде, оны қайтадан киім-кешек түрінен алып, ақырында жалпы ерлер мен кейде әйелдерді сипаттау үшін қолдана бастады. Соңында, субмәдениеттер араласқан төменгі сынып мектептері сөздің барлық мәдениеттерге таралуына мүмкіндік берді және ақырында сыныптық сатыларға көтеріліп, АҚШ-та кеңінен қолданыла бастады. 20 ғасырдың соңы мен 21 ғасырдың басында "дюд" сөзі эмоцияны білдіру үшін қолданыла бастады, мысалы, көңілінің қалғандығын, қуанышын немесе махаббатын білдіру үшін, сонымен қатар ол нәсіліне, жынысына немесе мәдениетіне қарамастан кез келген адамды сипаттау үшін де қолданылатын болды. Бұл термин 1880 жылдары теміржолда "буш-хук дюд" сияқты жұмыс сипаттамасы ретінде де қолданылған. Мысалы, "Стампид" туннеліне қараңыз. 1960 жылдардың басында "дюд" сөзі серфинг мәдениетінде "жігіт" немесе "адам" сөздерінің синонимі ретінде танымал болды. Әйелдерге "dudette" немесе "dudess" деген сөз қолданылған, бірақ бұл екеуі де қолданылмай қалды және "дюд" сөзі қазір де жынысқа қатысты бейтарап сөз ретінде қолданылады. "Дюд" сөзінің осы жалпы мағынасы 1970 жылдардың ортасында кеңінен тарала бастады. "Дюд", әсіресе серферлер мен "брау" мәдениетінде, әдетте, біреуге ("Дюд, сен ақыры қоңырау шалғаныңа қуаныштымын") немесе басқа адам туралы айтқанда ("Мен сол жігітті бұрын да көргенмін") қолданылады. Америка фильмдеріндегі бұл сөздің алғашқы атауларының бірі 1969 жылы түсірілген "Easy Rider" фильмінде болды, онда Уайат (Питер Фонданың рөлін сомдаған) өзінің камерада отырған заңгеріне (Джек Николсонның рөлін сомдаған) "дюд" сөзінің анықтамасын түсіндіреді: "Дюд дегеніміз жақсы жігіт; Дюд дегеніміз – кәдімгі адам". Grand Funk Railroad тобының Марк Фарнері домбырашы Дон Брюердің 1973 жылы шыққан "We're an American Band" әнімен "дюд" сөзін танымал еткенін айтады. "Дюд" сөзінің "керемет адамды" білдіруі 1980 және 1990 жылдардағы "Teenage Mutant Ninja Turtles", "Fast Times at Ridgemont High", "Bill and Ted's Excellent Adventure", "Wayne's World" және "Clerks" сияқты американ фильмдерінде одан әрі танымал болды. 1998 жылы түсірілген "The Big Lebowski" фильмінде Джефф Бриджес "The Dude" рөлінде ойнады, ол "жалқау, жұмыс істемейтін адам" деп сипатталды. Бұл кейіпкер белсенді және продюсер Джефф Даудтан шабыттанды, ол бала кезінен бері "Дюд" деп аталады. Фильмнің басты кейіпі Dudeism дінінің құрылуына әкелді. 2008 жылы Bud Light компаниясы "Dude!" сөзінің әртүрлі интонацияларынан тұратын жарнамалық кампаниясын іске қосты, онда өнім туралы ешқандай ақпарат берілмеді. Бұл "Whassup?" кампаниясының жалғасы болды.
The term "dude" may have derived from the 18th century word "doodle", as in "Yankee Doodle Dandy". In the popular press of the 1880s and 1890s, "dude" was a new word for "dandy"—an "extremely well dressed male", a man who assigned particular importance to his appearance. The café society and Bright Young Things of the late 1800s and early 1900s were populated with dudes. Young men of leisure vied to display their wardrobes. The best known of this type is probably Evander Berry Wall, who was dubbed "King of the Dudes" in 1880s New York and maintained a reputation for sartorial splendor all his life. This meaning of the word, though rarely consciously known today, remains occasionally in some American slang, as in the phrase "all duded up" for getting dressed in fancy clothes. The word was used to refer to American Easterners, specifically referring to a man with "store bought clothes". The word was used by cowboys to unfavorably refer to the city dwellers. A variation of this was a "well dressed man who is unfamiliar with life outside a large city". In The Home and Farm Manual (1883), author Jonathan Periam used the term "dude" several times to denote an ill bred and ignorant but ostentatious man from the city. The implication of an individual who is unfamiliar with the demands of life outside of urban settings gave rise to the definition of dude as a "city slicker", or "an Easterner in the [American] West". Thus "dude" was used to describe the wealthy men of the expansion of the United States during the 19th century by ranch and homestead bound settlers of the American Old West. This use is reflected in the dude ranch, a guest ranch catering to urbanites seeking more rural experiences. Dude ranches began to appear in the American West in the early 20th century, for wealthy Easterners who came to experience the "cowboy life". The implicit contrast is with those persons accustomed to a given frontier, agricultural, mining, or other rural setting. This usage of "dude" was still in use in the 1950s in America, as a word for a tourist—of either sex—who attempts to dress like the local culture but fails. An inverse of these uses of "dude" would be the term "redneck," a contemporary American colloquialism referring to poor farmers and uneducated persons, which itself became pejorative, and is also still in use. As the word gained popularity and reached the coasts of the U. S. and traveled between borders, variations of the slang began to pop up such as the female versions of dudette and dudines; however, they were short lived due to dude also gaining a neutral gender connotation and some linguists see the female versions as more artificial slang. The slang eventually had gradual decline in usage until the early to mid 20th century when other subcultures of the U. S. began using it more frequently while again deriving it from the type of dress and eventually using it as a descriptor for common male and sometimes female companions. Eventually, lower class schools with a greater mix of subcultures allowed the word to spread to almost all cultures and eventually up the class ladders to become common use in the U. S. By the late 20th to early 21st century, dude had gained the ability to be used in the form of expression, whether that be disappointment, excitement, or loving and it also widened to be able to refer to any general person no matter race, sex, or culture. The term was also used as a "job description", such as "bush hook dude" as a position on a railroad in the 1880s. For an example, see the Stampede Tunnel. In the early 1960s, dude became prominent in surfer culture as a synonym of guy or fella. The female equivalent was "dudette" or "dudess", but these have both fallen into disuse and "dude" is now also used as a unisex term. This more general meaning of "dude" started creeping into the mainstream in the mid 1970s. "Dude", particularly in surfer and "bro" culture, is generally used informally to address someone ("Dude, I'm glad you finally called") or refer to another person ("I've seen that dude around here before"). One of the first known references to the word in American film was in the 1969 movie Easy Rider where Wyatt (portrayed by Peter Fonda) explains to his cellmate lawyer (portrayed by Jack Nicholson) the definition of "dude": "Dude means nice guy; Dude means regular sort of person." Mark Farner of Grand Funk Railroad claims that drummer Don Brewer popularized the word dude with the song "We're an American Band" which was released in 1973. The usage of the word to mean a "cool person" was further popularized in American films of the 1980s and 1990s such as Teenage Mutant Ninja Turtles, Fast Times at Ridgemont High, Bill and Ted's Excellent Adventure, Wayne's World, and Clerks. The 1998 film The Big Lebowski featured Jeff Bridges as "The Dude", described as a "lazy deadbeat". The character was largely inspired by activist and producer Jeff Dowd who has been called "Dude" since childhood. The film's central character inspired the creation of Dudeism, a neoreligion. In 2008, Bud Light aired an advertising campaign in which the dialogue consists entirely of different inflections of "Dude!" and does not mention the product by name. It was a followup to their near identical and more widely noted "Whassup?" campaign.